Thực trạng và giải pháp quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại Bảo Yên, Lào Cai

Tài liệu phân tích thực trạng quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại Bảo Yên, Lào Cai, chỉ ra hạn chế và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Trương Đăng Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Thuỳ Linh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý thu thuế hộ kinh doanh trên địa bàn huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý thu thuế hộ kinh doanh

Thu thuế hộ kinh doanh là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành thuế, đóng vai trò nền tảng trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước. Tại huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cần được xây dựng trên cơ sở lý thuyết vững chắc. Khái niệm quản lý thu thuế hộ kinh doanh bao gồm toàn bộ các hoạt động từ xây dựng kế hoạch, dự toán thu thuế, đến tổ chức thực hiện và kiểm tra thanh tra thuế. Vai trò của quản lý thu thuế không chỉ giới hạn ở việc tăng thu ngân sách mà còn hướng tới việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về thuế của người nộp thuế. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thu thuế hộ kinh doanh bao gồm nhân tố bên ngoài như chính sách pháp luật, điều kiện kinh tế xã hội, và nhân tố bên trong như chất lượng cán bộ, tổ chức bộ máy quản lý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh cá thể là những đơn vị kinh tế độc lập, do cá nhân hoặc gia đình điều hành, có mục đích tạo ra lợi nhuận. Tại Bảo Yên, hộ kinh doanh chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, sản xuất nhỏ lẻ. Đặc điểm nổi bật của quản lý thu thuế hộ kinh doanh là tính chất phân tán địa lý, đa dạng về ngành nghề, và mức độ quản lý tài chính thấp.

1.2. Vai trò của quản lý thu thuế trong phát triển kinh tế

Quản lý thu thuế hộ kinh doanh không chỉ là công tác hành chính mà còn là công cụ để điều tiết hoạt động kinh tế. Thông qua thu thuế, nhà nước có thể điều hành nền kinh tế, hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời tạo môi trường kinh doanh công bằng. Việc nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế tại huyện Bảo Yên sẽ góp phần quan trọng vào phát triển bền vững địa phương.

II. Thực trạng quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại Bảo Yên

Thực trạng quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại huyện Bảo Yên cho thấy những kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại những hạn chế đáng chú ý. Trên địa bàn huyện, số lượng hộ kinh doanh đăng ký thuế liên tục tăng, phản ánh sự phát triển của nền kinh tế cơ sở. Chi cục thuế huyện Bảo Yên đã tổ chức bộ máy quản lý với các phòng chuyên môn, tuy nhiên trang thiết bị công nghệ thông tin vẫn còn hạn chế. Công tác xây dựng kế hoạch thu thuế được thực hiện hàng năm dựa trên dữ liệu lịch sử, tuy nhiên tính chính xác còn không cao. Việc tổ chức thực hiện kế hoạch thu thuế gặp khó khăn do tính chất phân tán của hộ kinh doanh và nhận thức pháp luật thuế của người nộp thuế còn yếu. Công tác kiểm tra, thanh tra thuế có tần suất không đều, và việc quản lý nợ thuế chưa đạt hiệu quả cao.

2.1. Kết quả đạt được trong quản lý thu thuế

Chi cục thuế huyện Bảo Yên đã hoàn thành và vượt kế hoạch thu thuế trong nhiều năm liên tiếp. Công tác đăng ký thuế hộ kinh doanh được tiến hành có tổ chức, với hệ thống dữ liệu đối tượng nộp thuế được cập nhật định kỳ. Tuyên truyền về pháp luật thuế được thực hiện thường xuyên qua các buổi hội nghị, hội thảo. Cán bộ quản lý thu thuế được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn đều đặn, nâng cao trình độ quản lý.

2.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Hạn chế chính trong quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại Bảo Yên bao gồm: tỷ lệ nợ thuế còn cao, ý thức tuân thủ pháp luật về thuế của hộ kinh doanh chưa tốt, năng lực quản lý tài chính yếu. Nguyên nhân sâu xa bao gồm trình độ dân trí thấp, thiếu cơ sở vật chất hiện đại, lực lượng cán bộ còn mỏng và chất lượng chưa cao đủ.

III. Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu thuế hộ kinh doanh

Công tác quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại huyện Bảo Yên chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khác nhau, được phân chia thành hai nhóm chính: nhân tố bên ngoài và nhân tố bên trong. Nhân tố bên ngoài bao gồm môi trường kinh tế xã hội, chính sách pháp luật của Nhà nước, tình hình địa chính trị của khu vực. Tình hình kinh tế khó khăn, doanh số bán hàng của hộ kinh doanh giảm sẽ tác động trực tiếp đến khả năng nộp thuế. Nhân tố bên trong liên quan đến tổ chức bộ máy Chi cục thuế, chất lượng cán bộ quản lý, trang thiết bị công nghệ thông tin, phương pháp làm việc của các phòng chuyên môn. Sự phối hợp giữa Chi cục thuế với chính quyền địa phương, các tổ chức kinh tế cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả quản lý thu thuế.

3.1. Nhân tố bên ngoài và tác động

Tình hình kinh tế xã hội của huyện Bảo Yên ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh. Điều kiện tự nhiên hạn chế, cơ sở hạ tầng còn yếu làm giảm khả năng kinh doanh. Chính sách pháp luật thuế thay đổi liên tục đòi hỏi công tác tuyên truyền và hướng dẫn kịp thời. Cạnh tranh từ kinh tế không chính thức, thương mại điện tử ảnh hưởng đến nguồn thu thuế.

3.2. Nhân tố bên trong và cơ hội cải thiện

Chất lượng cán bộ quản lý thuế là nhân tố then chốt. Trang thiết bị công nghệ thông tin hiện đại sẽ cải thiện hiệu quả quản lý thu thuế hộ kinh doanh. Phương pháp quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế, ứng dụng công nghệ số có thể tăng cường hiệu quả quản lý. Tổ chức bộ máy hợp lý, phân công rõ ràng sẽ nâng cao năng suất làm việc của các phòng chuyên môn.

IV. Giải pháp tăng cường quản lý thu thuế hộ kinh doanh

Để tăng cường quản lý thu thuế hộ kinh doanh tại huyện Bảo Yên, cần thực hiện một bộ giải pháp toàn diện và đồng bộ. Hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch thu thuế dựa trên phân tích chuyên sâu dữ liệu hộ kinh doanh, từ đó nâng cao tính chính xác và khả thi. Quản lý khai thuế, nộp thuế cần được đơn giản hóa thông qua ứng dụng công nghệ số, giúp hộ kinh doanh dễ dàng tuân thủ. Đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế. Thu nợ thuế và cưỡng chế cần được thực hiện quyết liệt, công bằng. Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý thuế, nâng cao chất lượng cán bộ thông qua đào tạo, bồi dưỡng. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng nhằm tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho hộ kinh doanh.

4.1. Giải pháp công nghệ thông tin và hiện đại hóa

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu thuế hộ kinh doanh sẽ giúp tăng hiệu quả công tác. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung về hộ kinh doanh, cho phép giám sát, phân tích toàn diện. Phát triển ứng dụng khai thuế điện tử, giúp hộ kinh doanh khai thuế dễ dàng hơn. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để dự báo nhu cầu thu thuế, phát hiện rủi ro nợ thuế sớm.

4.2. Giải pháp phát triển năng lực cán bộ và tổ chức

Nâng cao chất lượng cán bộ quản lý thuế thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Cải thiện điều kiện làm việc, cơ sở vật chất tại Chi cục thuế. Xây dựng văn hóa làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích sáng kiến cải tiến quản lý thu thuế. Tăng cường phối hợp liên ngành, xây dựng cơ chế hợp tác hiệu quả giữa Chi cục thuế với chính quyền địa phương, cộng đồng hộ kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU THUẾ HỘ KINH DOANH 1. Cơ sở lý luận về quản lý thu thuế hộ kinh doanh 1. Một số khái niệm cơ bản  Hộ kinh doanh cá thể Xét về mặt pháp lý, hộ kinh doanh cá thể được định nghĩa cụ thể trong “Nghị định số 01/2021 NĐ-CP, tại điều 79: Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh.

Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh. Định nghĩa trên về hộ kinh doanh cho thấy hộ kinh doanh được chia thành ba loại căn cứ vào chủ tạo lập ra nó: “1) Hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ: Cá nhân kinh doanh ở đây được hiểu là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực pháp luật đầy đủ được quyền thành lập hộ kinh doanh. Trong hoạt động kinh doanh, cá nhân này phải nhân danh mình và tự chịu trách nhiệm về các hành vi thương mại của mình. Về bản chất, hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ là một thương nhân thể nhân.

2) Hộ kinh doanh do hộ gia đình làm chủ: Đây là một chủ thể kinh doanh rất riêng của Việt Nam. Đa số các quốc gia trên thế giới không thừa nhận hộ gia đình là một thực thể sản xuất kinh doanh giống như một thương nhân hay một công ty. Việc quy định “hộ gia đình” được kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh xuất phát từ việc Bộ luật Dân sự 1995 và Bộ luật Dân sự 2015 quy định “hộ gia đình” là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. “Nghị định số 88/2006 NĐ-CP cho phép một nhóm người, không phải là hộ gia đình, được kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh có tác dụng thúc đẩy kinh doanh nhưng nhược điểm là gây khó khăn về mặt pháp lý, nhất là về chế độ trách nhiệm của cả nhóm và từng thành viên của nhóm” (Chính phủ, 2006).

6 Mỗi người góp vốn trong hộ kinh doanh đều có mã số thuế thu nhập cá nhân, mã số của người đại diện Hộ kinh doanh được sử dụng khai, nộp thuế GTGT, tiêu thụ đặc biệt, thuế môn bài,… chung cho hộ kinh doanh và khai thuế thu nhập cá nhân cho bản thân người đại diện. Pháp luật Việt Nam hiện nay đang quy định hộ kinh doanh cá thể và các hình thức công ty không khác gì nhau về hình thức kết cấu mà chỉ khác nhau về qui mô kinh doanh. Nếu hộ kinh doanh có sử dụng thường xuyên hơn mười lao động phải chuyển đổi sang hoạt động theo hình thức doanh nghiệp. Như vậy, trong nghiên cứu này, khái niệm hộ kinh doanh cá thể được hiểu là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một gia đình làm chủ, chỉ được kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá 10 lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.

 Thuế “Lịch sử phát triển của loài người đã chứng minh sự ra đời của thuế là một tất yếu khách quan, gắn liền với sự ra đời và phát triển của Nhà nước”. Để tồn tại và phát triển, “Nhà nước cần có những nguồn tài chính để chi tiêu, chi cho việc duy trì và củng cố bộ máy cai trị từ Trung ương đến địa phương thuộc phạm vi lãnh thổ mà Nhà nước đó đang cai quản. Có thể thấy thuế luôn gắn liền với sự ra đời và phát triển của Nhà nước” (Nguyễn Thị Bất 2012). Stiglitz (một trong những nhà kinh tế xuất sắc nhất thế giới) trong cuốn “tài chính công” cho rằng: “Thuế là 1 khoản trích nộp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp cho công dân đóng góp cho Nhà nước thông qua con đường quyền lực nhằm bù đắp những chi phí của Nhà nước” (Joseph E.

Như vậy, có thể hiểu “thuế là một khoản đóng góp bắt buộc của các tổ chức, cá nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật quy định, không mang tính chất hoàn trả trực tiếp, nhằm sử dụng cho mục đích chung của toàn xã hội”. Stiglitz (một trong những nhà kinh tế xuất sắc nhất thế giới) trong cuốn “tài chính công” cho rằng: “Thuế là 1 khoản trích nộp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp cho công dân đóng góp cho Nhà nước thông 7 qua con đường quyền lực nhằm bù đắp những chi phí của Nhà nước” (Joseph E. Thuế là một thực thể pháp lý nhận định nhưng sự ra đời và tồn tại của nó không chỉ phụ thuộc vào ý chí con người mà còn phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế - xã hội của từng thời kỳ lịch sử nhất định. Như vậy, có thể hiểu thuế là một khoản đóng góp bắt buộc của các tổ chức, cá nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật quy định, không mang tính chất hoàn trả trực tiếp, nhằm sử dụng cho mục đích chung của toàn xã hội.

 Quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể Theo Trịnh Thị Chinh (2019): Quản lý thuế đối vơi hộ kinh doanh cá thể là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo các hộ kinh doanh cá thể chấp hành nghĩa vụ nộp thuế vào Ngân sách Nhà nước theo quy định của pháp luật. Hệ thống các chính sách về thuế được ban hành điều chỉnh đối tượng là các hộ kinh doanh cá thể, nhằm mục đích thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển, tạo điều kiện các hộ gia đình, cá nhân kinh doanh nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, đóng góp tích cực vào Ngân sách Nhà nước. Quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể gồm một số nội dung như: - Tổ chức tuyên truyền, thông tin, giáo dục các quy định, văn bản pháp luật về thuế tới các đối tượng nộp thuế một cách rộng rãi, thường xuyên. - Đảm bảo thu triệt để các nguồn thu, thu hết các nguồn phải thu, không để tình trạng nợ thuế xảy ra.

- Thực hiện kiểm tra, giám sát các hộ kinh doanh. - Quản lý mọi cá nhân, tổ chức kinh doanh, sản xuất trên địa bàn - Thường xuyên kiểm tra các loại giấy tờ, sổ sách thuế và doanh thu thuế thực - Đảm bảo tuân thủ quy trình, nghiệp vụ mà ngành thuế quy định đối với từng đối tượng kinh doanh cụ thể. - Cơ quan quản lý thuế bao gồm: Cơ quan Thuế và Hải quan, trong đó: + Cơ quan Thuế gồm: Tổng cục thuế, Cục thuế, Chi cục thuế. + Cơ quan Hải quan gồm: Tổng cục hải quan, Cục hải quan, Chi cục hải quan.

- Công chức quản lý thuế bao gồm công chức thuế và công chức hải quan. 8 - Cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc thực hiện pháp luật về thuế. “Quản lý thu thuế giúp ngân sách nhà nước ngày càng giàu mạnh, đảm bảo hiệu quả quản lý của nhà nước với các hộ kinh doanh cá thể, thúc đẩy các hộ kinh doanh ngày càng tuân thủ, chấp hành pháp luật và ý thức được rằng mình phải thực hiện đúng các quy định của pháp luật về thuế” (Lê Hồng Hải, 2007). Đặc điểm và vai trò của quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh 1.

Đặc điểm của quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh Đặc điểm của quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh xuất phát từ đặc điểm của người nộp thuế. Các hộ kinh doanh và được thể hiện trên các mặt sau: - Các hộ kinh doanh dựa trên sở hữu tư nhân và hoạt động nhỏ lẻ, chủ yếu dựa vào vốn và mức lao động của một hoặc một nhóm người. - Số lượng hộ kinh doanh lớn, quy mô thường nhỏ lẻ, đa dạng về đối tượng, hình thức, ngành nghề, địa bàn và thời gian hoạt động. Do đặc điểm trên mà công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh tương đối khó khăn và bất cập do khó kiểm soát về số lượng hộ kinh doanh cũng như doanh thu thật chịu thuế.

- Ý thức tuân thủ pháp luật nhìn chung còn chưa cao do hộ kinh doanh tương đối dễ dàng thành lập, ràng buộc về cơ sở pháp lý ít hơn doanh nghiệp (có hóa đơn chứng từ rõ ràng, có con dấu…) do vậy tình trạng trì hoãn nộp thuế, lách thuế, trốn thuế vẫn còn xảy ra. Vai trò của quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể Số hộ kinh doanh ngày càng phát triển và đóng góp ngày càng nhiều cho xã hội, tạo lập nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Vì vậy, quản lý công tác thu thuế đối với hộ kinh doanh có vai trò như sau: - Giúp tăng doanh thu cho NSNN. Đối với Việt Nam, thuế được coi là “nguồn thu thu chính và chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng số thu của NSNN”.

Do quy mô kinh doanh của các hộ kinh doanh cá thể thường là nhỏ nên mặc du số lượng lớn nhưng doanh thu thuế từ khu vực này lại chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn trong tổng thu ngân sách. Tuy nhiên việc quản lý đối tượng này lại tương đối khó khăn do đây lại là thành phần kinh tế khá phức tạp, số lượng nhiều nhưng khó kiểm soát. Vì vậy, 9 nếu đẩy mạnh, tăng cường công tác quản lý thì sẽ có có tác dụng tạo lập sự công bằng cho xã hội và tăng thu cho NSNN. Giúp “nâng cao ý thức chấp hành pháp luật” cho các hộ kinh doanh: đặc điểm dễ thấy của mô hình kinh doanh cá thể là mang tính tự phát cao, việc thực hiện dễ dàng, quản lý thuế đối với đối tượng này tương đối lỏng do đó tạo kẽ hở cho các cá nhân trốn thuế.

Do vậy việc tăng cường công tác quản lý giúp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, ý thức được quyền và trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của mỗi hộ kinh doanh cá thể. - Giúp thực hiện “vai trò quản lý của Nhà nước đối với khu vực kinh tế cá thể. Vai trò của thuế mang tính toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, những vai trò đó không mang tính khách quan, mà nó là kết quả của những tác động từ phía con người.

Những tác động này được thực hiện thông qua những nội dung, những công việc cụ thể của công tác quản lý thuế”.