Thực trạng dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội và một số yếu tố liên quan

Đề án thạc sĩ thực trạng dinh dưỡng sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội năm 2025

• Tác giả: Quản Thị Ngát
• Người hướng dẫn: TS. Trương Thị Thùy Dương
• Trường học: Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Y học dự phòng
• Đề tài: Thực trạng dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội và một số yếu tố liên quan
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội

Thực trạng dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội đang được quan tâm rộng rãi. Nhiều sinh viên gặp thiếu cân, thiếu năng lượng, hoặc thừa cân. Các yếu tố chính gồm chế độ ăn không cân đối, mức thu nhập hạn chế, kiến thức dinh dưỡng chưa đầy đủ và thói quen sinh hoạt tiêu cực. Nghiên cứu của Đại học Thái Nguyên (2025) thu thập dữ liệu từ hơn 300 sinh viên và cho thấy tỷ lệ thiếu dinh dưỡng khoảng 15%, trong khi thừa cân, béo phì chiếm 22%. Sinh viên nam có nguy cơ cao hơn nữ. Các chỉ số BMI, mức tiêu thụ thực phẩm và mức độ vận động được đo lường chi tiết. Nhận thức về dinh dưỡng còn hạn chế. Các chương trình giáo dục dinh dưỡng tại trường chưa đạt hiệu quả tối ưu. Động lực học tập và áp lực thời gian dẫn đến thói quen ăn nhanh, đồ ăn vặt, làm tăng rủi ro bệnh mãn tính sau này.

1.1. Phân tích chỉ số BMI trong sinh viên

BMI là chỉ số cơ bản đánh giá cân nặng so với chiều cao. Trong mẫu nghiên cứu, 12% sinh viên có BMI dưới 18,5 (thiếu dinh dưỡng), 22% trên 25 (thừa cân, béo phì). Nam sinh viên chiếm 60% trong nhóm thừa cân. Những sinh viên có BMI cao thường có mức tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít vận động. Các giá trị BMI được so sánh với chuẩn WHO để đưa ra đề xuất can thiệp dinh dưỡng phù hợp.

1.2. Thói quen ăn uống và mức độ vận động

Khảo sát cho thấy sinh viên thường ăn ba bữa chính, nhưng bổ sung nhiều đồ ăn nhanh và đồ ngọt. Chỉ khoảng 30% sinh viên thực hiện vận động thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần. Thói quen ăn không cân đối và vận động thấp tạo ra môi trường dễ dẫn đến thừa cân. Ngoài ra, kiến thức dinh dưỡng chưa sâu, khiến sinh viên không lựa chọn thực phẩm giàu chất dinh dưỡng.

II. Phân tích các vấn đề dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội

Các vấn đề dinh dưỡng xuất hiện từ nhiều nguyên nhân đa chiều. Yếu tố kinh tế là một rào cản lớn; sinh viên với thu nhập trên 5 triệu đồng mỗi tháng có xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, giàu chất béo và đường. Kiến thức dinh dưỡng còn thiếu, dẫn đến sai lầm trong lựa chọn thực phẩm. Thái độ tiêu cực và thiếu thốn thời gian cho việc nấu ăn cũng làm tăng tần suất dùng thực phẩm nhanh. Thêm vào đó, môi trường trường học thiếu các chương trình giáo dục thực hành dinh dưỡng và hỗ trợ bữa ăn cân đối. Những yếu tố này kết hợp làm tăng tỷ lệ thừa cân, béo phì và thiếu dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng học tập của sinh viên.

2.1. Yếu tố kinh tế và thu nhập

Thu nhập sinh viên ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn thực phẩm. Những sinh viên có thu nhập cao hơn thường mua thực phẩm nhanh, ít tươi, trong khi thu nhập thấp khiến họ giảm khẩu phần và bỏ bữa sáng. Sự bất cân đối này làm tăng nguy cơ thiếu chất dinh dưỡng và đồng thời gây thừa cân do tiêu thụ thực phẩm có năng lượng cao. Đối tượng có thu nhập trên 5 triệu đồng có tỷ lệ thừa cân cao hơn 1,3 lần so với nhóm thu nhập thấp.

2.2. Kiến thức và thái độ dinh dưỡng

Nhiều sinh viên không nắm vững khái niệm năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất. Họ cho rằng việc ăn ít sẽ giúp giảm cân mà không xem xét chất lượng dinh dưỡng. Thái độ thờ ơ với việc tự chuẩn bị bữa ăn dẫn đến phụ thuộc vào thực phẩm đóng gói. Đào tạo thiếu thực hành thực tế làm giảm khả năng áp dụng kiến thức vào chế độ ăn hàng ngày.

III. Giải pháp cải thiện dinh dưỡng sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội

Để cải thiện thực trạng dinh dưỡng, cần triển khai các giải pháp toàn diện. Trước hết, trường nên tích hợp khóa học thực hành dinh dưỡng vào chương trình đào tạo, bao gồm chế độ ăn cân đối, cách tính BMI và lựa chọn thực phẩm lành mạnh. Thứ hai, thiết lập chương trình hỗ trợ bữa ăn tại ký túc xá với thực phẩm tươi, đa dạng dinh dưỡng và giá cả hợp lý. Thứ ba, tổ chức các hoạt động thể dục thể thao thường xuyên, khuyến khích sinh viên tham gia ít nhất 150 phút mỗi tuần. Cuối cùng, nâng cao nhận thức qua chiến dịch truyền thông nội bộ, sử dụng các kênh mạng xã hội và poster để lan tỏa kiến thức dinh dưỡng thiết thực.

3.1. Đào tạo và giáo dục dinh dưỡng

Các môn học cần bao gồm nội dung về nhu cầu năng lượng, cân bằng macro và micronutrient, cách đọc nhãn thực phẩm và lập kế hoạch bữa ăn. Thực hành nấu ăn cơ bản cũng được đưa vào phòng thí nghiệm. Đánh giá thường xuyên qua bài kiểm tra và dự án thực tiễn giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày.

3.2. Cải thiện môi trường ăn uống và vận động

Trường nên cung cấp thực đơn cân bằng tại căng tin, giảm thực phẩm chiên, dầu mỡ và tăng rau quả tươi. Thiết lập khu vực tập thể dục, tổ chức các cuộc thi thể thao giữa các lớp. Các gói khuyến khích như giảm phí phòng gym cho sinh viên cũng giúp tăng mức độ vận động.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn dinh dưỡng sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội

Nghiên cứu khẳng định thực trạng dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội đang gặp nhiều thách thức, bao gồm thiếu cân, thừa cân và kiến thức chưa đầy đủ. Các yếu tố kinh tế, thói quen ăn uống và mức độ vận động là các nguyên nhân chính. Áp dụng các giải pháp giáo dục, hỗ trợ bữa ăn và khuyến khích vận động sẽ mang lại cải thiện đáng kể. Kết quả cải thiện dinh dưỡng không chỉ nâng cao sức khỏe cá nhân mà còn tăng năng lực chăm sóc bệnh nhân trong tương lai. Trường cần duy trì và mở rộng các chương trình này để đạt được lợi ích lâu dài cho cộng đồng sinh viên.

4.1. Tác động lên sức khỏe sinh viên

Cải thiện dinh dưỡng giảm nguy cơ bệnh tim, tiểu đường và tăng cường hệ miễn dịch. Sinh viên có năng lượng tốt hơn, tập trung học tập và thực hành lâm sàng hiệu quả hơn. Điều này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo điều dưỡng.

4.2. Gợi ý cho các trường đào tạo tương tự

Các trường y tế khác có thể tham khảo mô hình tích hợp giáo dục dinh dưỡng, cung cấp bữa ăn cân bằng và tạo môi trường vận động. Việc triển khai hệ thống theo dõi sức khỏe sinh viên giúp đo lường tiến độ và điều chỉnh chiến lược kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dinh dưỡng của sinh viên ngành khoa học sức khỏe là một chỉ dấu then chốt phản ánh sức khỏe học đường và khả năng đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp trong tương lai. Nghiên cứu thực hiện trên 2710 sinh viên điều dưỡng tại Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội năm 2025 cho thấy gánh nặng kép về dinh dưỡng đang hiện hữu rõ nét. Với đặc thù đào tạo kết hợp chặt chẽ giữa học lý thuyết trên giảng đường và thực hành lâm sàng liên tục tại các bệnh viện, sinh viên điều dưỡng thường xuyên đối mặt với áp lực học tập cao, giờ giấc sinh hoạt xáo trộn và ca trực đêm kéo dài. Những yếu tố này trực tiếp dẫn đến chế độ ăn uống thất thường và gia tăng nguy cơ suy giảm thể lực.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá toàn diện thực trạng dinh dưỡng của sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội năm 2025 dựa trên chỉ số khối cơ thể, đồng thời xác định các yếu tố nhân khẩu học, gia đình, kinh tế và thực hành có liên quan mật thiết đến tình trạng thiếu năng lượng trường diễn cũng như thừa cân, béo phì. Phạm vi nghiên cứu được triển khai từ tháng 08 năm 2024 đến tháng 08 năm 2025 tại toàn bộ các cơ sở đào tạo của nhà trường. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học tin cậy, chỉ ra tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở mức 21,8% và tỷ lệ thừa cân, béo phì chiếm 10,5%. Đây là căn cứ khoa học vững chắc giúp các nhà quản lý giáo dục y tế và y tế công cộng xây dựng các mô hình can thiệp dinh dưỡng học đường có mục tiêu, góp phần bảo vệ sức khỏe cho đội ngũ điều dưỡng viên tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng chuẩn phân loại tình trạng dinh dưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2006) dành riêng cho người trưởng thành dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI). Thang đo phân định rõ ràng các ngưỡng chẩn đoán: chỉ số BMI dưới 18,5 kg/m² xác định tình trạng thiếu năng lượng trường diễn, từ 18,50 đến 24,99 kg/m² là thể trạng bình thường, và từ 25,00 kg/m² trở lên biểu thị thừa cân hoặc béo phì. Trong nhóm thiếu năng lượng trường diễn, tiêu chuẩn tiếp tục chia thành độ 1 (17,00 đến 18,49 kg/m²), độ 2 (16,00 đến 16,99 kg/m²) và độ 3 (dưới 16,00 kg/m²). Đối với thừa cân béo phì, thang đo phân tách tiền béo phì (25,00 đến 29,99 kg/m²) và ba cấp độ béo phì tương ứng.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng mô hình hành vi sức khỏe Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP) để đánh giá sự hiểu biết, quan điểm nhận thức và hành vi dinh dưỡng thực tế của đối tượng. Ba khái niệm trung tâm bao gồm: dinh dưỡng hợp lý là sự cung cấp đầy đủ và cân đối các chất dinh dưỡng duy trì chức năng sinh lý; thiếu năng lượng trường diễn là tình trạng mất cân bằng kéo dài giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao dẫn đến cạn kiệt nguồn dự trữ cơ thể; và béo phì là sự tích tụ mỡ bất thường ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, tiến hành thu thập dữ liệu trong mốc thời gian từ tháng 08 năm 2024 đến tháng 08 năm 2025. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 2710 sinh viên chính quy ngành điều dưỡng tại Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội, phân bổ qua ba khóa đào tạo: Khóa 17 với 715 sinh viên, Khóa 18 với 978 sinh viên và Khóa 19 với 1017 sinh viên. Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu chủ đích toàn bộ quần thể thay vì lấy mẫu xác suất ngẫu nhiên giúp hạn chế tối đa sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh toàn cảnh và chính xác nhất về thể trạng của sinh viên điều dưỡng tại nhà trường.

Dữ liệu nhân trắc học được đo lường trực tiếp thông qua cân điện tử SECA của Nhật Bản với độ chính xác 0,1 kg và thước đo chiều cao đứng chuẩn UNICEF có độ chia chính xác 1 mm. Mỗi đối tượng được đo lặp lại hai lần độc lập để lấy giá trị trung bình. Dữ liệu xã hội học và chỉ số KAP được thu thập bằng bộ câu hỏi phỏng vấn chuẩn hóa đã qua kiểm định thử nghiệm. Số liệu sau đó được làm sạch, nhập liệu trên phần mềm EpiData 3.1 và phân tích bằng phần mềm SPSS 26.0. Nghiên cứu áp dụng kiểm định Chi bình phương để so sánh tỷ lệ đơn biến và mô hình hồi quy đa biến logistic nhằm xác định các yếu tố nguy cơ độc lập thông qua tỷ số chênh OR và khoảng tin cậy 95% CI, giúp kiểm soát triệt để các biến gây nhiễu tiềm ẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu ghi nhận sự tồn tại song hành của gánh nặng dinh dưỡng kép. Tỷ lệ sinh viên có thể trạng bình thường đạt 67,7% (1835 người). Tuy nhiên, tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn chiếm tới 21,8% (591 người), chủ yếu là mức độ nhẹ với độ 1 chiếm 15,1%, độ 2 chiếm 5,2% và độ 3 chiếm 1,5%. Đồng thời, tỷ lệ thừa cân, béo phì được xác định là 10,5% (284 người), trong đó thừa cân chiếm 8,8% và béo phì chiếm 1,7%.

Thứ hai, có sự khác biệt rõ rệt về nhân trắc học và phân bố nguy cơ theo giới tính. Cân nặng trung bình của sinh viên nam đạt 61,77 ± 11,05 kg, cao hơn nhiều so với nữ giới là 51,63 ± 8,12 kg. Chiều cao trung bình nam giới đạt 169,84 ± 6,31 cm so với nữ giới là 158,10 ± 5,27 cm. Chỉ số BMI trung bình chung là 20,75 ± 3,07 kg/m², trong đó nam giới đạt 21,38 ± 3,41 kg/m², cao hơn nữ giới là 20,64 ± 2,99 kg/m² (p < 0,05). Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nam sinh viên là 13,4%, cao hơn nữ sinh viên là 10,0% với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.

Thứ ba, khoảng trống lớn tồn tại giữa nhận thức và thực hành dinh dưỡng (KAP). Về phòng chống thiếu năng lượng trường diễn, có tới 94,7% sinh viên thể hiện thái độ đúng, nhưng tỷ lệ kiến thức tốt chỉ đạt 49,2% và thực hành tốt chỉ vỏn vẹn 37,7%. Đối với phòng chống thừa cân béo phì, dù 88,0% có thái độ đúng và 63,6% có kiến thức tốt, tỷ lệ thực hành đúng chỉ đạt 27,4%.

Thứ tư, mô hình hồi quy đa biến logistic đã nhận diện các yếu tố nguy cơ độc lập. Nguy cơ thiếu năng lượng trường diễn tăng cao ở nhóm sinh viên có phụ huynh làm ruộng (OR = 1,23; 95% CI: 1,01 - 1,49; p = 0,036), nhóm có kiến thức kém (OR = 1,20; p = 0,048) và nhóm có thực hành kém (OR = 1,26; 95% CI: 1,04 - 1,53; p = 0,018). Ngược lại, nguy cơ thừa cân béo phì tăng mạnh nhất ở nhóm có tiền sử gia đình bị thừa cân béo phì (OR = 2,44; 95% CI: 1,72 - 3,47; p = 0,0001), sinh viên nam (OR = 1,42; p = 0,036), gia đình có thu nhập trên 5 triệu đồng/tháng (OR = 1,36; p = 0,045) và nhóm thực hành dinh dưỡng không tốt (OR = 1,54; p = 0,006).

Thảo luận kết quả

Trong công trình nghiên cứu, dữ liệu dịch tễ được minh họa trực quan thông qua hệ thống biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ phân hạng BMI theo từng giới tính và bảng tương quan chéo đa biến. Cách thức trực quan hóa này làm nổi bật sự chênh lệch thể trạng giữa nam và nữ, đồng thời phơi bày tương quan giữa các yếu tố xã hội với nguy cơ chuyển hóa.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên bắt nguồn từ lịch trực lâm sàng dày đặc, môi trường áp lực cao khiến sinh viên thường xuyên bỏ bữa sáng hoặc tiêu thụ thực phẩm nhanh giàu năng lượng vào ban đêm. Khi so sánh với các công trình y học khác, tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn 21,8% tại trường tương đương với sinh viên Cao đẳng Quân Y năm 2022 (21,3%), thấp hơn đáng kể so với sinh viên năm nhất Đại học Y Hà Nội năm 2021 (31,0%) và Cao đẳng Y tế Cần Thơ năm 2020 (38,8%). Mặt khác, tỷ lệ thừa cân béo phì 10,5% lại cao hơn mức 3,75% ở sinh viên Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh năm 2019 và 8,4% tại Đại học Y Dược Thái Bình năm 2023. Kết quả này phản ánh tác động mạnh mẽ của lối sống đô thị hóa tại thủ đô Hà Nội, đòi hỏi những can thiệp hành vi cấp thiết.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa chất lượng suất ăn và môi trường dinh dưỡng tại căng tin trường học. Ban Giám hiệu cùng Bộ phận Quản trị đời sống cần xây dựng bộ thực đơn mẫu đáp ứng chuẩn dinh dưỡng khuyến nghị, kiểm soát lượng chất béo bão hòa và đường tinh luyện. Mục tiêu hành động là đạt trên 80% sinh viên được tiếp cận các bữa ăn cân đối vi chất với mức giá trợ cấp hợp lý trước quý 4 năm 2025.

Thứ hai, triển khai chương trình truyền thông chuyển đổi hành vi dinh dưỡng thực hành. Khoa Y tế Công cộng phối hợp cùng Đoàn Thanh niên tổ chức các buổi tập huấn chuyên sâu về kỹ năng tự chuẩn bị khẩu phần, phân bổ thời gian ăn uống khi đi trực bệnh viện và cách đọc nhãn thực phẩm. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ sinh viên có thực hành dinh dưỡng đạt chuẩn từ 27,4% lên trên 60% trong vòng 12 tháng tới.

Thứ ba, thiết lập hệ thống tầm soát thể trạng định kỳ và tư vấn cá thể hóa. Trạm Y tế nhà trường chủ trì tổ chức khám sức khỏe, đo đạc chỉ số khối cơ thể 6 tháng một lần cho 100% sinh viên toàn trường, lập hồ sơ quản lý sức khỏe cá nhân cho 591 sinh viên thiếu năng lượng trường diễn và 284 sinh viên thừa cân béo phì từ học kỳ 1 năm học 2025 - 2026. Phấn đấu giảm tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn từ 21,8% xuống dưới 15% vào năm 2027.

Thứ tư, đẩy mạnh phong trào rèn luyện thể lực và hoạt động thể chất học đường. Nhà trường cần đầu tư nâng cấp hạ tầng sân bãi thể thao, phát động phong trào vận động thể lực tối thiểu 30 phút mỗi ngày và ít nhất 4 ngày mỗi tuần theo khuyến cáo quốc tế. Ban Chấp hành Đoàn trường thành lập các câu lạc bộ thể thao nhằm thu hút đông đảo sinh viên tham gia, hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ thừa cân ở nam sinh viên từ 13,4% xuống dưới 9% trước năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám hiệu và Trạm Y tế tại các trường đại học, cao đẳng y dược trên toàn quốc. Đề tài cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quy mô lớn với 2710 đối tượng, giúp nhà trường hoạch định chính sách chăm sóc sức khỏe học đường, bố trí ca trực bệnh viện khoa học và nâng cấp dịch vụ căng tin sinh viên.

Thứ hai, cán bộ nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Y học dự phòng, Y tế công cộng và Dinh dưỡng học. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp điều tra cắt ngang chuẩn mực, kỹ thuật khống chế sai số đo lường nhân trắc học và cách thức ứng dụng mô hình hồi quy đa biến logistic xử lý dữ liệu phức hợp.

Thứ ba, sinh viên điều dưỡng và sinh viên các ngành khoa học sức khỏe. Công trình giúp sinh viên nhận thức rõ những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn do áp lực học tập và ca trực đêm gây ra, từ đó nâng cao ý thức tự chăm sóc, duy trì chỉ số cân nặng lý tưởng và rèn luyện thể chất thường xuyên.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách y tế và cơ quan quản lý giáo dục chuyên nghiệp. Số liệu từ đề tài mang lại góc nhìn đa chiều về gánh nặng dinh dưỡng hai chiều tại đô thị, làm cơ sở xây dựng các chương trình can thiệp dinh dưỡng thanh thiếu niên cấp quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn và thừa cân béo phì ở sinh viên điều dưỡng trong nghiên cứu là bao nhiêu?

Khảo sát trên 2710 sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội cho thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn chiếm 21,8% (trong đó gầy độ 1 là 15,1%, độ 2 là 5,2%, độ 3 là 1,5%). Tỷ lệ thừa cân, béo phì chiếm 10,5% (trong đó thừa cân chiếm 8,8% và béo phì chiếm 1,7%), minh chứng cho thách thức dinh dưỡng kép.

Yếu tố nào có mối liên quan mạnh mẽ nhất đến tình trạng thừa cân, béo phì của sinh viên?

Yếu tố gia đình có người bị thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ mắc thừa cân, béo phì ở sinh viên lên gấp 2,44 lần (OR = 2,44; khoảng tin cậy 95% từ 1,72 đến 3,47; p = 0,0001). Ngoài ra, giới tính nam (OR = 1,42) và thực hành dinh dưỡng không tốt (OR = 1,54) cũng là những yếu tố nguy cơ độc lập quan trọng.

Vì sao sinh viên có thái độ dinh dưỡng rất tích cực nhưng tỷ lệ thực hành tốt lại ở mức thấp?

Mặc dù có tới 88,0% đến 94,7% sinh viên có thái độ đúng, tỷ lệ thực hành tốt chỉ đạt 27,4% đến 37,7%. Nguyên nhân do sinh viên y khoa chịu áp lực học tập nặng nề, lịch trực đêm thất thường và chi phí sinh hoạt eo hẹp, tạo rào cản lớn trong việc duy trì bữa ăn lành mạnh và thói quen thể dục.

Thu nhập gia đình ảnh hưởng như thế nào đến thực trạng dinh dưỡng của sinh viên?

Kết quả phân tích hồi quy logistic chỉ ra sinh viên thuộc các gia đình có mức thu nhập trên 5 triệu đồng/người/tháng có nguy cơ thừa cân, béo phì cao gấp 1,36 lần (OR = 1,36; khoảng tin cậy 95% từ 1,01 đến 1,83; p = 0,045) so với nhóm thu nhập từ 5 triệu đồng trở xuống, do điều kiện kinh tế giúp sinh viên dễ tiếp cận các thực phẩm giàu năng lượng.

Sai số đo lường trong nghiên cứu được kiểm soát chặt chẽ như thế nào?

Nghiên cứu sử dụng cân điện tử SECA Nhật Bản độ chính xác 0,1 kg và thước đo chiều cao UNICEF độ chia 1 mm. Mỗi sinh viên được đo lặp lại hai lần lấy giá trị trung bình. Toàn bộ cán bộ thu thập số liệu được tập huấn kỹ thuật chuẩn hóa và bộ câu hỏi được phỏng vấn thử nghiệm trước khi triển khai chính thức.

Kết luận

• Khảo sát thực chứng toàn diện trên cỡ mẫu 2710 sinh viên điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội thuộc ba khóa học liên tiếp.
• Phát hiện thách thức dinh dưỡng kép với 21,8% sinh viên bị thiếu năng lượng trường diễn và 10,5% sinh viên gặp tình trạng thừa cân, béo phì.
• Nhận diện khoảng cách lớn giữa nhận thức và thực tế khi thái độ đúng đạt trên 88%, song tỷ lệ thực hành dinh dưỡng tốt chỉ đạt 27,4% đến 37,7%.
• Xác định các yếu tố nguy cơ độc lập then chốt qua mô hình hồi quy logistic bao gồm nghề nghiệp phụ huynh, tiền sử béo phì gia đình (OR = 2,44), giới tính nam và thực hành dinh dưỡng kém.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ từ cải thiện căng tin, truyền thông hành vi đến tư vấn cá thể hóa và rèn luyện thể chất.

Công trình của tác giả Quản Thị Ngát là đề án tốt nghiệp Thạc sĩ Y học dự phòng chất lượng cao, đóng góp hệ thống số liệu dịch tễ học thực chứng quý giá cho công tác y tế học đường. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi nhà trường triển khai ngay các giải pháp can thiệp hành vi từ quý 4 năm 2025, định kỳ đánh giá hiệu quả vào cuối năm 2026. Lãnh đạo các cơ sở đào tạo y tế và các nhà nghiên cứu hãy chung tay ứng dụng các khuyến nghị này nhằm nâng cao thể lực và sức khỏe toàn diện cho đội ngũ cán bộ điều dưỡng tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm cơ bản về dinh dưỡng và tình trạng dinh dưỡng 1. Dinh dưỡng Là tình trạng cơ thể được cung cấp đầy đủ, cân đối các thành phần dinh dưỡng, đảm bảo cho sự phát triển toàn diện, tăng trưởng của cơ thể để đảm bảo chức năng sinh lý và tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội 5. Tình trạng dinh dưỡng Tình trạng dinh dưỡng (TTDD) của các cá thể là kết quả của ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể.

Tình trạng dinh dưỡng tốt phản ánh sự cân bằng giữa thức ăn ăn vào và tình trạng sức khỏe, khi cơ thể thiếu hoặc thừa dinh dưỡng là thể hiện có vấn đề về sức khỏe hoặc vấn đề về dinh dưỡng5. Thiếu năng lượng trường diễn Thiếu năng lượng trường diễn là tình trạng mà một cá thể ở trạng thái thiếu cân bằng giữa năng lượng ăn vào và năng lượng tiêu hao dẫn đến cân nặng và dự trữ năng lượng của cơ thể thấp. Những người thiếu năng lượng trường diễn có chuyển hoá năng lượng thấp hơn bình thường và giảm hoạt động thể lực dẫn đến khẩu phần ăn vào thấp hơn bình thường7. Thừa cân, béo phì Thừa cân là tình trạng cân nặng vượt quá cân nặng “nên có” so với chiều cao.

Béo phì là tình trạng tích lũy mỡ quá mức và không bình thường một cách cục bộ hay toàn thể tới mức ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ42. Phân loại tình trạng dinh dưỡng Chỉ số BMI được tính dựa vào công thức sau: BMI = Cân nặng (kg) /(chiều cao) (m2) 4 Bảng 1. Phân loại tình trạng dinh dưỡng dành cho người trưởng thành (Thống nhất sử dụng phân loại của WHO 2006) 6 Tình trạng dinh dưỡng Chỉ số BMI Gầy (Thiếu năng lượng BMI < 18,50 trường diễn - CED) Gầy độ 1 17,00 - 18,49 Gầy độ 2 16,00 - 16,99 Gầy độ 3 < 16,00 Bình thường 18,50 - 24,99 Thừa cân, béo phì BMI ≥ 25,00 Thừa cân (Tiền béo phì) 25,00 - 29,99 Béo phì độ 1 30,00 - 34,99 Béo phì độ 2 35,00 - 39,99 Béo phì độ 3 ≥ 40,00 1. Một số phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng của sinh viên Đánh giá tình trạng dinh dưỡng là quá trình thu thập và phân tích thông tin, số liệu về tình trạng dinh dưỡng và nhận định tình hình trên cơ sở các thông tin số liệu đó.

Tình hình dinh dưỡng của một cộng đồng, một địa phương cũng như trên phạm vi cả nước là một trong các nguồn dẫn liệu rất quan trọng để xây dựng và đánh giá các dự án về sức khoẻ và phát triển kinh tế xã hội. Để có các nguồn số liệu tin cậy, đánh giá tình hình dinh dưỡng cần được tiến hành đúng phương pháp và theo một quy trình hợp lý. Một số phương pháp định lượng chính thường được sử dụng trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng như 7: - Nhân trắc học 5 - Điều tra khẩu phần và tập quán ăn uống. - Các thăm khám thực thể/ dấu hiệu lâm sàng, đặc biệt chú ý tới các triệu chứng thiếu dinh dưỡng kín đáo và rõ ràng.

- Các xét nghiệm cận lâm sàng chủ yếu là hoá sinh ở dịch thể và các chất bài tiết (máu, nước tiểu.) để phát hiện mức bão hoà chất dinh dưỡng. - Các kiểm nghiệm chức phận để xác định các rối loạn chức phận do thiếu hụt dinh dưỡng. - Điều tra tỷ lệ bệnh tật và tử vong. Sử dụng các thống kê y tế để tìm hiểu mối liên quan giữa tình hình bệnh tật và tình trạng dinh dưỡng.

- Đánh giá các yếu tố sinh thái liên quan đến tình trạng dinh dưỡng và sức khoẻ. Gần đây, một số phương pháp định tính cũng đã được sử dụng trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng. Trong nghiên cứu này chúng tôi áp dụng phương pháp nhân trắc học để đánh giá thực trạng dinh dưỡng của sinh viên. Thực trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan của sinh viên trên thế giới và Việt Nam 1.

Trên thế giới Trên thế giới nhiều tác giả đã nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng của sinh viên. Nhìn chung, tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở sinh viên châu Á có xu hướng cao hơn so với sinh viên ở các nước châu Âu và châu Mỹ. Kết quả nghiên cứu của tác giả Nurul và Ruzita Ahmad (2010) trên 624 sinh viên có độ tuổi từ 18 - 26 chỉ ra rằng, tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở đối tượng nghiên cứu khá cao 27,0%, bên cạnh đó là tỷ lệ thừa cân, béo phì là 12,0% 8. M và cộng sự đã nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng và tập quán ăn uống của sinh viên một trường đại học ở tây bắc Vương Quốc Ả Rập cho thấy tỷ lệ thừa cân là 22,6%, tỷ lệ béo phì chiếm 11,6% và thiếu cân chiếm 13,7%, trong đó tỷ lệ nam bị thừa cân, béo phì cao hơn nữ giới.

Đồng thời, có khoảng 15,7% sinh viên thường xuyên bỏ bữa sáng, hơn 58,0% 6 sinh viên cho biết rằng họ thường xuyên ăn thức ăn nhanh. Sinh viên nam thích ăn bánh mì kẹp thịt, khoai tây chiên và các loại thịt đỏ, trong khi nữ sinh lại thích ăn bánh kẹo và sô cô la 9. Kết quả đánh giá tình trạng dinh dưỡng của 860 sinh viên người Thái Lan có độ tuổi từ 18 đến 25 của tác giả Supa Pengpod và cộng sự (2015) cho thấy, tỷ lệ sinh viên thiếu năng lượng trường diễn cũng như thừa cân, béo phì khá cao (21,5% và 20,8%) 3. Thiếu máu ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ, khả năng tập trung trong học tập, khả năng phát triển thể chất ở thanh niên, là nguyên nhân làm tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong.

Nhìn chung, tại các Quốc gia kém phát triển tỷ lệ thiếu máu cao hơn (có nơi đến 64%) so với tỷ lệ chung tại các quốc gia đang phát triển xấp xỉ 43%, nhưng ở các nước đã phát triển cao, tỷ lệ thiếu máu ở mức thấp hơn nhiều 9% 10. Nghiên cứu tình trạng thiếu máu ở 500 sinh viên Trường Đại học Islamia và 2 Trường Cao đẳng trực thuộc ở Bahawalpur, Pakistan (2019), cho thấy có 206/500 (41,2%) sinh viên có thiếu máu, trong đó có 135 nữ (65,5%) và 71 nam (34,5%) 10. Tỷ lệ thiếu máu trong nghiên cứu trên 120 nữ sinh viên Y đang học tại Đại học Imam Abdulrahman Bin Faisal (Saudi Arabia) là 38,3% (46 sinh viên) 11. Cũng tại Saudi Arabia, một nghiên cứu khác trên 214 nữ sinh viên Y đến từ các Trường Cao đẳng Y tế khác nhau tại UQU cho thấy tỷ lệ thiếu máu chung là 17,3% và 15,42% là thiếu máu thiếu sắt 10.

Đánh giá tình trạng thiếu máu của 408 sinh viên Đại học ở Metro Manila, Philippines, tuổi từ 20-24, nhận thấy tỷ lệ thiếu máu là 14,9% (61 sinh viên), chủ yếu là nữ chiếm 85% (52 sinh viên) 11. Tại Việt Nam Ở Việt Nam đã có một số nghiên cứu về dinh dưỡng được tiến hành trên đối tượng sinh viên, đặc biệt là sinh viên y khoa, đối tượng với đặc thù cường 7 độ học tập cao, ngoài học tập tại giảng đường còn tham gia trực, học tập tại bệnh viện, cộng đồng, có thể gây tác động tiêu cực đến tình trạng dinh dưỡng của sinh viên 12. Kết quả nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoàng Long, Nguyễn Hoàng Long và cộng sự (2014) trên sinh viên năm nhất Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy, tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn độ 1, độ 2 và độ 3 là 24,8%, 8,5% và 2,5% 6. Nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng của sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch của tác giả Nguyễn Thị Đan Thanh, Phạm Văn Phú và cộng sự (2016) cho thấy: Tỷ lệ sinh viên nam thừa cân (21,5%), béo phì độ 1 (15,9%), béo phì độ 2 (2,6%) cao hơn so với tỷ lệ tương ứng ở nữ giới (lần lượt là 10,9%; 6,6% và 0,5%).

Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn độ 1 và độ 2 ở sinh viên nữ (lần lượt là 16,1 và 3,3%) cao hơn ở sinh viên nam (lần lượt là 8,2 và 2,1%). Tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn độ 3 của sinh viên nam lại cao hơn sinh viên nữ (2,1% và 1,4% tương ứng)13. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Phượng, Vũ Thị Lâm Anh (2019) trên sinh viên nội trú Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, kết quả thu được, tỷ lệ sinh viên TC, BP là 3,75%, trong đó tỷ lệ này ở nam cao hơn so với nữ. Tỷ lệ sinh viên bị thiếu năng lượng trường diễn là 29,59%, trong đó tỷ lệ này ở nữ sinh viên cao hơn nam 15.

Kết quả nghiên cứu của tác giả Trương Ngọc Đường (2020) trên sinh viên Trường Cao Đẳng Y tế Cần Thơ thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn chung là 38,8%16. Kết quả nghiên cứu của tác giả Nguyễn Lê Như Quỳnh, Phạm Văn Phú (2020) trên sinh viên Y khoa năm thứ ba Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cho thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở sinh viên là 11,3% 17 và tác giả Hoàng Thị Linh Ngọc, Nguyễn Thị Thanh Hòa và cộng sự (2021) trên sinh viên Y1 sinh viên Y1 trường Đại học Y Hà Nội, cho thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn độ 1, độ 2 và độ 3 lần lượt là: 21,4%, 6,1% và 3,5% 1. 8 Tác giả Dương, Văn Hòa, Nguyễn Văn Công và cộng sự (2022), nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng trên sinh viên năm thứ nhất tại Trường Cao đẳng Quân Y, cho thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn chung là 21,3%14. Ở Việt Nam, thiếu máu được xác định là vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng, ảnh hưởng đến nhiều lứa tuổi, nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Kết quả nghiên cứu của tác giả Vũ Thị Nhung (2022) trên sinh viên đại học chính quy năm thứ 2 trường đại học điều dưỡng Nam Định cho thấy, 32.4% sinh viên thiếu năng lượng trường diễn và 4.3 % sinh viên thừa cân, béo phì 18. Kết quả nghiên cứu của tác giả Ngô Mai Uyên, Phạm Thị Lan Anh (2023) trên sinh viên Khoa Y tế Công cộng Trường Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh cho thấy: tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở sinh viên là 14,4%, thừa cân, béo phì chiếm 19,1% 19. Tác giả Nguyễn Trung Hiếu, Trần Khánh Thu và cộng sự (2023), nghiên cứu một số chỉ số nhân trắc dinh dưỡng của sinh viên chính quy năm thứ nhất ngành Y khoa và Dược học Trường đại học Y Dược Thái Bình cho kết quả, tỷ lệ SV có tình trạng thiếu năng lượng trường diễn ở mức cao là 24,0%, thừa cân, béo phì là 8,4%20.