Luận văn thạc sĩ vnua thực trạng kim loại nặng trong sản xuất rau tại xã hương ngải huyện thạch thất thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua thực trạng kim loại nặng trong sản xuất rau tại xã hương ngải huyện thạch thất thành phố hà nội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Thi
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Thực trạng kim loại nặng trong sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm và tính chất của kim loại nặng
• 1.2. Các dạng tồn tại của kim loại nặng
• 1.3. Vai trò của cây rau trong sản xuất nông nghiệp và đời sống con người
• 1.3.1. Khái niệm cây rau
• 1.3.2. Vai trò của cây rau trong đời sống con người
• 1.4. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4.1. Thực trạng sản xuất rau trong nước
• 1.4.2. Thực trạng sản xuất rau màu trên thế giới
• 1.5. Tình hình nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.5.1. Nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng ở Việt Nam
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp phân tích kim loại nặng
• 2.3.4. Phương pháp so sánh
• 2.3.5. Phương pháp tổng hợp và xử lý dữ liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Hương Ngải
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp của xã Hương Ngải
• 3.2. Tình hình sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, tp Hà Nội
• 3.3. Nguồn phát sinh KLN trong hệ thống sản xuất rau tại xã Hương Ngải
• 3.3.1. Hoạt động công nghiệp
• 3.3.2. Hoạt động nông nghiệp
• 3.4. Thực trạng một số kln trong đất canh tác, nước tưới và các sản phẩm rau của HTSX rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội
• 3.4.1. Hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp
• 3.4.2. Hàm lượng kim loại nặng trong nước phục vụ sản xuất nông nghiệp
• 3.4.3. Hàm lượng kim loại nặng trong các mẫu rau tại địa bàn nghiên cứu
• 3.5. Đề xuất giải pháp phù hợp phát triển sản xuất rau an toàn trên địa bàn nghiên cứu
• 3.5.1. Giải pháp quản lý, sử dụng thuốc BVTV trên đồng ruộng
• 3.5.2. Giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế sự tích lũy kim loại nặng trong rau
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau tại Hương Ngải

Ô nhiễm kim loại nặng đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Nơi đây có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng rau, nhưng cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ các hoạt động công nghiệp và nông nghiệp. Việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm đất và nước, ảnh hưởng đến chất lượng rau và sức khỏe người tiêu dùng.

1.1. Khái niệm và tác động của ô nhiễm kim loại nặng

Ô nhiễm kim loại nặng là sự tích tụ của các kim loại độc hại như chì (Pb), cadmium (Cd), arsenic (As) trong môi trường. Những kim loại này có thể xâm nhập vào chuỗi thực phẩm qua đất và nước, gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho con người.

1.2. Tình hình sản xuất rau tại Hương Ngải

Hương Ngải là một trong những vùng sản xuất rau lớn của Hà Nội, với nhiều loại rau ngắn ngày như rau muống, rau cải. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm kim loại nặng đang đe dọa đến năng suất và chất lượng sản phẩm rau tại đây.

II. Vấn đề ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau tại Hương Ngải

Vấn đề ô nhiễm kim loại nặng tại Hương Ngải chủ yếu xuất phát từ các hoạt động công nghiệp và nông nghiệp. Nước thải từ các nhà máy, cùng với việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách, đã làm gia tăng hàm lượng kim loại nặng trong đất và nước tưới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng rau mà còn gây nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng.

2.1. Nguồn gốc ô nhiễm kim loại nặng

Nguồn ô nhiễm kim loại nặng chủ yếu đến từ các hoạt động công nghiệp như xả thải nước thải chưa qua xử lý, và từ việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong nông nghiệp.

2.2. Tác động của ô nhiễm đến chất lượng rau

Hàm lượng kim loại nặng trong rau có thể vượt quá giới hạn cho phép, gây ra các vấn đề về sức khỏe cho người tiêu dùng. Nghiên cứu cho thấy nhiều mẫu rau tại Hương Ngải có hàm lượng kim loại nặng vượt ngưỡng an toàn.

III. Phương pháp nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trong rau

Để đánh giá tình trạng ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau tại Hương Ngải, các phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các mẫu đất, nước và rau được thu thập và phân tích theo tiêu chuẩn quốc gia. Kết quả cho thấy mức độ ô nhiễm kim loại nặng trong đất và nước tưới cao hơn nhiều so với quy định.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu

Mẫu đất, nước và rau được thu thập từ nhiều địa điểm khác nhau trong xã Hương Ngải. Các mẫu này sau đó được phân tích để xác định hàm lượng kim loại nặng.

3.2. Phương pháp phân tích kim loại nặng

Các mẫu được phân tích bằng các phương pháp hiện đại như quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) để xác định chính xác hàm lượng kim loại nặng có trong mẫu.

IV. Kết quả nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng tại Hương Ngải

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng kim loại nặng trong đất và nước tưới tại Hương Ngải vượt quá giới hạn cho phép. Cụ thể, hàm lượng arsenic và cadmium trong nhiều mẫu rau cũng đã vượt ngưỡng an toàn, gây lo ngại cho sức khỏe cộng đồng.

4.1. Hàm lượng kim loại nặng trong đất

Hàm lượng kim loại nặng trong đất tại Hương Ngải dao động từ 1,2 đến 2,86 lần so với quy chuẩn cho phép. Điều này cho thấy tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng trong khu vực.

4.2. Hàm lượng kim loại nặng trong rau

Nghiên cứu cho thấy 7/18 mẫu rau có hàm lượng arsenic vượt ngưỡng cho phép, điều này đặt ra câu hỏi về an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

V. Giải pháp khắc phục ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau

Để giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau tại Hương Ngải, cần có các giải pháp đồng bộ từ quản lý chất thải đến giáo dục người dân về sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Việc áp dụng các biện pháp canh tác an toàn sẽ giúp cải thiện chất lượng rau và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

5.1. Giải pháp quản lý chất thải

Cần có hệ thống quản lý chất thải hiệu quả để xử lý nước thải và chất thải rắn từ các cơ sở sản xuất, nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

5.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các chương trình giáo dục cho nông dân về cách sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật an toàn, nhằm giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của sản xuất rau tại Hương Ngải

Ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau tại Hương Ngải là một vấn đề cần được giải quyết khẩn cấp. Việc áp dụng các giải pháp khắc phục sẽ không chỉ cải thiện chất lượng rau mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tương lai của sản xuất rau tại Hương Ngải phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và người dân trong việc bảo vệ môi trường.

6.1. Tầm quan trọng của sản xuất rau an toàn

Sản xuất rau an toàn không chỉ đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương.

6.2. Hướng đi cho tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi sang các phương pháp canh tác an toàn, nhằm giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh chóng tại các vùng ngoại thành Hà Nội đang tạo ra áp lực nặng nề lên chất lượng môi trường đất và nguồn nước phục vụ canh tác nông nghiệp. Xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất có tổng diện tích tự nhiên đạt 4,8 km2, trong đó đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn với 68,3%, phục vụ đời sống của 8.163 người dân. Địa phương này là một trong những vùng quy hoạch sản xuất rau an toàn trọng điểm của thành phố Hà Nội với quy mô phê duyệt 70 ha từ năm 2008. Tuy nhiên, phần lớn diện tích còn lại vẫn duy trì tập quán canh tác truyền thống thâm canh cao độ từ 4 đến 5 vụ mỗi năm, thậm chí đạt 6 đến 7 vụ mỗi năm đối với các chân đất chuyên rau.

Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ sự xuất hiện của 28 cơ sở sản xuất công nghiệp xả thải trực tiếp ra hệ thống sông Tây Ninh và 3 bãi rác sinh hoạt với 80% khối lượng xử lý theo hình thức chôn lấp lộ thiên. Tình trạng này làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng tồn lưu trong chuỗi sinh thái nông nghiệp. Đề tài hướng tới mục tiêu cụ thể là đánh giá toàn diện hiện trạng tích lũy kim loại nặng trong môi trường đất canh tác, nguồn nước tưới và các sản phẩm rau xanh chủ lực, đồng thời nhận diện các nguồn phát sinh chất thải để đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật và quản lý đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa tại 9 thôn thuộc xã Hương Ngải trong giai đoạn từ tháng 02/2016 đến tháng 03/2017. Ý nghĩa của luận văn thể hiện rõ nét qua việc cung cấp hệ thống số liệu định lượng chuẩn xác, hỗ trợ chính quyền địa phương kiểm soát rủi ro an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cho hơn 8.000 cư dân bản địa cùng người tiêu dùng Thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết lan truyền và tích lũy sinh học của kim loại nặng trong hệ sinh thái nông nghiệp, kết hợp cùng mô hình phân đoạn liên kết kim loại trong đất của Tessier. Theo mô hình này, kim loại nặng trong đất tồn tại dưới 5 dạng thái chính: dạng hòa tan trao đổi có khả năng hấp thu trực tiếp vào rễ cây, dạng liên kết cacbonat phụ thuộc chặt chẽ vào độ pH, dạng liên kết oxit sắt mangan dễ biến đổi trong điều kiện khử, dạng liên kết chất hữu cơ qua quá trình tạo phức mùn humic, và dạng khoáng vật nguyên sinh bền vững.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm kim loại nặng với khối lượng riêng danh định lớn hơn 5 g/cm3 có khả năng gây độc tính sinh học cao ở nồng độ vết; độc tính tích lũy mạn tính của các nguyên tố độc hại cao như Asen, Chì, Cadimi, Thủy ngân; ngưỡng gây độc sinh thái và chỉ số liều gây chết trung bình LD50 đối với con người (từ 1 đến 4 mg/kg thể trọng đối với Asen). Hệ thống chuẩn mực đối sánh pháp lý bao gồm Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giới hạn cho phép của kim loại nặng trong đất theo QCVN 03:2015/BTNMT, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt theo QCVN 08:2015/BTNMT, và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định mức giới hạn an toàn cho phép đối với kim loại nặng ô nhiễm trong thực phẩm theo QCVN 8-2:2011/BYT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất cho địa bàn:

• Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát quy mô mẫu gồm 90 hộ nông dân được lựa chọn ngẫu nhiên phân tầng tại 9 thôn (mỗi thôn 10 hộ) kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý nông nghiệp xã nhằm thu thập số liệu canh tác, lượng phân bón và hóa chất bảo vệ thực vật. Khảo sát hiện trạng phát thải tại 28 cơ sở công nghiệp với lượng chất thải rắn phát sinh từ 30 đến 324 kg/ngày và lưu lượng nước thải từ 10 đến 180 m3/ngày.
• Phương pháp quan trắc và lấy mẫu hiện trường: Lấy 5 mẫu đất hỗn hợp tại tầng canh tác có độ sâu 20 đến 30 cm tại các thôn 1, 4, 5, 6, 8 qua 3 đợt quan trắc (25/7/2016, 15/9/2016, 25/12/2016) theo tiêu chuẩn TCVN 7538-2:2005. Lấy 5 mẫu nước mặt tại hệ thống kênh mương thủy lợi nội đồng theo TCVN 5994:1995, bảo quản mẫu bằng axit nitric đặc theo TCVN 6663-3:2008. Thu thập 18 mẫu nông sản tươi gồm rau muống, cải ngọt, xà lách, mồng tơi và rau rút theo tiêu chuẩn TCVN 9016:2011.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) hiện đại để xác định hàm lượng kim loại nặng As, Pb, Cd, Cu, Hg. Phương pháp này mang lại độ nhạy vượt trội, giới hạn phát hiện ở mức vết (phần triệu đến phần tỷ) và độ lặp lại cao, bảo đảm tính pháp lý và độ chính xác khoa học khi đối chiếu với các quy chuẩn quốc gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm từ các đợt quan trắc chuyên sâu ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

• Về chất lượng môi trường đất: Toàn bộ 100% mẫu đất canh tác phân tích đều có hàm lượng Asen tổng số vượt ngưỡng cho phép của QCVN 03:2015/BTNMT từ 1,20 đến 2,86 lần. Hàm lượng Cadimi trong đất dao động trong khoảng từ 0,40 đến 3,24 mg/kg, trong đó có 5 trên tổng số 15 lượt mẫu vượt quy chuẩn kỹ thuật (chiếm tỷ lệ 33,3%). Hàm lượng Chì tổng số biến thiên từ 17,30 đến 148,20 mg/kg, trong khi hàm lượng Đồng tại các thôn 1, 6, 8 đều nằm trong giới hạn an toàn dưới mức quy định 100 mg/kg.
• Về chất lượng nguồn nước tưới: Nguồn nước mặt phục vụ tưới tiêu tại 5 điểm nghiên cứu đều bị ô nhiễm kim loại nặng ở các mức độ khác nhau. Điển hình tại Thôn 5, hàm lượng Asen đạt 0,234 mg/l, vượt ngưỡng QCVN 08:2015/BTNMT tới 4,70 lần và nồng độ Chì đạt 0,064 mg/l. Nước tưới tại Thôn 1 ghi nhận ô nhiễm Chì ở mức 0,070 mg/l (vượt quy chuẩn 1,40 lần) và Asen dao động từ 0,10 đến 0,30 mg/l (vượt 1,50 đến 2,00 lần).
• Về dư lượng kim loại nặng trong nông sản: Trong số 18 mẫu rau khảo nghiệm, có 7 mẫu (tương đương 38,9%) có hàm lượng Asen vượt giới hạn an toàn thực phẩm của Bộ Y tế theo QCVN 8-2:2011/BYT từ 1,00 đến 1,50 lần. Rau rút canh tác trong điều kiện ngập nước từ 30 đến 50 cm thể hiện mức độ tích lũy Asen cao nhất. Ngược lại, hàm lượng các nguyên tố Cadimi, Chì và Thủy ngân trong toàn bộ mẫu rau đều ở mức an toàn dưới 0,001 mg/kg.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tích tụ Asen và Chì trong đất và nước bắt nguồn trực tiếp từ nguồn thải công nghiệp của 28 cơ sở sản xuất trên địa bàn xả thẳng ra sông Tây Ninh mà không qua hệ thống xử lý tập trung đạt chuẩn, kết hợp cùng nước rỉ rác từ 3 bãi chôn lấp lộ thiên. Bên cạnh đó, việc lạm dụng phân lân vô cơ, vôi sống và thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguồn gốc đã làm gia tăng đáng kể tải lượng kim loại đưa vào đồng ruộng. Báo cáo ngành nông nghiệp cũng chỉ ra rằng có tới 29,9% hộ nông dân vi phạm quy trình phun thuốc an toàn, vứt bỏ bao bì bừa bãi ra kênh mương tưới.

Dữ liệu quan trắc có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh nồng độ trung bình của từng nguyên tố kim loại nặng với đường ngưỡng chuẩn QCVN, kết hợp bảng ma trận phân bố không gian giữa 5 thôn trọng điểm. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu trước đây tại các vùng ven đô Hà Nội như Từ Liêm hay các cụm làng nghề tại Văn Lâm (Hưng Yên), phản ánh rõ quy luật tích tụ kim loại nặng tại các khu vực nông nghiệp xen lẫn tiểu thủ công nghiệp thiếu hạ tầng xử lý chất thải hoàn chỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát triệt để nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng và phát triển bền vững vùng rau an toàn Hương Ngải, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai:

• Chuẩn hóa quy trình canh tác và quản lý phân bón hóa học: Cắt giảm tối thiểu 40% lượng phân bón vô cơ kém chất lượng, thay thế bằng phân hữu cơ hoai mục để tăng khả năng cố định kim loại của đất. Nâng tỷ lệ nông dân tuân thủ nguyên tắc 4 đúng khi dùng thuốc bảo vệ thực vật lên 95%. Mục tiêu hoàn thành trong khung thời gian 2017 đến 2019 do UBND xã Hương Ngải và Hợp tác xã Nông nghiệp chủ trì.
• Xử lý triệt để các nguồn phát thải công nghiệp và dân sinh: Cưỡng chế 28 cơ sở sản xuất đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt 100% tiêu chuẩn trước khi xả ra sông Tây Ninh, đóng cửa và cải tạo 3 bãi rác lộ thiên thành khu tập kết hợp vệ sinh nhằm triệt tiêu nguồn nước rỉ rác. Lộ trình thực hiện từ năm 2017 đến 2020 do Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thạch Thất chủ trì kiểm tra, xử phạt.
• Điều chỉnh cơ cấu cây trồng và vùng canh tác: Chuyển đổi toàn bộ diện tích trồng rau rút ngập nước tại các vùng ô nhiễm sang các loại cây phi thực phẩm hoặc luân canh rau màu cạn ít hấp thụ kim loại. Mục tiêu giảm 100% số mẫu rau vượt ngưỡng Asen theo QCVN 8-2:2011/BYT. Thời gian thực hiện liên tục từ năm 2018 dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của Trạm Khuyến nông huyện.
• Thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng định kỳ: Xây dựng cơ chế quan trắc đất và nước tối thiểu 4 đợt mỗi năm trên toàn bộ 70 ha vùng rau an toàn, cấp mã số vùng trồng và dán tem truy xuất nguồn gốc nông sản sạch. Thời gian triển khai định kỳ hàng quý từ năm 2018 do Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội phối hợp Trung tâm Tư vấn Môi trường thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Lãnh đạo UBND cấp huyện, xã và cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường có thể ứng dụng số liệu thực chứng để hoạch định quy hoạch chi tiết vùng sản xuất rau an toàn 70 ha, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát xả thải đối với 28 cơ sở công nghiệp trên địa bàn.
• Các hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân: Người trực tiếp sản xuất nắm bắt được đặc tính hấp thụ kim loại nặng của từng loại rau để chủ động thay đổi cơ cấu mùa vụ, ngưng trồng các loài thủy sinh tại các mương nước ô nhiễm và chuẩn hóa kỹ thuật bón phân an toàn.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Môi trường, Nông học: Công trình cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm giá trị về phương pháp quan trắc AAS, đánh giá chuỗi tích lũy sinh học kim loại nặng phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về sinh thái nông nghiệp.
• Các doanh nghiệp phân phối và bán lẻ nông sản sạch: Các chuỗi cung ứng thực phẩm có căn cứ khoa học vững chắc để đánh giá rủi ro nguồn hàng, thiết lập quy trình kiểm tra chất lượng tồn dư Asen và kim loại nặng trước khi thu mua nông sản từ các vùng chuyên canh ngoại thành.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến hàm lượng Asen trong đất canh tác tại Hương Ngải vượt chuẩn là gì? Hàm lượng Asen trong đất vượt QCVN 03:2015/BTNMT từ 1,20 đến 2,86 lần xuất phát từ sự tương tác giữa việc tiếp nhận nguồn nước mặt ô nhiễm chứa nước thải của 28 nhà máy và nước rỉ từ 3 bãi rác sinh hoạt lộ thiên, kết hợp với việc lạm dụng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật qua nhiều chu kỳ canh tác liên tục từ 4 đến 7 vụ mỗi năm.

Loại rau nào tại địa phương ghi nhận nguy cơ tích lũy kim loại nặng cao nhất? Số liệu phân tích 18 mẫu nông sản cho thấy rau rút có mức độ tích lũy Asen cao nhất do sinh trưởng trong môi trường nước ngập sâu từ 30 đến 50 cm, khiến 7 trên tổng số 18 mẫu rau toàn xã vượt ngưỡng an toàn của Bộ Y tế theo QCVN 8-2:2011/BYT từ 1,00 đến 1,50 lần, trong khi các loại rau cạn có mức tích lũy thấp hơn.

Nguồn nước tưới phục vụ sản xuất rau tại địa bàn có đạt tiêu chuẩn an toàn không? Toàn bộ 5 điểm quan trắc nguồn nước mặt tại các thôn 1, 4, 5, 6, 8 đều không đạt chuẩn QCVN 08:2015/BTNMT. Điển hình tại Thôn 5, nồng độ Asen vượt tới 4,70 lần (0,234 mg/l) và Chì đạt 0,064 mg/l; Thôn 1 có Chì vượt 1,40 lần và Asen vượt từ 1,50 đến 2,00 lần, gây nguy cơ trực tiếp cho nông sản.

Chất thải công nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến chuỗi sản xuất rau tại xã? Hệ thống 28 cơ sở sản xuất công nghiệp trên địa bàn phát sinh từ 10 đến 180 m3 nước thải mỗi ngày xả trực tiếp ra sông Tây Ninh cùng với 30 đến 324 kg rác thải mỗi ngày. Nguồn thải này mang theo hàm lượng kim loại nặng hòa tan vào hệ thống kênh tưới, ngấm vào tầng đất mặt 20 đến 30 cm và tích tụ trong rau.

Giải pháp kỹ thuật cấp thiết nào giúp giảm thiểu lượng kim loại nặng hấp thụ vào cây rau? Nông dân cần dừng ngay việc trồng các loại rau thủy sinh như rau rút tại mương dẫn nước ô nhiễm, tăng cường bón vôi nông nghiệp hợp lý và bổ sung phân hữu cơ để nâng độ pH, cố định kim loại nặng trong đất, đồng thời tuân thủ thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật theo hướng dẫn chuyên ngành.

Kết luận

• Toàn bộ 100% mẫu đất khảo sát tại xã Hương Ngải đều bị nhiễm Asen vượt chuẩn QCVN 03:2015/BTNMT từ 1,20 đến 2,86 lần và 33,3% số mẫu vượt ngưỡng Cadimi.
• Nguồn nước tưới mặt tại 5 thôn nghiên cứu đều ô nhiễm Chì và Asen, trong đó nồng độ Asen tại Thôn 5 vượt chuẩn cao nhất tới 4,70 lần.
• Có 38,9% mẫu rau xanh tồn dư Asen vượt ngưỡng an toàn theo quy định của Bộ Y tế, với nguy cơ cao nhất tập trung ở rau rút canh tác ngập nước.
• Nguồn phát sinh ô nhiễm chính được xác định từ lưu lượng nước thải của 28 nhà máy công nghiệp, 3 bãi rác sinh hoạt lộ thiên và tập quán lạm dụng hóa chất nông nghiệp.
• Hệ thống giải pháp đồng bộ về kỹ thuật canh tác, xử lý nguồn thải và thanh tra định kỳ 4 đợt mỗi năm đã được đề xuất với lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2017 đến 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa chính xác chuỗi tích lũy kim loại nặng từ môi trường đất, nước đến cây rau tại một vùng chuyên canh trọng điểm ngoại thành Hà Nội. Các cơ quan quản lý và các hợp tác xã sản xuất hãy chủ động áp dụng ngay các khuyến nghị kỹ thuật từ công trình nghiên cứu này để hoàn thiện quy trình kiểm soát chất lượng, mở rộng diện tích 70 ha rau an toàn và bảo đảm sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ MAI THỰC TRẠNG KIM LOẠI NẶNG TRONG SẢN XUẤT RAU TẠI XÃ HƯƠNG NGẢI, HUYỆN THẠCH THẤT, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đình Thi NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là của riêng tôi, được nghiên cứu một cách độc lập. Các số liệu thu thập được là các tài liệu được sự cho phép công bố của các đơn vị cung cấp số liệu. Các tài liệu tham khảo đều có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết quả được nêu trong khóa luận này là hoàn toàn trung thực và chưa từng có ai công bố trong bất kì tài liệu nào. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của các tập thể, cá nhân trong và ngoài trường. Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Môi trường, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS.

Nguyễn Đình Thi đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này. Tôi cũng xin cảm ơn Trung tâm Tư vấn môi trường - Tổng cục môi trường; UBND xã Hương Ngải và toàn bộ người dân trong xã đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi tiếp cận và thu thập những thông tin, lấy mẫu phân tích cần thiết cho đề tài. Cuối cùng, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè và người thân đã luôn bên cạnh tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi học tập, rèn luyện tại trường Học viện Nông Nghiệp Việt Nam. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học. Mục tiêu nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái niệm và tính chất của kim loại nặng.

Các dạng tồn tại của kim loại nặng. Vai trò của cây rau trong sản xuất nông nghiệp và đời sống con người. Khái niệm cây rau. Vai trò của cây rau trong đời sống con người.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới và ở Việt Nam. Thực trạng sản xuất rau trong nước. 15 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thực trạng sản xuất rau màu trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trên thế giới và ở Việt Nam. Nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trên thế giới. Nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng ở Việt Nam. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp phân tích kim loại nặng.

Phương pháp so sánh. Phương pháp tổng hợp và xử lý dữ liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất.

Điều kiện tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Hương Ngải. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp của xã Hương Ngải. Tình hình sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, tp Hà Nội.

Nguồn phát sinh KLN trong hệ thống sản xuất rau tại xã Hương Ngải. Hoạt động công nghiệp. Hoạt động nông nghiệp. Thực trạng một số kln trong đất canh tác, nước tưới và các sản phẩm rau của HTSX rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội.

Hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp. Hàm lượng kim loại nặng trong nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Hàm lượng kim loại nặng trong các mẫu rau tại địa bàn nghiên cứu. 70 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đề xuất giải pháp phù hợp phát triển sản xuất rau an toàn trên địa bàn nghiên cứu. Giải pháp quản lý, sử dụng thuốc BVTV trên đồng ruộng. Giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế sự tích lũy kim loại nặng trong rau. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

77 Tài liệu tham khảo. 83 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ATTP : An toàn thực phẩm BND : Uỷ ban nhân dân BNN & PTNT : Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn BVTV : Bảo vệ thực vật BYT : Bộ y Tế CPLD : Chi phí lao động : Food and Agriculture Organization FAO (Tổ chức Nông lương Thế giới) GTSX : Giá trị sản xuất HCBVTV : Hóa chất bảo vệ thực vật KLN : Kim loại nặng NTTS : Nuôi trồng thủy sản QCVN : Quy chuẩn Việt Nam TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam : United State Department of Agriculture USDA (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ) RTSH : Rác thải sinh hoạt vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Hàm lượng Cu trong 5 nhóm đất chính của Việt Nam. Hàm lượng Zn trong 5 nhóm đất chính của Việt Nam.

Thành phần dinh dưỡng của rau và một số thực phẩm trong 100g sản phẩm tươi. Diện tích, năng suất, sản lượng rau cả nước. Diện tích, năng suất, sản lượng rau phân theo vùng. Một số loại rau chính trồng ở Việt Nam.

Tốc độ phát triển sản xuất rau xanh hàng năm trên thế giới từ 2010-2015. Sản lượng rau trên thế giới qua các năm. Ước tính hàm lượng kim loại Cu, Pb, Zn đưa vào đất do phân bón. Hàm lượng tối đa cho phép (MAC) của các KLN Cu, Pb, Zn trong đất nông nghiệp (mg/kg).

Hàm lượng kim loại nặng ở tầng đất mặt trong một số loại đất ở Việt Nam (mg/kg). Danh mục các vị trí lấy mẫu đất nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Danh mục các vị trí lấy mẫu nước nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Danh mục các vị trí lấy mẫu rau nghiên cứu tại xã Hương Ngải.

Phương pháp phân tích kim loại nặng. Diện tích đất của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất. Hình thức canh tác của các loại rau chính tại xã Hương Ngải. Diện tích, năng suất, sản lượng rau xanh trên địa bàn xã Hương Ngải năm 2016.

Diện tích các loại cây rau chính ở xã Hương Ngải năm 2016. Các ngành sản xuất của các cơ sở xã Hương Ngải, Thạch Thất. Thống kê về nguồn thải tại một số cơ sở sản xuất tại Hương Ngải, Thạch Thất. Mức phân bón một số loại cây trồng chính.

Hiện trạng sử dụng thuốc BVTV cho một số loại rau tại xã Hương Ngải. Tình hình sử dụng nước tưới cho rau tại xã Hương Ngải. 61 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết quả phân tích mẫu đất tại xã Hương Ngải (mg/kg).

Mức độ ô nhiễm Pb trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu của xã Hương Ngải. Mức độ ô nhiễm Cd trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Mức độ ô nhiễm As trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Mức độ ô nhiễm Cu trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải.

Kết quả phân tích hàm lượng kim loại nặng trong mẫu rau đợt 1 (ngày 25/7/2016). Kết quả phân tích hàm lượng kim loại nặng trong mẫu rau đợt 2 và 3. 72 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Sơ đồ lấy mẫu đất tại xã Hương Ngải.

Sơ đồ lấy mẫu nước tại xã Hương Ngải. Nhiệt độ trung bình năm 2016. Giờ nắng trung bình năm 2016. Sông Tây Ninh.

Trạm bơm xã Hương Ngải. Hệ thống kênh, mương được kiên cố hóa. Hàm lượng As trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Cu trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải.

Hàm lượng Cd trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Pb trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Pb trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Cd trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải.

Hàm lượng As trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu của Hương Ngải. Hàm lượng Cu trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại Hương Ngải. 69 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Mai Tên Luận văn: Thực trạng kim loại nặng trong sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đề tài luận văn nghiên cứu về mức độ, hiện trạng tồn lưu KLN trong sản xuất rau tại xã Hương Ngải nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể sau: - Đánh giá thực trạng và mức độ ảnh hưởng của KLN trong đất, nước đến sản xuất nông nghiệp của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất. - Đánh giá thực trạng sản xuất rau xanh và một số kim loại nặng tồn dư trong sản phẩm rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất.

- Đề xuất giải pháp phù hợp phát triển sản xuất rau an toàn tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, hiện trạng phát triển kinh tế xã hội của xã Hương Ngải năm 2015. Đề tài cũng tiến hành điều tra khảo sát người dân về tình hình sản xuất rau tại địa phương cũng như các nhận thức về vấn đề môi trường. Phương pháp lấy mẫu điều tra đánh giá mức độ ô nhiễm được thực hiện trên cơ sở tuân thủ theo Tiêu chuẩn Quốc gia về lấy mẫu và đánh giá chất lượng.

- Đối với đất gieo trồng rau, các chỉ tiêu nghiên cứu được so sánh theo QCVN 03:2015/BTNMT.