Thực Trạng Áp Dụng Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Bộ ba bất khả thi là một lý thuyết quan trọng trong kinh tế học vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập tài chính toàn cầu. 113 trang · Học Viện Ngân Hàng.

• Tác giả: Thái Thị Thùy Dung
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Ngân Hàng
• Đề tài: Thực Trạng Áp Dụng Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BỘ BA BẤT KHẢ THI
• 1.1. Các mô hình nền tảng dẫn đến lý thuyết Bộ ba bất khả thi
• 1.2. Mô hình IS-LM mở rộng: Mô hình Mundell-Fleming
• 1.3. Lý thuyết Bộ ba bất khả thi cổ điển
• 1.4. Chính sách tiền tệ độc lập
• 1.5. Ổn định tỷ giá. Hội nhập tài chính
• 1.6. Sự kết hợp của Bộ ba bất khả thi
• 1.7. Sự phát triển của lý thuyết Bộ ba bất khả thi hiện đại
• 1.8. Thuyết tam giác mở rộng. Thuyết tứ diện
• 1.9. Mẫu hình kinh cương của bộ ba bất khả thi
• 1.10. Thước đo Bộ ba bất khả thi
• 1.11. Thước đo Bộ ba bất khả thi của Chinn và Ito
• 1.12. Một số thước đo khác
• 1.13. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách vĩ mô dưới góc độ bộ ba bất khả thi
• 1.13.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách tiền tệ độc lập
• 1.13.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chế độ tỷ giá
• 1.13.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn tự do hóa tài chính
• 1.14. Xu hướng lựa chọn các chính sách vĩ mô dưới góc độ bộ ba bất khả thi tại một số nhóm quốc gia
• 1.15. Kinh nghiệm của Trung Quốc về áp dụng Bộ ba bất khả thi trong quản lý kinh tế vĩ mô và bài học cho Việt Nam
• 1.15.1. Tổng quan về nền kinh tế Trung Quốc dưới góc độ ba nhân tố trong Bộ ba bất khả thi
• 1.15.2. Sự kết hợp của Bộ ba bất khả thi ở Trung Quốc
• 1.15.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG BỘ BA BẤT KHẢ THI TRONG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH VĨ MÔ CỦA VIỆT NAM TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN NAY
• 2.1. Tổng quan về tình hình kinh tế Việt Nam giai đoạn 1986-2006
• 2.2. Chính sách điều hành tỷ giá của NHNN giai đoạn 1986-2007
• 2.3. Chính sách tiền tệ giai đoạn 1986-2006
• 2.4. Mức độ tự do hóa cán cân vốn. Đánh giá chung về các chỉ số bộ ba bất khả thi của Việt Nam trong giai đoạn này
• 2.5. Giai đoạn 2007 đến nay
• 2.5.1. Tổng quan tình hình kinh tế Việt Nam giai đoạn 2007 đến nay
• 2.5.2. Chính sách điều hành tỷ giá của NHNN giai đoạn 2007 đến nay
• 2.5.3. Chính sách tiền tệ giai đoạn 2007 đến nay
• 2.5.3.1. Mục tiêu chính sách tiền tệ
• 2.5.3.2. Công cụ của chính sách tiền tệ
• 2.5.4. Mức độ tự do hóa cán cân vốn. Dự trữ ngoại hối trong mối quan hệ với bộ ba bất khả thi
• 2.5.5. Đánh giá chung về công tác quản lý kinh tế vĩ mô của Việt Nam dưới góc độ lý thuyết bộ ba bất khả thi
• 2.5.5.1. Cái nhìn tổng quát về các chỉ số bộ ba bất khả thi ở Việt Nam
• 2.5.5.2. Những thành tựu đạt được trong quá trình áp dụng bộ ba bất khả thi trong quản lý kinh tế vĩ mô ở Việt Nam
• 2.5.5.3. Những hạn chế tồn tại trong quá trình áp dụng bộ ba bất khả thi trong quản lý kinh tế vĩ mô ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐIỀU HÀNH KINH TẾ VĨ MÔ DƯỚI GÓC ĐỘ BỘ BA BẤT KHẢ THI
• 3.1. Định hướng lựa chọn chính sách vĩ mô dưới góc độ bộ ba bất khả thi
• 3.2. Bối cảnh nền kinh tế hiện nay và định hướng phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2020
• 3.2.1. Bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay
• 3.2.2. Bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện nay và định hướng phát triển đến năm 2020
• 3.3. Lựa chọn chính sách vĩ mô dưới góc độ bộ ba bất khả thi
• 3.3.1. Nhóm giải pháp chủ đạo
• 3.3.2. Nhóm giải pháp tăng cường tính độc lập của chính sách tiền tệ
• 3.3.2.1. Cải tổ và tăng cường vai trò điều hành giám sát cho NHNN
• 3.3.2.2. Tăng cường công tác quản lý ngoại hối
• 3.3.3. Nhóm giải pháp cho chính sách tỷ giá
• 3.3.4. Nhóm giải pháp cho quá trình tự do hóa tài chính
• 3.3.5. Nhóm giải pháp hỗ trợ
• 3.3.5.1. Nâng cao vai trò tư vấn của giới học thuật và hội đồng chuyên gia
• 3.3.5.2. Hấp thu nguồn vốn trong một nền kinh tế mở cửa
• 3.3.5.3. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và minh bạch thông tin
• 3.3.5.4. Tăng cường thể chế giám sát các định chế tài chính
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thực Trạng Áp Dụng Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Bộ ba bất khả thi là một lý thuyết quan trọng trong kinh tế học vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập tài chính toàn cầu. Tại Việt Nam, việc áp dụng lý thuyết này đã gặp nhiều thách thức và cơ hội. Nền kinh tế Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi đổi mới đến nay, với những chính sách vĩ mô nhằm ổn định kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, việc thực hiện bộ ba bất khả thi vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.

1.1. Khái Niệm Bộ Ba Bất Khả Thi Trong Kinh Tế

Bộ ba bất khả thi đề cập đến ba mục tiêu chính sách vĩ mô: ổn định tỷ giá, tự do hóa tài chính và chính sách tiền tệ độc lập. Việc đạt được cả ba mục tiêu này đồng thời là không thể, do đó các quốc gia phải lựa chọn hai trong ba mục tiêu này.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Việt Nam đã áp dụng lý thuyết bộ ba bất khả thi từ những năm 1986, khi bắt đầu quá trình đổi mới. Các chính sách vĩ mô đã được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế, nhằm đạt được sự ổn định và phát triển bền vững.

II. Những Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Việc áp dụng bộ ba bất khả thi tại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu, áp lực từ các chính sách tiền tệ và sự thay đổi trong môi trường kinh tế. Những thách thức này đã ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các mục tiêu chính sách vĩ mô.

2.1. Tác Động Của Biến Động Thị Trường Tài Chính

Sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu đã tạo ra áp lực lớn lên tỷ giá và lãi suất trong nước. Điều này khiến cho việc duy trì ổn định tỷ giá trở nên khó khăn hơn, ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ độc lập.

2.2. Hạn Chế Trong Chính Sách Tiền Tệ

Chính sách tiền tệ của Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc kiểm soát lạm phát và duy trì lãi suất ổn định. Điều này làm giảm khả năng thực hiện chính sách tiền tệ độc lập, một trong ba yếu tố của bộ ba bất khả thi.

III. Phương Pháp Cải Thiện Áp Dụng Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Để cải thiện việc áp dụng bộ ba bất khả thi, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp chính. Những giải pháp này không chỉ giúp ổn định kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Tăng Cường Chính Sách Tiền Tệ Độc Lập

Cần có những cải cách trong chính sách tiền tệ để tăng cường tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước. Điều này bao gồm việc cải thiện công cụ điều hành và tăng cường khả năng dự báo kinh tế.

3.2. Cải Thiện Hệ Thống Tài Chính

Việc cải thiện hệ thống tài chính sẽ giúp tăng cường khả năng kiểm soát dòng vốn và ổn định tỷ giá. Cần có các biện pháp để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường tài chính.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Việc áp dụng bộ ba bất khả thi tại Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng không thiếu những hạn chế. Các chính sách vĩ mô đã giúp ổn định nền kinh tế, nhưng vẫn cần phải điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Quá Trình Áp Dụng

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, như kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng Việt Nam vẫn gặp phải những hạn chế trong việc thực hiện bộ ba bất khả thi, như sự thiếu đồng bộ trong các chính sách và sự phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài.

V. Kết Luận Về Thực Trạng Áp Dụng Bộ Ba Bất Khả Thi Tại Việt Nam

Tổng kết lại, việc áp dụng bộ ba bất khả thi tại Việt Nam đã mang lại nhiều bài học quý giá. Những thách thức và cơ hội trong quá trình thực hiện sẽ là nền tảng cho việc xây dựng các chính sách vĩ mô hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Các bài học từ thực tiễn áp dụng bộ ba bất khả thi sẽ giúp Việt Nam điều chỉnh các chính sách vĩ mô một cách linh hoạt hơn, phù hợp với bối cảnh kinh tế toàn cầu.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Việt Nam cần xác định rõ định hướng phát triển kinh tế trong tương lai, từ đó xây dựng các chính sách vĩ mô phù hợp để đạt được sự ổn định và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lý thuyết bộ ba bất khả thi (The Impossible Trinity) là một trong những hệ thống lý thuyết nền tảng của kinh tế học vĩ mô quốc tế. Ý nghĩa thực tiễn của lý thuyết này trở nên đặc biệt rõ nét trong quá trình toàn cầu hóa tài chính, khi các quốc gia buộc phải cân nhắc sự đánh đổi giữa các mục tiêu kinh tế đối ngoại và nội địa. Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 bắt nguồn từ Thái Lan đã bộc lộ rõ những lỗ hổng trong điều hành vĩ mô khi cố gắng duy trì đồng thời tỷ giá cố định, tự do hóa dòng vốn và chính sách tiền tệ độc lập. Đối với Việt Nam — một nền kinh tế đang phát triển trong tiến trình chuyển đổi và hội nhập quốc tế — hệ thống thể chế, cơ sở vật chất và khung pháp lý còn nhiều điểm hạn chế, khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận của tác giả Thái Thị Thùy Dung (Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng) đi sâu nghiên cứu thực trạng điều hành chính sách vĩ mô tại Việt Nam dưới lăng kính bộ ba bất khả thi nhằm làm rõ sự đánh đổi mục tiêu qua từng thời kỳ và đề xuất định hướng điều hành.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm ba nội dung:

1. Hệ thống hóa các cơ sở lý luận liên quan đến lý thuyết bộ ba bất khả thi và các mô hình phát triển mở rộng.
2. Nghiên cứu, phân tích kinh nghiệm điều hành ba nhân tố trong bộ ba bất khả thi của Trung Quốc, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
3. Phân tích thực trạng quản lý và điều hành kinh tế vĩ mô tại Việt Nam từ thời kỳ Đổi mới đến nay, nhận diện các thành tựu, hạn chế và đề xuất các khuyến nghị chính sách.

Khóa luận tập trung giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng và những kết quả trong quá trình quản lý kinh tế vĩ mô tại Việt Nam hiện nay dưới góc nhìn bộ ba bất khả thi diễn ra như thế nào?
2. Kinh nghiệm điều hành chính sách vĩ mô của Trung Quốc cung cấp những bài học thực tiễn nào cho Việt Nam?
3. Những giải pháp và hàm ý chính sách nào có thể cải thiện công tác điều hành vĩ mô của Việt Nam trong giai đoạn hiện tại và định hướng tới năm 2020?

Đối tượng nghiên cứu trọng tâm là công tác điều hành chính sách vĩ mô của nền kinh tế Việt Nam, đồng thời xem xét đối chiếu thực tiễn quản lý của Trung Quốc. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào Việt Nam và thị trường Trung Quốc; phạm vi thời gian bao quát từ dấu mốc Đổi mới năm 1986, giai đoạn gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 cho đến thời điểm nghiên cứu (khoảng 2014–2015), với các định hướng chính sách được xây dựng tầm nhìn đến năm 2020. Phạm vi nội dung giới hạn trong ba chính sách vĩ mô tương ứng với ba đỉnh của bộ ba bất khả thi: chính sách tiền tệ độc lập, ổn định tỷ giá hối đoái và tự do hóa cán cân vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết nền tảng của khóa luận bắt nguồn từ mô hình IS-LM mở rộng (mô hình Mundell-Fleming) do Robert Mundell và Marcus Fleming xây dựng vào đầu thập niên 1960. Mô hình IS-LM-BP phân tích tính hữu hiệu của chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ dưới các chế độ tỷ giá khác nhau trong điều kiện chu chuyển vốn tự do: dưới chế độ tỷ giá cố định, chính sách tài khóa phát huy tác dụng cao trong khi chính sách tiền tệ hoàn toàn bị vô hiệu hóa; ngược lại, dưới chế độ tỷ giá thả nổi, chính sách tiền tệ đạt hiệu quả tối đa trong khi chính sách tài khóa không mang lại tác động mở rộng sản lượng do hiện tượng lấn át ngoại thương.

Từ nền tảng Mundell-Fleming, lý thuyết Bộ ba bất khả thi cổ điển khẳng định một quốc gia chỉ có thể chọn đồng thời tối đa hai trong ba mục tiêu:

• Chính sách tiền tệ độc lập (Monetary Independence - MI)
• Ổn định tỷ giá hối đoái (Exchange Rate Stability - ERS)
• Hội nhập tài chính hoàn toàn (Financial Integration / Financial Openness)

Khóa luận tiếp tục hệ thống hóa các bước phát triển hiện đại của lý thuyết:

• Quan điểm của Jeffrey Frankel (1999): Cho rằng một quốc gia có thể lựa chọn các giải pháp trung gian như chế độ tỷ giá bán ổn định và chính sách tiền tệ bán độc lập thay vì bắt buộc phải chọn các giải pháp góc cực đoan.
• Thuyết tam giác mở rộng của Yigang và Tangxian (2001): Cho phép các nền kinh tế lựa chọn một điểm bất kỳ bên trong tam giác đều, tương ứng với sự phối hợp trung gian giữa ba mục tiêu tùy thuộc vào điều kiện cụ thể.
• Thuyết tứ diện của Guobing Shen (2004) phát triển từ nghiên cứu của Ricardo Hausmann (2000): Bổ sung biến số "khả năng vay mượn quốc tế bằng đồng nội tệ" thành một khối tứ diện bốn mặt, trong đó các quốc gia có khả năng vay nợ bằng đồng nội tệ cao có thể cùng lúc theo đuổi mức độ tự do hóa, ổn định tỷ giá và độc lập tiền tệ cao hơn.
• Mẫu hình kim cương của Joshua Aizenman, Menzie Chinn và Hiro Ito (2008): Tích hợp vai trò của dự trữ ngoại hối như một tấm đệm giảm sốc giúp các nền kinh tế mới nổi theo đuổi mức độ hội tụ trung gian của ba chỉ số.

Để đo lường các nhân tố, tác giả sử dụng bộ thước đo của Chinn và Ito:

• Chỉ số độc lập tiền tệ ($MI$): Đo lường bằng hàm nghịch đảo tương quan lãi suất hàng tháng giữa quốc gia nghiên cứu và quốc gia cơ sở ($MI = 1 - \frac{corr(i_i, i_j) - (-1)}{1 - (-1)}$).
• Chỉ số ổn định tỷ giá ($ERS$): Tính toán dựa trên độ lệch chuẩn hàng năm của tỷ giá hối đoái thực tế.
• Chỉ số độ mở tài khoản vốn ($KAOPEN$): Chuẩn hóa từ bốn biến giả về hạn chế ngoại hối trong báo cáo AREAER của IMF.

Ngoài ra, khóa luận tổng hợp một số thước đo mức độ mở cửa tài chính quốc tế:

STT	Tên chỉ số	Nội dung đánh giá	Thang giá trị	Giai đoạn/Năm	Phạm vi quốc gia
1	IMF	Chỉ số đóng mở đánh giá sự tồn tại của các đạo luật hạn chế dòng vốn xuyên biên giới	0 (không hạn chế) đến 1 (luôn luôn hạn chế)	1967–1995	117 đến 137 quốc gia
2	Share	Đo lường mức độ tự do hóa cán cân vốn dựa trên báo cáo thường niên AREAER của IMF	0 (không giới hạn) đến 1 (luôn luôn giới hạn)	1967–1995	117 đến 137 quốc gia
3	Quinn	Xây dựng dựa trên tường thuật trong AREAER liên quan tới hạn chế cán cân vốn	Giá trị lớn hơn nghĩa là ít bị hạn chế hơn; từ 0 đến 4	1958, 1973, 1982, 1988	63 quốc gia (20 nước phát triển, 43 nước đang phát triển)
4	$\Delta$ Quinn	Sự thay đổi theo chỉ số Quinn theo từng giai đoạn	Giá trị thực tế: 1988–1982 (-1 đến 2); 1988–1973 (-2 đến 2)	1958, 1973, 1982, 1988	63 quốc gia
5	OECD-share	Tỷ lệ đóng góp của 11 tiêu chí xóa bỏ hạn chế, tính trung bình trong các thời kỳ	0 (luôn luôn hạn chế) đến 1 (không hạn chế)	1986, 1988, 1990, 1993, 1995	21 nước thuộc khối OECD
6	MR	Đo mức độ hạn chế giao dịch trên cán cân vốn	0 (không hạn chế), 1 (hạn chế một phần), 2 (rất hạn chế)	Hàng năm 1990–1996	15 thị trường mới nổi

Phương pháp nghiên cứu được triển khai dựa trên phép biện chứng duy vật và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp tài liệu, phương pháp so sánh đối chiếu và phân tích chỉ số kinh tế. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF - International Financial Statistics, AREAER), Ngân hàng Thế giới (WB), Hãng tài chính Bloomberg, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBC), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Tổng cục Thống kê và Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về bộ ba bất khả thi

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận về bản chất đánh đổi giữa ba mục tiêu vĩ mô và phân tích các điều kiện kinh tế quyết định việc lựa chọn chính sách. Tác giả dẫn chứng phân loại của Fahrettin Yagci (World Bank) về các chế độ tỷ giá từ thả nổi hoàn toàn, thả nổi có điều tiết, dao động trong biên độ, neo cố định mềm đến hội đồng tiền tệ và đô la hóa hoàn toàn; mỗi chế độ đòi hỏi điều kiện phát triển thị trường tài chính và năng lực kiểm soát ngoại hối tương ứng. Đồng thời, chương này chỉ ra ba điều kiện tiên quyết cho tự do hóa cán cân vốn gồm: sự phát triển lành mạnh của hệ thống ngân hàng thương mại nội địa, sự hoàn thiện của thị trường vốn nhằm tránh bất đối xứng kỳ hạn và tiền tệ, và một chế độ tỷ giá có tính linh hoạt hợp lý.

Về xu hướng quốc tế giai đoạn 1970–2010, Chinn và Ito chỉ ra rằng các nước công nghiệp phát triển có xu hướng tăng mạnh độ mở tài chính và duy trì ổn định tỷ giá (đặc biệt sau sự ra đời của đồng Euro năm 1999), chấp nhận giảm tính độc lập tiền tệ. Ngược lại, các nền kinh tế thị trường mới nổi có xu hướng hội tụ về vùng trung gian của tam giác bộ ba: tăng dần độ linh hoạt tỷ giá, từng bước mở cửa tài chính và duy trì mức độc lập tiền tệ tương đối.

Điểm nhấn của chương là phần phân tích kinh nghiệm thực tiễn của Trung Quốc. Tháng 12/1996, Trung Quốc chính thức tự do hóa tài khoản vãng lai nhưng vẫn duy trì kiểm soát nghiêm ngặt cán cân vốn, phân tách thị trường chứng khoán thành cổ phiếu A-shares (dành cho nhà đầu tư nội địa) và B-shares (dành cho nhà đầu tư ngoại). Lộ trình mở cửa cán cân vốn của Trung Quốc đi theo trình tự: khuyến khích đầu tư trực tiếp (FDI), mở cửa từng bước đầu tư gián tiếp (FPI), và sau cùng là tự do hóa các khoản vay nợ nước ngoài. Đến đầu năm 2013, khoảng 80% giao dịch trong cán cân vốn theo danh mục của IMF đã được Trung Quốc chuyển đổi hoặc chuyển đổi một phần.

Về tỷ giá, ngày 01/01/1994, Trung Quốc hợp nhất tỷ giá và phá giá đồng Nhân dân tệ (RMB) từ 5,8 xuống 8,7 RMB/USD, chuyển sang cơ chế thả nổi có điều tiết. Để vừa giữ ổn định tỷ giá vừa kiểm soát cung tiền trong điều kiện dòng vốn vào lớn, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBC) đã thực hiện can thiệp vô hiệu hóa (sterilization policy) quy mô lớn: PBC mua vào bình quân 13,5 tỷ USD/tháng trong năm 2003 và 17,3 tỷ USD/tháng trong giai đoạn 2004–2005 qua thị trường ngoại hối, đưa dự trữ ngoại hối tăng thêm 161,9 tỷ USD năm 2003 và đạt mốc 2.275 tỷ USD vào tháng 6/2010. Song song đó, PBC hút nội tệ về thông qua các hợp đồng mua lại (repo) trên nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và phát hành tín phiếu chỉ định bắt buộc cho các ngân hàng thương mại, đồng thời liên tục nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 6% lên 7% (ngày 21/12/2003), 7,5% (ngày 11/04/2004) và đạt 15% vào tháng 01/2008. Tác giả nhận định chính sách vô hiệu hóa chỉ có tác dụng trong ngắn hạn; về dài hạn, nó gây méo mó phân bổ vốn, tạo gánh nặng chi phí trả lãi tín phiếu cho ngân hàng trung ương và không thể triệt tiêu hoàn toàn áp lực lạm phát. Từ đó, tác giả rút ra ba bài học cho Việt Nam: không nên lạm dụng chính sách vô hiệu hóa mang tính hành chính; phải dẫn dòng vốn tín dụng vào khu vực sản xuất để tránh bong bóng bất động sản và chứng khoán; và xây dựng lộ trình mở cửa tài khoản vốn thận trọng dựa trên sức khỏe của hệ thống ngân hàng.

Chương 2: Thực trạng áp dụng bộ ba bất khả thi trong điều hành chính sách vĩ mô của Việt Nam từ khi Đổi mới đến nay

Chương 2 phân tích chi tiết tiến trình điều hành vĩ mô của Việt Nam qua hai thời kỳ:

Thời kỳ 1986–2006:

• Tăng trưởng kinh tế tổng quát: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt xấp xỉ 7%/năm (giai đoạn 1986–1990 đạt 4,4%/năm; 1991–1995 đạt 8,2%/năm; 1996–2000 duy trì 7%/năm). Lạm phát từng bước được đưa về dưới hai con số. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 200 USD (năm 1990) lên 640 USD (năm 2005).
• Chính sách tỷ giá: Được điều chỉnh qua nhiều bước chuyển đổi thể chế:

Giai đoạn	Cơ chế tỷ giá áp dụng	Đặc điểm điều hành thực tế
1986–1988	Cơ chế nhiều tỷ giá (Cố định - Đa tỷ giá)	Tồn tại tỷ giá chính thức, tỷ giá phi mậu dịch và kết toán nội bộ; VND bị định giá quá cao. Chênh lệch giữa tỷ giá tự do và tỷ giá chính thức giảm từ 7,67 lần (1985) xuống 5,31 lần (1986), 3,45 lần (1987) và 1,67 lần (1988).
1989–1991	Neo tỷ giá với biên độ được điều chỉnh	Tháng 10/1988, Chỉ thị 271-CT cho phép tỷ giá dao động trong biên độ 10%–20% so với thị trường. Tháng 03/1989 bãi bỏ bao cấp qua tỷ giá ngoại thương. Năm 1989, tỷ giá chính thức đạt 3.975 VND/USD, bằng 82% tỷ giá thị trường.
1991–1993	Neo tỷ giá trong biên độ	Hình thành các phiên giao dịch ngoại tệ tại hai trung tâm giao dịch ngoại dịch Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh; điều hành tỷ giá thông qua thỏa thuận.
1994–1996	Cơ chế tỷ giá neo cố định	Ngày 203/QĐ-NH thành lập thị trường ngoại hối liên ngân hàng. Tỷ giá giao dịch dao động quanh mức 11.000 VND/USD với biên độ hẹp $\pm 0,5%$.
1997–1998	Neo tỷ giá với biên độ được điều chỉnh	Chịu tác động khủng hoảng châu Á: ngày 13/10/1997 nới biên độ lên 10%; ngày 16/02/1998 phá giá 5,3% (tăng tỷ giá từ 11.175 lên 11.800 VND/USD); ngày 07/08/1998 thu hẹp biên độ về 7% và phá giá tiếp 9,1% (từ 11.816 lên 12.998 VND/USD).
1999–2000	Cơ chế tỷ giá neo cố định	Nghị định 63/1998/NĐ-CP, Quyết định 64/1999/QĐ-NHNN và 65/1999/QĐ-NHNN xác lập cơ chế tỷ giá giao dịch bình quân liên ngân hàng do NHNN công bố hàng ngày.
2001–2006	Cơ chế neo tỷ giá có điều chỉnh	Ngày 02/06/2001 tự do hóa lãi suất ngoại tệ; ngày 01/07/2002 mở rộng biên độ giao ngay lên $\pm 0,25%$ (kỳ hạn 30 ngày $\pm 0,5%$, kỳ hạn trên 90 ngày $\pm 2,5%$). Tỷ giá VND/USD duy trì trạng thái ổn định tương đối.

• Chính sách tiền tệ: Luật NHNN năm 1997 quy định chính sách tiền tệ mang tính đa mục tiêu (vừa ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an ninh quốc phòng), tạo ra mâu thuẫn nội tại trong điều hành. Về công cụ, hạn mức tín dụng (HMTD) được áp dụng từ năm 1994 cho 4 NHTM quốc doanh, sau đó mở rộng sang NHTM cổ phần nhưng chính thức ngừng sử dụng thường xuyên từ năm 1998. Về lãi suất, NHNN thay thế trần lãi suất bằng khung lãi suất cơ bản từ ngày 05/08/2000 (biên độ +0,3%/tháng cho vay ngắn hạn và +0,5%/tháng cho vay trung - dài hạn), trước khi chuyển sang cơ chế lãi suất thỏa thuận từ ngày 01/06/2002. Công cụ tái cấp vốn bắt đầu từ cuối năm 1994, bổ sung tái chiết khấu từ năm 1999 và chính thức vận hành nghiệp vụ thị trường mở (OMO) từ ngày 09/03/2000 theo Quyết định số 85/2000/QĐ-NHNN.
• Mức độ mở cửa cán cân vốn: Đạo luật nền tảng là Luật Đầu tư nước ngoài ban hành ngày 29/12/1987. Dòng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam giai đoạn 1988–1999 đạt đỉnh vào các năm 1995–1996 (trên 8.000 triệu USD) trước khi chững lại do khủng hoảng khu vực. Trong giai đoạn 2000–2006, vốn FDI đăng ký và thực hiện tăng trưởng ổn định (năm 2000 đạt khoảng 2.100 triệu USD vốn thực hiện), tạo bước đệm cho làn sóng bùng nổ khi gia nhập WTO năm 2007.

Thời kỳ 2007 đến nay: Việc gia nhập WTO năm 2007 khiến các dòng vốn FPI và FDI đổ mạnh vào nền kinh tế, đặt NHNN trước thế tiến thoái lưỡng nan của bộ ba bất khả thi. Nhằm kiềm chế lạm phát hai con số trong giai đoạn cuối năm 2007 đến giữa năm 2008, NHNN đã 3 lần tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, đạt mức trần 11% vào tháng 02/2008; sau đó liên tục hạ dự trữ bắt buộc vào cuối năm 2008 khi kinh tế suy giảm do khủng hoảng tài chính toàn cầu. Giai đoạn 2010–2015, tỷ giá giao dịch bình quân liên ngân hàng VND/USD liên tục chịu áp lực điều chỉnh tăng, trong khi các mức lãi suất điều hành (lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu) được sử dụng linh hoạt để kiểm soát thanh khoản. Đánh giá qua mô hình kim cương của Chinn-Ito cho các năm 1996, 2004, 2008 và 2010, Việt Nam duy trì cấu hình kết hợp gồm: mức độ ổn định tỷ giá khá cao ($ERS$), mức độ độc lập tiền tệ trung bình ($MI$) và mức độ mở cửa tài chính ($KAOPEN$) tăng dần nhưng vẫn được kiểm soát, đi kèm quy mô dự trữ ngoại hối tích lũy biến động qua các năm.

Tác giả chỉ ra các thành tựu đạt được gồm duy trì tăng trưởng kinh tế, tránh đổ vỡ tỷ giá đột ngột và hội nhập sâu rộng hơn vào thị trường vốn quốc tế. Tuy nhiên, tồn tại các hạn chế: tính độc lập tiền tệ bị suy giảm do theo đuổi quá nhiều mục tiêu; công tác can thiệp thị trường ngoại hối gây tốn kém chi phí vô hiệu hóa; dự trữ ngoại hối còn mỏng so với quy mô kim ngạch nhập khẩu; và dòng vốn chảy vào chưa được hấp thu hiệu quả vào sản xuất mà chảy vào bất động sản và đầu cơ tài chính.

Chương 3: Giải pháp điều hành kinh tế vĩ mô dưới góc độ bộ ba bất khả thi

Dựa trên bối cảnh kinh tế quốc tế nhiều biến động và mục tiêu phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2020, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp mang tính hệ thống:

Nhóm giải pháp chủ đạo:

• Tăng cường tính độc lập của chính sách tiền tệ: Tiến hành cải tổ thể chế, nâng cao quyền hạn và tính tự chủ cho NHNN trong việc lựa chọn và thực thi công cụ; tách bạch mục tiêu kiểm soát lạm phát làm trọng tâm thay vì gánh vác đồng thời quá nhiều mục tiêu mâu thuẫn; loại bỏ sự chi phối của chính sách tài khóa thống trị bằng cách hạn chế phát hành tiền tài trợ thâm hụt ngân sách; tăng cường công tác quản lý ngoại hối và hoàn thiện cơ chế thị trường mở.
• Nhóm giải pháp cho chính sách tỷ giá: Từng bước dịch chuyển từ chế độ neo tỷ giá có điều chỉnh sang chế độ tỷ giá thả nổi có quản lý linh hoạt hơn; xác lập tỷ giá trung tâm phản ánh sát quan hệ cung cầu ngoại tệ thực tế trên thị trường liên ngân hàng, giảm can thiệp hành chính trực tiếp nhằm bảo vệ dự trữ ngoại hối.
• Nhóm giải pháp cho quá trình tự do hóa tài chính: Xây dựng lộ trình mở cửa cán cân vốn thận trọng và có kiểm soát; ưu tiên thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) chất lượng cao và chuyển giao công nghệ; kiểm soát chặt chẽ dòng vốn đầu tư gián tiếp (FPI) ngắn hạn nhằm phòng ngừa rủi ro đảo chiều dòng vốn đột ngột.

Nhóm giải pháp hỗ trợ:

• Nâng cao vai trò tư vấn của giới học thuật và hội đồng chuyên gia: Thiết lập cơ chế tham vấn độc lập, minh bạch trong quá trình hoạch định các kịch bản chính sách vĩ mô.
• Nâng cao năng lực hấp thu vốn: Phát triển kết cấu hạ tầng, tái cơ cấu doanh nghiệp và cải thiện môi trường kinh doanh để hướng dòng vốn trong và ngoài nước vào khu vực sản xuất thực.
• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và minh bạch thông tin: Đảm bảo tính kịp thời, chính xác của các số liệu kinh tế vĩ mô, cán cân thanh toán và giao dịch thị trường ngoại hối.
• Tăng cường thể chế giám sát các định chế tài chính: Hoàn thiện các chuẩn mực an toàn vốn, tăng cường năng lực thanh tra, giám sát ngân hàng nhằm kiểm soát nợ xấu và hạn chế rủi ro hệ thống.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận trích xuất và tổng hợp được hệ thống số liệu thực chứng chi tiết về tiến trình cải cách chính sách kinh tế vĩ mô tại Việt Nam:

• Giai đoạn 1985–1988: Thu hẹp độ lệch giữa tỷ giá chính thức và tự do từ 7,67 lần (1985: 15 so với 115 VND/USD) xuống 1,67 lần (1988: 3.000 so với 5.000 VND/USD).
• Năm 1989: Bãi bỏ cơ chế hai giá qua tỷ giá ngoại thương, xác lập tỷ giá chính thức 3.975 VND/USD đạt 82% tỷ giá thị trường.
• Năm 1998: Thực hiện hai đợt điều chỉnh tỷ giá chính thức lớn (ngày 16/02/1998 phá giá 5,3% lên 11.800 VND/USD; ngày 07/08/1998 phá giá 9,1% lên 12.998 VND/USD) nhằm chống đỡ tác động từ khủng hoảng Đông Á.
• Tăng trưởng và thu nhập: Tăng trưởng GDP duy trì mức 7%/năm trong phần lớn giai đoạn Đổi mới; thu nhập bình quân đầu người tăng từ 200 USD (1990) lên 640 USD (2005).
• Can thiệp tiền tệ: Tăng dự trữ bắt buộc lên 11% (tháng 02/2008) để kiềm chế lạm phát trước khi đảo chiều hạ lãi suất vào cuối năm 2008.
• Kinh nghiệm Trung Quốc: Cung cấp bằng chứng về quy mô vô hiệu hóa khổng lồ (mua 13,5–17,3 tỷ USD/tháng giai đoạn 2003–2005; dự trữ ngoại hối tăng lên 2.275 tỷ USD vào tháng 06/2010; tỷ lệ dự trữ bắt buộc nâng lên 15% vào tháng 01/2008).

Về mặt đóng góp học thuật, công trình đã hệ thống hóa các bước mở rộng của lý thuyết bộ ba bất khả thi hiện đại (tam giác mở rộng, mô hình tứ diện, mô hình kim cương gắn với dự trữ ngoại hối); vận dụng các khung phân tích này để giải thích thực tiễn điều hành đa mục tiêu của NHNN qua các biến cố kinh tế; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp phân tầng (chủ đạo và hỗ trợ) định hướng tới năm 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số điểm hạn chế gắn liền với phạm vi và dữ liệu:

• Phương pháp tiếp cận chủ yếu mang tính định tính, thống kê mô tả và kế thừa chỉ số tính sẵn từ bộ dữ liệu của Chinn và Ito, chưa tự xây dựng mô hình định lượng kinh tế lượng (như VAR hoặc VECM) để kiểm định thực nghiệm mức độ đánh đổi cụ thể giữa ba biến số tại Việt Nam.
• Nguồn số liệu cán cân vốn và các biến số tiền tệ giai đoạn đầu sau Đổi mới bị hạn chế về độ bao phủ và tính liên tục.

Hướng nghiên cứu tiếp theo mà tác giả gợi mở là ứng dụng các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian để đo lường chính xác mức độ độc lập tiền tệ của NHNN trong các giai đoạn biến động mạnh của dòng vốn quốc tế, đồng thời lượng hóa chi phí can thiệp vô hiệu hóa của cơ quan quản lý tiền tệ.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và người nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Kinh tế học, Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế và Quản lý kinh tế. Những nội dung có giá trị tham khảo nổi bật bao gồm:

• Khung lý luận về các biến thể hiện đại của bộ ba bất khả thi (Frankel, Yigang - Tangxian, Guobing Shen, Aizenman - Chinn - Ito) và bộ công thức tính toán chỉ số $MI, ERS, KAOPEN$.
• Hệ thống bảng biểu tổng hợp các mốc điều hành tỷ giá và chính sách tiền tệ của NHNN Việt Nam từ năm 1986 đến 2006.
• Báo cáo phân tích chuyên sâu về cơ chế can thiệp vô hiệu hóa và kiểm soát cán cân vốn của Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tiếp cận lý thuyết Bộ ba bất khả thi cổ điển dựa trên mô hình kinh tế nào?
Khóa luận tiếp cận lý thuyết Bộ ba bất khả thi dựa trên mô hình IS-LM mở rộng (mô hình Mundell-Fleming hay IS-LM-BP) của Robert Mundell và J. Fleming phát triển từ đầu thập niên 1960. Mô hình này chứng minh rằng trong điều kiện tự do hóa dòng vốn, một quốc gia chỉ có thể lựa chọn đồng thời tối đa hai trong ba mục tiêu: chính sách tiền tệ độc lập, ổn định tỷ giá và hội nhập tài chính.

2. Thuyết tứ diện của Guobing Shen (2004) đã bổ sung biến số nào vào mô hình tam giác của Mundell-Fleming?
Dựa trên các nghiên cứu của Ricardo Hausmann (2000), Guobing Shen đã mở rộng mô hình tam giác thành một khối tứ diện bốn mặt bằng cách đưa thêm biến số "khả năng vay mượn nước ngoài bằng đồng nội tệ". Mô hình chỉ ra rằng quốc gia có khả năng vay nợ nước ngoài bằng chính đồng nội tệ càng cao thì khả năng đồng thời duy trì ổn định tỷ giá, độc lập tiền tệ và hội nhập tài chính càng lớn.

3. Trung Quốc đã thực hiện chính sách vô hiệu hóa (sterilization) như thế nào trong giai đoạn 2002–2006 và hạn chế dài hạn của nó là gì?
PBC đã tiến hành mua vào ngoại tệ với quy mô lớn (13,5 tỷ USD/tháng năm 2003 và 17,3 tỷ USD/tháng giai đoạn 2004–2005) để ghìm tỷ giá, đồng thời phát hành tín phiếu bắt buộc và thực hiện nghiệp vụ repo trên thị trường mở để hút nội tệ về, kết hợp tăng dự trữ bắt buộc. Khóa luận chỉ ra rằng trong dài hạn, biện pháp này chỉ vô hiệu hóa được một phần cung tiền, gây méo mó thị trường tài chính do mang nặng tính mệnh lệnh hành chính, và làm gia tăng chi phí trả lãi tín phiếu của ngân hàng trung ương.

4. Giai đoạn 1985–1988, sự chênh lệch giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá tự do tại Việt Nam diễn biến ra sao?
Theo số liệu Bảng 2.1 của khóa luận, năm 1985 tỷ giá chính thức là 15 VND/USD trong khi tỷ giá tự do là 115 VND/USD (chênh lệch 7,67 lần). Tỷ lệ này giảm dần xuống 5,31 lần năm 1986 (80 so với 425), 3,45 lần năm 1987 (368 so với 1.270) và còn 1,67 lần năm 1988 (3.000 so với 5.000 VND/USD) trước khi bước vào cải cách bãi bỏ bao cấp tỷ giá năm 1989.

5. Luật Ngân hàng Nhà nước năm 1997 đặt ra trở ngại gì đối với việc điều hành chính sách tiền tệ theo phân tích của tác giả?
Luật NHNN năm 1997 quy định chính sách tiền tệ mang tính đa mục tiêu: vừa ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân. Việc theo đuổi đồng thời hai mục tiêu xung đột trong ngắn hạn là kiềm chế lạm phát và kích thích tăng trưởng đã làm giảm tính độc lập của chính sách tiền tệ và gây khó khăn cho việc định hình giải pháp phối hợp bộ ba bất khả thi.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Thái Thị Thùy Dung đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận từ mô hình Mundell-Fleming cổ điển đến các biến thể mở rộng hiện đại của lý thuyết bộ ba bất khả thi. Thông qua việc phân tích thực chứng các giai đoạn phát triển của Việt Nam từ Đổi mới năm 1986 đến sau khi gia nhập WTO, công trình làm rõ những thách thức đánh đổi giữa kiềm chế lạm phát, ổn định tỷ giá và mở cửa thị trường vốn. Trên cơ sở đối chiếu bài học vô hiệu hóa của Trung Quốc, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp phân tầng nhằm tăng cường tính độc lập cho NHNN, linh hoạt hóa tỷ giá và từng bước tự do hóa tài khoản vốn có lộ trình đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Danh mục bảng biểu và Danh mục các từ viết tắt, kết cấu chính của đề tài nghiên cứu gồm ba chƣơng: CHƢƠNG 1: Lý thuyết chung về bộ ba bất khả thi. Giới thiệu tổng quan về cơ sở lý luận của bộ ba bất khả thi, tập hợp nhiều phân tích, nghiên cứu hàn lâm của nhiều tác giả trên thế giới để phục vụ cho mục đích nghiên cứu của khóa luận CHƢƠNG 2: Đánh gia công tác điều hành chính sách vĩ mô của Việt Nam dƣới góc độ bộ ba bất khả thi từ khi Đổi mới đến nay. Trình bày thực trạng nền kinh tế và những giải pháp của Chính phủ trong việc bình ổn nền kinh tế, theo đuổi mục tiêu tăng trƣởng bền vững. Ngoài ra, chƣơng này sẽ cho thấy những thay đổi trong quan điểm hội nhập kinh tế và các biện pháp ứng biến của nhà hoạch định chính sách trong tình hình mới.

CHƢƠNG 3: Giải pháp điều hành kinh tế vĩ mô dƣới góc độ bộ ba bất khả thi. Chƣơng này trình bày góc nhìn của tác giả về định hƣớng chính sách. Các nhóm giải pháp chủ đạo và hỗ trợ đƣợc đƣa ra nhằm giúp Việt Nam lựa chọn sự kết hợp tối ƣu từ nay đến năm 2020. 4 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BỘ BA BẤT KHẢ THI 1.

Các mô hình nền tảng dẫn đến lý thuyết Bộ ba bất khả thi 1. Mô hình IS-LM mở rộng: Mô hình Mundell-Fleming Đầu thập niên 60 thế kỷ XX, công trình nghiên cứu của hai nhà kinh tế học Robert Mundell và J.Fleming đã mang đến những đóng góp to lớn cho nền kinh tế thế giới. Mundell và Fleming cho rằng những quốc gia sử dụng chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa để đạt sự cân bằng giữa tổng cung – tổng cầu trên thị trƣờng hàng hóa và sự cân bằng trong cán cân thanh toán thì chính sách tiền tệ nên đƣợc dùng để đạt đƣợc sự cân bằng trong cán cân thanh toán và chính sách tài khóa nên đƣợc sử dụng để đạt sự cân bằng giữa tổng cung – tổng cầu. Cụ thể, Mundell và Fleming đã chỉ ra tác động của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa dƣới các chế độ tỷ giá khác nhau thông qua việc phát triển mô hình IS-LM.

Đây đƣợc coi nhƣ nền tảng cho sự ra đời của lý thuyết Bộ ba bất khả thi. Để đánh giá tính hiệu quả của chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ dƣới các chế độ tỷ giá khác nhau, Mundell và Fleming tiến hành phân tích dựa trên mô hình IS-LM-BP với giả định nền kinh tế tiến hành tự do hóa tài chính hoàn toàn. Trong đó, đƣờng IS là tập hợp các phối hợp khác nhau giữa thu nhập và lãi suất mà tại đó tổng cung bằng tổng cầu. Khi Chính phủ thi hành chính sách tài khóa, đƣờng IS sẽ dịch chuyển sang phải hoặc sang trái, biểu thị tác động của chính sách.

Đƣờng LM là tập hợp các phối hợp khác nhau giữa thu nhập và lãi suất mà tại đó thị trƣờng tiền tệ cân bằng. Đƣờng LM dịch chuyển khi NHTW thực hiện chính sách tiền tệ. Đƣờng BP là tập hợp những phối hợp khác nhau giữa thu nhập và lãi suất mà ở đó cán cân thanh toán cân bằng. Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ dƣới chế độ tỷ giá cố định Giả sử nền kinh tế ban đầu cân bằng tại điểm E(Y*, r*) ( Hình 1.

Khi Chính phủ áp dụng chính sách tài khóa mở rộng, đƣờng IS dịch chuyển sang phải thành đƣờng IS’, cắt LM tại G. Lúc này, thị trƣờng hàng hóa đạt cân bằng tại mức sản lƣợng Y1 (Y1> Y*) và mức lãi suất r1 ( r1> r*). Lãi suất tăng khiến dòng vốn đầu tƣ có xu hƣớng chảy vào trong nƣớc nên cán cân thanh toán sẽ thặng dƣ và tỷ giá có xu hƣớng giảm. Để ổn định tỷ giá, NHTW phải bán nội tệ ra và mua ngoại tệ vào.

5 Hành động này đã vô hình chung làm tăng cung tiền, do đó, đƣờng LM dịch chuyển sang phải tới vị trí LM’. Nền kinh tế đạt trạng thái cân bằng mới tại H.1: Hiệu quả của chính sách tiền tệ trong chế độ tỷ giá cố định Ngƣợc lại, nếu NHTW sử dụng chính sách tiền tệ mở rộng thay vì chính sách tài khóa, đƣờng LM sẽ dịch chuyển sang phải thành đƣờng LM’. Lúc này, nền kinh tế sẽ đạt tới vị trí cân bằng mới tại F( Y2, r2 ): sản lƣợng tăng (Y2> Y*) và lãi suất giảm ( r2< r*). Do đó, dòng vốn có xu hƣớng chảy ra nƣớc ngoài khiến cán cân thanh toán thâm hụt và tỷ giá có xu hƣớng tăng.

Dƣới chế độ tỷ giá cố định, NHTW phải bán ngoại tệ ra và mua nội tệ vào để duy trì tỷ giá ban đầu. Tuy nhiên, động thái này cũng đồng thời tác động làm giảm cung tiền khiến đƣờng LM dịch chuyển sang trái trở lại vị trí ban đầu và điểm cân bằng sẽ quay về lại điểm E. Hay nói cách khác, hiệu quả của chính sách tiền tệ chỉ tồn tại trong ngắn hạn. Có thể thấy, dƣới chế độ tỷ giá cố định, chính sách tài khóa có hiệu quả cao hơn so với chính sách tiền tệ.

Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ dƣới chế độ tỷ giá linh hoạt Giả sử thị trƣờng hàng hóa ban đầu cân bằng tại điểm E (Y*, r*). NHTW thực hiện chính sách tiền tệ mở rộng làm đƣờng LM dịch chuyển sang phải thành đƣờng LM’, cắt IS tại F. Tại vị trí cân bằng mới của nền kinh tế, sản lƣợng tăng lên, lãi suất giảm khiến dòng vốn có xu hƣớng chảy ra nƣớc ngoài dẫn tới cán cân thanh toán bị thâm hụt và tỷ giá có xu hƣớng tăng. Đồng nội tệ giảm giá dẫn đến xuất khẩu tăng và nhập khẩu giảm nên NX tăng lên.

Khi NX tăng khiến IS dịch chuyển sang phải tới vị trí IS’ và cán cân thanh toán thặng dƣ khiến BP dịch chuyển thành 6 BP’. Lúc này, nền kinh tế đạt trạng thái cân bằng mới tại J với mức sản lƣợng Yj cao hơn ban đầu.2: Hiệu quả của chính sách tiền tệ trong chế độ tỷ giá thả nổi Tƣơng tự, khi Chính phủ thực hiện chính sách tài khóa mở rộng, đƣờng IS dịch chuyển sang phải thành IS”, tạo ra điểm cân bằng mới tại G với mức sản lƣợng và lãi suất đều tăng. Do đó, dòng vốn có xu hƣớng chảy vào khiến cán cân thanh toán thặng dƣ và tỷ giá có xu hƣớng giảm. Đồng nội tệ tăng giá khiến xuất khẩu giảm và nhập khẩu tăng, kết quả xuất khẩu ròng NX giảm.

Kết quả, đƣờng IS” sẽ dịch chuyển ngƣợc lại thành IS’ trong khi BP dịch chuyển sang trái thành BP” tạo nên điểm cân bằng mới tại K. Tại vị trí này, sản lƣợng và lãi suất đều giảm so với mục tiêu hay tác động của chính sách tài khóa không hiệu quả nhƣ chính sách tiền tệ. Nói tóm lại, khi dòng vốn đƣợc tự do hóa hoàn toàn và chế độ tỷ giá linh hoạt, chính sách tiền tệ nên đƣợc sử dụng trong hoạt động điều hành kinh tế vĩ mô.3: Hiệu quả của chính sách tài khóa trong chế độ tỷ giá linh hoạt 7 1. Lý thuyết Bộ ba bất khả thi cổ điển Một trong những đóng góp quan trọng của mô hình Mundell-Fleming là việc xây dựng nên thuyết Bộ ba bất khả thi.

Mô hình IS-LM mở rộng của Mundell- Fleming đã cho thấy chính sách tiền tệ không thể phát huy hiệu quả dƣới chế độ tỷ giá cố định trong khi chính sách tài khóa không có tác dụng dƣới cơ chế tỷ giá thả nổi và ngƣợc lại. Dựa trên cơ sở đó, bộ ba bất khả thi ra đời với nội dung: Một đất nƣớc chỉ có thể đồng thời chọn bất kỳ hai trong số ba mục tiêu vĩ mô: Chính sách tiền tệ độc lập, ổn định tỷ giá và hội nhập tài chính. Chính sách tiền tệ độc lập Chính sách tiền tệ độc lập là khả năng của NHTW trong việc đƣa ra các chính sách tiền tệ nhằm điều tiết các mục tiêu kinh tế vĩ mô, chủ yếu thông qua hai công cụ chính là cung tiền và lãi suất ngắn hạn, mà không chịu ảnh hƣởng của những nhân tố khác. Sự độc lập này cho phép chính sách tiền tệ đƣợc xây dựng dựa trên những mục tiêu kinh tế thay vì chính trị hay những mục tiêu khác.

Ổn định tỷ giá Sự ổn định về tỷ giá nhƣ một cái neo danh nghĩa giúp chính phủ tiến hành các biện pháp ổn định giá cả. Ngoài ra, một chế độ tỷ giá ổn định, ít biến động sẽ giảm thiểu mức rủi ro trong các hoạt động đầu tƣ, do đó sẽ thu hút các luồng vốn đầu tƣ, thúc đẩy thƣơng mại quốc tế. Tuy nhiên, một chế độ tỷ giá quá cứng nhắc cũng có thể đem đến những bất ổn trong tăng trƣởng, rủi ro lạm phát cao, phân bổ sai nguồn lực và tăng trƣởng không bền vững. Hội nhập tài chính Hội nhập tài chính là quá trình thị trƣờng tài chính của một quốc gia mở cửa giao dịch với thị trƣờng tài chính của các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ khác trên thế giới.

Hội nhập tài chính có thể đƣợc tiến hành thông qua việc thực hiện các hiệp ƣớc kinh tế giữa các nền kinh tế thành viên. Cụ thể, các quốc gia sẽ từng bƣớc gỡ bỏ những rào cản đối với các hoạt động tài chính xuyên biên giới, đồng thời điều chỉnh các quy định của các hệ thống tài chính để đạt đƣợc sự thống nhất hoàn toàn giữa các thị trƣờng tài chính, chính sách thuế và luật pháp giữa các quốc gia thành viên trong khu vực. Đối với bất kỳ quốc gia nào, hội nhập tài chính cũng mang đến 8 những lợi ích cũng nhƣ tiềm ẩn những rủi ro cần chú ý. Một mặt, tự do tài chính thúc đẩy phân bổ nguồn vốn một cách hiệu quả và do đó góp phần tăng trƣởng kinh tế.

Đặc biệt, hội nhập tài chính sẽ tạo cơ hội cho các công ty vừa và nhỏ với mức tín nhiệm thấp đƣợc tiếp cận với một thị trƣờng vốn quy mô lớn hơn, danh mục đầu tƣ trở nên đa dạng hóa hơn. Ngoài ra, hội nhập tài chính có thể diễn ra dƣới nhiều hình thức nhƣ việc chia sẻ thông tin tài chính; sự tham gia của chủ thể nƣớc ngoài vào hoạt động ngân hàng, bảo hiểm, quỹ lƣơng trong nƣớc. Bên cạnh đó, một quốc gia tiến hành tự do hóa tài chính có thể đối mặt với nguy cơ xảy ra các cuộc khủng hoảng ngân hàng và tiền tệ cũng nhƣ những bất ổn kinh tế vĩ mô.