Sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy nghiên cứu khoa học tại các trường đại học ở Hải Dương

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của công cụ tài chính trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học tại các trường đại học Hải Dương.

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Thúc Đẩy Nghiên Cứu Khoa Học Qua Công Cụ Tài Chính
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ của nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH ĐỂ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 1.1. Hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.1.1. Khái niệm “nghiên cứu khoa học”
• 1.1.2. Khoa học
• 1.2. Đặc điểm của hoạt động nghiên cứu khoa học trong các trường đại học
• 1.3. Các công cụ tài chính và vai trò của nó trong việc thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.3.1. Khái niệm về công cụ tài chính và sử dụng công cụ tài chính
• 1.3.2. Sử dụng các công cụ tài chính trong việc thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.3.3. Vai trò của việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học trong các trường đại học
• 1.3.4. Các yếu tố ảnh hƣởng đến việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học trong các trƣờng đại học
• 1.3.4.1. Các yếu tố khách quan
• 1.3.4.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.4. Tiểu kết chƣơng 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH ĐỂ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI MỘT SỐ TRƢỜNG ĐẠI HỌC TẠI TỈNH HẢI DƢƠNG
• 2.1. Khái quát về trƣờng Đại học Hải Dƣơng và trƣờng Đại học kỹ thuật y tế Hải Dƣơng
• 2.1.1. Trường đại học Hải Dương
• 2.1.2. Đại học kỹ thuật y tế Hải Dương
• 2.2. Thực trạng việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng và Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dƣơng
• 2.2.1. Cơ chế chính sách đối với việc sử dụng các công cụ tài chính
• 2.2.2. Những công cụ tài chính được sử dụng tại trường Đại học Hải Dương và Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương
• 2.3. Đánh giá về việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học tại một số trƣờng đại học ở tỉnh Hải Dƣơng
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế, thiếu sót còn tồn tại
• 2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém trong hoạt động nghiên cứu khoa học tại trường Đại học Hải Dương và Trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương
• 2.4. Tiểu kết chƣơng 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH ĐỂ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI DƢƠNG VÀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT Y TẾ HẢI DƢƠNG
• 3.1. Định hƣớng phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học và việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng và Trƣờng Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dƣơng
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học tại Trƣờng đại học Hải Dƣơng và Trƣờng Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dƣơng
• 3.2.1. Nhóm giải pháp cơ bản
• 3.2.2. Nhóm các giải pháp cụ thể
• 3.3. Tiểu kết Chƣơng 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học qua công cụ tài chính

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội. Việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy hoạt động này là một yếu tố then chốt. Các trường đại học cần có những chính sách tài chính hợp lý để khuyến khích nghiên cứu và phát triển. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra giá trị thực tiễn cho xã hội.

1.1. Khái niệm về công cụ tài chính trong nghiên cứu khoa học

Công cụ tài chính bao gồm các nguồn lực tài chính như ngân sách nhà nước, quỹ nghiên cứu, và các khoản tài trợ từ doanh nghiệp. Những công cụ này giúp các nhà nghiên cứu có đủ nguồn lực để thực hiện các dự án nghiên cứu của mình.

1.2. Vai trò của công cụ tài chính trong hoạt động nghiên cứu

Công cụ tài chính không chỉ cung cấp nguồn lực mà còn tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu thực hiện các ý tưởng sáng tạo. Việc đầu tư vào nghiên cứu khoa học giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng công cụ tài chính cho nghiên cứu

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc sử dụng công cụ tài chính trong nghiên cứu khoa học vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các trường đại học thường thiếu nguồn lực và chính sách hỗ trợ phù hợp. Điều này dẫn đến việc không khai thác hết tiềm năng của các nhà nghiên cứu.

2.1. Những hạn chế trong việc phân bổ tài chính cho nghiên cứu

Việc phân bổ tài chính cho nghiên cứu thường không đồng đều, dẫn đến một số lĩnh vực được ưu tiên hơn những lĩnh vực khác. Điều này gây ra sự bất công trong việc phát triển nghiên cứu khoa học.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ chính sách nhà nước

Chính sách tài chính hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích các trường đại học đầu tư vào nghiên cứu. Cần có những cải cách để tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học.

III. Phương pháp sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy nghiên cứu khoa học

Để nâng cao hiệu quả của công cụ tài chính, các trường đại học cần áp dụng những phương pháp cụ thể. Việc xây dựng các chương trình tài trợ nghiên cứu và khuyến khích hợp tác giữa các trường và doanh nghiệp là rất cần thiết.

3.1. Xây dựng quỹ nghiên cứu nội bộ

Các trường đại học nên thành lập quỹ nghiên cứu nội bộ để hỗ trợ các dự án nghiên cứu. Quỹ này có thể được tài trợ từ ngân sách nhà nước hoặc từ các nguồn tài trợ khác.

3.2. Khuyến khích hợp tác với doanh nghiệp

Hợp tác với doanh nghiệp không chỉ giúp tăng cường nguồn tài chính mà còn tạo ra cơ hội cho các nhà nghiên cứu áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Điều này giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra giá trị thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ công cụ tài chính

Việc áp dụng công cụ tài chính trong nghiên cứu khoa học đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều dự án nghiên cứu đã thành công và tạo ra giá trị cho xã hội. Các trường đại học cần tiếp tục phát huy những thành tựu này.

4.1. Các dự án nghiên cứu thành công

Nhiều dự án nghiên cứu đã được thực hiện thành công nhờ vào sự hỗ trợ của các công cụ tài chính. Những dự án này không chỉ mang lại lợi ích cho các nhà nghiên cứu mà còn cho cộng đồng.

4.2. Tác động của nghiên cứu đến xã hội

Nghiên cứu khoa học không chỉ giúp nâng cao tri thức mà còn góp phần giải quyết các vấn đề xã hội. Các kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng vào thực tiễn, tạo ra những thay đổi tích cực trong đời sống.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu khoa học qua công cụ tài chính

Việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy nghiên cứu khoa học là một xu hướng tất yếu. Các trường đại học cần có những chính sách phù hợp để phát huy tối đa tiềm năng của các nhà nghiên cứu. Tương lai của nghiên cứu khoa học phụ thuộc vào khả năng huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Các trường đại học cần xác định rõ định hướng phát triển nghiên cứu khoa học trong tương lai. Việc này sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng công cụ tài chính và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách tài chính

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho các chính sách tài chính nhằm hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Điều này sẽ tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của nghiên cứu khoa học trong các trường đại học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) trong các trường đại học đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, đặc biệt là các trường đại học ở tỉnh Hải Dương, hoạt động NCKH đã có những bước phát triển tích cực trong giai đoạn 2010-2015, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế về nguồn lực tài chính và cơ chế sử dụng công cụ tài chính (CCTC) để thúc đẩy hoạt động này. Theo ước tính, các trường đại học như Đại học Hải Dương và Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương đã tăng cường đầu tư cho NCKH nhưng chưa phát huy hết tiềm năng do các bất cập trong quản lý và phân bổ tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng sử dụng các CCTC trong thúc đẩy hoạt động NCKH tại hai trường đại học trên, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng các công cụ này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2015 tại tỉnh Hải Dương, với trọng tâm là các nguồn tài chính như ngân sách nhà nước, nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, các khoản tài trợ và vốn vay. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện cơ chế tài chính, nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy sự phát triển bền vững của các trường đại học trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về hoạt động nghiên cứu khoa học và lý thuyết về công cụ tài chính trong quản lý tổ chức.

1. Lý thuyết về hoạt động nghiên cứu khoa học: NCKH được hiểu là quá trình tìm tòi, phát hiện và ứng dụng các kiến thức mới nhằm nâng cao nhận thức và cải tạo thế giới. Hoạt động này bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu triển khai và nghiên cứu dự báo. NCKH trong trường đại học không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội thông qua các công trình khoa học có tính ứng dụng cao.

2. Lý thuyết về công cụ tài chính: Công cụ tài chính là các phương tiện, tài sản tài chính được sử dụng để huy động, phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính nhằm đạt mục tiêu quản lý và phát triển. Trong bối cảnh trường đại học, các CCTC bao gồm ngân sách nhà nước, nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, các khoản tài trợ, vốn vay và các quỹ phát triển khoa học công nghệ. Việc sử dụng hiệu quả các công cụ này là yếu tố quyết định sự thành công của hoạt động NCKH.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nghiên cứu khoa học, công cụ tài chính, tự chủ tài chính, ngân sách nhà nước, nguồn thu sự nghiệp, và cơ chế phân bổ tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích tài liệu và khảo sát thực tiễn.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ các báo cáo tài chính, hồ sơ đề tài nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Hải Dương và Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương trong giai đoạn 2010-2015; các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý tài chính và NCKH; phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý và giảng viên tham gia nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu tài chính và kết quả nghiên cứu khoa học; phân tích định tính các chính sách, cơ chế tài chính và các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng CCTC; so sánh thực trạng giữa hai trường đại học để rút ra bài học và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến 2016, tập trung đánh giá dữ liệu 5 năm gần nhất (2010-2015) nhằm đảm bảo tính cập nhật và thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn tài chính cho NCKH chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước: Trong giai đoạn 2010-2015, ngân sách nhà nước chiếm khoảng 70% tổng nguồn tài chính dành cho NCKH tại hai trường. Tuy nhiên, tỷ lệ này có xu hướng giảm dần do các trường tăng cường huy động nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp và các khoản tài trợ bên ngoài.

2. Hiệu quả sử dụng công cụ tài chính còn hạn chế: Mặc dù các trường đã áp dụng cơ chế khoán chi theo sản phẩm đầu ra và đơn giản hóa thủ tục tài chính, nhưng vẫn tồn tại tình trạng phân bổ nguồn lực chưa hợp lý, dẫn đến việc một số đề tài nghiên cứu không được cấp đủ kinh phí hoặc sử dụng không hiệu quả. Tỷ lệ đề tài hoàn thành đúng tiến độ đạt khoảng 65%, thấp hơn so với mục tiêu đề ra.

3. Nguồn nhân lực và cơ sở vật chất ảnh hưởng lớn đến hiệu quả NCKH: Đội ngũ giảng viên có trình độ thạc sĩ và tiến sĩ chiếm trên 60% tổng số cán bộ nghiên cứu, tuy nhiên, sự thiếu đồng đều về chất lượng và số lượng giữa các khoa đã ảnh hưởng đến năng suất nghiên cứu. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu còn thiếu và lạc hậu, đặc biệt tại Trường Đại học Hải Dương, làm giảm hiệu quả sử dụng các công cụ tài chính.

4. Chính sách tự chủ tài chính đã tạo điều kiện thuận lợi nhưng chưa đồng bộ: Việc thực hiện Nghị định 16/2015/NĐ-CP về tự chủ tài chính đã giúp các trường chủ động hơn trong quản lý nguồn lực, nhưng các quy định về chia sẻ kinh phí giữa Nhà nước, xã hội và người học còn chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc huy động và sử dụng vốn hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Môi trường pháp lý và chính sách tài chính chưa hoàn thiện, thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật, dẫn đến khó khăn trong việc triển khai các cơ chế tài chính mới. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chưa đồng đều và cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu nghiên cứu hiện đại cũng làm giảm hiệu quả sử dụng các CCTC.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, các trường đại học tại Hải Dương còn thiếu các nguồn tài trợ từ doanh nghiệp và các quỹ nghiên cứu độc lập, trong khi đó các nước phát triển thường có cơ chế khuyến khích mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân vào hoạt động NCKH. Việc áp dụng các công cụ tài chính phái sinh hay các hình thức huy động vốn đa dạng cũng chưa được khai thác.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bổ nguồn vốn cho NCKH theo từng năm và bảng so sánh tỷ lệ hoàn thành đề tài nghiên cứu giữa hai trường, giúp minh họa rõ nét hiệu quả sử dụng công cụ tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đa dạng hóa nguồn tài chính cho NCKH: Khuyến khích các trường đại học chủ động huy động vốn từ các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước, phát triển các quỹ nghiên cứu độc lập. Mục tiêu tăng tỷ trọng nguồn thu ngoài ngân sách lên ít nhất 30% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu các trường phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước.

2. Hoàn thiện cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn vốn: Xây dựng quy trình phân bổ tài chính minh bạch, dựa trên kết quả nghiên cứu và hiệu quả sử dụng kinh phí. Áp dụng cơ chế khoán chi theo sản phẩm đầu ra với định mức tài chính hợp lý và thủ tục đơn giản hóa. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, các trường đại học.

3. Nâng cao năng lực nguồn nhân lực và cải thiện cơ sở vật chất: Đầu tư đào tạo nâng cao trình độ cho cán bộ nghiên cứu, thu hút chuyên gia trong và ngoài nước. Đồng thời, tăng cường đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ nghiên cứu khoa học. Mục tiêu nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ lên 25% trong 5 năm. Chủ thể: Các trường đại học, các cơ quan tài trợ.

4. Thúc đẩy tự chủ tài chính và minh bạch trong quản lý: Triển khai đồng bộ các chính sách tự chủ tài chính, làm rõ trách nhiệm chia sẻ kinh phí giữa Nhà nước, xã hội và người học. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn vốn nhằm đảm bảo hiệu quả và tránh lãng phí. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Chính phủ, các sở ngành liên quan, các trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban giám hiệu và cán bộ quản lý các trường đại học: Giúp hiểu rõ về cơ chế tài chính và các công cụ tài chính để nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu khoa học: Cung cấp kiến thức về vai trò của công cụ tài chính trong thúc đẩy nghiên cứu, giúp họ chủ động hơn trong việc tiếp cận và sử dụng nguồn lực tài chính.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và khoa học công nghệ: Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện chính sách, cơ chế tài chính hỗ trợ hoạt động nghiên cứu trong các trường đại học.

4. Các tổ chức tài trợ và doanh nghiệp: Hiểu rõ hơn về nhu cầu và cơ chế sử dụng nguồn vốn trong nghiên cứu khoa học tại các trường đại học, từ đó có thể thiết kế các chương trình tài trợ hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo,tài liệu đính kèm, luận văn có kết cấu 3 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Lý luận chung về việc sử dụng CCTC để thúc đẩy hoạt động NCKH Chƣơng 2. Thực trạng việc sử dụng CCTC để thúc đẩy hoạt động NCKH tại một số trƣờng đại học ở tỉnh Hải Dƣơng Chƣơng 3. Giải pháp tăng cƣờngsử dụng CCTC để thúc đẩy hoạt động NCKH tại một số trƣờng đại học ở tỉnh Hải Dƣơng 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1.

LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH ĐỂ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Hoạt động nghiên cứu khoa học 1. Khái niệm “nghiên cứu khoa học” 1. Khoa học Có nhiều cách tiếp cận khái niệm này: Tiếp cận nội dung: KH là hệ thống tri thức về thế giới khách quan (TGKQ) Tiếp cận nhận thức: KH là 1 quá trình nhận thức (tìm tòi, phát hiện những quy luật của TGKQ).

Tiếp cận hoạt động: KH là 1 dạng hoạt động đặc thù của con ngƣời nhằm nhận thức về TGKQ (hoạt động KH) Đặc điểm của khoa học : Tính thực tiễn (quan hệ với thực tiễn): KH có nguồn gốc từ thực tiễn; đƣợc kiểm nghiệm trong thực tiễn; đƣợc vận dụng vào thực tiễn. Sản phẩm của KH phải đƣợc khẳng định (chứng minh) bằng các phƣơng pháp KH. Tính tiên đoán (dự báo) : Những tƣ tƣởng KH tiên tiến thƣờng đi trƣớc thời đại, vƣợt lên khỏi những yêu cầu trình độ hiện tại. Khoa học không có giới hạn trong sự phát triển.

Nó luôn vận động và ngày càng hoàn thiện cùng khả năng nhận thức & trình độ phát triển của khoa học. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tính phân hóa ngày càng sâu: Phân chia thành những lĩnh vực theo chiều sâu (chuyên biệt cao), nhƣng lại có sự tích hợp giữa các lĩnh vực. Khoa học ngày càng đƣợc ứng dụng nhanh trong thực tiễn. Những tiêu chí để nhận biết một khoa học: Có đối tƣợng nghiên cứu; Có phƣơng pháp nghiên cứu; Có hệ thống những phạm trù, khái niệm; Khoa học đƣợc hiểu là “hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tƣ duy”1 “Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới, … về tự nhiên và xã hội.

Những kiến thức hay học thuyết mới này, tốt hơn, có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp”2. Thí dụ: Quan niệm thực vật là vật thể không có cảm giác đƣợc thay thế bằng quan niệm thực vật có cảm nhận. Nhƣ vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, và tƣ duy. Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội.

Phân biệt ra 2 hệ thống tri thức: tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học. + Tri thức kinh nghiệm: là những hiểu biết đƣợc tích lũy qua hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời và giữa con ngƣời với thiên nhiên. Quá trình nầy giúp con ngƣời hiểu biết về sự vật, về cách quản lý thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa những con ngƣời trong xã hội. Tri thức kinh nghiệm đƣợc con ngƣời không ngừng sử dụng và phát triển trong hoạt động thực tế.

Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm chƣa thật 1 Pierre Auger: Tendences actuelles de la recherche scientifique. UNESCO, Paris, 1961, try.vn/m/khai-niem-khoa-hoc-va-nghien-cuu-khoa-hoc/342fcdee 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sự đi sâu vào bản chất, chƣa thấy đƣợc hết các thuộc tính của sự vật và mối quan hệ bên trong giữa sự vật và con ngƣời. Vì vậy, tri thức kinh nghiệm chỉ phát triển đến một hiểu biết giới hạn nhất định, nhƣng tri thức kinh nghiệm là cơ sở cho sự hình thành tri thức khoa học. + Tri thức khoa học: là những hiểu biết đƣợc tích lũy một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các họat động nầy có mục tiêu xác định và sử dụng phƣơng pháp khoa học.

Không giống nhƣ tri thức kinh nghiệm, tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập đƣợc qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Tri thức khoa học đƣợc tổ chức trong khuôn khổ các ngành và bộ môn khoa học (discipline) nhƣ: triết học, sử học, kinh tế học, toán học, sinh học,… 1. Nghiên cứu khoa học Khái niệm Nghiên cứu là một công việc mang tính chất tìm tòi, xem xét cặn kẽ một vấn đề nào đó để nhận thức nó hoặc để giảng giải cho ngƣời khác rõ. Vũ Cao Đàm thì “NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết, hoặc là phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới, hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để cải thiện thế giới”3 Nhƣ vậy có thể hiểu rằng,NCKH nói chung là nhằm thỏa mãn về nhu cầu nhận thức và cải tạo thế giới đó là: Khám phá những thuộc tính bản chất của sự vật và hiện tƣợng - Phát hiện qui luật vận động của sự vật và hiện tƣợng Vận dụng qui luật để sáng tạo giải pháp tác động lên sự vật hiện tƣợng 3 Vũ Cao Đàm.

Phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Khoa học kỹ thuật, 1999, tr. 20 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sự phát triển của hệ thống NCKH phụ thuộc vào nhu cầu của xã hội. Trong điều kiện ngày nay, có sự gắn bó chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản (nghiên cứu hàn lâm) và nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu theo từng ngành và nghiên cứu liên ngành.

Nghiên cứu liên ngành nhằm giải quyết những vấn đề lớn, phức tạp. + Nghiên cứu hàn lâm: nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi về bản chất lý thuyết, hay nói cách khác là xây dựng và kiểm định các lý thuyết khoa học. Các lý thuyết khoa học này đóng góp vào kho tàng tri thức khoa học để giải thích và dự báo các hiện tƣợng khoa học (Kerlinger 1986, dẫn theo[2]). Lý thuyết khoa học ở đây có thể là một lý thuyết mới (chƣa có trƣớc đó) hoặc là một cách mới,… + Nghiên cứu ứng dụng: nghiên cứu nhằm áp dụng các thành tựu khoa học (lý thuyết khoa học) vào các lĩnh vực cụ thể trong cuộc sống.

NCKH là quá trình nhận thức hƣớng vào việc khám phá những thuộc tính bản chất của sự vật hiện tƣợng trong thế giới khách quan nhằm phát triển nhận thức KH về thế giới. Đó là hoạt động trí tuệ nhằm cải tạo hiện thực Nhƣ vậy, Nghiên cứu khoa học là một họat động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm. Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt đƣợc từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phƣơng pháp và phƣơng tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn. Con ngƣời muốn làm NCKH phải có kiến thức nhất định về lãnh vực nghiên cứu và cái chính là phải rèn luyện cách làm việc tự lực, có phƣơng pháp từ lúc ngồi trên ghế nhà trƣờng.

Bản chất của NCKH là hoạt động sáng tạo của các nhà KH nhằm nhận thức thế giới, tạo ra hệ thống tri thức có giá trị để sử dụng vào cải tạo thế giới Chức năng của NCKH (thể hiện trình độ nhận thức khoa học) 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Mô tả: Trình bày lại những kết quả nghiên cứu một hiện tƣợng hay một sự kiện KH làm sao cho đối tƣợng đó đƣợc thể hiện đến mức độ nguyên bản tối đa. + Giải thích: Trình bày một cách tƣờng minh bản chất của đối tƣợng nghiên cứu, chỉ ra đối tƣợng ấy đã tuân thủ một phần hay toàn bộ các quy luật chung của sự phát triển hiện thực. + Giải thích :KH không chỉ phản ánh trung thực các sự kiện của hiện thực mà còn chỉ ra nguồn gốc phát sinh, phát triển, mối quan hệ của sự kiện với các sự kiện khác, với môi trƣờng xung quanh, những điều kiện, nguyên nhân, những hệ quả đã hoặc có thể xảy ra. + Phát hiện: Khám phá ra bản chất, các quy luật vận động và phát triển của sự vật hiện tƣợng (đối tƣợng nghiên cứu).

Phát hiện đồng nghĩa với phát minh, với quá trình sáng tạo ra chân lý mới làm phong phú thêm kho tàng tri thức nhân loại. Phát hiện KH là trình độ nhận thức sáng tạo cao nhất của con ngƣời. Kết quả là tạo nên các khái niệm, các phạm trù, các lý thuyết, học thuyết, quy trình công nghệ mới,… Đó là những tri thức có giá trị đối với lý luận và thực tiễn. Mục đích của NCKH không chỉ nhằm vào việc nhận thức thế giới mà còn cải tạo thế giới và một KH đích thực thì luôn vì cuộc sống của con ngƣời.

Nghiên cứu khoa học trong giáo dục nhằm: + Góp phần xây dựng hệ thống lý luận của KHGD; + Góp phần nâng cao hiệu quả, chất lƣợng GD – ĐT; + Góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực cho ngƣời nghiên cứu; + Góp phần làm cơ sở cho việc hoạch định các chính sách GD. Đặc điểm NCKH + Tính mới mẻ; Tính thông tin; 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tính tin cậy; Tính khách quan; Tính mạo hiểm; Tính kinh tế. Các lĩnh vực nghiên cứu khoa học Nghiên cứu cơ bản: Nghiên cứu cơ bản là những hoạt động nghiên cứu tìm ra những qui luật chung những hƣớng đi lớn (nghiên cứu nguồn gốc của sự sống, nghiên cứu hệ thống giáo dục quốc dân, nghiên cứu mô hình kinh tế, nghiên cứu vật lí, hóa học.) tìm ra loại nguyên liệu mới, tìm ra những công cụ toán học mới v. kết quả của nghiên cứu cơ bản còn nằm trong phòng thí nghiệm, trong tài liệu viết, trong tủ kính (hàng mẫu).

Nghiên cứu cơ bản luôn đi trƣớc các loại hình nghiên cứu khác. Nghiên cứu ứng dụng: Ðây là công việc của lực lƣợng đông đảo nhất của các nhà khoa học với xu hƣớng là đƣa các kết quả của nghiên cứu cơ bản vào phục vụ cho xã hội loài ngƣời. Không có họ, mọi NCKH đều vô nghĩa. Tuy nhiên các kết quả ứng dụng cũng vẫn còn trong phòng thí nghiệm, nó còn một khoảng cách khá xa để đến với xã hội bởi vì tính kinh tế, tính thuận tiện, tính địa phƣơng cũng nhƣ khả năng sản xuất hàng loạt đã chƣa cho phép.

Nghiên cứu triển khai: Ðây mới là ý nghĩa chính của khoa học.