CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC HẢI QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU THƯƠNG MẠI 1.1 Những vấn đề chung về thủ tục hải quan 1.1 Khái niệm về thủ tục hải quan Theo định nghĩa tại chương 2 Công ước Kyoto.”Thủ tục Hải Quan là tất cả các hoạt động mà cơ quan Hải Quan và những người có liên quan phải thực hiện nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật Hải Quan”. Theo quy định của Luật Hải Quan năm 2014, tại khoản23, Điều 4 thì “Thủ tục hải quanlà các công việc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của Luật này đối với hàng hóa, phương tiện vận tải. Những công việc đó bao gồm: Đối với người khai hải quan: - Khai và nộp tờ khai hải quan, nộp, xuất trình chứng từ thuộc hồ sơ hải quan. - Đưa hàng hóa,phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hóa,phương tiện vạn tải.
- Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật. Đối với công chức hải quan: - Tiếp nhận và đăng ký hồ sơ hải quan. - Kiểm tra hồ sơ hải quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải. - Thu thuế và cá khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
- Quyết định việc thông quan hàng hóa,phương tiện vận tải. Thủ tục hải quan điện tử Việt Nam bắt đầu thí điểm từ 2005, đến nay sau một thời gian áp dụng đã nhận được nhiều lợi ích rất lớn. Chúng ta có những định nghĩa mới về thủ tục hải quan điện tử. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 “Thủ tục hải quan điện tử là thủ tục hải quan trong đó việc khai, tiếp nhận, xử lý thông tin khai hải quan, trao đổi các thông tin khác theo quy định của pháp luật về thủ tục hải quan giữa các bên có liên quan thực hiện thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.” Và theo Điều 21 Luật hải quan năm 2014thì công việc khai và nộp tờ khai hải quan của người khai hải quan và công việc tiếp nhận, đăng ký hồ sơ hải quan của công chức hảiquan được sửa đổi như sau: Đối với người khai hải quan: - Khai và nộp tờ khai hải quan, xuất trình chứng từ thuộc hồ sơ Hải Quan , trong trường hợp thực hiện thủ tục hải quan điện tử, người khai hải quan được khai và gửi hồ sơ hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan.
Đối với công chức hải quan: - Tiếp nhận và đăng ký hồ sơ hải quan , trong trường hợp thực hiện thủ tục hải quan điện tử viêc tiếp nhận và đăng ký hồ sơ hải quan được thực hiện qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan. Như vậy, Thủ tục hải quan có thể thực hiện bằng những các thức, phương tiện khác nhau.Ví dụ: truyền thống ( thủ công) bán truyền thống hoặc điện tử. Trước đây ở Việt Nam, Thủ tục hải quan chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp truyền thống ( hoàn toàn dụa vào hồ sơ giấy) hoặc bán truyền thống –kết hợp giữa truyền thống và điện tử.( khai báo bằng đĩa mềm, khai báo qua mạng kết hợp hợp hồ sơ giấy. Trong phương pháp này , luôn có sự tiếp xúc trực tiếp giữa người khai hải quan và công chức hải quan trong quá trình làm thủ tục hải quan và sử dụng hồ sơ giấy.
Hiện nay khi Luật Hải Quan được sửa đổi kèm theo nghị định 08/2015/NĐ-CP và thông tư 38/2015/TT-BTC thì thủ tục hải quan được thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp điện tử. Người khai hải quan có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thể đăng ký hồ sơ làm thủ tục hải quan bằng cách tạo, gửi cấc thông tin dưới dạng điện tử đến cơ quan hải quan và nhận các thông tin phản hồi từ cơ quan hải quan qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử. Công chức hải quan tiếp nhận hồ sơ do doanh nghiệp gửi đến và thông báo kết quả xử lý hồ sơ cho doanh nghiệp cũng qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử. Trong việc làm thủ tục hải quan thì người khai Hải Quan và công chức Hải Quan không hề có sự tiếp xúc trực tiếp ( trừ 1 số trường hợp ngoài lệ ) Và chỉ có 1 số trường hợp sau được khai hải quan trên giấy được đó là các trường hợp: - Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của cư dân biên giới; - Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu vượt định mức miễn thuế của người xuất cảnh, nhập cảnh; - Hàng cứu trợ khẩn cấp, hàng viện trợ nhân đạo; - Hàng quà biếu, quà tặng, tài sản di chuyển của cá nhân; - Hàng hóa là phương tiện chứa hàng hóa quay vòng theo phương thức tạm nhập - tái xuất, tạm xuất - tái nhập quy định tại Điểm a, Điểm b Khoản 1 Điều 49 Nghị định 08/2015/NĐ-CP.
- Hàng hóa tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập để phục vụ công việc trong thời hạn nhất định trong trường hợp mang theo khách xuất cảnh, nhập cảnh; - Trường hợp hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, hệ thống khai hải quan điện tử không thực hiện được các giao dịch điện tử với nhau mà nguyên nhân có thể do một hoặc cả hai hệ thống hoặc do nguyên nhân khác. - Trường hợp hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan không thực hiện được thủ tục hải quan điện tử, cơ quan hải quan có trách nhiệm thông báo trên trang thông tin điện tử hải quan chậm nhất 01 giờ kể từ thời điểm không thực hiện được các giao dịch điện tử; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Hàng hóa khác theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.2 Mục đích và nguyên tắc của thủ tục hải quan Mục đích của thủ tục hải quan Hải quan tiến hành thủ tục hải quan, thực hiện chế độ kiểm tra, giám sát hải quan đối với các đối tượng kiểm tra hải quan nhằm: - Thực hiện chức nắng quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, mượn đường Việt Nam qua biên giới Việt Nam. - Bảo đảm thực hiện chính sách của Nhà nươc về phát triển quan hệ kinh tế, văn hóa với nước ngoài, góp phần tăng trưởng sự giao lưu và hợp tác quốc tế, bảo vệ sản xuất trong nước, bảo vệ lợi ích, chủ quyền và an ninh quốc gia. - Phát hiện, ngăn ngừa những hành vi vi phạm pháp luật hải quan và các luật lệ khác co liên quan.
Nguyên tắc chung về thủ tục hải quan Nguyên tắc chung về thủ tục hải quan của các quốc gia trên thế giới cũng như của Việt Nam quy định đối tượng là hàng hóa, hành lý, phương tiện vận tải… khi xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnhhoặc quá cảnh phải làm thủ tục hải quan trên cơ sở tuân thủ các bước sau: - Khai báo với hải quan cửa khẩu về tình hình đối tượng xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh hoặc quá cảnh theo quy định của cơ quan hải quan. - Xuất trình đối tượng làm thủ tục hải quan tại địa điểm và thời gian quy định của cơ quan hải quan. - Chấp hành quyết định giải quyết của cơ quan hải quan và thực hiện các nghĩa vụ khác có liên quan. Khi làm thủ tục hải quan, người khai hải quan phải: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Khai và nộp tờ khai Hải quan; nộp, xuất trình chứngtừ thuộc hồ sơ hải quan, trong trường hợp thực hiện thủ tục hải quan điện tử, người khai hài quan được khai và gửi hồ sơ hải quan thông qua hệ thống dữ liệu điện tử của Hải quan.
- Đưa hàng hóa, phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải. - Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật. Khi làm thủ tục hải quan, công chức hải quan phải: - Tiếp nhận và đăng ký hồ sơ hải quan, trong trường hợp thực hiện thủ tục hải quan điện tử, việc tiếp nhận và đăng ký hồ sơ được thực hiện thông qua hệ thống dữ liệu điện tử của Hải quan. - Kiểm tra hồ sơ hải quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải.
- Thu thuế và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. - Quyết định việc thông quan hàng hóa, phương tiện vận tải.3 Các tính chất cơ bản của thủ tục hải quan Để xuất nhập khẩu được hàng hóa ra vào lãnh địa hải quan thì thủ tục hải quan là thứ không thể thiếu trong việc xuất nhập khẩu .Vì vậy việc hiểu rõ tính chất của thủ tục hải quan sẽ giúp người khai hải quan làm thủ tục được thuận lợi và chính xác nhất , không chỉ vậy việc hiểu rõ tính chất sẽ giúp công chức hải quan hoàn thành nhiệm vụ đúng yêu cầu được giao.Thủ tục hải quan có những tính chất sau: Tính hành chính bắt buộc. Thủ tục hải quan là một thủ tục hành chính bắt buộc.Thủ tục hải quan là thủ tục thực hiện quyền hành pháp trong lĩnh vực hải quan, do cơ quan Hải quan (cơ quan quản lý hành chính nhà nước) và người khai hải quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 thực hiện. Tất cả hàng hóa, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh đều phải làm thủ tục hải quan, nếu không làm thủ tục hải quan hoặc làm thủ tục hải quan không đầy đủ thì sẽ không được chấp nhận cho thông quan.
Tính trình tự. Thủ tục hải quan mang tính trình tự và liên tục: Thủ tục hải quan là một quy trình tuần tự, bao gồm các bước thực hiện theo trình tự liên tục và không xáo trộn. Kết quả của bước trước là tiền đề, căn cứ để thực hiện bước sau.Bước sau kiểm tra lại kết quả của bước trước và là sự kế tiếp của bước trước để hạn chế những sai sót trong dây chuyền làm thủ tục hải quan. Tính công khai minh bạch.
Tính công khai và minh bạch là một trong những tính chất yêu cầu phải được thể hiện một cách nghiêm túc, nhất là trong điều kiện kinh tế phát triển mạng mẽ như hiện nay. Thủ tục hải quan được quy định trong cách văn bản pháp luật và được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, được thực hiện công khai, nhanh chóng, thuận tiện và theo đúng quy định của pháp luật.