Luận Văn Thạc Sĩ: Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển HTX Nông Nghiệp Tỉnh Điện Biên (2016-2020)

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu thực trạng và giải pháp nhằm phát triển htx nông nghiệp ở tỉnh điện biên giai đoạn 2016 2020, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Chu Văn Bách
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp nhằm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016-2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác và hợp tác xã
• 1.1.1. Bản chất của kinh tế hợp tác và hợp tác xã
• 1.1.2. Vai trò và nguyên tắc của hợp tác xã
• 1.1.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hợp tác xã
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về hợp tác xã trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của phong trào HTX quốc tế
• 1.2.2. Kinh nghiệm phát triển HTX tại một số nước trên thế giới
• 1.2.3. Sơ lược quá trình phát triển kinh tế hợp tác xã ở Việt Nam
• 1.2.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Địa bàn nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.4. Phương pháp phân tích
• 2.2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các yếu tố về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội ảnh hưởng đến phát triển hợp tác xã tại tỉnh Điện Biên
• 3.1.1. Các yếu tố về điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Các yếu tố về điều kiện kinh tế-xã hội
• 3.1.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.1.2.2. Thu nhập bình quân đầu người
• 3.1.3. Những lợi thế so sánh, khó khăn, thách thức đối với phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Điện Biên
• 3.1.3.1. Những khó khăn
• 3.2. Phân tích thực trạng phát triển Hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Điện Biên
• 3.2.1. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế tập thể tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011-2015
• 3.2.2. Tình hình phát triển HTX nông nghiệp giai đoạn 2011 - 2015
• 3.2.3. Một số đánh giá chung về phát triển HTX Nông nghiệp tỉnh Điện Biên
• 3.3. Phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển HTX nông nghiệp tỉnh Điện Biên, giai đoạn 2016 – 2020
• 3.3.1. Mục tiêu, định hướng phát triển
• 3.3.2. Dự báo về phát triển HTX trên địa bàn tỉnh Điện Biên
• 3.3.3. Các nhóm giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển HTX nông nghiệp tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016-2020
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Kiến nghị với UBND tỉnh Điện Biên
• Kiến nghị với sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh HTX tỉnh Điện Biên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng phát triển HTX nông nghiệp tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016 2020

Thực trạng phát triển HTX nông nghiệp tại tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016-2020 cho thấy sự chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các HTX nông nghiệp đã được chuyển đổi và thành lập mới theo Luật HTX 2012, tuy nhiên, chất lượng chuyển đổi chưa cao. Nhiều HTX hoạt động còn lúng túng, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn. Các HTX nông nghiệp Điện Biên gặp khó khăn trong việc huy động vốn, quản lý và tổ chức sản xuất. Đặc biệt, nhiều HTX chưa tuân thủ đầy đủ các quy định của Luật HTX, dẫn đến hiệu quả hoạt động thấp.

1.1. Những khó khăn và thách thức

Các HTX tại Điện Biên đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu vốn, cơ sở vật chất lạc hậu, và trình độ quản lý yếu. Nhiều HTX chưa thực hiện tốt chế độ hạch toán và báo cáo tài chính. Các xã viên tham gia HTX với tâm lý trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước, dẫn đến tính tự chủ và bền vững của HTX không cao. Ngoài ra, sự cạnh tranh trên thị trường cũng là một thách thức lớn đối với các HTX nông nghiệp Việt Nam nói chung và HTX nông nghiệp Điện Biên nói riêng.

1.2. Những thành tựu đạt được

Mặc dù còn nhiều khó khăn, các HTX nông nghiệp tại Điện Biên đã đạt được một số thành tựu đáng kể. Nhiều HTX mới được thành lập, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp và kinh tế địa phương. Các HTX đã hỗ trợ tích cực cho các hộ nông dân trong việc cung ứng vật tư, tiêu thụ sản phẩm, và nâng cao thu nhập. Đây là những bước tiến quan trọng trong việc phát triển bền vững HTX và nông nghiệp tại tỉnh Điện Biên.

II. Giải pháp phát triển HTX nông nghiệp tỉnh Điện Biên

Để phát triển HTX nông nghiệp tại tỉnh Điện Biên, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và lợi ích của HTX. Đồng thời, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao trình độ quản lý cho các HTX. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cũng cần được triển khai hiệu quả, đặc biệt là trong việc cung cấp vốn và cơ sở vật chất. Ngoài ra, cần đẩy mạnh liên kết giữa các HTX với doanh nghiệp để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

2.1. Giải pháp về chính sách và quản lý

Cần hoàn thiện các chính sách hỗ trợ HTX nông nghiệp từ phía Nhà nước, bao gồm các chính sách về vốn, thuế, và đào tạo. Đồng thời, tăng cường công tác quản lý và giám sát hoạt động của các HTX để đảm bảo tuân thủ đúng quy định của Luật HTX. Các giải pháp HTX cần tập trung vào việc nâng cao tính tự chủ và bền vững của HTX, giúp các HTX hoạt động hiệu quả hơn.

2.2. Giải pháp về liên kết và thị trường

Để phát triển kinh tế nông nghiệp, cần đẩy mạnh liên kết giữa các HTX với doanh nghiệp và thị trường. Các HTX cần chủ động tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, đồng thời tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp để nâng cao giá trị sản phẩm. Đây là một trong những giải pháp phát triển quan trọng giúp các HTX nông nghiệp tại Điện Biên vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

III. Ý nghĩa và giá trị thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về thực trạng và giải pháp phát triển HTX nông nghiệp tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016-2020 có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các HTX và đề xuất các giải pháp phù hợp. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp các HTX nông nghiệp tại Điện Biên hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần vào phát triển nông nghiệp bền vững và ổn định kinh tế - xã hội tại địa phương. Đây là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và những người quan tâm đến lĩnh vực HTX nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế tập thể tại tỉnh Điện Biên giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức sản xuất nông nghiệp và ổn định đời sống xã hội khu vực nông thôn. Tính đến năm 2015, toàn tỉnh có 107 hợp tác xã nông nghiệp, chiếm 60,11% tổng số 178 hợp tác xã toàn địa bàn. Mặc dù số lượng tăng trưởng bình quân 14,3%/năm trong giai đoạn 2011-2015, khu vực này mới chỉ đóng góp khiêm tốn 0,52% vào GRDP của tỉnh, thấp hơn nhiều so với mục tiêu kế hoạch đề ra là 1,25%. Thực tiễn cho thấy nhiều đơn vị vẫn hoạt động lúng túng, việc chuyển đổi theo Luật Hợp tác xã năm 2012 còn mang nặng tính hình thức và chưa phát huy hết tiềm năng địa phương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những rào cản nội tại và ngoại cảnh cản trở sự phát triển của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn một tỉnh miền núi biên giới đặc thù. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác; đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011-2015; nhận diện các điểm nghẽn về năng lực quản trị, vốn và thị trường; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi giai đoạn 2016-2020.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 10 đơn vị hành chính cấp huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Điện Biên, với điểm nhấn là vùng lòng chảo cánh đồng Mường Thanh rộng hơn 150 km2 và các huyện vùng cao. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh từ 50,01% năm 2010 xuống 28,01% năm 2015, đồng thời tạo tiền đề để nâng cao thu nhập bình quân đầu người vượt mức 1.100 USD sau năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế hợp tác hiện đại và các nguyên tắc cốt lõi của Liên minh Hợp tác xã Quốc tế ban hành năm 1895, được sửa đổi và chuẩn hóa năm 1995. Hệ thống này bao gồm 7 nguyên tắc nền tảng như: gia nhập tự nguyện, quản lý dân chủ bình đẳng, phân phối thu nhập theo mức độ sử dụng dịch vụ và trách nhiệm phát triển cộng đồng. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết phân công lao động và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm trọng tâm:

• Bản chất kinh tế hợp tác: Sự liên kết tự nguyện giữa các chủ thể kinh tế hộ nhằm gia tăng sức mạnh tập thể và giảm thiểu rủi ro thị trường.
• Hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới: Tổ chức kinh tế đồng sở hữu có tư cách pháp nhân, do tối thiểu 7 thành viên thành lập, hoạt động tự chủ và chịu trách nhiệm vô hạn hoặc hữu hạn theo luật định.
• Chuỗi giá trị nông sản: Chuỗi liên kết khép kín từ khâu cung ứng vật tư đầu vào, kỹ thuật canh tác, thu hoạch đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
• Tài sản không chia: Phần tài sản chung tích lũy bất khả chuyển nhượng, phản ánh tính bền vững và giá trị cộng đồng của tổ chức kinh tế tập thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011-2015 từ Cục Thống kê tỉnh Điện Biên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã tỉnh và các niên giám thống kê chính thức. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua quá trình khảo sát thực địa bằng bảng hỏi cấu trúc kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và thành viên hợp tác xã.

Cỡ mẫu điều tra bao gồm 30 hợp tác xã nông nghiệp, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các tiểu vùng sinh thái và địa bàn hành chính: huyện Điện Biên (11 đơn vị), Tuần Giáo (4 đơn vị), Mường Ảng (4 đơn vị), Tủa Chùa (4 đơn vị), thành phố Điện Biên Phủ (3 đơn vị), thị xã Mường Lay (2 đơn vị) và huyện Điện Biên Đông (2 đơn vị). Lý do lựa chọn cỡ mẫu này là nhằm nắm bắt đa dạng các mô hình sản xuất từ trồng trọt cánh đồng lớn, chăn nuôi gia súc đến trồng cây công nghiệp dài ngày và thủy sản nước ngọt.

Phương pháp xử lý số liệu được thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel thông qua kỹ thuật phân tổ thống kê. Phương pháp phân tích kết hợp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian đối với các chỉ tiêu tuyệt đối, tương đối, bình quân và phương pháp ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức có sự tham gia trực tiếp của các bên liên quan. Cách tiếp cận này giúp đánh giá khách quan các nhân tố tác động nội hàm và ngoại cảnh tới hiệu quả kinh tế tập thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng hợp tác xã nông nghiệp tăng trưởng nhanh nhưng quy mô thành viên bình quân trên mỗi đơn vị có xu hướng suy giảm rõ rệt. Trong 5 năm từ 2011 đến 2015, số lượng hợp tác xã nông nghiệp tăng từ 63 lên 107 đơn vị, đạt mức tăng trưởng bình quân 14,3%/năm. Tuy nhiên, quy mô thành viên bình quân lại giảm mạnh từ 300,8 thành viên/hợp tác xã năm 2011 xuống chỉ còn 183,5 thành viên/hợp tác xã năm 2015, tương ứng mức giảm 39%. Số lao động thường xuyên toàn ngành chỉ đạt 508 người vào năm 2015, phản ánh quy mô tổ chức còn nhỏ lẻ và mức độ thu hút lao động địa phương chưa cao.

Thứ hai, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của khối nông nghiệp đạt mức thấp nhất khi so sánh tương quan với các lĩnh vực kinh tế tập thể khác. Doanh thu bình quân của hợp tác xã nông nghiệp năm 2015 chỉ đạt 725 triệu đồng/năm, lợi nhuận bình quân đạt 88 triệu đồng/năm, và thu nhập bình quân của người lao động đạt 17 triệu đồng/năm. Để so sánh, các hợp tác xã vận tải trên địa bàn đạt doanh thu bình quân 1.750 triệu đồng/năm (cao gấp 2,41 lần), lợi nhuận đạt 262 triệu đồng/năm (cao gấp 2,97 lần) và thu nhập người lao động đạt 50 triệu đồng/năm (cao gấp 2,94 lần).

Thứ ba, chất lượng bộ máy quản trị còn nhiều hạn chế, cản trở năng lực tiếp cận thị trường. Toàn tỉnh có 716 cán bộ quản lý hợp tác xã, nhưng chỉ có 22 người đạt trình độ cao đẳng, đại học trở lên, chiếm tỷ lệ vỏn vẹn 3,07%. Tỷ lệ cán bộ có trình độ sơ cấp, trung cấp đạt 31,4% (225 người), trong khi phần lớn chưa qua đào tạo chuyên môn bài bản về quản trị kinh doanh nông nghiệp.

Thứ tư, tiến độ chuyển đổi và tổ chức lại hoạt động theo Luật Hợp tác xã năm 2012 diễn ra rất chậm. Đến hết năm 2015, toàn tỉnh mới chỉ có 6 hợp tác xã thực hiện đăng ký thay đổi và tổ chức lại thành công, chiếm tỷ lệ chưa đầy 3,4% trên tổng số 178 hợp tác xã toàn tỉnh.

Các dữ liệu phân tích này có thể được mô hình hóa sinh động thông qua biểu đồ cột kép thể hiện tương quan giữa tốc độ tăng số lượng hợp tác xã và đà giảm của quy mô thành viên, kết hợp bảng ma trận đối sánh các chỉ số tài chính giữa các khối ngành để làm nổi bật khoảng cách phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ nhận thức của người dân về bản chất mô hình kiểu mới còn mờ nhạt, tâm lý ỷ lại vào bao cấp của Nhà nước vẫn còn tồn tại phổ biến. Nguồn vốn tự có của các hợp tác xã rất hạn chế, cơ sở vật chất và công nghệ lạc hậu, thiếu quỹ đất chuyên dùng để xây dựng trụ sở, kho bãi hay nhà xưởng chế biến. Địa hình đồi núi dốc chiếm tới 96,9% diện tích đất chưa sử dụng cùng hệ thống giao thông cách trở gây gia tăng chi phí logistics.

Khi so sánh với các mô hình thành công tại đồng bằng và trung du như Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Dĩnh (Bắc Giang) hay Hợp tác xã Lam Cầu (Nghệ An) với mức lợi nhuận hàng trăm triệu đồng từ dịch vụ cung ứng khép kín, các đơn vị tại Điện Biên chủ yếu chỉ dừng lại ở các khâu dịch vụ cơ bản như làm đất, thủy nông. Mối liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp chế biến đầu ra cho các sản phẩm chủ lực như 4.786 ha cà phê và hơn 6.000 ha cao su còn rời rạc. Điều này khiến giá trị gia tăng giữ lại cho nông dân rất thấp, làm suy giảm động lực gắn kết lâu dài của các thành viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế tập thể tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016-2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và đồng bộ:

Thứ nhất, hoàn thành công tác rà soát, chuyển đổi và tổ chức lại toàn bộ các hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012. Tổ chức đăng ký thay đổi cho 135 đơn vị, kiên quyết giải thể 13 hợp tác xã yếu kém chỉ tồn tại trên hình thức và thành lập mới 100 hợp tác xã nông nghiệp. Mục tiêu nâng tổng số hợp tác xã toàn tỉnh lên 265 đơn vị, thu hút 23.628 thành viên và nâng tỷ trọng đóng góp vào GRDP của tỉnh đạt từ 0,6% đến 2,0% vào năm 2020. Cơ quan thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh và Ủy ban nhân dân các huyện.

Thứ hai, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã. Triển khai các khóa đào tạo chuyên sâu về quản trị tài chính, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh và đàm phán hợp đồng thương mại. Phấn đấu đến năm 2020 đạt tỷ lệ 51% cán bộ quản lý có trình độ sơ cấp, trung cấp trở lên; tỷ lệ có trình độ cao đẳng, đại học đạt trên 7%; và trên 90% cán bộ được bồi dưỡng kiến thức quản lý định kỳ hàng năm. Cơ quan thực hiện: Liên minh Hợp tác xã tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Thứ ba, triển khai chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi liên kết và xây dựng cánh đồng lớn theo Nghị quyết số 383/2015/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh. Thực hiện hỗ trợ 30% chi phí thuốc bảo vệ thực vật và cơ giới hóa trong năm đầu, 20% trong năm thứ hai; đài thọ 100% kinh phí tập huấn kỹ thuật cho nông dân sản xuất theo hợp đồng tiêu thụ. Tập trung xây dựng chuỗi giá trị cho vùng lúa chất lượng cao Mường Thanh, vùng cà phê Mường Ảng và vùng cao su chuyên canh. Cơ quan thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân các huyện và các doanh nghiệp thu mua.

Thứ tư, tăng cường nguồn lực tài chính và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Thực hiện hiệu quả Đề án phát triển kinh tế hợp tác xã giai đoạn 2016-2020 với tổng dự toán trên 42 tỷ đồng. Hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận quỹ phát triển, vốn vay ưu đãi ngân hàng, chuyển giao công nghệ tưới tiết kiệm, giống cây trồng kháng hạn và hỗ trợ mặt bằng xây dựng cơ sở sơ chế, kho bảo quản. Cơ quan thực hiện: Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã, Ngân hàng Chính sách xã hội và Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và ứng dụng hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách: Các cơ quan như Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Điện Biên cùng Ủy ban nhân dân các cấp có thể sử dụng số liệu thực chứng và hệ thống giải pháp của đề tài để xây dựng quy hoạch kinh tế - xã hội, ban hành cơ chế chính sách hỗ trợ nông nghiệp giai đoạn trung hạn.
• Ban quản trị và giám đốc các hợp tác xã nông nghiệp: Lãnh đạo các đơn vị kinh tế tập thể tại các địa bàn miền núi có thể áp dụng trực tiếp bài học kinh nghiệm, phương pháp quản lý dòng tiền, quy trình tổ chức dịch vụ thành viên và xây dựng hợp đồng liên kết bao tiêu nông sản để nâng doanh thu đạt ngưỡng mục tiêu trên 1,8 tỷ đồng/năm.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học: Các chuyên gia thuộc khối ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý kinh tế có thể khai thác khung lý thuyết, bộ chỉ tiêu thống kê và phương pháp khảo sát 30 mẫu thực địa để làm tài liệu giảng dạy hoặc mở rộng các hướng nghiên cứu tương đồng tại khu vực Tây Bắc.
• Doanh nghiệp thu mua, chế biến và phân phối nông sản: Các nhà đầu tư thương mại có thể nắm bắt bức tranh toàn cảnh về quy mô sản xuất, năng lực cung ứng nguyên liệu tại Điện Biên, từ đó xây dựng chiến lược liên kết bền vững với các tổ chức đại diện nông dân.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng lớn nhất của các hợp tác xã nông nghiệp tại tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011-2015 là gì? Thực trạng lớn nhất là quy mô hoạt động nhỏ lẻ, hiệu quả kinh tế còn thấp và tiến độ chuyển đổi theo Luật Hợp tác xã năm 2012 rất chậm. Dù chiếm 60,11% số lượng toàn tỉnh nhưng doanh thu bình quân chỉ đạt 725 triệu đồng/năm và lợi nhuận bình quân chỉ đạt 88 triệu đồng/năm.

Tại sao thu nhập của người lao động trong hợp tác xã nông nghiệp lại thấp hơn các khối ngành khác? Thu nhập bình quân của lao động nông nghiệp chỉ đạt 17 triệu đồng/năm, bằng một phần ba khối vận tải (50 triệu đồng/năm). Nguyên nhân do dịch vụ cung ứng đơn điệu, chủ yếu là thủy nông và làm đất thô sơ, chưa hình thành khâu chế biến sâu và thiếu liên kết đầu ra cho nông sản.

Chất lượng đội ngũ quản lý hợp tác xã tại địa phương hiện nay ra sao? Trình độ cán bộ quản lý còn rất hạn chế. Trong tổng số 716 cán bộ quản lý toàn tỉnh năm 2015, chỉ có 22 người sở hữu trình độ cao đẳng hoặc đại học trở lên (chiếm khoảng 3,07%), số còn lại đa phần chưa qua các chương trình đào tạo quản trị chuyên nghiệp.

Nghị quyết số 383/2015/NQ-HĐND tỉnh Điện Biên mang lại những hỗ trợ thiết thực nào cho các hợp tác xã? Nghị quyết quy định miễn tiền thuê đất xây dựng cơ sở chế biến, kho chứa trong dự án cánh đồng lớn; hỗ trợ 30% năm đầu và 20% năm thứ hai chi phí bảo vệ thực vật, thuê máy; hỗ trợ 50% kinh phí tập huấn cán bộ và 100% chi phí tập huấn kỹ thuật cho nông dân.

Mục tiêu cốt lõi của Đề án phát triển hợp tác xã tỉnh Điện Biên giai đoạn 2016-2020 là gì? Mục tiêu trọng tâm là huy động trên 42 tỷ đồng để nâng tỷ trọng kinh tế tập thể lên 2% GRDP, thành lập mới 100 hợp tác xã nông nghiệp, đạt doanh thu bình quân trên 1,8 tỷ đồng/đơn vị và tạo việc làm ổn định cho hơn 24 nghìn lao động địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện quá trình chuyển biến của 107 hợp tác xã nông nghiệp tỉnh Điện Biên, khẳng định vai trò nòng cốt của kinh tế tập thể trong hỗ trợ kinh tế hộ và thúc đẩy giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống 28,01%.
• Công trình chỉ rõ các điểm nghẽn căn bản về tỷ trọng đóng góp GRDP thấp (0,52%), chất lượng cán bộ hạn chế với chỉ 3,07% có bằng đại học, cao đẳng và sự thiếu hụt liên kết chuỗi giá trị.
• Hệ thống hóa bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm đáng tin cậy từ khảo sát chuyên sâu 30 hợp tác xã đại diện cho 7 đơn vị hành chính trên toàn tỉnh.
• Hoàn thiện 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với nguồn lực thực thi của Đề án phát triển kinh tế tập thể trị giá trên 42 tỷ đồng và các chính sách liên kết cánh đồng lớn.
• Thiết lập lộ trình cụ thể cho giai đoạn 2016-2018 tập trung rà soát chuyển đổi 135 hợp tác xã, và giai đoạn 2018-2020 đột phá phát triển chuỗi giá trị nông sản chất lượng cao.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn xác đáng, giúp các nhà quản trị và hoạch định chính sách định hình hướng đi đúng đắn cho kinh tế tập thể vùng Tây Bắc. Các cấp chính quyền, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cần chung tay hiện thực hóa các khuyến nghị này, biến các hợp tác xã nông nghiệp thành động lực then chốt nâng cao thu nhập và xây dựng nông thôn mới bền vững tại Điện Biên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác và hợp tác xã 1. Bản chất của kinh tế hợp tác và hợp tác xã 1. Bản chất của kinh tế hợp tác Hợp tác là sự kết hợp sức lực của những người hoặc những đơn vị, tổ chức để tạo nên sức mạnh lớn hơn, nhằm thực hiện những công việc mà mỗi người, mỗi đơn vị, tổ chức hoạt động độc lập sẽ gặp khó khăn, thậm chí không thực hiện được, hoặc thực hiện được nhưng hiệu quả kém hơn so với hợp tác [1].

Hợp tác là hình thức tất yếu trong hoạt động kinh tế, lao động sản xuất của con người. Hợp tác bắt nguồn từ tính chất xã hội của hoạt động nói chung, của hoạt động kinh tế và lao động sản xuất nói riêng của con người. Do đó, sự phát triển của hợp tác gắn liền và quy định bởi tiến trình phát triển kinh tế xã hội của loài người. Trong lao động sản xuất, hợp tác có tác dụng kích thích, thúc đẩy phát triển kinh tế.

Kinh tế hợp tác là một hình thức hợp tác trong lĩnh vực kinh tế trên cơ sở tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, tổng hợp sức mạnh của từng thành viên. Với ưu thế và sức mạnh của tập thể nhằm giải quyết những vấn đề sản xuất kinh doanh và đời sống kinh tế một cách tốt hơn, nhằm hoạt động có hiệu quả và đem lại lợi ích cao hơn cho mỗi thành viên tham gia hợp tác [1]. Kinh tế hợp tác là một hình thức kinh tế mà nhờ đó các đơn vị kinh tế tự chủ (kinh tế hộ gia đình) có điều kiện phát triển. Kinh tế hợp tác của người lao động là việc cùng chung sức, chung vốn để tiến hành một công việc, một lĩnh vực hoạt động sản xuất dịch vụ nào đó theo kế hoạch nhằm mục đích chung và mang lại lợi ích cho các thành viên tham gia hợp tác.

Kinh tế hợp tác tồn tại dưới hai hình thức là tổ hợp tác và HTX: + Kinh tế hợp tác giản đơn (tổ hợp tác): như tổ, hội nghề nghiệp; tổ, nhóm hợp tác; tổ kinh tế hợp tác thường gọi tắt là "tổ hợp tác". + Hợp tác xã là loại hình kinh tế hợp tác phát triển ở trình độ cao hơn loại hình kinh tế hợp tác giản đơn. Là một tổ chức kinh tế do những người lao động, các đơn vị kinh tế tự chủ có nhu cầu tự nguyện góp vốn, góp sức thành lập theo quy định của pháp luật, nhằm giúp đỡ nhau cùng phát triển. 5 Kinh tế hợp tác mà đỉnh cao là hợp tác xã đang là hình thức kinh tế hợp tác phổ biến ở các nước trên thế giới, đóng vai trò là bà đỡ tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế: nông nghiệp, công nghiệp.

thúc đẩy thương mại dịch vụ, trao đổi hàng hoá, góp phần làm cho kinh tế ngày càng phát triển, đặc biệt ở nông thôn [1].2 Bản chất của hợp tác xã Ở nhiều nước trên thế giới, hợp tác xã đã hình thành và phát triển hơn 100 năm. Có nhiều cách định nghĩa về hợp tác xã: - Liên minh hợp tác xã quốc tế (International Cooperative Alliance - ICA) được thành lập tháng 8 năm 1895 tại Luân Đôn, vương quốc Anh đã định nghĩa hợp tác xã như sau: "Hợp tác xã là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một Xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ" [18]. Năm 1995, định nghĩa này vẫn được giữ nguyên trong Bản tuyên bố của ICA về HTX. - Tổ chức lao động quốc tế (International Labour Organization - ILO) định nghĩa hợp tác xã là sự liên kết những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản của hộ đã chuyển giao vào hợp tác xã phù hợp với các nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung [18].

Ở Việt Nam, định nghĩa mới nhất về hợp tác xã (theo Luật HTX 2012) như sau: "Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã" [10]. Theo kết quả nghiên cứu RS - 04, 2012 của Ủy ban Kinh tế của Quốc hội và UNDP tại Việt Nam: Về mặt bản chất, HTX khác với các hình thức tổ chức kinh tế khác (doanh nghiệp) ở hai điểm chính: (i) HTX là hiệp hội các cá nhân đồng ý trở thành những người đồng sở hữu, người đưa ra các quyết định dân chủ và người khai thác doanh nghiệp chung; và (ii) mục tiêu cơ bản của HTX là đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng về mặt kinh tế, văn hóa và xã hội của xã viên. Hay nói cách khác, hợp tác xã là tổ chức kinh tế - xã hội khác với các loại hình doanh nghiệp về mục tiêu thành 6 lập (HTX đáp ứng các nhu cầu về kinh tế, văn hóa, xã hội của xã viên) và tổ chức hoạt động (HTX có tính dân chủ, tính tương trợ cao) [18]. Từ các định nghĩa trên cho thấy HTX có các đặc trưng cơ bản sau đây: Thứ nhất: HTX là tổ chức kinh tế - xã hội liên kết các cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân, được hình thành theo nguyên tắc tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu chung của xã viên theo nguyên tắc tương trợ.

HTX là nơi tập hợp và liên kết các cá nhân, qua đó họ (các xã viên) giúp đỡ lẫn nhau và hợp tác với nhau nhằm thực hiện các nhu cầu chung của họ về hàng hóa/dịch vụ/văn hóa/xã hội. Lý do cơ bản là các nhu cầu chung này của xã viên chỉ được đáp ứng hoặc được đáp ứng hiệu quả hơn thông qua HTX. Vì vậy, nếu HTX không đáp ứng được các nhu cầu chung của xã viên ở mức độ nhất định, sự liên kết và hợp tác giữa các thành viên sẽ bị yếu đi và HTX sẽ bị suy yếu. Với những lý do trên, HTX là một tổ chức kinh tế - xã hội liên kết các cá nhân được hình thành nhằm đáp ứng các nhu cầu chung của xã viên theo nguyên tắc tương trợ [11].

Thứ hai: HTX được thành lập nhằm đáp ứng cả nhu cầu kinh tế, văn hóa và xã hội của xã viên và cộng đồng. Khác với các doanh nghiệp được thành lập thuần túy vì mục đích là tối đa hóa lợi nhuận (mục tiêu kinh tế) của các nhà đầu tư (những người góp vốn), các HTX được thành lập nhằm đáp ứng cả các nhu cầu về văn hóa và xã hội của cả các xã viên và cộng đồng dân cư. Thứ ba: HTX là một tổ chức kinh tế tự chủ có tính dân chủ cao. HTX được thành lập trên cơ sở góp vốn của xã viên, những người đồng sở hữu HTX, vì vậy hợp tác xã là một đơn vị kinh tế tự chủ.

Tuy nhiên, HTX khác với các tổ chức kinh tế khác (các doanh nghiệp) ở tính dân chủ cao. Với tư cách là người quản lý, các xã viên HTX có quyền tham gia vào các quyết định của HTX một cách dân chủ. Là người làm thuê, các xã viên HTX được quyền hưởng các lợi ích cơ bản của người lao động là tiền lương và các quyền lợi liên quan khác. Điều này làm cho HTX khác với các doanh nghiệp có mục tiêu thuần túy về mặt thương mại.

Thứ tư: Tài sản chung của HTX là bất khả chuyển nhượng. Vốn góp của xã viên HTX ở nhiều nước có cách gọi khác nhau: dự phần xã hội, vốn góp điều lệ, cổ phần. Trong suốt quá trình tham gia HTX, xã viên chỉ được sở hữu tư nhân phần vốn góp ban đầu của họ; còn một phần tài sản hình thành từ hoạt động của HTX là tài sản chung không chia của HTX; trường hợp HTX bị giải thể, tài sản này phải được chuyển 7 giao cho chính quyền địa phương; trường hợp xã viên rút ra khỏi HTX, thì chỉ rút phần vốn đã góp. Sở hữu tài sản chung không phân chia là đặc điểm mang tính bản chất của HTX, phản ánh tính cộng đồng cao HTX.

Khái niệm hợp tác xã nông nghiệp: Cũng giống như bất cứ quá trình sản xuất nào trong nền kinh tế thị trường, hoạt động sản xuất nông nghiệp đều diễn ra các khâu như: bắt đầu từ việc nghiên cứu xác định nhu cầu thị trường, đến việc chuẩn bị và kết hợp các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất, kết thúc bằng việc phân phối sản phẩm để thu tiền về. Chính vì thế là đơn vị sản xuất kinh doanh tự chủ và độc lập, các HTX nông nghiệp vẫn phải tiến hành đầy đủ các khâu trong quá trình kinh doanh nhằm mang lại lợi ích cho mình. Tuy vậy, khi tham gia vào thị trường để nâng cao sức cạnh tranh thì HTX phải phát huy thế mạnh của mình từ sự liên kết và hợp tác. Do đó, xét về mặt tổ chức sản xuất các HTX sẽ phân chia các khâu của qúa trình sản xuất để tiến hành chuyên môn hoá sản xuất và kinh doanh.

Trên cơ sở chuyên môn hoá sẽ hình thành một hệ thống các HTX nông nghiệp, trong đó bao gồm các HTX thực hiện một hoặc một số khâu hoặc toàn bộ quá trình sản xuất để tạo ra lương thực - thực phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường. Vì vậy, có thể có các HTX tiến hành nghiên cứu, dự báo thị trường nông sản - thực phẩm, HTX cung ứng các yếu tố phục vụ sản xuất như: vốn, máy móc thiết bị, điện, nước, phân bón, thuốc trừ sâu… và các HTX phục vụ việc bán hàng và phân phối hàng hoá thậm chí cả các HTX cung cấp lao động. Như vậy ta có thể hiểu: Hợp tác xã nông nghiệp là một tổ chức kinh tế tự chủ được các thành viên thành lập trên cơ sở tự nguyện, tiến hành các hoạt động sản xuất hoặc cung ứng các yếu tố phục vụ hoạt động sản xuất nhằm tạo ra các sản phẩm nông, lâm, thuỷ sản để đáp ứng nhu cầu xã hội.