Luận văn thạc sĩ về thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở việt nam 07, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Doanh Thị Ngọc Tú
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Văn Bính
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Thực Trạng Thi Hành Pháp Luật Bảo Hiểm Y Tế Tự Nguyện Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ TỰ NGUYỆN Ở VIỆT NAM
• 1.1. Bảo hiểm y tế và vai trò của bảo hiểm y tế đối với đời sống xã hội
• 1.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Việt Nam
• 1.3. Khái niệm, bản chất của bảo hiểm y tế tự nguyện
• 1.4. Sự hình thành và phát triển của pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện tại Việt Nam
• 1.5. Đặc điểm của pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện
• 1.6. Nội dung của pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Việt Nam
• 1.7. Pháp luật về bảo hiểm y tế tự nguyện của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.7.1. Pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Cộng hoà Liên bang Đức
• 1.7.2. Pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện tại Liên bang Nga
• 1.7.3. Pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Trung Quốc
• 1.7.4. Pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện tại Thái Lan
• 1.7.5. Bài học kinh nghiệm về thực thi pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM Y TẾ TỰ NGUYỆN Ở VIỆT NAM TRONG THỰC TIỄN
• 2.1. Thực trạng áp dụng pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện của Việt Nam trong thời gian qua
• 2.2. Đối tượng tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện
• 2.3. Quỹ bảo hiểm y tế tự nguyện
• 2.4. Thẻ bảo hiểm y tế tự nguyện
• 2.5. Thủ tục, chất lượng khám chữa bệnh
• 2.6. Cơ sở y tế khám chữa bệnh
• 2.7. Trình độ nhận thức của người dân về chính sách bảo hiểm y tế tự nguyện
• 2.8. Đánh giá, nhận xét về thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Việt Nam
• 2.9. Những kết quả đã đạt được trong quá trình thi hành pháp luật về bảo hiểm y tế tự nguyện
• 2.10. Những hạn chế, bất cập còn tồn tại cần khắc phục
• 2.11. Nguyên nhân dẫn đến sự bất cập trong việc áp dụng pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ TỰ NGUYỆN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao hiệu quả thi hành của pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện tại Việt Nam
• 3.2. Những giải pháp hoàn thiện quá trình thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện của Việt Nam trong thực tiễn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Việt Nam

Bảo hiểm y tế tự nguyện (BHYTTN) đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Tuy nhiên, thực trạng thi hành pháp luật về BHYTTN vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ người dân tham gia BHYTTN vẫn chưa đạt yêu cầu đề ra, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và nhóm đối tượng có thu nhập thấp. Việc hiểu rõ thực trạng này sẽ giúp các nhà làm luật có những điều chỉnh phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách BHYT.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm y tế tự nguyện

BHYTTN là hình thức bảo hiểm dành cho những người không đủ điều kiện tham gia BHYT bắt buộc. Vai trò của BHYTTN không chỉ giúp người dân giảm bớt gánh nặng tài chính khi ốm đau mà còn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của BHYTTN tại Việt Nam

BHYTTN được triển khai từ những năm 1992 và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Chính sách này đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người dân về bảo hiểm y tế và tạo điều kiện cho nhiều người tiếp cận dịch vụ y tế.

II. Những thách thức trong việc thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện

Mặc dù BHYTTN đã được triển khai rộng rãi, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như nhận thức của người dân về BHYTTN, chất lượng dịch vụ y tế và sự hỗ trợ từ chính phủ là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của chính sách này.

2.1. Khó khăn trong việc nâng cao nhận thức của người dân

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHYTTN. Điều này dẫn đến tỷ lệ tham gia thấp, đặc biệt là ở các vùng nông thôn.

2.2. Chất lượng dịch vụ y tế và sự hỗ trợ từ chính phủ

Chất lượng dịch vụ y tế tại một số cơ sở khám chữa bệnh còn hạn chế, gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ. Hơn nữa, sự hỗ trợ từ chính phủ cho BHYTTN chưa đủ mạnh để khuyến khích người dân tham gia.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện

Để nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật BHYTTN, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính phủ, các cơ quan chức năng và cộng đồng. Việc cải thiện chất lượng dịch vụ y tế, tăng cường truyền thông và hỗ trợ tài chính cho người dân là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải thiện chất lượng dịch vụ y tế

Cần đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng y tế, đào tạo nhân lực y tế và cải thiện quy trình khám chữa bệnh để đáp ứng nhu cầu của người dân.

3.2. Tăng cường truyền thông về bảo hiểm y tế tự nguyện

Các chiến dịch truyền thông cần được triển khai mạnh mẽ để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHYTTN.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo hiểm y tế tự nguyện

Nghiên cứu thực tiễn về BHYTTN cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng chỉ ra những hạn chế cần khắc phục. Việc phân tích số liệu từ các địa phương sẽ giúp đưa ra những giải pháp cụ thể hơn.

4.1. Kết quả đạt được trong việc thi hành pháp luật BHYTTN

Số lượng người tham gia BHYTTN đã tăng lên đáng kể trong những năm qua, nhưng vẫn còn nhiều đối tượng chưa được tiếp cận.

4.2. Những hạn chế và bất cập trong thực tiễn

Mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn gần 40% dân số chưa tham gia BHYTTN, đặc biệt là nhóm người có thu nhập thấp và ở vùng sâu, vùng xa.

V. Kết luận và tương lai của bảo hiểm y tế tự nguyện ở Việt Nam

BHYTTN là một chính sách quan trọng trong việc đảm bảo an sinh xã hội tại Việt Nam. Để đạt được mục tiêu BHYT toàn dân, cần có những cải cách mạnh mẽ và đồng bộ trong việc thi hành pháp luật BHYTTN.

5.1. Tương lai của bảo hiểm y tế tự nguyện

Với những nỗ lực cải cách, BHYTTN có thể trở thành một công cụ hiệu quả trong việc bảo vệ sức khỏe cho người dân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp.

5.2. Đề xuất giải pháp cho chính sách bảo hiểm y tế tự nguyện

Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và các chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân tham gia BHYTTN, từ đó nâng cao hiệu quả của chính sách này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách bảo hiểm y tế là một trụ cột then chốt trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2010, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế toàn quốc đã có bước nhảy vọt từ 28,2% dân số (tương đương 23 triệu người) lên hơn 60% dân số (gần 51 triệu người). Tuy nhiên, tính đến hết năm 2012, toàn quốc vẫn còn gần 40% dân số chưa tham gia bảo hiểm y tế, trong đó phần lớn thuộc nhóm đối tượng tự nguyện và người lao động tự do. Điển hình, cả nước có khoảng 20 triệu người thuộc nhóm hộ gia đình nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp nhưng tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế vẫn ở mức rất thấp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết những bất cập lý luận và thực tiễn trong thi hành pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện giai đoạn trước khi chuyển sang cơ chế bắt buộc toàn dân theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế năm 2008. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở pháp lý về bảo hiểm y tế tự nguyện, đánh giá thực trạng vận hành quỹ và việc thụ hưởng quyền lợi của người dân, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế nhằm đề xuất giải pháp khả thi.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trên quy mô toàn quốc, kết hợp khảo sát chuyên sâu tại các địa phương trọng điểm trong mốc thời gian từ năm 2006 đến năm 2013. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn cấp bách, trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện lộ trình tiến tới bảo hiểm y tế toàn dân, hướng tới mục tiêu bao phủ 70% dân số vào năm 2015 và 80% dân số vào năm 2020 theo đề án của Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết an sinh xã hội hiện đại và nguyên tắc tương trợ cộng đồng, theo tinh thần Công ước số 102 năm 1952 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về các tiêu chuẩn tối thiểu trong an sinh xã hội. Nguyên lý cốt lõi của bảo hiểm y tế tự nguyện là quy luật số đông bù số ít, trong đó người khỏe mạnh hỗ trợ tài chính cho người ốm đau thông qua việc hình thành quỹ tài chính tập trung phi lợi nhuận.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết kinh tế học y tế về sự bất cân xứng thông tin và hiện tượng lựa chọn ngược (Adverse Selection). Khi tham gia mang tính tự nguyện, những cá nhân có nguy cơ bệnh tật cao thường chủ động mua bảo hiểm, trong khi người khỏe mạnh có xu hướng đứng ngoài hệ thống, gây mất cân đối thu chi nghiêm trọng.

Khung phân tích pháp lý dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam, bao gồm: Luật Bảo hiểm y tế năm 2008 (Luật số 25/2008/QH12), Nghị định số 62/2009/NĐ-CP, Nghị định số 63/2005/NĐ-CP, Thông tư liên tịch số 06/2007/TTLT-BYT-BTC và Thông tư liên tịch số 14/2007/TTLT-BYT-BTC. Luận văn chuẩn hóa các khái niệm trọng tâm: bảo hiểm y tế tự nguyện, mức đóng bằng 4,5% lương tối thiểu chung, cơ chế đồng chi trả từ 5% đến 20%, danh mục thuốc kỹ thuật cao và trần thanh toán bảo hiểm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ các báo cáo chính thức của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, số liệu thống kê y tế của Bộ Y tế giai đoạn 2006–2013, và Báo cáo kết quả giám sát tối cao của Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội giai đoạn 2009–2012.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khai thác tập dữ liệu vĩ mô toàn quốc với hơn 50 triệu hồ sơ người tham gia bảo hiểm y tế, đồng thời kết hợp phương pháp chọn mẫu cụm và phân tầng ngẫu nhiên tại 42 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Nghiên cứu cũng sử dụng dữ liệu khảo sát vi mô từ các trường hợp điển hình như: dự án hỗ trợ 600.326 người cận nghèo tại 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, chương trình thí điểm in 1.344 thẻ bảo hiểm y tế mã vạch tại Thành phố Hồ Chí Minh, và các khảo sát xã hội học về lý do không tham gia bảo hiểm (trong đó 46,5% người dân không mua vì cho rằng mình có sức khỏe tốt và 33,1% do điều kiện kinh tế khó khăn).

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: thống kê mô tả, phân tích định lượng cán cân thu - chi quỹ, so sánh quy phạm pháp luật thực định và nghiên cứu so sánh quốc tế (đối chiếu kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức, Liên bang Nga, Trung Quốc và Thái Lan). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan giữa các quy định lý thuyết trên văn bản với thực trạng chi trả thực tế của quỹ bảo hiểm trong đời sống xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diện bao phủ bảo hiểm y tế tự nguyện tăng trưởng thiếu bền vững và bị thu hẹp đột ngột khi có sự thay đổi chính sách. Trong giai đoạn 2005–2009, nhóm học sinh, sinh viên chiếm tỷ trọng chủ đạo với số người tham gia tăng từ 7,32 triệu người lên 8,5 triệu người. Tuy nhiên, khi nhóm học sinh, sinh viên chuyển sang diện bắt buộc vào năm 2010, tổng số người tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện đã giảm mạnh từ 15,3 triệu người (năm 2009) xuống chỉ còn hơn 3,9 triệu người (năm 2010). Tính riêng năm 2010, nhóm tự nguyện nhân dân chỉ đạt tỷ lệ bao phủ 21%, bỏ lại khoảng 14,6 triệu người chưa có thẻ bảo hiểm y tế.

Thứ hai, quỹ bảo hiểm y tế tự nguyện liên tục đối mặt với tình trạng thâm hụt và bội chi nặng nề. Năm 2007, tổng thu bảo hiểm y tế tự nguyện đạt 832 tỷ đồng nhưng chi phí khám chữa bệnh lên tới 1.981 tỷ đồng, dẫn đến thâm hụt 1.149 tỷ đồng (trong đó nhóm tự nguyện nhân dân bội chi 1.249 tỷ đồng). Năm 2008, tổng thu đạt 1.600 tỷ đồng nhưng chi phí khám chữa bệnh tăng lên 2.300 tỷ đồng, số thâm hụt ghi nhận là 1.095 tỷ đồng. Năm 2009, số chi tiếp tục vượt thu với mức thâm hụt 900 tỷ đồng. Tần suất khám chữa bệnh của nhóm tự nguyện nhân dân dao động từ 3,7 đến 3,9 lần mỗi năm, cao gần gấp đôi mức bình quân chung, khiến số tiền chi trả thực tế cao gấp 2,8 lần số tiền đóng góp vào quỹ.

Thứ ba, công tác phát hành thẻ và thủ tục khám chữa bệnh còn nhiều rào cản hành chính. Đợt rà soát dữ liệu tại 42 tỉnh, thành phố giai đoạn 2009–2012 đã phát hiện gần 800.000 thẻ bảo hiểm y tế bị cấp trùng lặp, gây lãng phí khoảng 342 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, có tới 60% người dân phản ánh lý do không sử dụng thẻ bảo hiểm y tế khi ốm đau là vì thủ tục hành chính phức tạp, thời gian chờ đợi khám kéo dài từ 5 đến 7 tiếng đồng hồ, và có đến 26,9% người dù sở hữu thẻ nhưng chấp nhận tự chi trả tiền túi để khám dịch vụ vượt tuyến.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng vỡ quỹ cục bộ ở nhóm tự nguyện nhân dân là do Thông tư liên tịch số 14/2007/TTLT-BYT-BTC đã bãi bỏ quy định bắt buộc về tỷ lệ tham gia theo cộng đồng hoặc hộ gia đình. Quyết định này đã mở đường cho hiện tượng lựa chọn ngược phát triển mạnh mẽ: chỉ những cá nhân mắc bệnh mãn tính hoặc có nguy cơ sức khỏe cao mới đăng ký mua thẻ bảo hiểm. Hơn nữa, việc bổ sung các loại thuốc đặc trị đắt tiền theo Thông tư liên tịch số 04/2012/TTLT-BYT-BTC (chi trả từ 60 triệu đến 118 triệu đồng mỗi tháng cho bệnh nhân ung thư gan hoặc thận) mà không đi kèm cơ chế kiểm soát chi phí chặt chẽ đã tạo áp lực tài chính khổng lồ lên quỹ.

So sánh với các quốc gia trên thế giới:

• Cộng hòa Liên bang Đức đạt tỷ lệ bao phủ gần 100% nhờ xác lập ranh giới bắt buộc rõ ràng (áp dụng cho người có thu nhập dưới 52.200 Euro mỗi năm) và cơ chế nhà nước hỗ trợ 50% mức đóng cho người nghỉ hưu.
• Thái Lan triển khai thành công chương trình Thẻ vàng 30 bạt vào giai đoạn 2001–2002, nhanh chóng đạt mục tiêu bảo vệ sức khỏe toàn dân thông qua một đầu mối quản lý tài chính tập trung là Văn phòng Bảo hiểm Y tế Quốc gia.

Về mặt trực quan hóa số liệu, bức tranh tài chính bảo hiểm y tế tự nguyện giai đoạn 2007–2009 phản ánh rõ nét qua đồ thị chênh lệch thu - chi: nguồn thu tăng từ 832 tỷ đồng lên 1.600 tỷ đồng nhưng chi phí điều trị lại tăng vọt từ 1.981 tỷ đồng lên 2.500 tỷ đồng. Tương tự, bảng cơ cấu nhóm đối tượng năm 2010 cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng khi nhóm nông dân và hộ kinh doanh cá thể chỉ đạt độ bao phủ 21%, thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 70% của nhóm học sinh, sinh viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống thể chế và chuyển đổi dứt điểm sang cơ chế bắt buộc toàn dân tham gia bảo hiểm y tế theo quy mô hộ gia đình.

• Cơ quan chủ trì: Quốc hội và Bộ Y tế.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 70% dân số vào năm 2015 và tối thiểu 80% dân số vào năm 2020.
• Lộ trình: Sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm y tế trong năm 2014 và triển khai đồng bộ các văn bản hướng dẫn trong giai đoạn 2014–2015.

Thứ hai, cơ cấu lại chính sách tài chính y tế và mở rộng biên độ hỗ trợ đóng phí cho các nhóm yếu thế.

• Cơ quan chủ trì: Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho người thuộc hộ cận nghèo từ 50% lên mức 70% đến 100%, bảo đảm bao phủ toàn bộ 6 triệu người cận nghèo và hỗ trợ tối thiểu 30% mức đóng cho 20 triệu người làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp.
• Lộ trình: Hoàn thành điều chỉnh mức ngân sách hỗ trợ trong giai đoạn 2014–2016.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng quản lý và tối ưu hóa hệ thống đại lý thu gom phí bảo hiểm.

• Cơ quan chủ trì: Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam (VN Post).
• Chỉ số mục tiêu: Nhân rộng mô hình thu bảo hiểm qua bưu điện tại 63 tỉnh thành sau giai đoạn thí điểm thành công ở 15 tỉnh (vốn đã phát triển mới 110.121 người tham gia); áp dụng thẻ bảo hiểm y tế có mã vạch hai chiều trên toàn quốc nhằm xóa bỏ triệt để tình trạng 800.000 thẻ cấp trùng lặp.
• Lộ trình: Hoàn thành phủ sóng công nghệ quản lý điện tử trong giai đoạn 2014–2015.

Thứ tư, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cơ sở và cải cách thủ tục hành chính khám chữa bệnh.

• Cơ quan chủ trì: Bộ Y tế và hệ thống bệnh viện các tuyến.
• Chỉ số mục tiêu: Cắt giảm thời gian chờ đợi khám bệnh từ 5–7 tiếng xuống dưới 2 tiếng; thực hiện chuyển tối thiểu 50% đối tượng đăng ký khám ban đầu từ bệnh viện tuyến tỉnh về các trạm y tế tuyến xã và bệnh viện huyện.
• Lộ trình: Thực hiện thường xuyên và liên tục trong giai đoạn 2014–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp (Quốc hội, Bộ Y tế, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam). Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm về nguy cơ thâm hụt quỹ do lựa chọn ngược, giúp các cơ quan này hoàn thiện chính sách chuyển đổi bảo hiểm y tế bắt buộc và thiết kế gói hỗ trợ ngân sách tối ưu.

Nhóm thứ hai là các nhà quản lý cơ sở y tế và bệnh viện công lập cũng như ngoài công lập (hơn 2.303 cơ sở y tế ký hợp đồng bảo hiểm y tế trên toàn quốc). Kết quả nghiên cứu hỗ trợ bệnh viện cải tiến quy trình đón tiếp, phân luồng bệnh nhân, minh bạch hóa việc đấu thầu thuốc đặc trị và giảm tải áp lực cho tuyến trên.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật An sinh xã hội và Quản lý Y tế công cộng. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về mặt học thuật, cung cấp phương pháp luận phân tích luật học kinh tế và hệ thống tư liệu lịch sử phát triển chính sách bảo hiểm y tế qua 20 năm (1992–2014).

Nhóm thứ tư là các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và mạng lưới đại lý phân phối bảo hiểm y tế. Dữ liệu từ luận văn giúp các đơn vị này thấu hiểu rào cản tâm lý của người dân nông thôn (với 57% người tự mua thuốc và 46,5% chủ quan về sức khỏe) để xây dựng các chiến dịch truyền thông cộng đồng đạt hiệu quả cao.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bội chi quỹ bảo hiểm y tế tự nguyện giai đoạn 2007–2009 là gì? Tình trạng bội chi (thâm hụt 1.149 tỷ đồng năm 2007 và 1.095 tỷ đồng năm 2008) chủ yếu do Thông tư 14/2007 bãi bỏ điều kiện ràng buộc tỷ lệ tham gia theo số đông. Điều này làm bùng phát hiện tượng lựa chọn ngược, khi người khỏe mạnh không mua bảo hiểm, trong khi người có bệnh nặng mua thẻ để điều trị với tần suất khám chữa bệnh lên tới 3,7–3,9 lần mỗi năm.

Mức đóng bảo hiểm y tế tự nguyện theo Luật Bảo hiểm y tế năm 2008 được quy định cụ thể như thế nào? Theo quy định áp dụng từ ngày 01/01/2010, mức đóng hàng tháng của người thứ nhất trong hộ gia đình bằng 4,5% mức lương tối thiểu chung. Nhằm khuyến khích cả gia đình cùng tham gia, người thứ hai, thứ ba, thứ tư đóng lần lượt bằng 90%, 80%, 70% mức của người thứ nhất; từ người thứ năm trở đi chỉ phải đóng bằng 60% mức của người thứ nhất.

Tại sao người dân có thẻ bảo hiểm y tế tự nguyện nhưng vẫn không sử dụng khi đi khám bệnh? Khảo sát thực tế chỉ ra rằng 60% người dân không sử dụng thẻ vì e ngại thủ tục phiền hà, thời gian chờ khám quá dài (5–7 tiếng), và 26,9% trường hợp tự bỏ tiền túi do muốn vượt tuyến điều trị mà không phải xin giấy chuyển viện qua nhiều tầng nấc hành chính phức tạp.

Mô hình thí điểm thu bảo hiểm y tế tự nguyện qua bưu điện mang lại kết quả thực tế ra sao? Thực hiện tại 15 tỉnh thành từ đầu năm 2014 với 2.482 điểm thu tại 2.275 xã, mô hình bưu điện đã giúp tăng thêm 110.121 người tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện sau 6 tháng. Cách làm này bảo đảm tính minh bạch, hạn chế thất thoát tiền đóng và thuận tiện hơn so với hệ thống đại lý bán lẻ trước đây.

Việt Nam có thể học hỏi bài học kinh nghiệm then chốt nào từ các nước như Đức và Thái Lan? Đức chứng minh rằng việc áp đặt nghĩa vụ bắt buộc dựa trên ngưỡng thu nhập cùng cơ chế hỗ trợ 50% mức đóng của nhà nước là điều kiện tiên quyết để đạt độ bao phủ gần 100%. Trong khi đó, Thái Lan cho thấy bài học tập trung hóa quản lý ngân sách thông qua một cơ quan duy nhất để thực hiện thành công chương trình chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính tất yếu lịch sử của bảo hiểm y tế tự nguyện như một giai đoạn quá độ quan trọng để nâng cao nhận thức người dân trước khi bước vào lộ trình bảo hiểm y tế bắt buộc toàn dân.
• Nghiên cứu đã làm rõ nguyên nhân sâu xa của tình trạng thâm hụt quỹ bảo hiểm y tế tự nguyện (chi phí vượt thu gấp 2,8 lần năm 2009) xuất phát từ hiện tượng lựa chọn ngược và cơ chế đóng phí tự do.
• Công trình đã chỉ ra những kẽ hở quản trị nghiêm trọng trong giai đoạn 2009–2012, nổi bật là việc phát hiện gần 800.000 thẻ bảo hiểm y tế bị cấp trùng lặp gây lãng phí 342 tỷ đồng.
• Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ: đẩy mạnh cơ chế bắt buộc theo hộ gia đình, tăng mức hỗ trợ ngân sách cho 6 triệu người cận nghèo, số hóa quản lý bằng thẻ mã vạch và giảm tải tối thiểu 50% lượt khám ban đầu về y tế cơ sở.
• Các cơ quan quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu và cơ sở khám chữa bệnh cần khẩn trương khai thác các phát hiện của công trình này để hiện thực hóa mục tiêu bao phủ 80% dân số tham gia bảo hiểm y tế bền vững vào năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ TỰ NGUYỆN Ở VIỆT NAM 1. Bảo hiểm y tế và vai trò của bảo hiểm y tế đối với đời sống xã hội BHYT trước hết là một bộ phận quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Cùng với các hệ thống an sinh xã hội và hệ thống cứu trợ xã hội, hoạt động BHYT nói riêng và hoạt động của BHXH nói chung đã thực sự trở thành nền móng vững chắc cho sự bình ổn xã hội. Chính vì vai trò quan trọng của BHXH, cho nên mọi quốc gia trên thế giới hoạt động BHXH luôn do Nhà nước đứng ra tổ chức thực hiện theo hệ thống pháp luật về BHXH.

BHYT là một trong chín nội dung của BHXH được quy định tại Công ước 102 ngày 28/6/1952 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về các tiêu chuẩn tối thiểu cho các loại trợ cấp BHXH. Theo Luật BHYT 2008, BHYT là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tượng có trách nhiệm tham gia theo quy định của Luật [34, Điều 2, Khoản 1]. Về cơ bản, đó là một cách dành dụm một khoản tiền trong số tiền thu nhập của mỗi cá nhân hay mỗi hộ gia đình để đóng vào quỹ do Nhà nước đứng ra quản lý, nhằm giúp mọi thành viên tham gia quỹ có ngay một khoản tiền trả trước cho các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe khi người tham gia không may ốm đau phải sử dụng các dịch vụ đó mà không phải trực tiếp trả chi phí khám chữa bệnh. Cơ quan BHXH sẽ thanh toán khoản chi phí này theo quy định của Luật BHYT.

BHYT là một phạm trù kinh tế tất yếu của xã hội phát triển, đóng vai trò quan trọng không những đối với người tham gia bảo hiểm, các cơ sở y tế mà còn là thành tố quan trọng trong việc thực hiện chủ trương xã hội hoá công tác y tế nhằm huy động nguồn tài chính ổn định, phát triển đa dạng các 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành phần tham gia khám chưa bệnh cho nhân dân. Chính sách BHYT của Việt Nam được bắt đầu thực hiện từ năm 1992 và trong suốt hơn 20 năm qua, BHYT đã khẳng định tính đúng đắn của một chính sách xã hội của Nhà nước, phù hợp với tiến trình đổi mới đất nước. Thứ nhất, BHYT chính là biện pháp để xóa đi sự bất công giữa người giàu và người nghèo, để mọi người có bệnh đều được điều trị với điều kiện họ có tham gia BHYT, mọi người sẽ được bình đẳng hơn, được điều trị theo bệnh. BHYT mang tính nhân đạo cao cả và được xã hội hóa theo nguyên tắc “số đông bù số ít”.

Số đông người tham gia để hình thành quỹ và quỹ này được dùng để chi trả chi phí khám chữa bệnh cho một số ít người không may gặp rủi ro bệnh tật, điều này vừa có lợi cho mình, vừa có lợi cho xã hội. Thứ hai, BHYT giúp cho người tham gia khắc phục khó khăn cũng như ổn định về mặt tài chính khi không may gặp phải rủi ro ốm đau. Nhờ có BHYT, người dân sẽ yên tâm phần nào về sức khỏe cũng như kinh tế, bởi vì họ đã có một phần như là quỹ dự phòng của mình giành riêng cho vấn đề chăm sóc sức khỏe, đặc biệt với những người nghèo chẳng may mắc bệnh. Do đó, BHYT có tác dụng khắc phục hậu quả và kịp thời ổn định được cuộc sống cho người dân khi họ bị ốm đau, tạo cho họ một niềm lạc quan trong cuộc sống, yên tâm lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất cho chính bản thân và cho xã hội, góp phần đẩy mạnh sự phát triển của xã hội.

Thứ ba, BHYT ra đời còn góp phần giáo dục cho người dân trong xã hội về tính nhân đạo theo phương châm “lá lành đùm lá rách”, đặc biệt là với trẻ em. Thứ tư, BHYT tăng chất lượng khám chữa bệnh và quản lý y tế thông qua hoạt động quỹ BHYT đầu tư. Lúc đó trang thiết bị sẽ hiện đại hơn, có kinh phí để sản xuất các loại thuốc đặc trị chữa bệnh hiểm nghèo, có điều kiện nâng cấp các cơ sở khám chữa bệnh một cách có hệ thống và hoàn thiện hơn, giúp người dân đi khám chữa bệnh được thuận lợi. Đồng thời đội ngũ cán bộ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] y tế sẽ được đào tạo tốt hơn, các y, bác sĩ sẽ có điều kiện nâng cao tay nghề, tích lũy kinh nghiệm, có trách nhiệm với công việc, dẫn đến sự quản lý dễ dáng và chặt chẽ hơn.

Thứ năm, BHYT còn góp phần giảm nhẹ gánh nặng cho ngân sách Nhà nước. Hiện nay kinh phí cho y tế được cấu thành chủ yếu từ bốn nguồn: ngân sách Nhà nước, quỹ BHYT, thu một phần viện phí và dịch vụ y tế, tiền đóng góp của các tổ chức quần chúng, các tổ chức từ thiện và viện trợ quốc tế. Trước khi có BHYT thì ngân sách Nhà nước là nguồn cung chủ yếu, sau khi có quỹ BHYT thì ngân sách Nhà nước đã được giảm bớt gánh nặng. Thứ sáu, chỉ tiêu phúc lợi xã hội trong mỗi nước cũng biểu hiện trình độ phát triển của nước đó.

Do vậy, BHYT là một công cụ vĩ mô của Nhà nước để thực hiện tốt phúc lợi xã hội, đồng thời tạo nguồn tài chính hỗ trợ, cung cấp cho hoạt động chăm sóc sức khỏe của người dân. Thứ bảy, BHYT còn góp phần đề phòng và hạn chế những bệnh hiểm nghèo theo phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Với việc kết hợp với các cơ sở khám chữa bệnh BHYT kiểm tra sức khỏe, chăm sóc sức khỏe cho đại đa số những người tham gia BHYT từ đó phát hiện kịp thời những căn bệnh hiểm nghèo và có phương pháp chữa trị kịp thời tránh những hậu quả xấu mà nếu không tham gia BHYT tâm lý người dân thường sợ tốn kém khi đi bệnh viện, coi thường hoặc bỏ qua những căn bệnh có thể dẫn đến tử vong. Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật bảo hiểm y tế tự nguyện ở Việt Nam 1.

Khái niệm, bản chất của bảo hiểm y tế tự nguyện BHYTTN là một hình thức BHYT áp dụng cho người có thu nhập thấp không đủ điều kiện tham gia BHYT bắt buộc hoặc BHYT tư nhân do người dân tự nguyện tham gia. Hoạt động của BHYTTN do chính cộng đồng người tham gia đảm nhiệm với nguyên tắc tài chính là phi lợi nhuận, vì vậy mức đóng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BHYTTN không hoàn toàn phụ thuộc vào thu nhập của người tham gia. Điều lệ BHYT quy định: “Bảo hiểm y tế tự nguyện là hình thức bảo hiểm y tế được thực hiện trên cơ sở tự nguyện của người tham gia” [18, Điều 2, khoản 2]. BHYTTN là loại hình BHYT thứ hai đã được thực hiện ở nước ta.

So với BHYT bắt buộc, BHYTTN có số lượng người tham gia đông đảo, đa dạng về thành phần và nhận thức xã hội, có điều kiện kinh tế và nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác nhau. Không hoàn toàn giống như BHYT bắt buộc theo luật định, BHYTTN được tiến hành hướng tới việc đảm bảo quyền lợi cho người tham gia một cách mềm dẻo và đồng thuận trong cộng đồng đó. Chính từ tiêu chí này mà hình thức BHYTTN rất phong phú và đa dạng ở mỗi quốc gia, không thể áp đặt hoặc sao chép nguyên bản mô hình ở nước này cho nước khác và ngay trong một nước cũng thường không có sự giống nhau về mô hình triển khai BHYTTN khi thực hiện ở những vùng mà có sự khác nhau về điều kiện kinh tế - xã hội hoặc phong tục tập quán… Trong giai đoạn đầu triển khai BHYT thì đối tượng bắt buộc tham gia có phạm vi rất hẹp chỉ bao gồm những người có thu nhập ổn định do đó mà phạm vi những đối tượng không đủ điều kiện tham gia BHYT là rất đông, phần lớn trong xã hội, BHYTTN sẽ đáp ứng được nhu cầu tham gia của những người này từ đó góp phần nâng cao công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho mọi người dân trong xã hội. Do không có tính chất bắt buộc như trong như trong BHYT bắt buộc nên BHYTTN thực hiện được gọi là thành công phụ thuộc rất lớn vào đường lối chính sách và quan điểm của mỗi quốc gia trong phát triển sự nghiệp bảo vệ sức khỏe cho nhân dân nước mình.

Mặt khác, tùy vào điều kiện kinh tế xã hội mà mỗi nước chọn cho mình một cách riêng để thực hiện bởi để thực hiện thành công không phải là dễ mà đó là cả một quá trình. Quá trình đó là quá trình đưa khái niệm BHYTTN vào trong nhận thức của mọi người dân trong xã hội, khi họ hiểu rằng tham gia BHYTTN họ và gia đình của họ sẽ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được an toàn, được bảo vệ trước những rủi ro ốm đau bệnh tật thì họ sẽ tự giác tham gia. Một khi có đông đảo người trong xã hội tham gia thì khả năng đáp ứng cho số ít những người bị ốm đau bệnh tật là rất lớn, kể cả khi mà cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế chi phí khám chữa bệnh đang tăng lên một cách chóng mặt thì một cá nhân khó mà có thể tự trang trải mọi chi phí cho mình lúc lâm bệnh và trong giai đoạn phục hồi. BHYTTN dù mô hình có khác nhau nhưng đều thống nhất ở lợi ích cho cộng đồng người tham gia, đó là làm tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người có thu nhập thấp và người lao động tự do, bảo vệ người nghèo trước nguy cơ “bẫy nghèo”, góp phần cải thiện công tác khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu tại cộng đồng; góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng; thực hiện hiệu quả công bằng trong khám chữa bệnh, nâng cao vị thế của người nghèo trong xã hội, khắc phục được những mặc cảm do tình trạng thu nhập thấp của người nghèo gây ra.