Thực hành biên dịch chuyên đề 1 - Tài liệu học tập sinh viên tiếng Anh (ĐH Ngoại ngữ Huế)

Tài liệu thực hành biên dịch chuyên đề 1 dành cho sinh viên tiếng Anh. Nâng cao kỹ năng biên dịch chuyên ngành, tài liệu hữu ích cho việc học tập.

• Người hướng dẫn: Ts. Trần Thị Thảo Phương
• Trường học: Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Biên dịch
• Đề tài: Thực hành biên dịch chuyên đề 1
• Loại tài liệu: Tài liệu học tập
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• GENERAL INTRODUCTION
• 1. SESSION 1: Introduction to the Course
• 1.1. What is translation?
• 1.1.1. Key definitions from translation experts and theorists
• 1.1.2. Definitions of translation under Vietnamese translators’ eye
• 1.1.3. Questions for discussion
• 1.2. Why Is Translation So Important?
• 1.3. What is specialised translation?
• 1.4. Specialised translation and specialised text
• 1.4.1. Semi-specialized texts
• 1.4.2. Some uses of "specialized translation" and its synonyms
• 1.5. Major challenges in specialised translation
• 1.5.1. Questions for discussion
• 1.5.2. Some most common issues
• 1.6. Skills to succeed as a professional translator
• 1.6.1. Why translation is a skill?
• 1.6.2. What skills do a professional translator need?
• 2. SESSION 2: STEPS AND TECHNIQUES IN TRANSLATION
• 2.1. Steps in translation (adapted from Alireza Ghadi, 2010)
• 2.1.1. STEP 1: BROWSING THROUGH THE TEXT
• 2.1.2. STEP 2: THE ANALYSIS OF A TEXT
• 2.1.3. STEP 3: IDENTIFY NEW WORDS OR PHRASE THAT DIFFICULT TO TRANSLATE
• 2.1.4. STEP 4: IDENTIFY SENTENCE STRUCTURES (GRAMMATICAL PATTERNS)
• 2.1.5. STEP 5: PRELIMINARY TRANSLATION
• 2.1.6. STEP 6: SECOND TRANSLATION
• 2.1.7. STEP 7: CHECKING THE FIRST DRAFT
• 2.1.8. STEP 8: SEEK FOR COMMENTS AND FEEDBACK
• 2.1.9. STEP 9: RECHECK, POLISH YOUR TRANSLATION
• 2.2. Qualities of an ideal translation (ABC)
• 2.3. Newmark’s translation techniques
• 3. SESSION 3: TEXT TYPES IN TRANSLATION
• 3.1. Questions for discussion
• 3.2. Text types and translation strategies
• 4. SESSION 4: DEVELOPING VOCABULARY IN TRANSLATION
• 4.1. Creating a translation glossary
• 4.1.1. What is a translation glossary?
• 4.1.2. What are the benefits of using a translation glossary?
• 4.1.3. An example of a simple glossary
• 4.1.4. What to include in your translation glossary?
• 4.1.4.1. (1) Your key terms
• 4.1.4.2. (3) Preferred translations of terms
• 5. SESSION 5: CONVENTIONS OF NAMES AND TITLES OF ORGANIZATIONS AND INSTITUTIONS IN AGRICULTURE AND RURAL DEVELOPMENT
• 6. SESSION 6: TRANSLATION PRACTICE: BROCHURES/ LEAFLETS
• 7. SESSION 7: REVIEW AND PRACTICE
• 7.1. Questions for review
• 8. SESSION 8: PROGRESS TEST
• 9. SESSION 9: TRANSLATION PRACTICE: SHORT NEWS
• 10. SESSION 10: TRANSLATION PRACTICE: GUIDELINES/ MANUALS
• 11. SESSION 11: TRANSLATION PRACTICE: SCIENTIFIC REPORTS
• 12. SESSION 12: TRANSLATION PRACTICE: LEGAL DOCUMENTS
• 13. SESSION 13: TRANSLATION PRACTICE: ENCYCLOPEDIC ENTRIES
• 14. SESSION 14: EXTRA-CURRICULUM ACTIVITIES
• 15. SESSION 15: REVIEW AND FEEDBACK

Tóm tắt

I. Khái Niệm Biên Dịch Chuyên Đề Định Nghĩa Tầm Quan Trọng

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, biên dịch chuyên đề, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, đóng vai trò then chốt. Theo Bell (1998), biên dịch là quá trình chuyển đổi ngôn ngữ, đảm bảo giữ nguyên ý nghĩa và phong cách. Shuttleworth và Cowie (1997) nhấn mạnh rằng biên dịch là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều loại hình, từ biên dịch văn học đến biên dịch kỹ thuật. Brislin (1976) định nghĩa biên dịch là sự chuyển giao tư tưởng giữa các ngôn ngữ, bất kể hình thức hay hệ thống chữ viết. Wilss (1982) coi biên dịch là một quá trình chuyển đổi văn bản gốc sang văn bản đích tương đương, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng. Nida và Taber (1982) nhấn mạnh rằng biên dịch là quá trình tái tạo thông điệp gần gũi nhất có thể trong ngôn ngữ đích, về cả ý nghĩa và phong cách. Biên dịch không chỉ là thay thế từ ngữ mà còn là tái tạo ý nghĩa và thông điệp một cách chính xác. Ví dụ, việc dịch một báo cáo khoa học về giống lúa mới đòi hỏi không chỉ kiến thức ngôn ngữ mà còn sự hiểu biết về nông nghiệp và sinh học.

Tại Việt Nam, biên dịch được hiểu là quá trình chuyển tải lời lẽ, ý tưởng từ một ngôn ngữ sang ngôn ngữ khác, đảm bảo sự tương đương về mặt nội dung và hình thức. Trong biên dịch chuyên đề, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện để truyền tải kiến thức chuyên môn. Do đó, biên dịch viên cần có kiến thức sâu rộng về lĩnh vực mình đang biên dịch. Ví dụ, khi dịch một tài liệu về quản lý rừng bền vững, biên dịch viên cần hiểu rõ các khái niệm về lâm nghiệp, sinh thái và kinh tế. Biên dịch đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến kiến thức, thúc đẩy hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

1.1. Các định nghĩa quan trọng về biên dịch từ chuyên gia

Nhiều học giả đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về biên dịch. Bell (1998) nhấn mạnh sự tương đương về ngữ nghĩa và phong cách. Shuttleworth và Cowie (1997) nhấn mạnh tính đa dạng của các loại hình biên dịch. Brislin (1976) tập trung vào việc chuyển giao tư tưởng. Wilss (1982) nhấn mạnh sự hiểu biết về cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng. Nida và Taber (1982) nhấn mạnh việc tái tạo thông điệp trong ngôn ngữ đích. Các định nghĩa này đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự chính xác và trung thực trong quá trình biên dịch. Để đảm bảo chất lượng biên dịch, biên dịch viên cần có kiến thức chuyên môn, kỹ năng ngôn ngữ và khả năng nghiên cứu. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ biên dịch cũng giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng công việc.

1.2. Tầm quan trọng của biên dịch trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, biên dịch đóng vai trò then chốt trong việc kết nối các nền văn hóa và kinh tế. Chỉ khoảng 10% dân số thế giới nói tiếng Anh, do đó, biên dịch giúp mở rộng phạm vi tiếp cận thị trường và kiến thức. Biên dịch giúp vượt qua rào cản ngôn ngữ và tạo điều kiện cho sự hợp tác quốc tế. Các văn bản văn học, sách và tiểu thuyết cần được biên dịch để tiếp cận độc giả trên toàn thế giới. Biên dịch cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ và kiến thức khoa học. Ví dụ, việc biên dịch các tài liệu kỹ thuật về máy móc nông nghiệp giúp nông dân Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến và nâng cao năng suất.

II. Thách Thức Biên Dịch Chuyên Ngành Vấn Đề Giải Pháp Hữu Hiệu

Biên dịch chuyên ngành nói chung và biên dịch chuyên ngành nông nghiệp nói riêng đặt ra nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là yêu cầu về kiến thức chuyên môn. Biên dịch viên cần có kiến thức sâu rộng về lĩnh vực mình đang biên dịch để đảm bảo sự chính xác và trung thực. Ví dụ, khi dịch một báo cáo về bệnh dịch trên cây trồng, biên dịch viên cần hiểu rõ về sinh học thực vật, bệnh học và các biện pháp phòng trừ. Bên cạnh đó, biên dịch viên cần phải làm chủ từ vựng chuyên ngành và các thuật ngữ kỹ thuật. Các thuật ngữ này thường phức tạp và có thể có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Ngoài ra, biên dịch viên cần phải chú ý đến sự khác biệt về văn hóa và phong cách viết giữa các ngôn ngữ. Một văn bản có thể được viết theo một phong cách trang trọng và học thuật trong một ngôn ngữ, nhưng lại cần được viết theo một phong cách đơn giản và dễ hiểu trong ngôn ngữ khác.

Một thách thức khác là sự thay đổi liên tục của ngôn ngữ và kiến thức. Các thuật ngữ mới liên tục được tạo ra và các khái niệm mới liên tục xuất hiện. Biên dịch viên cần phải liên tục học hỏi và cập nhật kiến thức để đáp ứng yêu cầu của công việc. Để vượt qua những thách thức này, biên dịch viên cần có kỹ năng nghiên cứu, khả năng phân tích và tổng hợp thông tin, và khả năng làm việc độc lập. Ngoài ra, việc sử dụng các công cụ hỗ trợ biên dịch, như từ điển chuyên ngành, phần mềm quản lý thuật ngữ và công cụ biên dịch máy, cũng giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng công việc.

2.1. Khó khăn về kiến thức chuyên môn và từ vựng kỹ thuật

Biên dịch chuyên ngành đòi hỏi biên dịch viên phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng về lĩnh vực mình đang biên dịch. Ví dụ, khi dịch một tài liệu về kỹ thuật nuôi tôm, biên dịch viên cần hiểu rõ về sinh học của tôm, các bệnh thường gặp và các biện pháp phòng trừ. Bên cạnh đó, biên dịch viên cần phải làm chủ từ vựng chuyên ngành và các thuật ngữ kỹ thuật. Các thuật ngữ này thường phức tạp và có thể có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Việc sử dụng từ điển chuyên ngành và các nguồn tài liệu tham khảo giúp biên dịch viên giải quyết vấn đề này.

2.2. Sự khác biệt về văn hóa và phong cách viết

Sự khác biệt về văn hóa và phong cách viết giữa các ngôn ngữ có thể gây khó khăn cho biên dịch viên. Một văn bản có thể được viết theo một phong cách trang trọng và học thuật trong một ngôn ngữ, nhưng lại cần được viết theo một phong cách đơn giản và dễ hiểu trong ngôn ngữ khác. Biên dịch viên cần phải điều chỉnh phong cách viết để phù hợp với ngôn ngữ đích và đối tượng độc giả. Ví dụ, khi dịch một hướng dẫn sử dụng máy móc nông nghiệp, biên dịch viên cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản và dễ hiểu để người nông dân có thể dễ dàng áp dụng.

2.3. Vấn đề un transability và các thuật ngữ văn hóa

Catford phân biệt hai loại 'untranslatability': ngôn ngữ và văn hóa. Untranslatability về ngôn ngữ xảy ra khi không có sự thay thế về từ vựng hoặc cú pháp trong ngôn ngữ đích cho một mục trong ngôn ngữ nguồn. Untranslatability về văn hóa là do sự vắng mặt trong văn hóa ngôn ngữ đích của một đặc điểm tình huống liên quan đến văn bản ngôn ngữ nguồn. Việc dịch tên riêng và các thuật ngữ văn hóa, thể chế đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng, thường cần phải chuyển tự hoặc giải thích để duy trì ý nghĩa và sự phù hợp.

III. Phương Pháp Biên Dịch Tài Liệu Quy Trình Kỹ Thuật Hiệu Quả

Để biên dịch một tài liệu một cách hiệu quả, cần tuân thủ một quy trình chặt chẽ. Đầu tiên, cần đọc lướt văn bản để nắm bắt tổng quan về chủ đề, nguồn gốc, mục đích và đối tượng độc giả. Tiếp theo, cần phân tích kỹ lưỡng văn bản, xác định các thuật ngữ khó và các vấn đề tiềm ẩn. Sau đó, tiến hành biên dịch sơ bộ, chú ý đến sự chính xác và trung thực. Sau khi biên dịch xong, cần kiểm tra và chỉnh sửa bản dịch, đảm bảo sự trôi chảy và dễ hiểu. Cuối cùng, cần xin ý kiến phản hồi từ người khác để hoàn thiện bản dịch. Newmark (1988) đã đề xuất nhiều kỹ thuật biên dịch khác nhau, như chuyển ngữ (transference), tự nhiên hóa (naturalization), tương đương văn hóa (cultural equivalent), tương đương chức năng (functional equivalent), mô tả tương đương (descriptive equivalent), phân tích thành phần (componential analysis), đồng nghĩa (synonymy), dịch xuyên suốt (through-translation), chuyển đổi (shifts or transpositions), điều chỉnh (modulation), biên dịch được công nhận (recognized translation), bù đắp (compensation) và diễn giải (paraphrase).

Các kỹ thuật này giúp biên dịch viên giải quyết các vấn đề khác nhau trong quá trình biên dịch. Ví dụ, khi biên dịch một thuật ngữ văn hóa, biên dịch viên có thể sử dụng kỹ thuật tương đương văn hóa để tìm một thuật ngữ tương đương trong ngôn ngữ đích. Khi biên dịch một câu phức tạp, biên dịch viên có thể sử dụng kỹ thuật chuyển đổi để thay đổi cấu trúc câu mà vẫn giữ nguyên ý nghĩa.

3.1. Các bước cơ bản trong quy trình biên dịch theo Alireza Ghadi

Alireza Ghadi (2010) đã đề xuất một quy trình biên dịch bao gồm các bước sau: đọc lướt văn bản, phân tích văn bản, xác định thuật ngữ khó, biên dịch sơ bộ, kiểm tra và chỉnh sửa bản dịch, xin ý kiến phản hồi và hoàn thiện bản dịch. Bước đọc lướt giúp biên dịch viên nắm bắt tổng quan về văn bản. Bước phân tích giúp biên dịch viên xác định các vấn đề tiềm ẩn. Bước biên dịch sơ bộ giúp biên dịch viên tạo ra một bản dịch ban đầu. Bước kiểm tra và chỉnh sửa giúp biên dịch viên đảm bảo sự chính xác và trôi chảy. Bước xin ý kiến phản hồi giúp biên dịch viên hoàn thiện bản dịch.

3.2. Các phẩm chất của một bản biên dịch lý tưởng ABC

Một bản biên dịch lý tưởng cần phải đáp ứng ba phẩm chất: chính xác (accurate), đẹp (beautiful) và truyền đạt (communicative). Tính chính xác đảm bảo rằng bản dịch truyền tải đúng ý nghĩa của văn bản gốc. Tính đẹp đảm bảo rằng bản dịch sử dụng ngôn ngữ tự nhiên và phù hợp với văn phong của văn bản gốc. Tính truyền đạt đảm bảo rằng bản dịch dễ hiểu và phù hợp với đối tượng độc giả. Ba phẩm chất này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng của bản dịch.

3.3. Kỹ thuật biên dịch của Newmark Chuyển ngữ tự nhiên hóa ...

Newmark (1988) đã đề xuất nhiều kỹ thuật biên dịch khác nhau, như chuyển ngữ, tự nhiên hóa, tương đương văn hóa, tương đương chức năng, mô tả tương đương, phân tích thành phần, đồng nghĩa, dịch xuyên suốt, chuyển đổi, điều chỉnh, biên dịch được công nhận, bù đắp và diễn giải. Chuyển ngữ là việc chuyển một từ hoặc cụm từ từ ngôn ngữ gốc sang ngôn ngữ đích mà không thay đổi. Tự nhiên hóa là việc điều chỉnh một từ hoặc cụm từ từ ngôn ngữ gốc để phù hợp với ngữ pháp và phát âm của ngôn ngữ đích. Tương đương văn hóa là việc thay thế một khái niệm văn hóa trong ngôn ngữ gốc bằng một khái niệm tương đương trong ngôn ngữ đích. Các kỹ thuật này giúp biên dịch viên giải quyết các vấn đề khác nhau trong quá trình biên dịch.

IV. Xây Dựng Từ Vựng Biên Dịch Tạo Bảng Thuật Ngữ Chuyên Ngành

Việc xây dựng và phát triển vốn từ vựng là một yếu tố quan trọng để thành công trong biên dịch. Bảng thuật ngữ dịch (translation glossary) là một danh sách các thuật ngữ quan trọng trong một lĩnh vực cụ thể, cùng với định nghĩa và bản dịch đã được phê duyệt. Việc sử dụng bảng thuật ngữ giúp đảm bảo tính nhất quán và chính xác trong quá trình biên dịch. Bảng thuật ngữ nên bao gồm các thuật ngữ chuyên ngành, các thuật ngữ liên quan đến thương hiệu, các thuật ngữ dành riêng cho đối tượng và các từ khóa quan trọng. Bên cạnh đó, cần cung cấp định nghĩa và giải thích rõ ràng cho từng thuật ngữ để giúp biên dịch viên hiểu rõ ý nghĩa và cách sử dụng.

Việc tạo ra một bảng thuật ngữ song ngữ trong Excel là một cách hiệu quả để quản lý và chia sẻ từ vựng. Bảng thuật ngữ nên bao gồm các cột cho thuật ngữ trong ngôn ngữ gốc, định nghĩa, thuật ngữ trong ngôn ngữ đích và các ghi chú khác. Bảng thuật ngữ có thể được sử dụng để tìm kiếm nhanh chóng các thuật ngữ cần thiết và để đảm bảo tính nhất quán trong các dự án biên dịch khác nhau. Việc sử dụng bảng thuật ngữ giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng của bản dịch.

4.1. Bảng thuật ngữ dịch Định nghĩa thành phần và lợi ích

Bảng thuật ngữ dịch là một danh sách các thuật ngữ quan trọng trong một lĩnh vực cụ thể, cùng với định nghĩa và bản dịch đã được phê duyệt. Các thành phần của bảng thuật ngữ bao gồm thuật ngữ trong ngôn ngữ gốc, định nghĩa và thuật ngữ trong ngôn ngữ đích. Việc sử dụng bảng thuật ngữ giúp đảm bảo tính nhất quán và chính xác trong quá trình biên dịch. Bảng thuật ngữ giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng của bản dịch. Việc chia sẻ bảng thuật ngữ với các biên dịch viên khác cũng giúp đảm bảo tính nhất quán trong các dự án biên dịch khác nhau.

4.2. Các loại thuật ngữ cần có trong bảng thuật ngữ

Bảng thuật ngữ nên bao gồm các thuật ngữ chuyên ngành, các thuật ngữ liên quan đến thương hiệu, các thuật ngữ dành riêng cho đối tượng và các từ khóa quan trọng. Các thuật ngữ chuyên ngành là các thuật ngữ đặc trưng cho một lĩnh vực cụ thể. Các thuật ngữ liên quan đến thương hiệu là các thuật ngữ được sử dụng để mô tả sản phẩm hoặc dịch vụ của một công ty. Các thuật ngữ dành riêng cho đối tượng là các thuật ngữ mà đối tượng mục tiêu có khả năng sử dụng và hiểu được. Các từ khóa quan trọng là các từ khóa mà khách hàng mục tiêu sử dụng để tìm kiếm thông tin trên các công cụ tìm kiếm. Việc lựa chọn các loại thuật ngữ phù hợp giúp đảm bảo rằng bảng thuật ngữ đáp ứng được nhu cầu của dự án biên dịch.

4.3. Cách tạo bảng thuật ngữ song ngữ trong Excel

Việc tạo ra một bảng thuật ngữ song ngữ trong Excel là một cách hiệu quả để quản lý và chia sẻ từ vựng. Bảng thuật ngữ nên bao gồm các cột cho thuật ngữ trong ngôn ngữ gốc, định nghĩa, thuật ngữ trong ngôn ngữ đích và các ghi chú khác. Excel cung cấp nhiều công cụ để tạo ra một bảng thuật ngữ chuyên nghiệp và dễ sử dụng. Việc sử dụng các tính năng như lọc, sắp xếp và tìm kiếm giúp biên dịch viên nhanh chóng tìm thấy các thuật ngữ cần thiết. Việc chia sẻ bảng thuật ngữ với các biên dịch viên khác cũng trở nên dễ dàng hơn với Excel.

V. Biên Dịch Tên Tổ Chức Quy Ước Thể Thức Trong Nông Nghiệp

Khi biên dịch tên các tổ chức và cơ quan, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, cần tuân thủ các quy ước và thể thức nhất định. Đối với các tổ chức quốc tế, thường sử dụng tên gọi chính thức đã được công nhận rộng rãi. Đối với các tổ chức trong nước, có thể sử dụng tên viết tắt hoặc tên đầy đủ, tùy thuộc vào ngữ cảnh và mục đích giao tiếp. Cần chú ý đến sự khác biệt về hệ thống tổ chức và quản lý giữa các quốc gia để đảm bảo sự chính xác và phù hợp.

Ví dụ, khi biên dịch tên Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, có thể sử dụng tên viết tắt là Bộ NN&PTNT hoặc tên đầy đủ là Ministry of Agriculture and Rural Development (MARD). Việc lựa chọn tên gọi phù hợp phụ thuộc vào đối tượng độc giả và mục đích giao tiếp. Nếu đối tượng độc giả là người Việt Nam, có thể sử dụng tên viết tắt. Nếu đối tượng độc giả là người nước ngoài, nên sử dụng tên đầy đủ.

5.1. Nguyên tắc chung khi biên dịch tên tổ chức cơ quan

Khi biên dịch tên tổ chức, cơ quan, cần tuân thủ các nguyên tắc sau: sử dụng tên gọi chính thức, đảm bảo sự chính xác và phù hợp, chú ý đến sự khác biệt về hệ thống tổ chức và quản lý, sử dụng tên viết tắt hoặc tên đầy đủ tùy thuộc vào ngữ cảnh và mục đích giao tiếp. Việc tuân thủ các nguyên tắc này giúp đảm bảo sự chuyên nghiệp và uy tín của bản dịch.

5.2. Ví dụ về biên dịch tên các cơ quan trong ngành nông nghiệp

Ví dụ về biên dịch tên các cơ quan trong ngành nông nghiệp: Vụ Kế hoạch (Department of Planning), Vụ Tài chính (Department of Finance), Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (Department of Science, Technology and Environment), Vụ Hợp tác quốc tế (Department of International Cooperation), Vụ Pháp chế (Legal Department), Vụ Tổ chức cán bộ (Department of Organization and Personnel), Vụ Quản lý doanh nghiệp (Department of Enterprise Management), Văn phòng Bộ (Ministry Office), Thanh tra Bộ (Ministry Inspectorate). Việc sử dụng tên gọi chính thức và đảm bảo sự chính xác là rất quan trọng.

VI. Thực Hành Biên Dịch Tờ Rơi Brochure Trong Nông Nghiệp

Biên dịch tờ rơi và brochure trong lĩnh vực nông nghiệp đòi hỏi sự chú ý đến ngôn ngữ quảng cáo và thuyết phục. Cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu và hấp dẫn để thu hút sự chú ý của độc giả. Cần nhấn mạnh các lợi ích của sản phẩm hoặc dịch vụ và sử dụng hình ảnh minh họa sinh động. Bên cạnh đó, cần đảm bảo sự chính xác và trung thực về thông tin và tuân thủ các quy định pháp luật về quảng cáo.

Ví dụ, khi biên dịch một tờ rơi quảng cáo về giống lúa mới, cần nhấn mạnh các ưu điểm vượt trội của giống lúa, như năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và chất lượng gạo ngon. Cần sử dụng hình ảnh minh họa sinh động về cánh đồng lúa trĩu hạt và gạo trắng thơm để thu hút sự chú ý của người nông dân.

6.1. Lưu ý về ngôn ngữ và phong cách trong biên dịch brochure

Khi biên dịch brochure, cần lưu ý đến ngôn ngữ quảng cáo và thuyết phục. Cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu và hấp dẫn để thu hút sự chú ý của độc giả. Cần nhấn mạnh các lợi ích của sản phẩm hoặc dịch vụ và sử dụng hình ảnh minh họa sinh động. Bên cạnh đó, cần đảm bảo sự chính xác và trung thực về thông tin và tuân thủ các quy định pháp luật về quảng cáo.

6.2. Ví dụ về biên dịch brochure quảng cáo sản phẩm nông nghiệp

Ví dụ về biên dịch brochure quảng cáo sản phẩm nông nghiệp: "Giống lúa mới XYZ: Năng suất vượt trội, chống chịu sâu bệnh tốt, chất lượng gạo ngon. Hãy chọn giống lúa XYZ để có một mùa bội thu!" (New rice variety XYZ: Outstanding yield, good pest resistance, delicious rice quality. Choose rice variety XYZ for a bumper crop!). Cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu và hấp dẫn để thu hút sự chú ý của người nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập Thực hành biên dịch chuyên đề 1 (Specialized Translation Practice 1: Agriculture and Rural Development) do TS. Trần Thị Thảo Phương biên soạn, được phát hành tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế vào năm 2021. Trong chương trình đào tạo Cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh, tài liệu này đóng vai trò là học liệu chính thức cho học phần Biên dịch chuyên ngành 1, phục vụ sinh viên định hướng chuyên sâu về biên phiên dịch (English majors specialising in translation).

Mục tiêu đào tạo cốt lõi của tài liệu là trang bị cho người học hệ thống kiến thức lý thuyết nền tảng về dịch thuật chuyên ngành (specialized translation) và rèn luyện kỹ năng biên dịch thực tế các thể loại văn bản thuộc lĩnh vực Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Chuẩn đầu ra (learning outcomes) yêu cầu người học phân biệt được văn bản chuyên ngành (specialized text), văn bản bán chuyên ngành (semi-specialized text) và văn bản thông thường (general text); nhận diện các rào cản bất khả dịch; thành thạo quy trình xử lý văn bản dịch thuật và nắm vững các kỹ thuật chuyển ngữ.

Tài liệu được cấu trúc thành 15 buổi học (Sessions), xây dựng trên sự kết hợp giữa phương pháp tiếp cận theo chủ đề (theme-based approach) và phương pháp tiếp cận dựa trên nhiệm vụ (task-based approach). Điểm đặc thù của giáo trình là việc tích hợp ngữ liệu dịch thuật thực tế từ các nguồn tài liệu trong nước và quốc tế gắn liền với chuyên ngành nông nghiệp Việt Nam, kết nối trực tiếp khung lý thuyết dịch thuật kinh điển với thực tiễn xử lý văn bản đa dạng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được phân bổ thành 15 bài học với tiến trình logic đi từ lý thuyết đại cương, phương pháp luận đến thực hành theo từng thể loại văn bản chuyên ngành cụ thể:

• Session 1 (Introduction to the Course): Giới thiệu khái niệm dịch thuật qua các định nghĩa học thuật của Roger T. Bell (1998), Shuttleworth & Cowie (1997), Richard W. Brislin (1976), Wolfram Wilss (1982), Eugene Nida & Charles R. Taber (1982). Phân loại mức độ chuyên môn hóa của văn bản; phân tích các thách thức về kiến thức kỹ thuật, rào cản bất khả dịch (untranslatability) theo J.C. Catford và Anton Popovič; tổng hợp 7 nhóm kỹ năng cần có của một biên dịch viên chuyên nghiệp theo Searls-Ridge (2000).
• Session 2 (Steps and Techniques in Translation): Chuẩn hóa quy trình biên dịch qua 9 bước theo mô hình của Alireza Ghadi (2010); xác định 3 tiêu chuẩn của một bản dịch lý tưởng theo mô hình ABC (Accurate - Beautiful - Communicative); trình bày hệ thống 15 kỹ thuật dịch của Peter Newmark (1988).
• Session 3 (Text Types in Translation): Khảo sát mối quan hệ giữa thể loại văn bản và chiến lược biên dịch dựa trên khung phân loại của Maurizio Gotti và Susan Šarčević (2006); ứng dụng thực hành trên văn bản nhãn mác nông sản (product labels).
• Session 4 (Developing Vocabulary in Translation): Hướng dẫn phương pháp thiết lập bảng thuật ngữ dịch thuật (translation glossary) và phân biệt với cơ sở dữ liệu thuật ngữ (termbase); phân loại 5 nhóm từ vựng cần thu thập (brand-specific, industry-specific, audience-specific, keywords, not-translated terms); kỹ thuật xây dựng thuật ngữ song ngữ bằng Microsoft Excel.
• Session 5 (Conventions of Names and Titles of Organizations and Institutions in Agriculture and Rural Development): Hệ thống hóa quy chuẩn dịch thuật tên gọi các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn căn cứ theo Nghị định số 15/2017/NĐ-CP.
• Session 6 đến Session 13 (Translation Practice by Text Types): Chuỗi phiên thực hành chuyên sâu theo từng thể loại văn bản:
  • Session 6: Tờ rơi, tài liệu quảng bá nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản (Brochures/Leaflets).
  • Session 7: Ôn tập lý thuyết và phân tích dịch thuật mô hình canh tác tôm - lúa; dịch văn bản về bệnh dịch chuối Cavendish (Fusarium oxysporum f. cubense).
  • Session 8: Bài kiểm tra tiến trình (Progress Test).
  • Session 9: Dịch tin tức báo chí ngắn (Short news) về biến động thị trường nông sản và dịch bệnh gia súc.
  • Session 10: Dịch cẩm nang và quy trình kỹ thuật (Guidelines/Manuals) về tiêu chuẩn 10 bước sản xuất rau sạch VietGAP.
  • Session 11: Dịch báo cáo nghiên cứu khoa học (Scientific Reports) về cơ chế phản ứng ngập úng của rễ cây và biểu hiện gen HCR1 (công bố trên tạp chí Cell, 2016).
  • Session 12: Dịch văn bản pháp quy nông nghiệp (Legal Documents).
  • Session 13: Dịch mục từ bách khoa toàn thư chuyên ngành (Encyclopedic Entries).
• Session 14 & Session 15: Hoạt động ngoại khóa (Extra-curriculum activities), tổng kết và phản hồi đánh giá (Review and Feedback).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống khái niệm vững chắc dựa trên các công trình lý thuyết dịch thuật quốc tế:

• Khái niệm và bản chất dịch thuật: Phân tích bản chất của quá trình dịch thuật (translating), bản dịch (a translation) và khái niệm trừu tượng (translation) qua các quan điểm của Bell (1998), Brislin (1976), Wilss (1982), Nida & Taber (1982), Rabin (1958), Salevsky (1993) và Toury (1995).
• Hệ thống 15 kỹ thuật dịch của Peter Newmark (1988): Chuyển dịch nguyên dạng (Transference), Nhập tịch (Naturalization), Tương đương văn hóa (Cultural equivalent), Tương đương chức năng (Functional equivalent), Tương đương miêu tả (Descriptive equivalent), Phân tích thành tố nghĩa (Componential analysis), Từ đồng nghĩa (Synonymy), Dịch sao phỏng (Through-translation/Calque), Chuyển dịch ngữ pháp (Shifts/Transpositions), Chuyển đổi góc nhìn (Modulation), Dịch theo quy ước chính thức (Recognized translation), Đền bù nghĩa (Compensation), Diễn giải (Paraphrase), Kết hợp kỹ thuật (Couplets) và Sử dụng chú thích (Notes).
• Rào cản bất khả dịch (Untranslatability): Phân định ranh giới giữa bất khả dịch về mặt ngôn ngữ (linguistic untranslatability) do khác biệt hình thái cú pháp và bất khả dịch về mặt văn hóa (cultural untranslatability) do sự thiếu vắng đặc trưng ngữ cảnh tương đương giữa ngôn ngữ nguồn (SL) và ngôn ngữ đích (TL).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích văn bản chuyên ngành: Xác định phong cách chức năng (register), người đọc mục tiêu (readership) và cấu trúc ngữ pháp phức hợp trong các văn bản kỹ thuật.
• Kỹ năng xử lý thuật ngữ và dữ liệu: Khai thác tài liệu song song (parallel texts), tra cứu danh pháp thực vật, thuật ngữ sinh học phân tử, tên gọi hành chính và xây dựng cơ sở dữ liệu thuật ngữ chuyên biệt trên Excel.
• Kỹ năng hiệu đính học thuật: Rèn luyện năng lực biên tập trước bản thảo (pre-editing), đối chiếu bản nháp với nguyên bản để kiểm tra tính chính xác của nghĩa (Accurate), sự tự nhiên của ngôn ngữ đích (Beautiful) và hiệu quả truyền đạt thông điệp (Communicative).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp giảng dạy lấy người học làm trung tâm, tích hợp giữa việc tiếp thu lý thuyết định hướng và thực hành giải quyết nhiệm vụ biên dịch:

Mô hình tổ chức bài giảng

Mỗi phiên học (Session) được thiết kế theo một trình tự sư phạm thống nhất:

1. Xác định mục tiêu học tập (Learning outcomes): Định lượng các kiến thức và kỹ năng sinh viên cần làm chủ sau buổi học.
2. Thảo luận định hướng (Questions for discussion): Kích hoạt tư duy phân tích về các vấn đề chuyên môn trước khi tiếp cận văn bản.
3. Thực hành tại lớp (Practice): Làm việc theo nhóm hoặc theo cặp để phân tích ngữ liệu, nhận diện khó khăn và áp dụng các kỹ thuật dịch cụ thể.
4. Mở rộng và tự học (Further practice): Sinh viên độc lập tìm kiếm ngữ liệu thực tế liên quan đến chủ đề, tiến hành phân tích dịch thuật và trích dẫn tài liệu theo chuẩn học thuật.

Quy trình biên dịch 9 bước ứng dụng

Giáo trình yêu cầu người học tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 9 bước biên dịch theo nghiên cứu của Alireza Ghadi (2010):

Bước	Tên bước	Mục tiêu và Thao tác chính
Bước 1	Browsing through the text	Đọc lướt (skimming/scanning) xác định nguồn văn bản, phong cách, mục đích và độc giả mục tiêu.
Bước 2	The analysis of a text	Đọc toàn văn ít nhất 2 lần; đọc sâu có chủ đích dịch thuật (reading with translation intention) để đánh giá chất lượng văn bản gốc.
Bước 3	Identify new words or phrases	Gạch chân, liệt kê và giải nghĩa các thuật ngữ chuyên ngành khó.
Bước 4	Identify sentence structures	Nhận diện các mô hình ngữ pháp và cấu trúc câu phức tạp.
Bước 5	Preliminary translation	Thiết lập bản dịch thô sơ bộ bằng miệng hoặc ghi chú bên lề; tra cứu tài liệu song song nếu chủ đề mới.
Bước 6	Second translation	Soạn thảo bản dịch viết thứ hai, lựa chọn chiến lược và kỹ thuật dịch chuẩn xác để truyền tải đầy đủ ý niệm.
Bước 7	Checking the first draft	Đối chiếu bản thảo với văn bản nguồn theo từng câu để đảm bảo không sót ý và giữ đúng trật tự logic.
Bước 8	Seek for comments and feedback	Trao đổi, thu nhận phản hồi đánh giá từ giảng viên, bạn học hoặc chuyên gia ngôn ngữ.
Bước 9	Recheck, polish your translation	Hiệu đính câu chữ, chuẩn hóa ngữ cảm trong ngôn ngữ đích trước khi hoàn thiện sản phẩm.

Phương pháp đánh giá

Hoạt động đánh giá sinh viên được thực hiện liên tục qua nhiều hình thức:

• Đánh giá thường xuyên: Thông qua mức độ hoàn thiện bảng thuật ngữ nhóm (Group - Create - Share), các bài tập dịch phân tích tại lớp và phiếu phản hồi tiến độ hàng tuần (Weekly feedback).
• Đánh giá định kỳ: Bài kiểm tra tiến trình (Progress Test) tại Session 8 nhằm kiểm tra khả năng vận dụng lý thuyết và kỹ thuật dịch trên một văn bản độc lập.
• Đánh giá tổng kết: Phiên tổng kết và phản hồi toàn diện tại Session 15.

---

Điểm nổi bật và tính cập nhật của ngữ liệu

Giáo trình xây dựng nguồn ngữ liệu thực hành dựa trên các văn bản chuyên ngành có tính thời sự cao trong giai đoạn 2016–2021, đảm bảo tính xác thực (authenticity) và tính ứng dụng thực tiễn:

• Tích hợp văn bản quản lý nhà nước chính thức: Sử dụng toàn văn các điều khoản quy định cơ cấu tổ chức thuộc Nghị định số 15/2017/NĐ-CP của Chính phủ, giúp sinh viên nắm bắt chuẩn xác tên gọi tiếng Anh tương đương của các Vụ, Cục, Tổng cục trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Phản ánh các vấn đề kinh tế - xã hội đương đại: Ngữ liệu báo chí khai thác trực tiếp từ các ấn phẩm chính thống như Thời báo Kinh tế Sài Gòn (bài viết "Phận trâu đã thoát nhọc nhằn", 2020), báo Lao Động (bài viết về mô hình lúa - tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long, 2020), và báo cáo tình hình sản xuất thích ứng với dịch bệnh Covid-19 tại Đồng Nai năm 2021.
• Cập nhật kiến thức khoa học quốc tế: Trích đoạn các báo cáo nghiên cứu sinh học thực nghiệm công bố trên tạp chí khoa học danh tiếng Cell (tháng 9/2016) của các nhà khoa học thuộc CNRS và INRA (Pháp) về cơ chế điều hòa thủy lực ở rễ cây Arabidopsis thaliana thông qua gen HCR1 khi bị ngập nước.
• Quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành: Đưa vào quy trình 10 bước sản xuất rau sạch VietGAP (Vietnamese Good Agricultural Practices), phục vụ trực tiếp cho nhu cầu dịch thuật tài liệu hướng dẫn kỹ thuật nông nghiệp công nghệ cao.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Tài liệu được thiết kế riêng cho sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Tiếng Anh (EFL students) đang theo học định hướng Biên - Phiên dịch tại các trường đại học đào tạo ngoại ngữ.
• Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần đạt năng lực tiếng Anh tối thiểu từ bậc B2 đến C1 theo Khung tham chiếu châu Âu (CEFR), nắm vững các cấu trúc ngữ pháp học thuật nâng cao và có kỹ năng đọc hiểu văn bản khoa học - kỹ thuật.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng tài liệu làm đề cương bài giảng chi tiết cho học phần Biên dịch chuyên ngành 1; ứng dụng khung 9 bước của Ghadi và 15 kỹ thuật của Newmark để xây dựng tiêu chí chấm điểm (rubric) đánh giá bản dịch của sinh viên.
• Biên dịch viên và người tự học: Phục vụ làm tài liệu tham khảo cho các cá nhân làm việc trong lĩnh vực dịch thuật thương mại, nông nghiệp, môi trường cần chuẩn hóa hệ thống danh pháp cơ quan nhà nước và phương pháp lập thuật ngữ chuyên biệt.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh định hướng Biên phiên dịch tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế và sinh viên các khoa Ngoại ngữ có học phần Dịch thuật chuyên ngành.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi học?

Người học cần hoàn thành các học phần Lý thuyết dịch và Kỹ thuật dịch cơ bản, đạt trình độ tiếng Anh học thuật trung cấp trở lên và có kỹ năng tra cứu, đối chiếu văn bản song ngữ trên môi trường số.

3. Giáo trình này khác gì so với các tài liệu biên dịch đại cương?

Khác với các tài liệu lý thuyết chung, giáo trình tập trung hoàn toàn vào một lĩnh vực chuyên môn hẹp (Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), cung cấp các ngữ liệu đặc thù từ nhãn hàng, tin tức, văn bản pháp quy đến báo cáo khoa học đăng trên tạp chí quốc tế.

4. Làm thế nào để áp dụng quy trình 9 bước biên dịch hiệu quả trong tự học?

Người học cần thực hiện tuần tự các bước: phân tích văn bản nguồn trước khi dịch (bước 1-4), dịch nháp sơ bộ kết hợp tra cứu tài liệu song song (bước 5-6), và dành thời gian đối chiếu câu chữ, hiệu đính ngữ pháp và phong cách trước khi kết luận bản dịch hoàn tất (bước 7-9).

5. Giáo trình có tích hợp hướng dẫn sử dụng công cụ hỗ trợ dịch thuật không?

Tài liệu cung cấp hướng dẫn chi tiết tại Session 4 về phương pháp xây dựng bảng thuật ngữ song ngữ (Bilingual Glossary) và cơ sở dữ liệu thuật ngữ (Termbase) trên phần mềm Microsoft Excel phục vụ lưu trữ và tái sử dụng thuật ngữ nhất quán.

---

Kết luận

Tài liệu học tập Thực hành biên dịch chuyên đề 1: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn của TS. Trần Thị Thảo Phương cung cấp một hệ thống học liệu có cấu trúc sư phạm chặt chẽ, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết dịch học kinh điển và thực tiễn xử lý văn bản chuyên ngành. Lộ trình học tập 15 buổi học giúp người học từng bước hình thành tư duy phân tích thể loại văn bản, kỹ năng tra cứu thuật ngữ chuyên sâu và chuẩn hóa quy trình biên dịch chuyên nghiệp.

Để mở rộng kiến thức, người học có thể tham khảo thêm các tài liệu lý luận dịch thuật của Peter Newmark (1988), các công trình nghiên cứu về dịch thuật ngôn ngữ chuyên ngành (LSP) của Maurizio Gotti và Susan Šarčević (2006), cùng hệ thống văn bản pháp quy cập nhật của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ TS. TRẦN THỊ THẢO PHƯƠNG THỰC HÀNH BIÊN DỊCH CHUYÊN ĐỀ 1 (Tài liệu học tập dành cho Sinh viên Tiếng Anh) HUẾ, 2021 SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 1 TABLE OF CONTENTS TABLE OF CONTENTS. 5 SESSION 1: Introduction to the Course. What is translation? .1 Key definitions from translation experts and theorists.

Definitions of translation under Vietnamese translators’ eye: .4 Questions for discussion. Why Is Translation So Important?. What is specialised translation?. Specialised translation and specialised text .2 Semi-specialized texts .4 Some uses of "specialized translation" and its synonyms.

Major challenges in specialised translation. Questions for discussion .2 Some most common issues. Skills to succeed as a professional translator .1 Why translation is a skill?. What skills do a professional translator need?.

15 SESSION 2: STEPS AND TECHNIQUES IN TRANSLATION. Steps in translation (adapted from Alireza Ghadi, 2010). 16 STEP 1: BROWSING THROUGH THE TEXT. 16 STEP 2: THE ANALYSIS OF A TEXT.

16 STEP 3: IDENTIFY NEW WORDS OR PHRASE THAT DIFFICULT TO TRANSLATE. 17 STEP 4: IDENTIFY SENTENCE STRUCTURES (GRAMMATICAL PATTERNS). 17 STEP 5: PRELIMINARY TRANSLATION. 17 SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 2 STEP 6: SECOND TRANSLATION.

17 STEP 7: CHECKING THE FIRST DRAFT. 17 STEP 8: SEEK FOR COMMENTS AND FEEDBACK. 17 STEP 9: RECHECK, POLISH YOUR TRANSLATION. Qualities of an ideal translation (ABC).

Newmark’s translation techniques. 22 SESSION 3: TEXT TYPES IN TRANSLATION. Questions for discussion. Text types and translation strategies.

26 SESSION 4: DEVELOPING VOCABULARY IN TRANSLATION. Creating a translation glossary. What is a translation glossary? .2 What are the benefits of using a translation glossary?. An example of a simple glossary.

What to include in your translation glossary?. 29 (1) Your key terms. 29 (3) Preferred translations of terms. 30 SESSION 5: CONVENTIONS OF NAMES AND TITLES OF ORGANIZATIONS AND INSTITUTIONS IN AGRICULTURE AND RURAL DEVELOPMENT.

33 SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 3 SESSION 6: TRANSLATION PRACTICE: BROCHURES/ LEAFLETS. 35 SESSION 7: REVIEW AND PRACTICE. Questions for review. 40 SESSION 8: PROGRESS TEST.

41 SESSION 9: TRANSLATION PRACTICE: SHORT NEWS. 43 SESSION 10: TRANSLATION PRACTICE: GUIDELINES/ MANUALS. 47 SESSION 11: TRANSLATION PRACTICE: SCIENTIFIC REPORTS. 50 SESSION 12: TRANSLATION PRACTICE: LEGAL DOCUMENTS.

53 SESSION 13: TRANSLATION PRACTICE: ENCYCLOPEDIC ENTRIES. 55 SESSION 14: EXTRA-CURRICULUM ACTIVITIES. 56 SESSION 15: REVIEW AND FEEDBACK. 57 SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 4 GENERAL INTRODUCTION this work is designed and has been compiled for use as a course material of Specialized translation 1: Agriculture and rural development for EFL students at the Faculty of English, Hue University, University Of Foreign Languages.

it includes 15 sessions and are presented following a combination of theme- and task-based approaches to realizing the expected learning outcomes among the students of the course. The main objective of this course is to provide English majors specialising in translation with the basic knowledge and skills in translating various specialised texts related to Agriculture and Rural development topic. SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 5 SESSION 1: Introduction to the Course By the end of the session, students will be able to: - understand and remember some key definitions of translation - identify the differences between a general document and a specialised document - understand major challenges in specialised translation and skills to be successful as a professional translator - be initially familiarized themselves with specialised translation through translating a semi-specialised text 1. What is translation? 1.1 Key definitions from translation experts and theorists According to Bell (1998): (1) Translation is the expression in another language (target language) of what has been expressed in one language (source language), preserving semantic and stylistic equivalencies.

(2) Translation is the replacement of a representation of a text in one language by a representation of an equivalent text in a second language In the “Dictionary of Translation Studies” (1997, p. 1981), Shuttleworth and Cowie emphasizes: “ Translation. An incredibly broad notion which can be understood in many different ways. For example, one may talk of a translation as a process or a product, and identify such subtypes as literary translation, technical translation, subtitling and machine translation; moreover, while more typically it just refers to the transfer of written texts, the term sometimes also includes interpreting.” According to Brislin (1976, p.1) translation is a general term referring to the transfer of thoughts and ideas from one language to another, whether the language is in written or oral form, whether the languages have established orthographies or not; or whether one or both languages is based on signs, as with signs of the deaf.

Another expert, Wilss (1982, p.3), states that translation is a transfer process which aims at the transformation of a written source language text (SLT) into an optimally equivalent target language text (TLT), and which requires the syntactic, the semantic, and the pragmatic understanding and analytical processing of the source text. Syntactic understanding is related to style and meaning. Understanding of semantics is meaning related activity. Finally, pragmatic understanding is related to the message or implication of a sentence.

This definition does not states what is transferred. Rather, it states the requirement of the process. Nida and Taber (1982, p.12) see translating as a process of reproducing in the receptor language the closest natural equivalent of the source language SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 6 message, first in terms of meaning and secondly in terms of style. In other words, translation is a transfer of meaning, message, and style from one SLT to the TLT.

In the order of priority, style is put the last. Here the things to reproduce (transfer) is stated, message.27) defines the act of translating very briefly. It is the act of transferring meaning of a stretch or a unit of language, the whole or a part, from one language to another. Definitions of translation under Vietnamese translators’ eye: Dịch là một hoạt động bao hàm hiểu ý nghĩa của một văn bản và tạo một văn bản mới, tương đương trong một ngôn ngữ khác- gọi là ngôn ngữ đích (target language), hay bản dịch.

(Wikipedia) Hoạt động hay tiến trình chuyển tải, từ một ngôn ngữ này đến một ngôn ngữ khác. (Wikipedia) Biên dịch (translation) là việc chuyển đạt lời lẽ, ý tưởng của một bản văn (text) từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác bằng lời lẽ, ý tưởng tương đương dưới hình thức chữ viết. Ở Việt Nam hiện giờ, người ta gọi hiện tượng này là biên dịch, còn phiên dịch thì nay lại được dùng để chỉ công việc thông dịch, thông ngôn, hay nôm na là dịch nói (interpreting). Trong thuật ngữ phiên dịch, bản văn có thể hiểu là có hình thức của một từ (word), một đoản ngữ (phrase), một câu (sentence), một cú đoạn (paragraph), một đoạn văn (passage), hay cả một cuốn sách (book).

Danh từ chuyên môn gọi ngôn ngữ đem chuyển ngữ là ngôn ngữ gốc hay ngôn ngữ nguồn (source language) và ngôn ngữ được chuyển ngữ là ngôn ngữ ngọn hay ngôn ngữ đích (target language). Nói khác đi, nếu ta phiên dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt, thì tiếng Anh là ngôn ngữ gốc (ngôn ngữ nguồn) còn tiếng Việt là ngôn ngữ ngọn (ngôn ngữ đích), và ngược lại. Nói đến biên/phiên dịch là nói đến ngôn ngữ. Nếu ngôn ngữ chỉ là mớ danh pháp, tên đặt cho toàn bộ những ý niệm chung trong vũ trụ, đâu cũng như đâu, thì việc phiên dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác chắc sẽ dễ dàng, giản dị, không có gì đáng nói.

Trong trường hợp dịch từ Anh sang Việt chẳng hạn, ta chỉ việc thay thế tên tiếng Anh dùng chỉ một ý niệm nào đó bằng một tên tiếng Việt tương đương có sẵn dùng chỉ ý niệm đó là xong. Thí dụ "table" là "cái bàn", "book" là "quyểnsách'", "woman" là "đàn bà", v.v… Nhưng thực tế không phải là như vậy, người ta đã khám phá ra vô số bằng chứng cho thấy rằng mỗi ngôn ngữ diễn tả, tổ chức thực thể vũ trụ một SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 7 cách, mỗi cộng đồng ngôn ngữ chia cắt kinh nghiệm, mổ xẻ thế giới theo nhãn quan cuả những người nói ngôn ngữ đó. Dưới đây là một vài thí dụ điển hình cho thấy ngôn ngữ đã phản ảnh thế giới quan của người nói tiếng bản ngữ ra sao và ảnh hưởng cuả nó đối với nghệ thuật phiên dịch thế nào.3 Summary → In general, translation can be understood as: ✓ a process by which a spoken or written utterance takes place in one language which is intended or presumed to convey the same meaning as a previously existing utterance in another language (Rabin, 1958) ✓ the transfer of thoughts and ideas from one language (source) to another (target), whether the languages are in written or oral form. or whether one or both languages are based on signs (Brislin, 1976) ✓ a situation-related and function-oriented complex series of acts for the production of a target text, intended for addressees in another culture/language, on the basis of a given source text (Salevsky, 1993) ✓ Any utterance which is presented or regarded as a ‘translation’ within a culture, on no matter what grounds (Toury, 1995).

(quoted in Pöchhacker, Franz. Introducing Interpreting Studies, 2004: 11-12) Key terms to remember Translating: the process ( to translate; the activity rather than the tangible object); •A translation: the product of the process of translating (i. the translated text); •Translation: the abstract concept which encompasses both the process of translation and the product of that process. SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 8 1.4 Questions for discussion In pairs, try to complete this sentence: A good translation is….

For example: A good translation • is characterized by a. and formality • must fulfill the function required by the text in (SL) • must consider to whom the translation is meant for. Why Is Translation So Important? Only about 10% of people in the world speak English. There exists a large opportunity to reach out to markets other than the English-speaking ones, with the help of translation services.

SPECIALISZED TRANSLATION PRACTICE 1 9 Internet adoption around the world is increasing; people are transacting over the net much more than they did before. Hence, it is important to translate your web content into other languages. Many developing markets, such as China, Brazil, Mexico, etc., have little business communication in English. People in such countries continue to communicate in their own language.

Translation helps in cutting across language barriers and interacting with people in such countries. Literary texts, books, and novels need to be translated into various languages so that they can be read by people in other countries. What is specialised translation? 2. Specialised translation and specialised text Specialized translation is a term and concept used in the translation business and in translation schools.

A text to be translated is specialized if translating it calls for knowledge in some field that would not normally be part of a translator's or translation student's general knowledge. Specialized texts are produced by technical or specialist writers, or more specifically, texts which relate to technological subject areas or texts which deal with the practical application of very specialized information. All in all, translating specialized texts requires a high level of subject knowledge and mastery of the relevant terminology and writing conventions. Generally, there are some features that characterize specialized texts as the followings: Specialized texts: ✓ often contain bullets, and numbered items.

✓ often contain short sentences. ✓ contain no humor.