Thực Trạng Phát Sinh Và Xử Lý Nước Thải Từ Các Cơ Sở Chăn Nuôi Lợn Trên Địa Bàn Tỉnh Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường phân tích thực trạng phát sinh và xử lý nước thải từ các cơ sở chăn nuôi lợn tại tỉnh Hòa Bình.

• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Thực trạng phát sinh và xử lý nước thải chăn nuôi lợn tại Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hòa Bình

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái quát chung hiện trạng chăn nuôi
• 1.1.1. Hiện trạng chăn nuôi chung cả nước
• 1.1.2. Hiện trạng chăn nuôi tại tỉnh Hòa Bình
• 1.2. Tổng quan về chất thải chăn nuôi lợn và hiện trạng quản lý chất thải chăn nuôi lợn ở Việt Nam
• 1.2.1. Đặc điểm chất thải chăn nuôi lợn
• 1.2.2. Thành phần trong phân lợn
• 1.2.3. Nước phân
• 1.2.4. Nước thải
• 1.2.5. Khí thải
• 1.3. Tổng quan về quản lý chất thải chăn nuôi lợn trên thế giới
• 1.4. Tình hình về quản lý chất thải chăn nuôi lợn tại Việt Nam
• 1.4.1. Chất thải rắn
• 1.4.2. Chất thải lỏng

Tóm tắt

I. Mở Đầu

Hòa Bình, tỉnh miền núi với vị trí địa lý thuận lợi, đã phát triển ngành chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi lợn. Sản lượng thực phẩm từ chăn nuôi gia tăng, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và cải thiện đời sống nông dân. Tuy nhiên, vấn đề vệ sinh và quản lý môi trường trong chăn nuôi đang trở thành thách thức lớn. Chất thải từ hoạt động chăn nuôi, bao gồm chất thải rắn và lỏng, chứa hàm lượng ô nhiễm cao, có thể gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nếu không được xử lý đúng cách. Công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong chăn nuôi đã được thúc đẩy, nhưng vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều cơ sở chăn nuôi vẫn xả thải vượt quy chuẩn kỹ thuật cho phép, gây ô nhiễm môi trường. Đề tài nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng phát sinh và xử lý nước thải chăn nuôi lợn tại Hòa Bình, từ đó đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường bền vững.

II. Tổng Quan Về Vấn Đề Nghiên Cứu

Chăn nuôi lợn tại Hòa Bình đã có những bước phát triển đáng kể, với sản lượng thịt lợn tăng cao. Tuy nhiên, việc quản lý chất thải chăn nuôi vẫn còn nhiều hạn chế. Chất thải chăn nuôi lợn chủ yếu bao gồm chất thải rắn và lỏng, với thành phần chứa nhiều vi sinh vật gây bệnh. Việc xử lý chất thải chưa đạt yêu cầu, dẫn đến ô nhiễm môi trường. Các trang trại chăn nuôi lớn thường áp dụng công nghệ xử lý hiện đại, nhưng nhiều cơ sở nhỏ lẻ vẫn chưa có hệ thống xử lý hiệu quả. Cần có các chính sách hỗ trợ và hướng dẫn cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải chăn nuôi.

2.1. Hiện Trạng Chăn Nuôi Tại Hòa Bình

Hòa Bình có lợi thế về đất đai và khí hậu, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển chăn nuôi. Ngành chăn nuôi lợn đã có sự phát triển mạnh mẽ, với nhiều mô hình chăn nuôi tiên tiến. Tuy nhiên, việc quản lý chất thải vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Chất thải từ chăn nuôi lợn chủ yếu là phân và nước tiểu, có hàm lượng ô nhiễm cao. Việc xử lý chất thải chưa đạt yêu cầu, dẫn đến ô nhiễm môi trường xung quanh. Cần có các giải pháp đồng bộ để cải thiện tình hình này.

2.2. Đặc Điểm Chất Thải Chăn Nuôi Lợn

Chất thải chăn nuôi lợn được chia thành ba nhóm chính: chất thải rắn, chất thải lỏng và chất thải khí. Chất thải rắn chủ yếu là phân, chất độn và thức ăn thừa, trong khi chất thải lỏng bao gồm nước tiểu và nước rửa chuồng. Chất thải khí phát sinh từ quá trình tiêu hóa và ủ phân. Các thành phần trong chất thải chăn nuôi lợn chứa nhiều vi sinh vật gây bệnh, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người và vật nuôi. Việc quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi lợn cần được chú trọng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

III. Tình Hình Quản Lý Chất Thải Chăn Nuôi Lợn Tại Việt Nam

Quản lý chất thải chăn nuôi lợn tại Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn. Chất thải rắn thường không được xử lý trước khi thải ra môi trường, dẫn đến ô nhiễm nghiêm trọng. Phân lợn ướt và có mùi hôi thối, khó thu gom và vận chuyển. Hệ thống xử lý chất thải lỏng chủ yếu dựa vào công nghệ biogas, nhưng hiệu quả chưa cao. Cần có các biện pháp tích cực để cải thiện tình hình quản lý chất thải chăn nuôi, bao gồm việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi và áp dụng công nghệ xử lý hiện đại.

3.1. Quản Lý Chất Thải Rắn

Chất thải rắn từ chăn nuôi lợn chủ yếu là phân và chất độn chuồng. Việc quản lý chất thải rắn gặp nhiều khó khăn do phân lợn có độ ẩm cao và mùi hôi thối. Hầu hết các cơ sở chăn nuôi chưa có hệ thống xử lý chất thải rắn hiệu quả, dẫn đến ô nhiễm môi trường. Cần có các giải pháp để thu gom và xử lý chất thải rắn một cách hợp lý, giảm thiểu tác động đến môi trường.

3.2. Quản Lý Chất Thải Lỏng

Chất thải lỏng từ chăn nuôi lợn bao gồm nước tiểu và nước rửa chuồng. Lượng nước thải lớn, khó quản lý và thường không được sử dụng cho mục đích nông nghiệp. Hệ thống xử lý chất thải lỏng chủ yếu dựa vào công nghệ biogas, nhưng hiệu quả chưa cao. Cần có các biện pháp cải thiện hệ thống xử lý chất thải lỏng, đảm bảo an toàn cho môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại tỉnh Hòa Bình, một tỉnh miền núi có vị trí địa lý thuận lợi gần Thủ đô Hà Nội và các tỉnh đồng bằng, đã phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Với tổng đàn lợn đạt khoảng 439,5 nghìn con năm 2019, tăng 4,28% so với năm trước, chăn nuôi lợn đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và nâng cao đời sống kinh tế của nông dân. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo lượng lớn chất thải, đặc biệt là nước thải chăn nuôi, gây áp lực lớn lên môi trường. Tổng lượng nước thải phát sinh từ chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh ước tính khoảng 4,81 triệu m³/năm, chủ yếu từ các hộ nông hộ nhỏ lẻ chiếm khoảng 90% tổng lượng thải.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng phát sinh, thu gom và xử lý nước thải chăn nuôi lợn tại Hòa Bình, đồng thời phân tích ảnh hưởng của hoạt động chăn nuôi đến môi trường. Nghiên cứu tập trung khảo sát 42 cơ sở chăn nuôi tập trung và các hộ nông hộ trên địa bàn 11 huyện, thành phố trong giai đoạn 2019-2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp quản lý và kỹ thuật nhằm bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển chăn nuôi bền vững tại tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý chất thải chăn nuôi, bao gồm:

• Lý thuyết quản lý chất thải rắn và lỏng trong chăn nuôi: Phân loại chất thải thành chất thải rắn (phân, chất độn), chất thải lỏng (nước tiểu, nước rửa chuồng) và khí thải (CO₂, NH₃, CH₄). Thành phần và đặc tính của từng loại chất thải được phân tích để xác định nguy cơ ô nhiễm và phương pháp xử lý phù hợp.

• Mô hình xử lý nước thải sinh học: Áp dụng các công nghệ xử lý sinh học yếm khí (bể biogas), hiếu khí và thiếu khí, kết hợp với các ao sinh học để giảm tải ô nhiễm trước khi thải ra môi trường. Mô hình này được sử dụng phổ biến tại các trang trại chăn nuôi lớn trên thế giới và tại Việt Nam.

• Khái niệm về hiệu quả xử lý nước thải: Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu môi trường như pH, BOD₅, COD, tổng chất rắn lơ lửng, tổng Nitơ, Coliforms, so sánh với quy chuẩn Việt Nam hiện hành (QCVN 62-MT:2016/BTNMT, QCVN 40:2011/BTNMT).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hòa Bình, Cục Thống kê tỉnh, các báo cáo đánh giá tác động môi trường, kết quả quan trắc môi trường tại 42 cơ sở chăn nuôi tập trung và khảo sát thực tế tại 6 xã thuộc 4 huyện.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp điều tra, phỏng vấn trực tiếp chủ trại và cán bộ quản lý môi trường địa phương; lấy mẫu nước thải trước và sau xử lý tại các cơ sở; phân tích các chỉ tiêu môi trường theo tiêu chuẩn TCVN và SMEWW; so sánh kết quả với quy chuẩn môi trường hiện hành.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát và thu thập dữ liệu trong năm 2019-2020, phân tích và đánh giá kết quả trong năm 2020, đề xuất giải pháp trong năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và phân bố chăn nuôi lợn: Tổng đàn lợn tỉnh Hòa Bình năm 2019 đạt 439,5 nghìn con, tăng 6,59% so với năm 2018. Phân bố chủ yếu tập trung tại các huyện Lương Sơn (22 cơ sở), Lạc Thủy (8 cơ sở), Yên Thủy (8 cơ sở), Kim Bôi (5 cơ sở) và Kỳ Sơn (5 cơ sở). Hình thức chăn nuôi chủ yếu là nông hộ nhỏ lẻ chiếm 90,25% tổng đàn, còn lại là chăn nuôi tập trung trang trại và gia trại.

2. Phát sinh nước thải: Tổng lượng nước thải phát sinh từ chăn nuôi lợn ước tính khoảng 4,81 triệu m³/năm, trong đó nông hộ nhỏ lẻ chiếm khoảng 90%. Lượng nước thải phát sinh trung bình tại các trang trại tập trung dao động từ 16-22 m³/ngày/1.000 con tùy loại lợn.

3. Hiệu quả thu gom và xử lý nước thải: Tại các nông hộ, mô hình thu gom và xử lý nước thải chủ yếu là bể biogas đơn giản, nước thải sau xử lý thường được tưới cây hoặc thải trực tiếp ra môi trường, chưa đạt tiêu chuẩn. Tại các cơ sở chăn nuôi tập trung, hệ thống xử lý nước thải gồm bể biogas, ao sinh học và một số công đoạn xử lý hiếu khí, thiếu khí, tuy nhiên chỉ khoảng 35,7% cơ sở thực hiện quan trắc môi trường định kỳ. Nước thải sau xử lý tại một số cơ sở vẫn vượt quy chuẩn kỹ thuật cho phép về BOD₅, COD và tổng Nitơ.

4. Công tác quản lý môi trường: 100% cơ sở chăn nuôi tập trung đã được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc kế hoạch bảo vệ môi trường, nhưng việc thực hiện các thủ tục pháp lý và quan trắc môi trường còn hạn chế, đặc biệt ở các cơ sở nhỏ lẻ. Nguyên nhân do nhận thức chưa đầy đủ, khó khăn trong thủ tục và hạn chế về nhân lực quản lý tại địa phương.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự phát triển nhanh chóng của ngành chăn nuôi lợn tại Hòa Bình đã tạo ra áp lực lớn về môi trường, đặc biệt là nước thải chăn nuôi. Mô hình xử lý nước thải hiện nay chủ yếu dựa vào công nghệ sinh học yếm khí (bể biogas) kết hợp ao sinh học, phù hợp với điều kiện kinh tế và quy mô trang trại tại địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả xử lý chưa đồng đều, nhiều cơ sở chưa đạt tiêu chuẩn xả thải, gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và môi trường xung quanh.

So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh khác và các nước phát triển, việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải sinh học kết hợp xử lý hiếu khí, thiếu khí và tách phân là xu hướng hiệu quả, giúp giảm tải ô nhiễm và tận dụng khí sinh học làm năng lượng. Việc quản lý nhà nước cần được tăng cường, đặc biệt là nâng cao nhận thức và hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố đàn lợn theo huyện, bảng thống kê lượng nước thải phát sinh và hiệu quả xử lý các chỉ tiêu môi trường trước và sau xử lý tại các cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quản lý và giám sát môi trường: Cơ quan quản lý địa phương cần nâng cao năng lực thanh tra, kiểm tra định kỳ các cơ sở chăn nuôi, đặc biệt là các trang trại tập trung, nhằm đảm bảo tuân thủ quy chuẩn môi trường. Thời gian thực hiện: ngay trong năm 2024; chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các huyện.

2. Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cho nông hộ nhỏ lẻ: Tổ chức các chương trình tập huấn, chuyển giao công nghệ xử lý nước thải đơn giản, hiệu quả như bể biogas cải tiến, mô hình thu gom nước thải phù hợp với quy mô nhỏ. Thời gian: 2024-2025; chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các trung tâm khuyến nông.

3. Khuyến khích đầu tư công nghệ xử lý nước thải hiện đại: Hỗ trợ các cơ sở chăn nuôi tập trung đầu tư hệ thống xử lý nước thải sinh học kết hợp tách phân, xử lý hiếu khí, thiếu khí để nâng cao hiệu quả xử lý, giảm ô nhiễm môi trường. Thời gian: 2024-2026; chủ thể: các doanh nghiệp, nhà đầu tư, chính quyền địa phương.

4. Xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung và khu xử lý chất thải tập trung: Thiết lập các vùng chăn nuôi tập trung có hệ thống xử lý nước thải chung, giảm thiểu phát thải ra môi trường, đồng thời thuận lợi cho quản lý và giám sát. Thời gian: 2024-2027; chủ thể: UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy định và kế hoạch quản lý chất thải chăn nuôi phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi lợn: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật xử lý nước thải hiệu quả, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo về quản lý chất thải chăn nuôi, công nghệ xử lý nước thải và phát triển nông nghiệp bền vững.

4. Nhà đầu tư và doanh nghiệp trong lĩnh vực chăn nuôi và xử lý môi trường: Tham khảo để phát triển các dự án đầu tư công nghệ xử lý nước thải, xây dựng mô hình chăn nuôi thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Lượng nước thải phát sinh từ chăn nuôi lợn tại Hòa Bình là bao nhiêu?
   Tổng lượng nước thải ước tính khoảng 4,81 triệu m³/năm, trong đó nông hộ nhỏ lẻ chiếm khoảng 90%. Lượng nước thải phát sinh trung bình tại trang trại tập trung là 16-22 m³/ngày/1.000 con.

2. Các công nghệ xử lý nước thải phổ biến hiện nay là gì?
   Công nghệ chủ yếu là xử lý sinh học yếm khí (bể biogas), kết hợp ao sinh học và xử lý hiếu khí, thiếu khí. Một số cơ sở còn sử dụng máy ép phân để tách phân, giảm tải ô nhiễm.

3. Hiệu quả xử lý nước thải tại các cơ sở chăn nuôi như thế nào?
   Hiệu quả xử lý chưa đồng đều, nhiều cơ sở chưa đạt tiêu chuẩn xả thải về BOD₅, COD và tổng Nitơ. Khoảng 35,7% cơ sở thực hiện quan trắc môi trường định kỳ.

4. Nguyên nhân chính gây khó khăn trong quản lý môi trường chăn nuôi là gì?
   Bao gồm nhận thức chưa đầy đủ của chủ cơ sở, khó khăn trong thủ tục pháp lý, hạn chế về nhân lực quản lý tại địa phương và mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

5. Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện tình trạng xử lý nước thải?
   Tăng cường quản lý, hỗ trợ kỹ thuật cho nông hộ, khuyến khích đầu tư công nghệ hiện đại, xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung và khu xử lý chất thải chung.

Kết luận

• Ngành chăn nuôi lợn tại Hòa Bình phát triển mạnh với tổng đàn gần 440 nghìn con năm 2019, chủ yếu là nông hộ nhỏ lẻ.
• Lượng nước thải phát sinh lớn, khoảng 4,81 triệu m³/năm, gây áp lực ô nhiễm môi trường nếu không được xử lý hiệu quả.
• Hệ thống xử lý nước thải hiện nay chủ yếu là bể biogas và ao sinh học, hiệu quả xử lý chưa đồng đều, nhiều cơ sở chưa đạt tiêu chuẩn môi trường.
• Công tác quản lý môi trường còn nhiều hạn chế, cần nâng cao nhận thức và năng lực quản lý tại địa phương.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, kỹ thuật và quy hoạch nhằm phát triển chăn nuôi lợn bền vững, bảo vệ môi trường tỉnh Hòa Bình trong giai đoạn tới.

Hành động tiếp theo: Cơ quan quản lý và các bên liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật công nghệ xử lý nước thải phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái quát chung hiện trạng chăn nuôi 1. Hiện trạng chăn nuôi chung cả nước Phát triển nông nghiệp, nông thôn đã và đang là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, ngành chăn nuôi được xác định là ngành kinh tế trọng điểm, còn không gian và dư địa lớn trong nông nghiệp cần tập trung đầu tư phát triển. Nhiều chính sách của nhà nước trong lĩnh vực chăn nuôi đã được Chính phủ và các địa phương ban hành đang phát huy hiệu quả thúc đẩy sản xuất chăn nuôi.

Sản xuất chăn nuôi trong nước đã tạo ra khối lượng lớn sản phẩm, đáp ứng cơ bản nhu cầu thực phẩm thiết yếu cho tiêu dùng trong nước và một phần cho xuất khẩu; bước đầu đã hình thành nền tảng cho phát triển công nghiệp ngành chăn nuôi, như công nghiệp chế biến TACN, chế biến sữa, công nghiệp chuồng trại và chọn tạo giống; tốc độ tăng trưởng của ngành chăn nuôi thời gian qua luôn ở mức cao, trung bình từ 5 - 6%/năm, góp phần duy trì mức tăng trưởng chung của ngành nông nghiệp. Tính từ năm 2005 đến nay, sản lượng thịt các loại tăng trên 3 lần (từ 1,6 triệu tấn lên 5,3 triệu tấn), trứng tăng 3,9 lần (từ 3,0 tỷ quả lên 11,8 tỷ quả), sữa tươi tăng 18,6 lần (từ 51,5 ngàn tấn lên 960 ngàn tấn), thức ăn chăn nuôi công nghiệp tăng gần 4,8 lần (từ 4,3 triệu tấn lên 21,0 triệu tấn) trở thành nước đứng vị trí số 01 trong các nước ASEAN về công nghiệp chế biến TACN… (Viện chăn nuôi, 2016). Theo Bộ NN&PTNT, năm 2019 là một năm gặp nhiều biến cố đối với ngành chăn nuôi nói chung và đặc biệt là chăn nuôi lợn, do chịu thiệt hại nặng nề từ dịch tả lợn châu Phi, sản lượng thịt lợn giảm sâu dẫn đến tổng sản lượng thịt hơi các loại giảm gần 4% so với năm 2018. Tỷ trọng sản lượng các loại 4 thịt hơi có sự thay đổi đáng kể so với năm 2018 khi có dịch, năm 2019 tỷ trọng sản lượng thịt lợn và thịt gia cầm chiếm tương ứng là 65,6% và 25,5% trong tổng sản lượng thịt hơi các loại.

Đàn gia cầm phát triển tốt, sản lượng đạt 1,3 triệu tấn, tăng 15%; sản lượng thịt bò ước đạt 0,35 triệu tấn, tăng 4,4%; sản lượng sữa tươi đạt 1,03 triệu tấn, tăng 10% (trong đó thể hiện rõ xu hướng chuyển đổi cơ cấu về chất; Tỷ lệ bò lai tăng lên 64,7%, đàn bò sữa tăng lên 367 ngàn con); sản lượng trứng ước đạt 13,0 tỷ quả, tăng 12%; với năm 2018 (http://channuoivietnam. Hiện trạng chăn nuôi tại tỉnh Hòa Bình Hòa Bình là tỉnh miền núi có lợi thế về vị trí địa lý thuận lợi là cửa ngõ của thủ đô và một số tỉnh đồng bằng là thị trường lớn về các sản phẩm nông nghiệp nói chung và chăn nuôi nói riêng. Đồng thời với nguồn đất đai rộng, nhiều đồi rừng, mật độ dân cư còn thấp thuận lợi phát triển chăn nuôi. Với thuận lợi đó, trong những năm qua ngành chăn nuôi của tỉnh đã có bước phát triển nhất định, sản lượng thực phẩm từ chăn nuôi gia tăng đã đem lại những bước tiến mới trong nông nghiệp, mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần làm chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, từ trồng trọt sang chăn nuôi, cải thiện đáng kể đời sống kinh tế của nông dân.

Chăn nuôi là nghề truyền thống và là nguồn thu nhập quan trọng của nông dân tỉnh Hòa Bình. Trong thời gian qua cùng với các chính sách hỗ trợ của Nhà nước và sự nỗ lực của ngành chăn nuôi của tỉnh như áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong chăn nuôi, cải tiến con giống vật nuôi, tăng số lượng chăn nuôi theo quy mô trang trại và những mô hình chăn nuôi tiên tiến như mô hình nuôi lợn nhiều nạc, gia cầm siêu thịt, cải tạo đàn bò sữa, bò thịt, trồng cỏ cao sản… đã được nông dân mạnh dạn thực hiện. Bên cạnh đó, các trang trại chăn nuôi được đầu tư đồng bộ từ con giống, chuồng trại, thức ăn, thú y và xử lý chất thải chăn nuôi với trang thiết bị hiện đại, quy mô vừa và lớn. Đặc biệt, các trang trại nuôi gia công đã thiết kế chuồng nuôi kín, chủ động kiểm soát điều kiện môi trường, giảm thiểu dịch bệnh và cho năng suất cao.

5 Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi gia tăng qua các năm. Cơ cấu sản xuất ngành nông nghiệp đang có sự chuyển dịch đúng hướng là nâng cao tỷ trọng chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp, giảm tỷ trọng trồng trọt trong cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh. Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi trong phát triển nông nghiệp Năm Nội dung Chỉ tiêu ĐVT 2014 2015 2016 2017 Trồng Giá trị Tr.256 trọt Tỷ trọng % 76,11 74,21 73,66 70,8 Chăn Giá trị Tr.888 nuôi Tỷ trọng % 23,17 25,06 25,67 28,4 Dịch vụ Giá trị Tr.374 và các hoạt động Tỷ trọng % 0,72 0.73 0,67 0,7 khác (Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Hòa Bình năm 2017; Báo cáo Sở NN&PTNT tỉnh Hòa Bình) Theo số liệu Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hòa Bình, Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi theo giá so sánh năm 2019 đạt 3.397 tỷ đồng, vượt 0,13% so với cùng kỳ, đạt 96% so với kế hoạch. Tổng đàn gia súc, gia cầm năm 2019: Đàn trâu đạt 119 ngàn con tăng 1,62% so với cùng kỳ, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 3.600 tấn tăng 1,47% so với cùng kỳ; Bò 86,2 nghìn con tăng 0,91%, sản lượng thịt bò hơi xuất chuồng đạt 3.200 tấn tăng 11,69% so với cùng kỳ; Lợn 439,5 ngàn con tăng 4,28%, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 63.000 tấn tăng 4,28% so với cùng kỳ; Gia cầm đạt 7.688,32 nghìn con tăng 3,77%, sản lượng thịt gà hơi xuất chuồng đạt 23.000 tấn tăng 2%, trứng gia cầm tăng 2,06% so với cùng kỳ; Dê tăng 2,43% so với cùng kỳ (Sở NN&PTNT tỉnh Hòa Bình, 2020).

Tổng quan về chất thải chăn nuôi lợn và hiện trạng quản lý chất thải chăn nuôi lợn ở Việt Nam 1. Đặc điểm chất thải chăn nuôi lợn Chất thải chăn nuôi chia ra thành 3 nhóm: - Chất thải rắn: phân, chất độn, lông, chất hữu cơ tại các lò mổ.; - Chất thải lỏng: nước tiểu, nước rửa chuồng, tắm rửa gia súc, vệ sinh lò mổ, các dụng cụ…; - Chất thải khí: CO2, NH3, CH4… Chất thải rắn và nước thải. Chất thải rắn chủ yếu là phân, rác, thức ăn thừa của vật nuôi. Chất thải rắn chăn nuôi lợn có độ ẩm từ 56 - 83%, tỷ lệ N, P, K cao, chứa nhiều hợp chất hữa cơ, vô cơ và một lượng lớn các vi sinh vật, trứng các ký sinh trùng có thể gây bệnh cho người và vật nuôi.

Tùy theo đặc điểm chuồng nuôi và hình thức thu gom chất thải, chất thải chăn nuôi lợn bao gồm: chất thải rắn, nước tiểu, nước thải chăn nuôi (hỗn hợp phân, nước tiểu, nước rửa chuồng. Chất thải rắn - phân Là những thành phần từ thức ăn nước uống mà cơ thể gia súc không hấp thụ được và thải ra ngoài cơ thể. Phân gồm những thành phần: - Những dưỡng chất không tiêu hóa được của quá trình tiêu hóa vi sinh; - Các chất cặn bã của dịch tiêu hóa (trypsin, pepsin…), các mô tróc ra từ các niêm mạc của ống tiêu hóa và chất nhờn theo phân ra ngoài; - Các loại vi sinh vật trong thức ăn, ruột bị thải ra ngoài theo phân. Lượng phân Lượng phân thải ra trong một ngày đêm tùy thuộc vào giống, loài, tuổi và khẩu phần ăn.

Lượng phân lợn thải ra mỗi ngày có thể ước tính 6 - 8% trọng lượng của vật nuôi. Lượng phân thải trung bình của lợn trong 24 giờ được thể hiện dưới bảng sau: 7 Bảng 1. Khối lượng phân và nước tiểu của gia súc thải ra trong 1 ngày đêm Loại gia súc Lượng phân (kg/ngày) Nước tiểu (kg/ngày) Trâu bò lớn 20 - 25 10 - 15 Lợn (< 10 kg) 0,5 - 1 0,3 - 0,7 Lợn (15 - 45 kg) 1-3 0,7 - 2,0 Lợn (45 - 100 kg) 3-5 2-4 (Nguồn: http://www.info/luan-van-tot-nghiep.html?page=4) Bảng 1. Lượng chất thải chăn nuôi ước tính năm 2008 Tổng số đầu con Chất thải rắn Loại vật Tổng chất thải TT năm 2008 bình quân nuôi rắn/năm (tr.000 con) (kg/con/ngày) 1 Bò 6,33 10 23,13 2 Trâu 2,89 15 15,86 3 Lợn 26,70 2 19,49 4 Gia cầm 247,32 0,2 18,05 5 Dê 1,34 1,5 0,73 6 Cừu 0,08 1,5 0,04 7 Ngựa 0,12 4 0,17 8 Hươu, nai 0,04 2,5 0,03 9 Chó 8,07 1 2,95 Tổng cộng 80,45 (Nguồn: http://www.info/luan-van-tot-nghiep.

Thành phần trong phân lợn Thành phần các chất trong phân lợn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: - Thành phần dưỡng chất của thức ăn và nước uống; - Độ tuổi của lợn (mỗi độ tuổi sẽ có khả năng tiêu hóa khác nhau); - Tình trạng sức khỏe vật nuôi và nhu cầu cá thể: Nếu nhu cầu cá thể cao thì sử dụng dưỡng chất nhiều thì lượng phân thải sẽ ít và ngược lại. Thành phần (%) của phân gia súc gia cầm Loại phân Nước Nitơ P2O5 K2O CaO MgO Lợn 82,0 0,60 0,41 0,26 0,09 0,10 Trâu, bò 83,14 0,29 0,17 1,00 0,35 0,13 Gà 56,0 1,63 0,54 0,85 2,40 0,74 (Nguồn: http://www.info/luan-van-tot-nghiep.html?page=4) Ngoài ra, trong phân còn có chứa nhiều loại vi khuẩn, virus và trứng ký sinh trùng, trong đó vi khuẩn thuộc họ Enterobacteriacea chiếm đa số với các giống điển hình như Escherichia, Salmonella, Shigella, Proteus, Klebsiella. Trong 1 kg phân có chứa 2.000 trứng giun sán gồm chủ yếu các loại: Ascaris suum, Oesophagostomum, Trichocephalus (Nguyễn Thị Hoa Lý, 2004). Một số thành phần vi sinh vật trong chất thải rắn chăn nuôi lợn Chỉ tiêu Đơn vị Số lượng Coliform MNP/100 g 4.

Coli MPN/100 g 105 - 107 Streptococus MPN/100 g 3.102 - 104 Salmonella Vk/25 ml 10 - 104 Cl. Perfringens Vk/ml 10 - 102 Đơn bào MNP/10 g 0 - 103 (Nguồn: http://www.info/luan-van-tot-nghiep. Nước phân Nước phân chuồng là hỗn hợp phân, nước tiểu và nước rửa chuồng. Vì vậy, nước phân chuồng rất giàu chất dinh dưỡng và có giá trị lớn về mặt phân bón.

Trong 1 m3 nước phân có khoảng: 5 - 6 kg N nguyên chất; 0,1 kg P2O5; 12 kg K2O (Bergmann, 1965). Nước phân chuồng là nghèo lân, giàu đạm và rất giàu Kali. Đạm trong nước phân chuồng tồn tại theo 3 dạng chủ yếu là: 9 urê, axit uric và axit hippuric, khi để tiếp xúc với không khí một thời gian hay bón vào đất thì bị VSV phân giải axit uric và axit hippuric thành urê và sau đó chuyển thành amoni carbonat.