Khóa luận tốt nghiệp thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại các nhà hàng khách sạn ở việt nam

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại các nhà hàng khách sạn ở việt nam, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Lê Quang Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bích Thảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Thực Thi Quyền Tác Giả Đối Với Tác Phẩm Âm Nhạc Tại Các Nhà Hàng, Khách Sạn Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC THI QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC TẠI NHÀ HÀNG, KHÁCH SẠN
• 1.1. Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 1.2. Khái quát về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 1.3. Hoạt động kinh doanh nhà hàng, khách sạn và những vấn đề đặt ra về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 1.4. Kinh nghiệm một số nước trên thế giới về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ THỰC THI QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI NHÀ HÀNG, KHÁCH SẠN
• 2.1. Các quy định của pháp luật Việt Nam về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.2. Thực trạng thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Thực trạng thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng khách sạn từ góc độ các tác giả và tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả
• 2.2.2. Thực trạng thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng khách sạn từ góc độ người sử dụng tác phẩm
• 2.2.3. Thực trạng thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn từ góc độ Nhà nước
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC TẠI NHÀ HÀNG, KHÁCH SẠN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi các quy định của pháp luật liên quan đến tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả
• 3.4. Một số giải pháp khác
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Tác phẩm âm nhạc là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của pháp luật. Định nghĩa về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc nhấn mạnh rằng quyền này bao gồm cả quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân liên quan đến danh dự, uy tín của tác giả, trong khi quyền tài sản cho phép tác giả khai thác các giá trị kinh tế từ tác phẩm. Việc bảo vệ quyền tác giả không chỉ mang tính chất pháp lý mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành công nghiệp âm nhạc. Theo Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, tác phẩm âm nhạc được bảo vệ, tuy nhiên, thực tế cho thấy việc thực thi quyền này gặp nhiều khó khăn do sự phát triển công nghệ và việc sử dụng tác phẩm mà không có sự đồng ý của tác giả.

1.1 Khái niệm quyền tác giả

Quyền tác giả được hiểu là quyền của tác giả đối với tác phẩm của mình. Tác phẩm âm nhạc là một đối tượng được bảo vệ theo quyền tác giả, với nội dung và hình thức thể hiện cụ thể. Điều này có nghĩa là chỉ có những tác phẩm có tính sáng tạo, không sao chép mới được bảo vệ. Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản, trong đó quyền nhân thân gắn liền với danh dự của tác giả, còn quyền tài sản cho phép tác giả khai thác giá trị kinh tế từ tác phẩm. Việc bảo vệ quyền tác giả là cần thiết để ngăn chặn hành vi xâm phạm và bảo vệ quyền lợi của tác giả cũng như thúc đẩy sự sáng tạo trong lĩnh vực âm nhạc.

II. Thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng khách sạn

Thực thi quyền tác giả tại các nhà hàng, khách sạn là một vấn đề phức tạp do sự đa dạng trong cách thức sử dụng tác phẩm âm nhạc. Các nhà hàng, khách sạn thường sử dụng âm nhạc như một phần trong dịch vụ của mình, nhưng việc này đôi khi không được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Việc sử dụng âm nhạc không xin phép có thể dẫn đến vi phạm quyền tác giả, gây thiệt hại cho các tác giả và tổ chức đại diện quyền tác giả. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để bảo vệ quyền lợi của tác giả. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của các chủ thể sử dụng tác phẩm âm nhạc về tầm quan trọng của việc tuân thủ quy định pháp luật về quyền tác giả.

2.1 Hoạt động kinh doanh nhà hàng khách sạn và vấn đề thực thi quyền tác giả

Hoạt động kinh doanh của nhà hàng, khách sạn thường đi kèm với việc sử dụng âm nhạc để tạo không khí cho khách hàng. Tuy nhiên, nhiều cơ sở không hiểu rõ về quy định pháp luật liên quan đến việc sử dụng âm nhạc, dẫn đến tình trạng vi phạm quyền tác giả. Việc không có giấy phép sử dụng âm nhạc có thể gây ra những hậu quả pháp lý nghiêm trọng cho các chủ sở hữu. Do đó, việc tuyên truyền, giáo dục về quyền tác giả và cách thức thực thi quyền này là rất cần thiết. Các nhà hàng, khách sạn cần có các hợp đồng rõ ràng với các tổ chức bảo vệ quyền tác giả để đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên.

III. Kinh nghiệm một số nước về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Nhiều quốc gia trên thế giới đã có những quy định và biện pháp hiệu quả trong việc thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại các nhà hàng, khách sạn. Chẳng hạn, ở một số nước, việc cấp giấy phép sử dụng âm nhạc được thực hiện thông qua các tổ chức đại diện quyền tác giả, giúp đơn giản hóa quy trình và đảm bảo quyền lợi cho tác giả. Các tổ chức này thường tiến hành thu phí bản quyền từ các cơ sở kinh doanh, đồng thời cung cấp thông tin và hướng dẫn cho các chủ thể sử dụng về cách thức tuân thủ quy định pháp luật. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng tại Việt Nam để nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả.

3.1 Kinh nghiệm từ các nước phát triển

Các nước phát triển như Mỹ và các nước châu Âu đã có những mô hình quản lý quyền tác giả rất hiệu quả. Họ sử dụng các tổ chức đại diện quyền tác giả để quản lý việc cấp phép và thu phí bản quyền, giúp cho việc thực thi quyền tác giả trở nên minh bạch và hiệu quả hơn. Các tổ chức này không chỉ thu phí mà còn cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cho các cơ sở kinh doanh trong việc sử dụng âm nhạc một cách hợp pháp. Điều này đã góp phần bảo vệ quyền lợi cho các tác giả và thúc đẩy sự sáng tạo trong ngành công nghiệp âm nhạc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quyền sở hữu trí tuệ đóng vai trò là một trong bốn trụ cột của thương mại hiện đại. Tại Việt Nam, tác phẩm âm nhạc là đối tượng bảo hộ quyền tác giả được quy định tại điểm d, khoản 1, Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Cùng với sự phát triển của công nghệ và các thiết bị kỹ thuật, việc lưu trữ, khai thác và phổ biến tác phẩm âm nhạc trở nên phổ biến. Tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và lưu trú như nhà hàng, khách sạn, tác phẩm âm nhạc thường được sử dụng nhằm mục đích phụ trợ, nâng cao trải nghiệm khách hàng và hỗ trợ hoạt động kinh doanh chính thay vì trực tiếp tạo ra doanh thu từ bản thân tác phẩm. Việc sử dụng này diễn ra trên diện rộng, liên tục nhưng khó kiểm soát về phương thức và tần suất, dẫn đến nhiều vướng mắc trong công tác thực thi và bảo vệ quyền tác giả.

Thực tiễn năm 2017 ghi nhận sự kiện Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) gửi công văn yêu cầu thu phí tác quyền âm nhạc sử dụng qua tivi tại các khách sạn ở Đà Nẵng và Khánh Hòa với mức thu 25.000 đồng/phòng/năm. Động thái này vấp phải phản ứng gay gắt từ dư luận và các doanh nghiệp dịch vụ lưu trú. Sau văn bản chỉ đạo tạm dừng của Cục Bản quyền tác giả, ngày 11 tháng 9 năm 2017, đại diện VCPMC tuyên bố tiếp tục triển khai thu phí tác quyền âm nhạc qua tivi khách sạn từ ngày 19 tháng 8 năm 2017. Xung đột này làm bộc lộ khoảng trống trong việc giải thích và áp dụng pháp luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đối với các hành vi sử dụng tác phẩm âm nhạc tại cơ sở dịch vụ thương mại.

Về tình hình nghiên cứu, các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào các giải pháp thực thi quyền sở hữu trí tuệ nói chung, hoặc nghiên cứu bảo hộ quốc tế đối với tác phẩm âm nhạc (tiêu biểu như Luận văn thạc sĩ Luật học năm 2016 của tác giả Trần Thị Thùy Dương tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội với đề tài "Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm một số nước về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc"). Đến thời điểm năm 2018, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại các nhà hàng, khách sạn ở Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục tiêu: Làm rõ cơ sở lý luận về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn; phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả trong lĩnh vực này.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến việc thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại các nhà hàng, khách sạn.
  2. Phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành ở Việt Nam về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn và thực tiễn áp dụng các quy định đó.
  3. Tìm hiểu kinh nghiệm của một số nước phát triển (Liên minh Châu Âu, Hoa Kỳ) về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn.
  4. Từ yêu cầu thực tiễn tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn ở Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn; quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn thi hành; kinh nghiệm quốc tế và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Tập trung vào quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn; không mở rộng nghiên cứu sâu các quyền liên quan phái sinh của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm/ghi hình hay tổ chức phát sóng.
  • Về không gian: Pháp luật và thực tiễn thực thi tại Việt Nam, có liên hệ so sánh với pháp luật của Liên minh Châu Âu (EU) và Hoa Kỳ.
  • Về thời gian: Hệ thống pháp luật thực định tính đến năm 2018 và thực tiễn tranh chấp tác quyền giai đoạn 2015–2017.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống các khái niệm pháp lý, nguyên tắc luật học và khung pháp lý thực định trong nước và quốc tế:

• Khung lý thuyết và khái niệm pháp lý:

  • Quyền tác giả: Quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu, bảo hộ hình thức thể hiện ý tưởng chứ không bảo hộ bản thân ý tưởng; bao gồm quyền nhân thân (được bảo hộ vô thời hạn, trừ quyền công bố tác phẩm) và quyền tài sản.
  • Tác phẩm âm nhạc: Theo Điều 12 Nghị định 100/2006/NĐ-CP, tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nốt trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác có hoặc không có lời, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn.
  • Thực thi quyền tác giả: Hoạt động của các chủ thể pháp lý nhằm đưa các quyền nhân thân và quyền tài sản đã được xác lập vào thực tế đời sống khi có sự xâm phạm, mang tính chất là giai đoạn sau của quá trình xây dựng pháp luật.
  • Nguyên tắc thực thi: Nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của chủ thể (bảo vệ quyền dân sự theo Điều 11 Bộ luật Dân sự 2015); nguyên tắc tự do thỏa thuận; nguyên tắc có sự tham gia điều chỉnh của Nhà nước; nguyên tắc phân định quan hệ pháp lý giữa quyền tác giả và quyền liên quan.

• Văn bản quy phạm pháp luật và án lệ tham chiếu:

  • Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009): Điều 14, Điều 18, Điều 19, Điều 20, Điều 25, Điều 33, Điều 37, Điều 51, Điều 56, Điều 198, Điều 202.
  • Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 11, Điều 211) và Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
  • Bộ luật Hình sự năm 2015 (Điều 225).
  • Các văn bản dưới luật: Nghị định 100/2006/NĐ-CP (Điều 12, Điều 35), Nghị định 21/2015/NĐ-CP (Điều 4, Điều 10), Nghị định 131/2013/NĐ-CP (Điều 13, Điều 29), Nghị định 22/2018/NĐ-CP (Điều 43), Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
  • Điều ước quốc tế: Công ước Berne 1886, Hiệp ước Quyền tác giả của WIPO 1996, Hiệp định TRIPs.
  • Pháp luật và án lệ quốc tế: Chỉ thị 2001/29/EC của Liên minh Châu Âu (Điều 3); Án lệ C-305/05 (SGAE kiện Khách sạn Rafael, 2006); Án lệ 26/12 (PPL kiện Ireland, 2012); Luật Bản quyền Hoa Kỳ năm 1976 (Mục 110(5) - Ngoại lệ Aiken); Luật Cấp phép sử dụng bài hát hợp lý năm 1998 của Hoa Kỳ; Quy chế tổ chức đại diện tập thể ASCAP.

• Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Áp dụng để làm sáng tỏ các quy phạm pháp luật thực định về quyền tác giả, quyền tài sản và các chế tài bảo vệ.
  • Phương pháp luật học so sánh: Đối chiếu quy định của pháp luật Việt Nam với khung pháp lý của Liên minh Châu Âu và Hoa Kỳ về quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng và cơ chế quản lý tập thể.
  • Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case study): Phân tích các phán quyết của Tòa án Công lý Châu Âu và thực tiễn hoạt động thu phí của VCPMC tại Việt Nam.

• Nguồn dữ liệu: Các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tổng kết của cơ quan quản lý (Báo cáo số 158/BC-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), biểu giá thu phí tác quyền của VCPMC ban hành năm 2015 và các phán quyết tư pháp quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn

Chương này tập trung phân tích các khái niệm nền tảng về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc, bản chất của hoạt động thực thi và kinh nghiệm của các hệ thống pháp luật phát triển.

• Bản chất của quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc: Quyền tác giả âm nhạc phát sinh từ tính nguyên gốc và hình thức định hình của tác phẩm dưới dạng ký tự âm nhạc hoặc tổ hợp âm thanh. Chủ thể quyền bao gồm tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả (Điều 37 Luật SHTT). Về nội dung, khóa luận chỉ rõ quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là hai nhóm quyền tài sản cốt lõi thường xuyên bị tác động trong hoạt động kinh doanh nhà hàng, khách sạn. Thời hạn bảo hộ kéo dài suốt cuộc đời tác giả cộng thêm 50 năm sau khi tác giả qua đời theo Công ước Berne và Luật SHTT.

• Khái niệm và nguyên tắc thực thi pháp luật: Khóa luận phân biệt "thực hiện pháp luật" (hoạt động đưa quy tắc pháp luật vào đời sống) với "thực thi pháp luật" (quá trình các chủ thể đưa quy phạm vào thực tế khi có tình huống dự liệu hoặc khi xuất hiện hành vi vi phạm). Việc thực thi quyền tác giả tại nhà hàng, khách sạn phải tuân thủ bốn nguyên tắc cơ bản: (1) Tôn trọng quyền tự định đoạt của chủ thể; (2) Tự do thỏa thuận; (3) Chịu sự tham gia và điều chỉnh của Nhà nước thông qua các chế tài hành chính, tư pháp; (4) Xác định đúng mối quan hệ pháp lý giữa quyền tác giả gốc và quyền liên quan của ca sĩ biểu diễn hoặc đơn vị phát sóng.

• Đặc thù kinh doanh nhà hàng, khách sạn và các hình thức sử dụng âm nhạc: Căn cứ Quyết định 10/2007/QĐ-TTg, dịch vụ ăn uống và lưu trú thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện (mã ngành cấp 1: I). Việc sử dụng âm nhạc tại đây được chia thành hai hình thức chính:

  1. Sử dụng trực tiếp: Thuê ca sĩ, nhạc công biểu diễn trực tiếp cho khách hàng (sử dụng độc quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng).
  2. Sử dụng gián tiếp: Phát bản ghi âm làm nhạc nền tại khu vực lễ tân, sảnh, thang máy, phòng ăn hoặc trang bị tivi, radio trong phòng nghỉ lưu trú (sử dụng độc quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng).

• Kinh nghiệm quốc tế:

  • Liên minh Châu Âu (EU): Căn cứ Điều 3 Chỉ thị 2001/29/EC, Tòa án Công lý Châu Âu trong vụ việc C-305/05 (SGAE kiện Khách sạn Rafael) khẳng định: Khách lưu trú trong phòng khách sạn cấu thành "công chúng" (lượng người tiếp cận tiềm năng không xác định); việc khách sạn lắp tivi trong phòng ngủ nhằm phục vụ kinh doanh là hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng và bắt buộc phải trả phí tác quyền. Phán quyết 26/12 (PPL kiện Ireland) tái khẳng định các quốc gia thành viên không được phép miễn trừ nghĩa vụ trả phí bản quyền cho các khách sạn.
  • Hoa Kỳ: Luật Bản quyền năm 1976 phân tách phí tác quyền biểu diễn (performance royalties), tái sản xuất (mechanical royalties) và in ấn (print royalties). Luật quy định "Ngoại lệ Aiken" (Mục 110(5)) và Luật Cấp phép sử dụng bài hát hợp lý năm 1998: Miễn trừ cấp phép cho quán bar/nhà hàng có diện tích dưới 3.750 feet vuông và các cơ sở khác dưới 2.000 feet vuông; đối với cơ sở lớn hơn, áp dụng miễn trừ có điều kiện nếu không vượt quá 6 đài radio (tối đa 4 chiếc/phòng) và không quá 4 tivi (tối đa 1 chiếc/phòng, màn hình không quá 55 inches). Cơ chế thu phí được thực hiện minh bạch qua tổ chức PROs tiêu biểu là ASCAP dựa trên diện tích, số ghế, hình thức phát nhạc và giờ mở cửa.

Tiêu chí	Pháp luật Liên minh Châu Âu (EU)	Pháp luật Hoa Kỳ	Pháp luật Việt Nam (2018)
Căn cứ pháp lý cốt lõi	Điều 3 Chỉ thị 2001/29/EC; Án lệ C-305/05, Án lệ 26/12	Luật Bản quyền 1976; Luật Cấp phép sử dụng bài hát hợp lý 1998	Điều 20, 33 Luật SHTT; Nghị định 22/2018/NĐ-CP; Nghị định 100/2006/NĐ-CP
Định nghĩa "Công chúng"	Lượng người tiếp cận tiềm năng không xác định (tính cả khách phòng lưu trú)	Phân định theo quy mô thương mại và lượng người tiếp cận	Chưa có giải thích cụ thể về lượng người và không gian riêng tư
Ngoại lệ miễn trừ cho cơ sở nhỏ	Không miễn trừ cho cơ sở sử dụng vì mục đích thương mại	Áp dụng Ngoại lệ Aiken (< 3.750 sq ft với nhà hàng; < 2.000 sq ft với cơ sở khác; khống chế số lượng thiết bị)	Chỉ quy định sử dụng hợp lý phi thương mại (Điều 25 Luật SHTT), thiếu ngoại lệ quy mô
Cơ chế thu phí đại diện	Tổ chức quản lý tập thể theo quốc gia	Tổ chức PROs (ASCAP, BMI...) tính phí theo diện tích, loại hình	VCPMC thu phí theo số phòng lưu trú hoặc số ghế kinh doanh

Chương 2: Các quy định của pháp luật Việt Nam về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc và thực tiễn áp dụng tại nhà hàng, khách sạn

Chương này đánh giá hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam và phân tích thực trạng tranh chấp thực thi quyền tác giả trên thực tế.

• Cơ sở pháp lý thực định:

  • Quyền biểu diễn và truyền đạt tác phẩm: Điều 20 Luật SHTT quy định quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện kỹ thuật. Điều 33 Luật SHTT và Điều 35 Nghị định 100/2006/NĐ-CP quy định tổ chức, cá nhân sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động thương mại tại nhà hàng, khách sạn không phải xin phép nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao theo thỏa thuận.
  • Vấn đề thuật ngữ "công chúng": Nghị định 22/2018/NĐ-CP (Điều 43) giải thích quyền truyền đạt là việc đưa tác phẩm đến công chúng tại địa điểm và thời gian do họ lựa chọn. Tuy nhiên, văn bản chưa định nghĩa ranh giới "công chúng" trong không gian phòng nghỉ riêng tư của khách sạn, dẫn đến bất đồng trong áp dụng pháp luật.

• Quy định về biểu mức chi trả tiền bản quyền:

  • Đối với biểu diễn trực tiếp, Nghị định 21/2015/NĐ-CP (Điều 4, Điều 10) phân chia tác phẩm âm nhạc thành 5 thể loại (giao hưởng/dân tộc, hòa tấu thính phòng, độc tấu, thanh nhạc, kịch hát) nhưng chỉ mang tính chất tham khảo cho khu vực ngoài nhà nước.
  • Đối với sử dụng gián tiếp qua thiết bị kỹ thuật, Điều 51, 56 Luật SHTT và Điều 43 Nghị định 22/2018/NĐ-CP trao quyền cho tổ chức đại diện tập thể xây dựng biểu mức. VCPMC đã ban hành Biểu giá áp dụng từ ngày 01/10/2015, quy định mức thu:
    • Cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống: 50.000 đồng/ghế/năm.
    • Cơ sở lưu trú (phòng ngủ có tivi): 25.000 đồng/phòng/năm.

• Các biện pháp thực thi quyền tác giả theo luật định:

  • Biện pháp dân sự: Tác giả/chủ sở hữu tự bảo vệ (Điều 198 Luật SHTT), sử dụng biện pháp công nghệ, ủy quyền qua tổ chức đại diện tập thể hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án áp dụng chế tài buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự (trả tiền bản quyền) và bồi thường thiệt hại (Điều 202 Luật SHTT).
  • Biện pháp hành chính: Cục Bản quyền tác giả, Thanh tra Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xử phạt theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP (Điều 13 đối với hành vi xâm phạm quyền biểu diễn; Điều 29 đối với hành vi sử dụng bản ghi âm, ghi hình không trả tiền).
  • Biện pháp hình sự: Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 300 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù đến 5 năm. Tuy nhiên, hành vi phát nhạc tại nhà hàng, khách sạn mang bản chất quan hệ dân sự, không thỏa mãn cấu thành tội phạm hình sự (hành vi sao chép, phân phối quy mô thương mại lớn).

• Thực trạng thực thi tại Việt Nam:

  • Theo Báo cáo số 158/BC-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Việt Nam có 5 tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. VCPMC là tổ chức đại diện duy nhất trong lĩnh vực âm nhạc, quản lý việc cấp phép và thu phí trên 20 lĩnh vực sử dụng âm nhạc (khách sạn, nhà hàng, karaoke, vũ trường, truyền hình, website...).
  • Đợt thu phí năm 2017 tại Đà Nẵng và Khánh Hòa cho thấy phương pháp thu phí cào bằng 25.000 đồng/tivi/năm gặp sự phản đối lớn do VCPMC chưa chứng minh được danh mục tác phẩm ủy quyền thực tế được phát qua tivi, cũng như chưa có cơ chế kiểm đếm chính xác tần suất sử dụng.

Chương 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn ở Việt Nam

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện từ thể chế đến cơ chế thực thi:

• Yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi: Đảm bảo sự cân bằng lợi ích giữa tác giả sáng tạo, đơn vị kinh doanh dịch vụ và công chúng thụ hưởng; bảo đảm tính minh bạch, khả thi và phù hợp với cam kết quốc tế.
• Giải pháp hoàn thiện pháp luật:
  • Bổ sung văn bản giải thích rõ ràng khái niệm "công chúng" và "truyền đạt tác phẩm đến công chúng", làm rõ tính chất công cộng của việc tiếp sóng chương trình truyền hình trong phòng khách sạn.
  • Nghiên cứu tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế: Xây dựng các tiêu chí định lượng về ngoại lệ sử dụng hợp lý (như Ngoại lệ Aiken của Hoa Kỳ về diện tích cơ sở kinh doanh, số lượng tivi/loa) nhằm giảm gánh nặng chi phí cho các cơ sở kinh doanh nhỏ và hộ kinh doanh cá thể.
• Giải pháp đối với tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả (VCPMC):
  • Đổi mới phương pháp tính phí bản quyền dựa trên khảo sát thực tế, phân loại chi tiết theo quy mô cơ sở, công suất phòng thực tế và hình thức sử dụng âm nhạc thay vì áp dụng mức thu cố định trên tổng số tivi lắp đặt.
  • Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc giám sát, thống kê tác phẩm được khai thác; công khai minh bạch danh mục tác phẩm được ủy quyền và quy trình phân phối tiền nhuận bút cho các tác giả thành viên.
  • Tăng cường cơ chế đối thoại, ký kết thỏa thuận khung với Hiệp hội Khách sạn, Hiệp hội Du lịch để tạo sự đồng thuận trước khi triển khai thu phí.
• Các giải pháp bổ trợ: Nâng cao nhận thức pháp luật của các chủ doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ ăn uống, lưu trú; tăng cường năng lực và hiệu quả phối hợp thanh tra chuyên ngành giữa Cục Bản quyền tác giả và Thanh tra Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tại các địa phương.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:

  • Xác định rõ căn cứ pháp lý của quyền biểu diễn và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng trong hoạt động kinh doanh nhà hàng, khách sạn theo quy định của Luật SHTT năm 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009) và Nghị định 100/2006/NĐ-CP, Nghị định 22/2018/NĐ-CP.
  • Phân tích và chỉ rõ nguyên nhân xung đột thu phí tác quyền năm 2017: Biểu phí của VCPMC (50.000 đồng/ghế/năm với nhà hàng và 25.000 đồng/phòng/năm với khách sạn) thiếu cơ sở dữ liệu kiểm chứng về việc sử dụng thực tế và thiếu sự đồng thuận với các hiệp hội ngành nghề.
  • Phân tích chi tiết hai phán quyết án lệ của Liên minh Châu Âu (Án lệ C-305/05 và Án lệ 26/12) cùng cơ chế miễn trừ Aiken (Mục 110(5) Luật Bản quyền Hoa Kỳ 1976 với ngưỡng diện tích 3.750 feet vuông và 2.000 feet vuông), làm cơ sở so sánh luật học cho Việt Nam.
  • Khẳng định tính chất dân sự của quan hệ sử dụng âm nhạc tại nhà hàng, khách sạn và giải thích lý do không áp dụng chế tài hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 đối với các hành vi này.

• Đóng góp của khóa luận:

  • Là công trình nghiên cứu chuyên khảo chuyên sâu đầu tiên tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội trực tiếp giải quyết vấn đề thực thi quyền tác giả âm nhạc tại cơ sở lưu trú và ăn uống trong bối cảnh tranh chấp thực tế tại Việt Nam.
  • Đóng góp luận cứ khoa học giúp hoàn thiện các quy định hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng và cơ chế quản lý tập thể quyền tác giả.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khóa luận chỉ giới hạn ở việc thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc gốc, chưa đi sâu vào việc giải quyết xung đột lợi ích giữa quyền tác giả và hệ thống quyền liên quan (nghệ sĩ biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng) khi cùng khai thác qua một thiết bị đầu cuối. Dữ liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các vụ việc phát sinh năm 2017 và khung pháp luật thực định đến năm 2018.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế cấp phép liên thông (one-stop shop) giữa các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả và quyền liên quan; đánh giá tác động kinh tế - xã hội của các mức biểu phí tác quyền đối với năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ du lịch Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Luật học: Đặc biệt là chuyên ngành Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Dân sự và Luật Kinh tế; tham khảo về phương pháp phân tích quy phạm và kỹ thuật nghiên cứu so sánh án lệ quốc tế.
• Doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn: Nắm vững cơ sở pháp lý và nghĩa vụ tài chính khi sử dụng tác phẩm âm nhạc trong kinh doanh, hỗ trợ quá trình đàm phán hợp đồng sử dụng quyền tác giả.
• Tổ chức đại diện tập thể (VCPMC) và cơ quan quản lý: Tham khảo kinh nghiệm quốc tế (ASCAP, EU) để hoàn thiện phương pháp xây dựng biểu mức nhuận bút, quy trình cấp phép và thanh tra, kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "tác phẩm âm nhạc" được pháp luật Việt Nam định nghĩa như thế nào? Căn cứ Điều 12 Nghị định 100/2006/NĐ-CP, tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nốt trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác có hoặc không có lời, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn.

2. Tòa án Công lý Châu Âu (CJEU) đã phán quyết như thế nào về việc khách sạn lắp tivi trong phòng ngủ tại vụ việc C-305/05 (SGAE kiện Khách sạn Rafael)? Tòa án Công lý Châu Âu phán quyết rằng khách lưu trú trong phòng khách sạn cấu thành "công chúng" (lượng người xem tiềm năng không xác định); việc khách sạn phát sóng chương trình truyền hình cho khách xem là hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng vì mục đích kinh doanh, do đó khách sạn có nghĩa vụ phải trả tiền phí bản quyền cho tác giả.

3. "Ngoại lệ Aiken" trong pháp luật Hoa Kỳ quy định điều kiện miễn trừ cấp phép phát nhạc qua tivi, radio như thế nào? Theo Mục 110(5) Luật Bản quyền Hoa Kỳ 1976 và văn bản sửa đổi năm 1998, các cơ sở kinh doanh nhỏ được miễn cấp phép khi sử dụng radio/tivi nếu diện tích quán bar/nhà hàng không quá 3.750 feet vuông, cơ sở khác không quá 2.000 feet vuông; hoặc đối với cơ sở lớn hơn nếu sử dụng không quá 6 đài radio (tối đa 4 chiếc/phòng) và không quá 4 tivi (tối đa 1 chiếc/phòng, màn hình không quá 55 inches).

4. Mức thu phí tác quyền âm nhạc qua tivi phòng khách sạn và ghế nhà hàng do VCPMC công bố năm 2015 là bao nhiêu? Theo Biểu giá của VCPMC có hiệu lực từ ngày 01/10/2015, mức phí bản quyền áp dụng cho nhà hàng là 50.000 đồng/ghế/năm và áp dụng cho khách sạn (phòng ngủ có tivi) là 25.000 đồng/phòng/năm.

5. Vì sao hành vi sử dụng âm nhạc không trả phí tại nhà hàng, khách sạn không bị xử lý hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015? Vì Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 chỉ quy định xử lý hình sự đối với các hành vi sao chép tác phẩm hoặc phân phối bản sao tác phẩm trái phép với quy mô thương mại lớn. Hoạt động sử dụng âm nhạc làm nhạc nền hoặc qua tivi tại nhà hàng, khách sạn là quan hệ dân sự - thương mại, tuân thủ nguyên tắc không hình sự hóa quan hệ dân sự.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Quang Linh đã hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về thực thi quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại các cơ sở kinh doanh nhà hàng, khách sạn ở Việt Nam. Công trình chỉ rõ những bất cập trong việc giải thích khái niệm "công chúng" và phương pháp thu phí tác quyền của VCPMC trong bối cảnh tranh chấp năm 2017. Thông qua việc phân tích kinh nghiệm lập pháp và án lệ của Liên minh Châu Âu và Hoa Kỳ, tác giả đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao tính minh bạch, hiệu quả của tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC THI QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC TẠI NHÀ HÀNG, KHÁCH SẠN 1. Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc 1.1 Khái niệm quyền tác giả Quyền sở hữu trí tuệ đƣợc chia ra làm ba nhóm quyền chính bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Trong đó, có thể hiểu quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc do mình sở hữu.

Trong định nghĩa nêu trên đã chỉ ra đối tƣợng thuộc phạm vi bảo của quyền tác giả chính là các tác phẩm. Trên thực tế, nội hàm của “tác phẩm” đối với mỗi hệ thống pháp luật có những sự khác nhau, chẳng hạn có pháp luật cho rằng “chƣơng trình phần mềm” là đối tƣợng của việc bảo hộ quyền tác giả nhƣng có hệ thống lại không. Tuy nhiên, dù ở hệ thống pháp luật nào thì “tác phẩm âm nhạc” luôn là một đối tƣợng đƣợc bảo hộ theo quyền tác giả. Đồng thời, định nghĩa trên cũng cho thấy đƣợc căn cứ phát sinh quyền tác giả chính là việc “sáng tạo ra” hoặc “sở hữu”.

Đối với căn cứ “sáng tạo ra”. Quyền tác giả phát sinh trong trƣờng hợp tác giả tự mình, bằng chính sức lao động của mình tạo ra tác phẩm đó. Nói cách khác, tác phẩm phải có tính “nguyên gốc”. Tính nguyên gốc, tức là không sao chép, bắt chƣớc của ai.

Điều đó không có nghĩa là tác phẩm phải mới, mà có nghĩa là hình thức thể hiện ý tƣởng của tác phẩm phải do chính tác giả sáng tạo ra [8, tr57]. Đối với căn cứ “sở hữu”. Trƣờng hợp này, quyền sở hữu trí tuệ phát sinh theo các căn cứ phát sinh quyền sở hữu đƣợc quy định tại Điều 211, Bộ 8 luật dân sự năm 2015 về các căn cứ xác lập quyền sở hữu. Căn cứ này không thể hiện bản chất của quyền tác giả nên không quá quan trọng trong vấn đề nghiên cứu.

Định nghĩa về quyền tác giả nêu trên chƣa hoàn chỉnh do chƣa nêu đầy đủ các đặc điểm, nội hàm của quyền tác giả do đó mà chƣa thể rút ra đƣợc các đặc điểm về quyền tác giả. Pháp luật của hầu hết các nƣớc trên thế giới và cả Việt Nam đều tƣơng đồng ở chỗ “không bảo hộ các ý tƣởng mà chỉ bảo hộ cách trình bày ý tƣởng đó”. Biết rằng, trong văn học, nghệ thuật, khoa học không thể thiếu ý tƣởng của ngƣời sáng tạo. Nhƣng ý tƣởng đó phải thông qua lao động, sáng tạo của tác giả để làm ra một tác phẩm dƣới một hình thức vật chất nhất định [14, tr164].

Hình thức vật chất ở đây không hề đƣợc quy định cụ thể, miễn là con ngƣời có thể tiếp thu, hiểu và lƣu trữ và truyền đạt đƣợc. Nói nhƣ vậy, không phải tác phẩm không có bất kỳ mức độ sáng tạo nào cũng phát sinh quyền tác giả (ví dụ tổng hợp tin tức, thời sự) mà pháp luật vẫn yêu cầu một mức độ sáng tạo thối thiểu nhất. Ngoài ra, Luật sở hữu trí tuệ nói chung là một ngành luật chuyên ngành của hệ thống Luật dân sự. Nghĩa là, quyền tác giả ngoài đƣợc bảo vệ theo luật chuyên ngành còn đƣợc bảo vệ theo luật gốc nữa.

Theo đó, quyền tác giả đƣợc bảo hộ theo những nguyên tắc chung của luật dân sự. Do vậy, Nhà nƣớc không bảo hộ các tác phẩm có nội dung trái luật, tráo đạo đức và đi ngƣợc lại với lợi ích của Nhà nƣớc và lợi ích công cộng [8, tr55]. Chẳng hạn những tác phẩm xâm phạm quyền của ngƣời khác, bôi nhọ, xuyên tạc sự thật, chống phá Nhà nƣớc… sẽ không đƣợc bảo vệ.