Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc của cơ quan quản lý, giám sát bảo hiểm trực thuộc bộ tài chính. Chương 2: Thực trạng kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc trên địa bàn Hà Nội của Cục Quản lý giám sát bảo hiểm - Bộ Tài chính. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc trên địa bàn Hà Nội của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm – Bộ Tài chính. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA CÁC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM CHÁY, NỔ BẮT BUỘC CỦA CƠ QUAN QUẢN LÝ, GIÁM SÁT BẢO HIỂM TRỰC THUỘC BỘ TÀI CHÍNH.
Khái niệm, đặc điểm bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc 1.1 Khái niệm bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc Theo Quốc Hội (2022): “Bảo hiểm bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm nhằm mục đích bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường và an toàn xã hội. Bảo hiểm bắt buộc bao gồm: Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới; Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc; Bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng;…” Theo Chính Phủ (2023): “Đối tượng bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc là toàn bộ tài sản của cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ, bao gồm: Nhà, công trình và các tài sản gắn liền với nhà, công trình; máy móc, thiết bị. Các loại hàng hóa, vật tư (bao gồm cả nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm).” Từ các quy định trên có thể thấy, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm nhằm mục đích bảo vệ cho các tổn thất của tài sản gắn liền với cơ sở có nguy cơ về cháy, nổ bao gồm nhà, công trình và các tài sản gắn liền…gây ra bởi rủi ro cháy nổ, hỏa hoạn.2 Đặc điểm bảo hiểm cháy nổ bắt buộc - Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm vô hình: Khác với sản phẩm vật chất mà người mua có thể cảm nhận được qua các giác quan, sản phẩm bảo hiểm, về bản chất là một dịch vụ, là sự chuyển giao rủi ro giữa bên mua bảo hiểm cho các doanh nghiệp bảo hiểm dựa trên cơ sở đóng phí bảo hiểm để cam kết bồi thường cho những trách nhiệm đã nhận bảo hiểm. - Bảo hiểm có chu trình kinh doanh đảo ngược: Khác với chu trình sản xuất hàng hóa thông thường, giá cả sẽ được quyết định sau khi đã biết được chi phí sản xuất ra hàng hóa đó.
Còn doanh nghiệp bảo hiểm không phải bỏ vốn trước, họ nhận phí bảo hiểm trước của người tham gia bảo hiểm đóng góp và thực hiện nghĩa vụ sau với bên được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. - Bảo hiểm vận hành theo quy luật “số đông bù số ít” Đây là quy luật đặc thù của bảo hiểm. Nếu quy luật này không phát huy tác dụng thì hoạt động bảo hiểm sẽ không tồn tại. Thực tế doanh nghiệp bảo hiểm phải 4 bồi thường về tài chính cho những tổn thất do rủi ro được bảo hiểm gây ra.
Số tiền bồi thường cho một người tham gia trong một rủi ro thông thường lớn hơn số phí họ nộp. Trong trường hợp đó, DNBH phải lấy số phí của nhiều người tham gia vào dịch vụ bảo hiểm ấy để chi trả cho một người (hoặc một số ít người) không may gặp rủi ro gây tổn thất - Nhà nước quy định cụ thể biểu phí bảo hiểm Nhà nước có thể can thiệp khá sâu vào hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm. Nhà nước không những xét duyệt biểu phí, quyết định sản phẩm bảo hiểm được phép kinh doanh trên thị trường, mà còn kiểm tra, giám sát rất chặt chẽ việc trích lập dự phòng phí bảo hiểm, quản lý số lượng hợp đồng, quyết định hình thức triển khai của sản phẩm này là bắt buộc không phải tự nguyện. Khái niệm của doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc Theo Quốc Hội (2022): “Doanh nghiệp bảo hiểm là doanh nghiệp được thành lập, tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật này và luật khác có liên quan để kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm.
Doanh nghiệp bảo hiểm bao gồm doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp bảo hiểm sức khỏe”. Như vậy, doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ được thành lập, tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm và luật khác có liên quan. Các hình thức tổ chức bao gồm: Công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn. Kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc của cơ quan quản lý giám sát bảo hiểm 1.
Khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc của kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc 1. Khái niệm kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc Việc quản lý của Nhà nước đối với các doanh nghiệp bảo hiểm hiện nay được thực hiện thông qua nhiều phương thức khác nhau, trong đó kiểm tra là phương thức kiểm soát chủ yếu, quan trọng của các cơ quan quản lý Nhà nước. Theo Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà, Đỗ Thị Hải Hà (2012): “Kiểm tra được hiểu là hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước cấp trên với cơ quan nhà nước cấp dưới nhằm xem xét, đánh giá mọi hoạt động của cấp dưới khi cần 5 thiết hoặc kiểm tra cụ thể một quyết định nào đó. Hoạt động kiểm tra thực hiện trong quan hệ trực thuộc.
Hoạt động kiểm tra trong quản lý kinh tế bao gồm kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chung, kiểm tra chức năng và kiểm tra nội bộ.” Kiểm tra doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc là hoạt động thường xuyên của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền nhằm xem xét việc chấp hành pháp luật và xử lý hành vi vi phạm của doanh nghiệp trong các lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc. Mục tiêu của kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc - Đảm bảo được việc triển khai sản phẩm bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc đến người mua bảo hiểm theo đúng quy định của pháp luật: Trên thực tế, việc kiểm tra có tác động rất mạnh tới hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc của các doanh nghiệp bảo hiểm nếu không có sự kiểm tra chắc chắn xảy ra nhiều sai sót hơn nếu được theo dõi, giám sát thường xuyên. Kiểm tra không phải là hoạt động đan xen mà là một quá trình liên tục về thời gian và bao quát về không gian.
Nó là yếu tố thường trực của nhà quản lý ở mọi lúc mọi nơi. Thông qua kiểm tra nhằm thu thập thông tin về các hành vi của DNBH đối chiếu với các quy định pháp luật về đánh giá xem các hành vi đó có phù hợp với quy định pháp luật hay không. - Bảo vệ quyền lợi của người được bảo hiểm: Hoạt động kiểm tra nhằm phát hiện hạn chế, bất cập trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật kinh doanh bảo hiểm để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền có giải pháp, biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện đúng quy định của pháp luật kinh doanh bảo hiểm nói chung, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc nói riêng; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người được bảo hiểm. Nguyên tắc của kiểm tra các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh bảo hiểm cháy nổ bắt buộc - Tuân theo pháp luật: Kiểm tra là nền tảng cơ bản cho các DNBH trên thị trường hoạt động một cách hợp pháp.
Sự tuân thủ pháp luật sẽ tạo ra một cơ chế trách nhiệm báo cáo lẫn nhau giữa các cơ quan, tổ chức thực thi quyền lực, phân định rõ chức năng, quyền hạn giữa các thành viên trong hệ thống kiểm tra: Theo nguyên tắc này, hoạt động kiểm tra phải căn cứ vào quy định pháp luật. Các cơ quan tổ chức tiến hành hoạt động này phải thực thi đúng chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn của mình. 6 - Tính kịp thời, chính xác: Đây là hoạt động quan trọng của hoạt động quản lý, bởi bất kỳ một số liệu, tư liệu, nhận định nào trong kiểm tra không đảm bảo tính chính xác đều dẫn đến hậu quả tai hại, thậm chí nghiêm trọng và sẽ dẫn đến việc nhìn nhận, đánh giá sai đối tượng, từ đó có những quyết định xử lý sai. Vì thế, chỉ đảm bảo tính chính xác, kịp thời trong hoạt động kiểm tra mới có thể giúp cho việc đánh giá đúng thực trạng tình hình, giúp DNBH vi phạm nhận thấy rõ khuyết điểm của mình, tạo điều kiện cho các chủ thể tiến hành kiểm tra có những quyết định xử lý đúng pháp luật, bảo vệ lợi ích Nhà nước, xã hội cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Muốn đảm bảo tính chính xác trong hoạt động kiểm tra, đòi hỏi các chủ thể kiểm tra phải quán triệt nguyên tắc trung thực, khách quan trong quá trình tác nghiệp của mình. Tính chính xác của hoạt động kiểm tra đòi hỏi các chủ thể khi tác nghiệp phải thu thập thông tin đầy đủ nhưng có chọn lọc kỹ càng để loại bỏ những thông tin không chính xác, không cần thiết gây ảnh hưởng đến kết quả kiểm tra. - Tính công khai, minh bạch: Công khai là một nguyên tắc cơ bản trong hoạt động kiểm tra. Tính công khai của hoạt động này thể hiện ở chỗ vào những thời điểm thích hợp, phải thông báo đầy đủ nội dung cơ bản của kiểm tra để những người có liên quan và có trách nhiệm biết góp phần đảm bảo tính chính xác, khách quan trong kiểm tra.
Việc công khai bao gồm nhiều vấn đề cụ thể như: công khai biên bản kiểm tra; tiếp xúc công khai với các DNBH…Tùy từng DNBH, tùy từng nội dung mà có hình thức công khai thích hợp, có thể thực hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc hẹp hơn là trong đơn vị DNBH.