Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VE GIAO DỤC LAO DONG Ở LUA TUOI TIỂU HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vẫn đề LILI Trên thể giới Trên thé giới, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu khác nhau về lao động va việc giao dục lao động, lao động tự phục vụ cho trẻ em.Vưgỗtxki (1896 - 1934) đã xây dựng nên tâm lý học hoạt động - một khoa học nghiên cứu day đủ, toàn diện nhất vẻ tâm ly con người. Trong đó, lao động 1a một trong những hình thức biểu hiện của hoạt động. Từ lao động, con người mới có thé ton tại, hình thành và phát triển nhân cách, thể hiện được giá trị của mỗi cá nhân, khang định minh trong xã hội.
Sau nay nhiều nha tâm lý học Nga như A.Luria và nhiều các nhà khoa học khác đã hoàn chỉnh cương lĩnh do Vưgôtxki dé xuất (thông qua thực nghiệm) và đưa ra một số nguyên tắc cơ bản của tâm lý học hoạt động, trong đó nguyên tắc dau tiên đó là “coi tâm lý con người là hoạt động". Đây là nguyễn tắc quan trọng nhất của nên tâm lý học hoạt động, nguyên tắc nảy được hiểu là tam lý không đóng kin bên trong ma được biểu hiện ra bên ngoài, thể hiện trong hoạt động, thông qua hoạt động. Anghen khi nghiên cứu vai trò của lao động đã cho ring nhờ có lao động và sử dụng công cụ lao động, con người tác động tích cực vao tự nhiên, lam ra của cải vật chất cản cho cuộc song của minh; lao động dẫn tới việc hình thành tiếng nói va tư duy, là những cái phát triển tuỳ theo mức độ hình thánh các hình thức sinh hoạt xã hội. Như vậy là qua những diễn biến lịch sử lâu dai, nhờ có lao động loài vượn người (tổ tiên của loài người) đã chuyển biến thành người và từ đó xuất hiện xã hội loài người [5].
15 Nhà giáo dục học A.Macarencô trong các nghiên cứu của mình đã nêu vai trò của giáo dục lao động đôi với trẻ nhỏ: “Tré biết lao động, quen lao động thì cũng biết giá trị của sự nỗ lực lao động, biết tôn trọng lao động của người khác. chủ ý nhạy bén hơn đến người can giúp đỡ.Usinski cũng nghiên cứu vẻ khả năng tự lập thông qua lao động của trẻ, và ông đi sâu cụ thể vào lao động tự phục vụ trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của trẻ. Theo ông trước hết cần phải làm sao cho trẻ có niềm say mê với lao động: phải khơi gợi cho trẻ ý thức tích cực vẻ lao động và con người lao động; phải thúc đây trẻ tham gia vào lao động, tập lao động trong cuộc sống sinh hoạt hang ngay, tir những việc đơn giản, tới các việc phức tạp hơn trong khả năng có the của chúng. Nhechaeva trong "Giáo dục trẻ mẫu giáo trong lao động" đã khẳng định qua quá trình nghiên cứu lâu dai của mình: Lao động tự phục vụ đối với trẻ nhỏ như ăn mặc, vệ sinh cá nhân, giúp người lớn làm những công việc vừa sức.
la biện pháp tốt nhất dé hình thành kha năng tự lập cho trẻ. Khi trẻ đã biết lao động tự phục vụ thì ít hay nhiều trẻ cũng giảm dần sự phụ thuộc vào người lớn. Sự phát trién kha năng tự lập này có thê thay rõ qua: từ chỗ trẻ thay rang mình có thể tự làm việc nảy, việc nọ mà trẻ trở nên tự tin, tin tưởng vào khả năng của mình hơn, chúng sẽ cố gắng vượt mọi khó khăn trong mức cao nhất có thể hoàn thành một nhiệm vụ hay công việc nào đó mà không cần sự can thiệp của người lớn. hình thành kỹ năng kỹ xảo và thói quen tự phục vụ là vô cùng ý nghĩa đối với sự phát triển các khả năng khác của trẻ nhỏ [13].
Ngoài giáo dục học, các nghành khoa học khác như: tâm lý học, triết học.cũng đã chú trọng nghiên cứu đến những van dé vẻ lao động. giáo dục lao động. lao động tự phục vụ của con người nói chung và của trẻ nhỏ nói riêng. Trong nước l6 Ở Việt Nam, nhất là trong thời kỳ đổi mới toàn điện về nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục trẻ tiểu học, van dé khả năng lao động tự phục vụ của trẻ em lứa tuôi tiêu học đã bắt đầu được quan tâm.
Từ vai năm trở lại đây, nhiều công trình nghiên cứu của các thạc sĩ. tiễn sĩ về những vấn đề trong đó có liên quan tới khả năng lao động tự phục vụ của trẻ đã ra đời. Tuy nhiên, tất cả những công trình nghiên cứu trên của các tác giả mới đi sâu vào nghiên cứu về các van đề lớn bao trùm kha năng lao động tự phục vụ của trẻ như tinh tự lực, tính độc lập của trẻ nhỏ., chưa di sâu vao nghiên cứu về khả năng tự phục vụ của trẻ ở trường tiểu học. Cơ sỡ lý luận về giáo dục lao động và lao động tự phục vụ ở lứa tuổi tiêu học 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.
Lao động Theo cách hiểu thông thường, lao động là quá trình tiêu hao năng lượng (cơ bắp, tinh than) để lam ra một sản phẩm cụ thé. Lao động gắn liền với sự vat va, khó khăn nhưng cũng dem lại niềm vui cho con người. Lao động chính là phương tiện dé hoàn thiện nhân cách. Triết học giải thích lao động là hoạt động con người tác động vao thực tiễn, nhằm tạo ra sản phẩm (vật chat, tinh thần) phục vụ đời sống con người.
Lao động mang giá trị văn hoá và đạo đức (đối với lao động chân chính), lao động có tính đổi tượng, tính mục đích, tính xã hội và tính công cụ. Trong tâm lý học, lao động được xem là quá trình con người tác động vảo thé gidi tu nhién (su tác động nảy mang tính mục đích: trước khi thực hiện hoạt động lao động con người đã có hình ảnh trước vẻ kết quả lao động của mình). Trong hoạt động lao động, con người diễn ra hai quá trình: xuất tâm (truyền tất cà những năng lực, tư duy, kinh nghiệm. vào sản phẩm) và nhập 17 tâm (thu nhận những kỹ năng, kiến thức, tình cảm.
trong quá trình tạo ra và sử dụng sản phẩm vào bản thân. biến nó thành cái của mình). Mục đích của lao động chỉnh là giúp người lao động hoàn thiện nhân cách của minh.Mae: Sức lao động, đó là toàn bộ các thể lực và trí lực ở trong thân thé một con người, trong nhân cách sinh động của con người, thé lực va trí lực ma con người phải làm cho hoạt động dé sản xuất ra những vật có ích. Các nha Giáo dục học định nghĩa “lao động là một loại hình thức hoạt động đặc biệt của con người nhằm sản xuất ra sản pham vật chat và tinh than cho xã hội.
Lao động là một hoạt động cơ bản của con người và là nguồn gốc của mọi sự tiến bộ xã hội, lao động cũng là điều kiện cần thiết cho sự phát triển nhân cách mỗi người" [10]. Lao động tự phục vụ Có rat nhiều các khái niệm, quan niệm khác nhau về LD tự phục vụ: - “Lao động tự phục vụ là loại hình lao động mà học sinh phải hoạt động trong cuộc sống hàng ngày, có liên quan đến việc phục vụ cho đời sống cá nhân và gia đình học sinh, có tính chat tự phục vy" [15]. - Lao động tự phục vụ là hình thức lao động đi vào toàn bộ cuộc sông hàng ngày của trẻ ở trường mẫu giáo. Hình thức lao động này nhằm giữ gìn sự sạch sẽ và ngăn nắp trong lớp học và ngoài sân trường, giúp đỡ người lớn tổ chức quá trình sinh hoạt hang ngày - lao động tự phục vụ nhằm phục vụ cho bản thân trẻ, và đồng thời phục vụ cho tập thẻ.
Chúng tôi đồng ý với quan niệm: “Lao động tự phục vu là hình thức LD phục vụ chính bản thân, nhằm thỏa man nhu cau sinh hoạt ca nhân hàng ngày, bao gồm những công việc tự phục vụ xoay quanh vấn dé giữ gin vệ sinh thân thể nhụự rửa mặt, rita tay chắn, chải đầu, mặc quân áo, đi giày đép, thu dọn giường ngu.” [4] LD tự phục vụ ở đây chi là những công việc phục vụ cho chính ban thân trẻ trong sinh hoạt gia đình như giữ gin vệ sinh thân thé, rửa mặt, tắm, rửa tay chan, mặc quân áo, đi giày dép, dọn giường ngủ của trẻ, soạn sách vở, dọn dẹp góc học tập của chính bản thân đứa trẻ. chứ không bao gồm các công việc giúp bỏ mẹ nấu ăn, dọn chén bát cho ca nhà, quét sân, lau bàn ghế cho gia đình. Giáo dục lao động Giáo dục lao động là một bộ phận hữu co của quá trinh giáo dục nhân cách. là quá trình tô chức đưa học sinh vào hoạt động lao động và bằng lao động ma hình thành ở học sinh thái độ tích cực đổi với lao động, trang bị cho học sinh những tri thức vả kỹ năng lao động cần thiết đồng thời bồi dưỡng những năng lực và phẩm chat con người lao động mới [10].
Đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học 1. Một số đặc điểm phát triển sinh lý lứa tuổi tiều học Ở lita tudi nào cũng vậy, dù là trẻ em hay là người đã trưởng thành thì những điều kiện tién đề để con người phát triển về tâm lý và các mặt xã hội khác đó chính là sự phát triển về sinh lý. Ở lứa tuổi tiểu học, tức là trẻ khỏang từ 6 - 11 tuổi, cơ thê trẻ có những sự phát triển riêng khác với tất cả các giai đoạn khác, vì vậy mà trẻ ở giai đoạn lứa tuổi này cũng có những cở sở đẻ gia đình, nhả trường và xã hội bước đầu có sự giáo dục về mặt lao động nói chung và lao động tự phục vụ nói riêng cho trẻ. - Ở lứa tuổi tiểu học, hệ xương của trẻ còn nhiều mô sụn, xương sống, xương hông, xương chân, xương tay đang trong thời kỳ phát triển (thời kỳ cốt hoá) nên dé bị cong veo, gay dap.
- Hệ cơ đang trong thời kỳ phát triển mạnh nên các em rat thích các trò chơi vận động như chạy, nhảy, nô đùa.<= | THU VIEN | Trương Đat-Hoc Su-Enam | TP.NHNH 19 - Hệ than kinh cap cao đang hoàn thiện về mặt chức năng, do vậy tư duy của các em chuyển dan từ trực quan hành động sang tư duy hình tượng, tư duy trừu tượng. - Chiều cao mỗi năm tăng thêm 4 cm; trọng lượng cơ thé mỗi năm tăng 2kg. Nếu trẻ vào lớp 1 đúng 6 tuổi thì có chiều cao khoảng 106 em (nam) 104 cm (nữ) cân nặng dat 15,7 kg (nam) và 15,1 kg (nữ).