CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DỊCH VỤ KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về ngành dịch vụ kế toán trong doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc điểm về dịch vụ kế toán trong doanh nghiệp 1. Kế toán và đặc điểm của kế toán Trên thế giới, theo như liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC) cho rằng: “Kế toán là nghệ thuật ghi chép; phân loại tổng hợp theo một cách riêng có bằng những khoản tiền các nghiệp vụ; và các sự kiện mà chúng có ít nhất một phần tính chất tài chính; và trình bày kết quả của nó”.
Nhưng xét theo theo Luật Kế toán của nước ta vào năm 2015, số: 88/2015/QH13 do Quốc hội ban hành, đưa ra định nghĩa về kế toán như sau: “Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động”. Cụ thể hơn, trong điều 4 của Luật Kế toán có ghi rõ những nhiệm vụ kế toán cần thực hiện: - Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán theo đối tượng và nội dung công việc kế toán, theo chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán. - Kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi tài chính, nghĩa vụ thu, nộp, thanh toán nợ; kiểm tra việc quản lý, sử dụng tài sản và nguồn hình thành tài sản; phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về tài chính, kế toán. - Phân tích thông tin, số liệu kế toán; tham mưu, đề xuất các giải pháp phục vụ yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán.
- Cung cấp thông tin, số liệu kế toán theo quy định của pháp luật. Mỗi người làm kế toán cần phải trang bị cho mình không chỉ kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ mà còn phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức cơ bản sau, theo chương 100.5 thông tư số 70/2015/TT-BTC: (a) Tính chính trực: Phải thẳng thắn, trung thực trong tất cả các mối quan hệ chuyên môn và kinh doanh; 4 (b) Tính khách quan: Không cho phép sự thiên vị, xung đột lợi ích hoặc bất cứ ảnh hưởng không hợp lý nào chi phối các xét đoán chuyên môn và kinh doanh của mình; (c) Năng lực chuyên môn và tính thận trọng: Thể hiện, duy trì sự hiểu biết và kỹ năng chuyên môn cần thiết nhằm đảm bảo rằng khách hàng hoặc chủ doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ chuyên môn có chất lượng dựa trên những kiến thức mới nhất về chuyên môn, pháp luật và kỹ thuật, đồng thời hành động một cách thận trọng và phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp và kỹ thuật được áp dụng; (d) Tính bảo mật: Phải bảo mật thông tin có được từ các mối quan hệ chuyên môn và kinh doanh, vì vậy, không được tiết lộ bất cứ thông tin nào cho bên thứ ba khi chưa được sự đồng ý của bên có thẩm quyền, trừ khi có quyền hoặc nghĩa vụ phải cung cấp thông tin theo yêu cầu của pháp luật hoặc cơ quan quản lý hoặc tổ chức nghề nghiệp, và cũng như không được sử dụng thông tin vì lợi ích cá nhân của kế toán viên, kiểm toán viên chuyên nghiệp hoặc của bên thứ ba; (e) Tư cách nghề nghiệp: Phải tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan, tránh bất kỳ hành động nào làm giảm uy tín nghề nghiệp của mình. Dịch vụ kế toán và đặc điểm của dịch vụ kế toán Theo khoản 13 điều 3 Luật Kế Toán 2015, kinh doanh dịch vụ kế toán là việc cung cấp dịch vụ làm kế toán, làm kế toán trưởng, lập báo cáo tài chính, tư vấn kế toán và các công việc khác thuộc nội dung công tác kế toán cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu. Người làm dịch vụ kế toán có thể làm độc lập, trong một nhóm hoặc công ty cung cấp dịch vụ kế toán.
Các đơn vị này sẽ cung cấp dịch vụ kế toán tại nhà hoặc tại công ty. Công việc của bên cung cấp dịch vụ kế toán sẽ bao gồm những công việc của một kế toán tổng hợp, cụ thể: - Xử lý nghiệp vụ cơ bản, bao gồm: + Tập hợp hóa đơn - chứng từ hàng tháng: thu thập và kiểm tra các hóa đơn, chứng từ sau đó nhập liệu và xử lý thông tin tài chính từ các tài liệu này. 5 + Tính và lập bảng lương: tính toán lương cho nhân viên, bao gồm tính lương cơ bản, các khoản phụ cấp, thuế thu nhập cá nhân và các khoản trích khác + Tính và nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp,…: tính toán các khoản đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp dựa trên quy định của pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội và đảm bảo việc nộp các khoản này đúng thời hạn và thủ tục. + Ghi sổ, hạch toán số liệu vào phần mềm kế toán: nhập liệu và hạch toán các số liệu tài chính vào hệ thống phần mềm kế toán theo như các giao dịch, chứng từ phát sinh.
- Báo cáo thuế: + Báo cáo thuế hàng quý + Báo cáo quyết toán thuế hàng năm + Báo cáo tài chính hàng năm - Hoàn tất tài liệu: Dịch vụ kế toán còn đảm nhiệm các công việc như lập và nộp các báo cáo tài chính cuối năm, các báo cáo thống kê. In và đóng sổ các loại sổ sách, giấy tờ kế toán. Cuối cùng, đại diện doanh nghiệp sẽ làm việc và giải trình các số liệu đã được hạch toán với các bên liên quan như cán bộ thuế, kiểm toán viên và ngân hàng khi có yêu cầu. Bên cạnh các công việc kế toán thông thường, dịch vụ kế toán phải đáp ứng được các yêu cầu sau: - Cung cấp đa dạng các gói dịch vụ, ngành nghề đòi hỏi người làm kế toán phải có kiến thức chuyên môn tốt.
- Nắm vững các nghiệp vụ về ngành nghề để thực hiện, phản ánh kịp thời chi phí, nghiệp vụ phát sinh và tính giá thành sản phẩm, dịch vụ chính xác, đảm bảo đúng kết quả kinh doanh. - Quản lý được lượng nguyên liệu sử dụng, thúc đẩy năng suất, chất lượng dịch vụ để đạt hiệu quả kinh doanh tốt. 6 Dịch vụ kế toán khi thực hiện công việc cho khách hàng cũng cần tuân thủ các nguyên tắc kế toán cơ bản: - Cơ sở dồn tích: Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
- Hoạt động liên tục: Báo cáo tài chính phải được lập trên cơ sở giả định là doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần, nghĩa là doanh nghiệp không có ý định cũng như không buộc phải ngừng hoạt động hoặc phải thu hẹp đáng kể quy mô hoạt động của mình. Trường hợp thực tế khác với giả định hoạt động liên tục thì báo cáo tài chính phải lập trên một cơ sở khác và phải giải thích cơ sở đã sử dụng để lập báo cáo tài chính. - Giá gốc: Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc. Giá gốc của tài sản được tính theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền đã trả, phải trả hoặc tính theo giá trị hợp lý của tài sản đó vào thời điểm tài sản được ghi nhận.
Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có quy định khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể. - Phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó.
- Nhất quán: Các chính sách và phương pháp kế toán doanh nghiệp đã chọn phải được áp dụng thống nhất ít nhất trong một kỳ kế toán năm. Trường hợp có thay đổi chính sách và phương pháp kế toánđã chọn thì phải giải trình lý do và ảnh hưởng của sự thay đổi đó trong phần thuyết minh báo cáo tài chính. - Thận trọng: Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc,cần thiết để lập các ước tính kế toán trong các điều kiện không chắc chắn. Nguyên tắc thận trọng đòi hỏi: + Phải lập các khoản dự phòng nhưng không lập quá lớn; 7 + Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập; + Không đánh giá thấp hơn giá trị của các khoản nợ phải trả và chi phí; + Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế, còn chi phí phải được ghi nhận khi có bằng chứng về khả năng phát sinh chi phí.
- Trọng yếu: Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp nếu thiếu thông tin hoặc thiếu chính xác của thông tin đó có thể làm sai lệch đáng kể báo cáo tài chính, làm ảnh hưởng đến quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính. Tính trọng yếu phụ thuộc vào độ lớn và tính chất của thông tin hoặc các sai sót được đánh giá trong hoàn cảnh cụ thể. Tính trọng yếu của thông tin phải được xem xét trên cả phương diện định lượng và định tính. Dịch vụ kế toán có những đặc trưng của một ngành dịch vụ cũng như đặc trưng riêng của ngành kế toán.
Dịch vụ kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các công việc liên quan đến tài chính, kê khai thuế và nộp thuế cho cơ quan chức năng hộ doanh nghiệp. Nhiệm vụ chính của dịch vụ kế toán là đảm bảo rằng hoạt động tài chính, khai thuế và giao dịch của doanh nghiệp được thực hiện một cách minh bạch, hiệu quả và chính xác. Về mặt chuyên môn, dịch vụ kế toán không chỉ đơn thuần là một loại hình dịch vụ mang tính pháp lý, mà nó còn yêu cầu các kỹ năng chuyên môn và kỹ thuật, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin và tin học văn phòng. Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay, việc sử dụng công nghệ và phần mềm kế toán đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả và độ chính xác của công việc kế toán.