Thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở của Phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực hiện quy chế dân chủ cơ sở của phường bình thọ quận thủ đức thành phố hồ chí minh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Người hướng dẫn: TS. Vũ Mạnh Toàn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Nhận thức chung về Dân chủ và Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 1.2. Nội dung của quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ CỦA PHƯỜNG BÌNH THỌ, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Khái quát chung về phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực trạng việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở của phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh
• 2.3. Một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở của phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh
• 3. Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 3.1. Nâng cao nhận thức, năng lực thực hành dân chủ cho cán bộ, đảng viên và nhân dân
• 3.2. Củng cố, kiện toàn hệ thống chính trị cơ sở
• 3.3. Tăng cường công tác tổng kết thực tiễn, trao đổi kinh nghiệm giữa các địa phương, các cơ sở
• 3.4. Kiện toàn Tổ chỉ đạo đồng thời củng cố hoạt động của Ban thanh tra nhân dân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ

Quy chế Dân chủ Cơ sở là một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Tại Phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức, việc thực hiện quy chế này đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả thực hiện.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của Quy chế Dân chủ Cơ sở

Quy chế Dân chủ Cơ sở là cơ sở pháp lý để người dân tham gia vào quản lý xã hội. Nó giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc tham gia vào các hoạt động cộng đồng.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Quy chế Dân chủ Cơ sở

Quy chế Dân chủ Cơ sở đã được hình thành từ nhiều năm trước, với mục tiêu tạo ra một môi trường dân chủ, minh bạch cho người dân. Sự phát triển của quy chế này phản ánh sự tiến bộ trong tư duy quản lý của chính quyền địa phương.

II. Thực trạng thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ

Thực trạng thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít vấn đề. Việc tham gia của người dân vào các hoạt động cộng đồng còn hạn chế, và một số cán bộ chưa thực sự nghiêm túc trong việc thực hiện quy chế.

2.1. Kết quả đạt được trong việc thực hiện Quy chế Dân chủ

Nhiều hoạt động cộng đồng đã được tổ chức thành công, tạo điều kiện cho người dân tham gia ý kiến. Các hội nghị dân chủ cơ sở đã thu hút sự tham gia đông đảo của người dân.

2.2. Những thách thức trong việc thực hiện Quy chế Dân chủ

Một số vấn đề như sự thiếu hụt thông tin, sự tham gia chưa đầy đủ của người dân, và sự chậm trễ trong việc giải quyết các ý kiến phản ánh vẫn còn tồn tại.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở

Để nâng cao hiệu quả thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cho người dân là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền về Quy chế Dân chủ

Cần có các chương trình tuyên truyền hiệu quả để người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện quy chế này.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ

Cán bộ cần được đào tạo để có thể thực hiện tốt vai trò của mình trong việc tổ chức các hoạt động dân chủ cơ sở.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Phường Bình Thọ

Việc thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nghiên cứu cho thấy sự tham gia của người dân đã tăng lên, góp phần vào sự phát triển của địa phương.

4.1. Các mô hình thành công trong thực hiện Quy chế Dân chủ

Một số mô hình như hội nghị dân chủ, diễn đàn nhân dân đã được triển khai hiệu quả, tạo ra không khí dân chủ trong cộng đồng.

4.2. Đánh giá tác động của Quy chế Dân chủ đến đời sống người dân

Quy chế Dân chủ đã giúp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Quy chế Dân chủ Cơ sở

Kết luận cho thấy việc thực hiện Quy chế Dân chủ Cơ sở tại Phường Bình Thọ cần được tiếp tục đẩy mạnh. Triển vọng trong tương lai là rất khả quan nếu các giải pháp được thực hiện đồng bộ.

5.1. Định hướng phát triển Quy chế Dân chủ trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ để phát huy quyền làm chủ của người dân, đồng thời tạo điều kiện cho họ tham gia vào các quyết định quan trọng.

5.2. Vai trò của chính quyền trong việc thực hiện Quy chế Dân chủ

Chính quyền cần đóng vai trò tích cực trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho người dân tham gia vào các hoạt động dân chủ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở là một trong những chủ trương chiến lược mang tính đột phá của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm phát huy tối đa quyền làm chủ của quần chúng nhân dân. Nghiên cứu thực tiễn tại phường Bình Thọ, Quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện trong bối cảnh địa phương đang trải qua quá trình đô thị hóa mạnh mẽ với diện tích tự nhiên 121,11 ha và quy mô dân số thường trú đạt 12.510 nhân khẩu thuộc 3.238 hộ gia đình. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng triển khai Quy chế dân chủ cơ sở theo tinh thần Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 từ năm 2015 đến năm 2018, đồng thời nhận diện những bất cập phát sinh trong điều kiện quản trị đô thị hiện đại.

Về mặt thực tiễn, việc thực thi nền dân chủ trực tiếp gắn liền với sự tăng trưởng kinh tế vượt bậc của địa phương, thể hiện qua tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 11,5% mỗi năm và số thu ngân sách nhà nước năm 2017 đạt 186 tỷ đồng. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học mang ý nghĩa sâu sắc khi giải quyết mối quan hệ tương hỗ giữa mở rộng quyền dân chủ với việc củng cố hệ thống chính trị cơ sở. Kết quả nghiên cứu không chỉ lượng hóa mức độ tham gia của nhân dân vào các quyết sách tại 42 tổ dân phố mà còn cung cấp cơ sở khoa học để đẩy lùi tệ quan liêu, xây dựng chính quyền phục vụ kiến tạo và đáp ứng nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân. Lý thuyết của V.I. Lênin khẳng định bản chất dân chủ xã hội chủ nghĩa là xây dựng chính quyền bắt đầu từ cơ sở dựa vào sáng kiến của quần chúng để xóa bỏ tận gốc tệ quan liêu. Kế thừa quan điểm đó, Tư tưởng Hồ Chí Minh nhấn mạnh nguyên lý lấy dân làm gốc và tư tưởng cốt lõi về việc vận động sức mạnh nhân dân thông qua phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra.

Mô hình nghiên cứu vận dụng thể chế hóa đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua các văn bản mang tính pháp lý cao như Chỉ thị 30-CT/TW năm 1998, Kết luận 65-KL/TW năm 2010 của Bộ Chính trị và Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Hệ thống lý thuyết tập trung vào năm khái niệm cơ bản: Dân chủ, Dân chủ cơ sở, Quy chế dân chủ cơ sở, Dân chủ trực tiếp và Dân chủ đại diện. Trong đó, Quy chế dân chủ cơ sở được tiếp cận như một định chế pháp lý cụ thể hóa quyền làm chủ của công dân tại 4 cấp hành chính, đảm bảo quyền được thông tin, bàn bạc, quyết định và giám sát trong mọi lĩnh vực đời sống chính trị - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản pháp quy, các báo cáo tổng kết định kỳ của Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường Bình Thọ và các báo cáo chuyên đề của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2015–2018. Tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành bao gồm: phương pháp logic kết hợp lịch sử, phương pháp tiếp cận chức năng xã hội, phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp, so sánh, quy nạp và diễn dịch logic.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 4 khu phố và 42 tổ dân phố trên diện tích 121,11 ha của phường Bình Thọ, quản lý thông tin của 3.238 hộ dân với 12.510 nhân khẩu thường trú (bao gồm 722 hộ Công giáo, 355 hộ Phật giáo và 6 hộ Tin Lành). Luận văn lựa chọn phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo đơn vị hành chính cơ sở nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và phản ánh toàn diện cơ cấu dân cư đô thị. Việc áp dụng các phương pháp phân tích này giúp lượng hóa chính xác các chỉ số thực thi quy chế, đồng thời giải thích thấu đáo cơ chế tác động của hệ thống chính trị địa phương đến mức độ đồng thuận của nhân dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác công khai minh bạch thông tin để dân biết đạt được tỷ lệ tiếp cận rất cao. Toàn bộ 100% kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế, dự toán và quyết toán ngân sách hàng năm (với mức thu ngân sách năm 2017 đạt 186 tỷ đồng) đều được niêm yết công khai tại trụ sở và phát sóng rộng rãi trên hệ thống truyền thanh. Các dự án hạ tầng lớn như hệ thống thoát nước đường Einstein hay dự thảo quy chế kiến trúc khu Biệt thự Làng đại học đều được thông tin kịp thời đến các hộ dân liên quan.

Thứ hai, nhân dân phát huy hiệu quả quyền bàn và quyết định trực tiếp. Hàng năm địa phương tổ chức trên 100 cuộc họp khu phố để người dân trực tiếp thảo luận về mức đóng góp xây dựng công trình phúc lợi và các phong trào tự quản. Tỷ lệ giao quân thực hiện nghĩa vụ quân sự và công an trong 3 năm đạt tuyệt đối 100% với 88 thanh niên (trong đó có 5 đảng viên). Mô hình tự quản an ninh trật tự đạt 100% với 161/161 nhà trọ đăng ký cam kết và niêm yết 807 bản quy ước an ninh tại các phòng trọ.

Thứ ba, việc ban hành và thực hiện quy ước dân chủ tại tổ dân phố đạt độ bao phủ toàn diện. Toàn phường có 42/42 tổ dân phố (đạt 100%) hoàn thành xây dựng quy ước với kinh phí hỗ trợ trên 10 triệu đồng từ chính quyền. Quy ước được lồng ghép đánh giá định kỳ 3 tháng một lần tại các buổi sinh hoạt tổ dân phố và duy trì họp giao ban 2 tuần một lần tại 4 khu phố.

Thứ tư, việc phát huy dân chủ tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo ấn tượng. Giá trị sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp năm 2017 đạt 790 tỷ đồng, tăng 41,6 lần so với năm 1997; ngành thương mại dịch vụ đạt 325 tỷ đồng, tăng 9,04 lần. Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh chỉ còn 5,1% (179 hộ) theo chuẩn nghèo đa chiều dưới 21 triệu đồng/người/năm. Toàn phường có 1.286 hộ đạt danh hiệu gia đình học tập (đạt 100%) và 4/4 khu phố đạt chuẩn khu phố văn hóa (đạt 100%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến những thành tựu nổi bật trên xuất phát từ sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng ủy phường Bình Thọ thông qua việc thành lập Tổ Chỉ đạo Quy chế dân chủ do Phó Bí thư Thường trực làm Tổ trưởng và Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân làm Tổ phó thường trực. Sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đã tạo nên cơ chế vận hành thông suốt. Trình độ dân trí cao và cơ sở hạ tầng phát triển tại trung tâm Quận Thủ Đức là yếu tố thuận lợi lớn cho việc phổ biến thông tin.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại khu vực nông thôn Đồng bằng sông Hồng hay miền núi Bắc Giang, việc thực hiện dân chủ tại phường Bình Thọ có ưu thế vượt trội về nguồn lực kinh tế và hạ tầng công nghệ. Tuy nhiên, đặc thù dân cư đô thị thường xuyên đi công tác xa đã ảnh hưởng nhất định đến tỷ lệ tham dự trực tiếp các cuộc họp khu phố. Hình thức phát phiếu lấy ý kiến cử tri chưa thể triển khai thường xuyên do áp lực về kinh phí và thời gian. Các dữ liệu về tỷ lệ tổ dân phố có quy ước (100%), cơ cấu ngành công nghiệp (chiếm 63%) và tỷ lệ giảm nghèo (còn 5,1%) có thể được trực quan hóa sinh động qua các biểu đồ tròn và bảng so sánh tiến độ đa biến, giúp các nhà quản lý dễ dàng theo dõi sự chuyển dịch của các chỉ tiêu chính trị - xã hội qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức và năng lực thực hành dân chủ cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tổ chức tối thiểu 4 lớp bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đối thoại trực tiếp và triển khai Pháp lệnh 34 cho 100% cán bộ khu phố và tổ dân phố trong giai đoạn 2019–2021. Đơn vị chủ trì thực hiện là Đảng ủy và Khối vận phường Bình Thọ.

Giải pháp 2: Kiện toàn Tổ Chỉ đạo Quy chế dân chủ và củng cố hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Nâng cao chất lượng giám sát độc lập đối với 100% công trình công cộng và các khoản thu vận động từ nhân dân, bảo đảm 100% kiến nghị, khiếu nại của người dân được tiếp nhận và xử lý dứt điểm trong thời hạn quy định. Đơn vị phụ trách là Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường.

Giải pháp 3: Đổi mới phương thức lấy ý kiến cử tri và ứng dụng công nghệ thông tin trong công khai minh bạch. Triển khai mô hình khảo sát ý kiến trực tuyến kết hợp song song với họp định kỳ tại 42 tổ dân phố, phấn đấu nâng tỷ lệ hộ gia đình tham gia đóng góp ý kiến đạt trên 85% vào năm 2020. Đơn vị triển khai là Ủy ban nhân dân phường phối hợp cùng Ban điều hành 4 khu phố.

Giải pháp 4: Đẩy mạnh công tác tổng kết thực tiễn và nhân rộng các mô hình tự quản tiêu biểu. Định kỳ 2 lần mỗi năm tổ chức hội nghị trao đổi kinh nghiệm quản trị dân chủ với các phường lân cận trong khu vực, duy trì hiệu quả mô hình 161 nhà trọ an toàn và 10 tuyến đường văn minh đô thị. Đơn vị thực hiện là Tổ Chỉ đạo Quy chế dân chủ phường Bình Thọ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ lãnh đạo và công chức chính quyền cấp cơ sở tại các xã, phường, thị trấn đô thị. Tài liệu mang lại cẩm nang thực tiễn về quy trình tổ chức họp dân, phương pháp xây dựng quy ước tổ dân phố và cơ chế vận hành Tổ Chỉ đạo Quy chế dân chủ hiệu quả.

Nhóm 2: Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội các cấp. Luận văn cung cấp bộ giải pháp nâng cao chất lượng giám sát đầu tư cộng đồng, phát huy vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và phương thức vận động 100% khu nhà trọ ký cam kết tự quản.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Quản lý công. Đây là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao về mặt phương pháp luận nghiên cứu và phân tích số liệu thực chứng chuyên ngành Chính trị học với mã số 8310201.

Nhóm 4: Các cơ quan tham mưu chính sách đô thị thuộc Thành ủy và Ủy ban nhân dân các thành phố lớn. Luận văn là một nghiên cứu trường hợp điển hình trên địa bàn 121,11 ha với 12.510 nhân khẩu, giúp đúc rút kinh nghiệm thực tiễn để hoàn thiện thể chế dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp tại các đô thị loại một.

Câu hỏi thường gặp

Quy chế dân chủ cơ sở tại phường Bình Thọ được triển khai dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật then chốt nào? Hệ thống khung pháp lý cốt lõi bao gồm Chỉ thị 30-CT/TW năm 1998 của Bộ Chính trị, Nghị định số 79/2003/NĐ-CP của Chính phủ và đặc biệt là Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Đây là những định chế pháp lý bắt buộc địa phương phải công khai 10 nhóm nội dung cho nhân dân.

Kết quả xây dựng quy ước dân chủ tại các tổ dân phố của phường Bình Thọ đạt được những con số cụ thể nào? Toàn bộ 42/42 tổ dân phố (đạt tỷ lệ 100%) tại 4 khu phố đã xây dựng và hoàn thiện bản quy ước tự quản. Chính quyền phường đã hỗ trợ kinh phí hơn 10 triệu đồng phục vụ công tác in ấn, lấy ý kiến cử tri và định kỳ 3 tháng một lần các tổ dân phố tiến hành rà soát, bổ sung quy ước.

Mô hình tự quản an ninh trật tự tại các khu nhà trọ được vận hành và đạt hiệu quả thực tế ra sao? Ủy ban nhân dân phường phối hợp cùng công an và các đoàn thể vận động thành công 161/161 khu nhà trọ (đạt tỷ lệ 100%) đăng ký mô hình tự quản. Toàn bộ 161 bản quy ước chung và 807 bản quy ước trong từng phòng trọ đã được niêm yết công khai, tạo môi trường an ninh vững chắc cho người dân tạm trú.

Những rào cản chính ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền dân chủ trực tiếp tại địa phương là gì? Thách thức lớn nhất là tính chất di biến động của dân cư đô thị và thời gian làm việc bận rộn của người dân, khiến một số buổi họp khu phố chưa thu hút được đông đủ đại diện hộ gia đình. Ngoài ra, hình thức phát phiếu lấy ý kiến chưa thể triển khai đại trà do hạn chế về thời gian và kinh phí thực hiện.

Việc thực hiện Quy chế dân chủ đã đóng góp cụ thể như thế nào vào thành tựu kinh tế của phường Bình Thọ? Thực hành dân chủ tạo sự đồng thuận giúp giá trị sản xuất công nghiệp năm 2017 đạt 790 tỷ đồng (tăng 41,6 lần so với 1997), thu ngân sách đạt 186 tỷ đồng, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 5,1% và đảm bảo 100% chỉ tiêu giao quân 88 thanh niên trong 3 năm liên tiếp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và quy chế dân chủ cơ sở trong quản trị đô thị.
• Đánh giá toàn diện thực trạng thực thi Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 với các chỉ số ấn tượng: 42/42 tổ dân phố có quy ước (100%) và 161/161 nhà trọ đạt chuẩn an toàn tự quản (100%).
• Khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa thực hành dân chủ với tốc độ tăng trưởng kinh tế 11,5% và tỷ lệ giảm nghèo bền vững xuống còn 5,1% tại phường Bình Thọ.
• Chỉ rõ những khó khăn đặc thù của đô thị về phương thức huy động cử tri tham gia bàn bạc và quyết định trực tiếp.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi nhằm kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực đội ngũ và đổi mới phương thức tương tác chính quyền - nhân dân.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một nghiên cứu thực chứng sâu sắc về mô hình thực thi dân chủ cơ sở cấp phường tại Thành phố Hồ Chí Minh, làm tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương cần đẩy mạnh số hóa các quy trình công khai và lấy ý kiến cử tri trong giai đoạn 2020–2025. Các nhà quản lý và nghiên cứu học thuật hãy khai thác ngay những phát hiện và bài học kinh nghiệm từ luận văn này để áp dụng vào thực tiễn quản lý địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1. Dân chủ và Quy chế dân chủ ở cơ sở 1. Khái niệm Dân chủ, Dân chủ cơ sở và Quy chế dân chủ ở cơ sở 1. Dân chủ Thuật ngữ dân chủ xuất hiện từ thời cổ đại.

Người đầu tiên đưa ra khái niệm dân chủ là nhà sử học, nhà chính trị học người Hy Lạp là Hêrôđốt (484 - 425 trước Công nguyên) khi ông xem xét các thể chế chính trị trong lịch sử. Theo ông, lịch sử đã xuất hiện ba kiểu thể chế chính trị: quân chủ, quý tộc và dân chủ, trong đó dân chủ là thể chế chính trị do nhân dân nắm quyền lực thông qua con đường bầu cử. Để chỉ một hiện thực dân chủ đã được thiết lập trên thực tế, trong ngôn ngữ đã xuất hiện thuật ngữ democratia, nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân (democratia là từ ghép của hai từ demos là nhân dân, cratos là quyền lực). Như vậy, với nguyên nghĩa của từ, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân.

Nhân dân là chủ thể của quyền lực, sử dụng quyền lực để tổ chức, quản lý xã hội, phát triển xã hội, phát triển con người. Với ý nghĩa đó, dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội - nhất là xã hội có giai cấp. Ngay từ xã hội cộng sản nguyên thủy con người đã biết sống gắn bó với nhau thành cộng đồng để tồn tại và phát triển. Họ biết sử dụng sức mạnh của cộng đồng để thực hiện quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.

Một hình thức đặc biệt của dân chủ đã xuất hiện mà Ăngghen gọi là dân chủ quân sự hay dân chủ nguyên thủy. Thông qua Đại hội nhân dân, nhân dân đã bầu ra Hội đồng thị tộc và Thủ lĩnh quân sự, đồng thời quyết định những vấn đề quan trọng của thị tộc. Trong "nền dân chủ quân sự", quyền lực của 9 nhân dân "thiêng liêng và bất khả xâm phạm, đều là một quyền lực tối cao do tự nhiên ban cho, quyền lực mà mỗi người phải phục tùng một cách vô điều kiện, trong tình cảm, tư tưởng, và hành động của mình" [14, tr. Sự phát triển của sản xuất và phân công lao động xã hội, phân hóa giai cấp và đấu tranh giai cấp đã làm cho xã hội cộng sản nguyên thủy tan rã, hình thành nên Nhà nước chiếm hữu nô lệ.

Giai cấp chủ nô đã biến Nhà nước thành công cụ thực hiện quyền lực chính trị, phục vụ lợi ích của mình. Nhà nước chủ nô dân chủ là hình thức đầu tiên của chế độ dân chủ trong xã hội có giai cấp - dân chủ của giai cấp chủ nô. Theo Các Mác, trong tác phẩm Phê phán Cương lĩnh Gôta (1875), dân chủ tức là chính quyền của nhân dân. Trong tác phẩm Nhà nước và cách mạng Lênin cũng cho rằng chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong những hình thái của Nhà nước.

Nhà nước chủ nô là hình thái dân chủ đầu tiên trong lịch sử nhưng không phải giành cho nhân dân với tư cách là số đông mà là cho giai cấp chủ nô. Tuyệt đại bộ phận con người đã bị đẩy xuống hàng nô lệ trở thành "con vật biết nói". Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến cho cuộc đấu tranh giành quyền dân chủ trở thành một trong những nội dung của cuộc đấu tranh giai cấp. Nền dân chủ sơ khai của xã hội loài người không được tiếp tục phát triển ở thời kỳ lịch sử tiếp theo mà lại bị thủ tiêu bởi chế độ chuyên chế phong kiến.

Nhà nước phong kiến, độc đoán chuyên quyền câu kết với các thế lực của thần quyền đã gạt nhân dân lao động ra khỏi cơ chế quyền lực. Cuộc đấu tranh giành quyền lực - giành quyền làm chủ lại tiếp tục diễn ra gay gắt. Kết quả là chế độ chuyên chế phong kiến lại bị một trật tự dân chủ mới mạnh mẽ hơn phủ định - đó là chế độ dân chủ tư sản. Nền dân chủ tư sản mạnh mẽ vì nó dựa trên một nền kinh tế - xã hội phát triển hơn so với các chế độ trước đó.

10 So với chế độ dân chủ sơ khai thời kỳ cổ đại, nền dân chủ tư sản đạt tới trình độ phát triển cao hơn. Theo đó, các quan niệm về dân chủ được bắt đầu từ khái niệm nhân dân là người chủ của quyền lực, có quyền và nghĩa vụ công dân được pháp luật quy định và bảo vệ. Dưới chế độ dân chủ tư sản địa vị xã hội của công dân được pháp luật thành văn và không thành văn quy định. Nhưng nền dân chủ tư sản trong thực chất còn rất nhiều hạn chế và không thoát khỏi sự mị dân nhằm bảo vệ quyền lợi cho giai cấp tư sản cầm quyền.

"Trong Nhà nước tư sản dân chủ nhất, quần chúng bị áp bức đều luôn vấp phải các mâu thuẫn hiển nhiên giữa quyền bình đẳng hình thức do "chế độ dân chủ" của bọn tư bản ban bố với hàng nghìn hạn chế và mánh khóe dối trá thực sự, đang biến những người vô sản thành nô lệ làm thuê" [24, tr. Sự hạn chế và tính chất mị dân của dân chủ tư sản thể hiện như thế nào? Dưới chế độ dân chủ tư sản cùng với sự tha hóa của con người là sự tha hóa về quyền lực, đặc biệt là quyền lực chính trị. Đúng như nhận xét của C.Mác về chế độ dân chủ tư sản rằng bầu cử trong chủ nghĩa tư bản là sự "tự do" của nhân dân lựa chọn những người thống trị mình. Trong tác phẩm Nhà nước và cách mạng, Lênin có nhận xét tinh tế về bản chất chế độ dân chủ tư sản: "Chế độ đại nghị tư sản là chế độ kết hợp chế độ dân chủ (không phải cho nhân dân) với chế độ quan liêu (chống nhân dân)" [25, tr.

Cơ sở bảo vệ lợi ích của nền dân chủ tư sản là bảo vệ, bênh vực và tạo mọi cơ hội cho giai cấp tư sản ngày càng giàu có. Điều đó được thể hiện tập trung trong các quy định pháp luật của Nhà nước tư sản. Chẳng hạn, các quy định về kiểm soát tài sản, nơi cư trú, quy định về vận động tài chính cho các cuộc bầu cử v. Nhà nước tư sản luôn luôn đề cao chức năng chính trị (thống trị giai cấp) khi hình thành bất kỳ một quy định pháp luật nào để thực thi trong xã hội.

Trong xã hội tư bản mâu thuẫn giữa tính chất giai cấp của 11 giai cấp tư sản cầm quyền với tính nhân dân (tính vô sản) của dân chủ càng trở nên gay gắt. Đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến cách mạng vô sản để giải quyết mâu thuẫn trên bằng việc thiết lập chế độ dân chủ XHCN. Trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản, C.Ăngghen đã chỉ rõ: "Giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phải tự giành lấy chính quyền, phải tự mình vươn lên thành giai cấp dân tộc" [15, tr.623-624], phải giành lấy dân chủ với ý nghĩa trực tiếp là giành lấy quyền lực Nhà nước (quyền làm chủ về chính trị), thiết lập Nhà nước dân chủ vô sản, chế độ dân chủ vô sản. Đó là "chế độ sẽ thi hành ngay lập tức những biện pháp để chặt tận gốc chế độ quan liêu và sẽ có thể thi hành những biện pháp ấy tới cùng, tới chỗ hoàn toàn phá hủy chế độ quan liêu, tới chỗ hoàn toàn xây dựng một chế độ dân chủ cho nhân dân" [25, tr.

Với ý nghĩa đó, chế độ dân chủ vô sản, chế độ dân chủ XHCN đóng vai trò to lớn trong các cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và con người, trở thành mục tiêu và động lực của cuộc cách mạng vô sản. Chế độ dân chủ XHCN là chế độ chính trị mà ở đó những giá trị dân chủ, quyền lực của nhân dân được thể chế hóa thành pháp luật, thành những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, thành nguyên tắc mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội, các giá trị và chuẩn mực dân chủ chi phối hoạt động của mọi lĩnh vực xã hội. Nền dân chủ XHCN với tư cách là chế độ chính trị, đồng thời với tư cách là quyền lực của nhân dân sẽ từng bước hoàn thiện và phát huy vai trò to lớn trong tiến trình cách mạng, dưới sự lãnh đạo của Đảng mácxít - lêninnít. Sự thống nhất giữa dân chủ về chính trị - pháp lý và dân chủ trong kinh tế, làm chủ trong kinh tế và xã hội sẽ tạo điều kiện để dân chủ XHCN ra đời, tồn tại và phát triển vì lợi ích của nhân dân lao động.

Theo Lênin: 12 "Không có chế độ dân chủ thì chủ nghĩa xã hội không thể thực hiện được theo hai ý nghĩa sau đây: (1) giai cấp vô sản không thể hoàn thành được cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa nếu họ không được chuẩn bị cho cuộc cách mạng đó thông qua cuộc đấu tranh cho chế độ dân chủ; (2) chủ nghĩa xã hội chiến thắng sẽ không giữ được thắng lợi của mình và sẽ không dẫn được nhân loại đi đến chỗ thủ tiêu nhà nước, nếu không thực hiện được đầy đủ chế độ dân chủ" [24, tr. Sau thắng lợi của cách mạng Tháng mười Nga, Nhà nước Xô viết - chế độ dân chủ XHCN đầu tiên trên thế giới ra đời. Theo Lênin: "Chế độ Xô viết là chế độ dân chủ ở mức cao nhất cho công nhân và nông dân; đồng thời, nó có nghĩa là sự đoạn tuyệt với chế độ dân chủ tư sản và sự xuất hiện trong lịch sử thế giới một chế độ dân chủ kiểu mới, tức là chế độ dân chủ vô sản hay là chuyên chính vô sản" [27, tr. Chế độ dân chủ ở nước Nga Xô viết đã từng bước hiện thực hóa quyền dân chủ của nhân dân trên thực tế, hiện thực hóa sự bình đẳng của quần chúng trong việc tham gia vào tổ chức và hoạt động chính quyền nhà nước - xác định hình thức, nội dung và nhiệm vụ của Nhà nước.

Ở Việt Nam, sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - Nhà nước công - nông đầu tiên ở Đông Nam Á được thiết lập. Nhân dân ta từ địa vị nô lệ làm thuê đã trở thành người chủ của đất nước. Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, miền Bắc đi lên chủ nghĩa xã hội, nhân dân miền Bắc đã trở thành chủ thể của mọi quyền lực.