Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề thông tin y tế và chăm sóc sức khỏe người dân trên báo chí Chương 2: Thực trạng vấn đề thông tin y tế và chăm sóc sức khỏe người dân trên báo Nhân Dân hiện nay Chương 3: Một số vấn đề đặt ra và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin y tế và chăm sóc sức khỏe người dân trên báo Nhân Dân. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VẤN ĐỀ THÔNG TIN Y TẾ VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ NGƢỜI DÂN TRÊN BÁO CHÍ 1. Các khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm về y tế Theo Từ điển tiếng Việt: Y tế là ngành khoa học ứng dụng, bao gồm những phương pháp, kỹ thuật nhằm phòng, chữa bệnh và bảo vệ sức khoẻ cho con người.
Như vậy, y tế là một lĩnh vực vô cùng quan trọng, có vai trò thiết yếu trong đời sống con người. Y tế cũng được hiểu như là một ngành để thực hiện nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe người dân. Vì vậy, theo tác giả luận văn, những vấn đề y tế thường nói đến những vấn đề liên quan đến chính sách, chiến lược phát triển ngành nhằm thực hiện các nhiệm vụ cụ thể chăm sóc sức khỏe người dân. Khái niệm về chăm sóc sức khỏe người dân Khái niệm về sức khỏe Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa trong tuyên ngôn Alm Alta năm 1978: “Sức khoẻ là một trạng thái thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không phải chỉ là tình trạng không có bệnh tật hay thương tật.1] Trong định nghĩa này, sức khỏe đã được quan niệm theo nghĩa rộng, không chỉ về thể chất mà cả những yếu tố khác cũng rất quan trọng, đó là tinh thần và xã hội.
Để có được sức khỏe ta không chỉ thực hiện việc phòng bệnh, chữa bệnh và phục hồi mà còn cần phải thực hiện các hoạt động mang lại đời sống tâm thần lành mạnh, phong phú cùng các hoạt động cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội. Như vậy, sức khỏe là trạng thái phát triển hài hòa của mỗi con người cả về thể lực, trí tuệ, khả năng hòa nhập cộng đồng chứ không đơn thuần chỉ là tình trạng không mắc bệnh tật, ốm đau. Sức khoẻ bao gồm các yếu tố sau: 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Sức khoẻ thể chất: bao gồm thể lực, sức nhanh, sức bền bỉ dẻo dai, cơ thể khỏe mạnh, không ốm đau, bệnh tật… Duy trì được ổn định các chỉ số đó thì con người mới được coi là có một sức khoẻ thể chất tốt. - Sức khỏe tinh thần: là một khái niệm ám chỉ tình trạng tinh thần và cảm xúc của mỗi cá nhân.
Đối với sức khoẻ tâm thần, trạng thái của con người phải luôn luôn cảm thấy vui vẻ, thoải mái, không mắc các bệnh liên quan đến tâm lí, không mất ngủ, thiếu chất. Khi có các triệu chứng bất an, hoảng tưởng hay trầm cảm, cần có các biện pháp kịp thời để giữ vững, ổn định tâm lí, đảm bảo cho sức khoẻ tâm thần. - Sức khỏe xã hội: là khả năng hòa nhập với xã hội, cộng đồng trong sinh hoạt, học tập và trong lao động. Sức khoẻ xã hội được đánh giá dựa trên môi trường sống mà người đó đang sống.
Ví dụ như, một người sẽ được coi là không khoẻ mạnh nếu phải sống trong cảnh nghèo đói, thất nghiệp, sống chung với các tệ nạn xã hội: ma tuý, mại dâm… Như vậy, người có sức khoẻ phải đảm bảo được 3 yếu tố cơ bản là sức khoẻ thể chất, sức khoẻ tâm thần, sức khoẻ xã hội. Trước định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới gần nửa thế kỷ, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết trên báo Cứu quốc: “Khí huyết lưu thông, tinh thần thoải mái, thế là sức khỏe” [17, tr. Trong Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục đăng trên báo Cứu quốc số 199 ra ngày 27/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Mỗi người dân khỏe mạnh là cả nước khỏe mạnh, mỗi người dân yếu ớt là cả nước yếu ớt” [24, tr. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng có định nghĩa rất dễ hiểu: “Khí huyết lưu thông, tinh thần thoải mái, thế là sức khỏe” [17, tr.
Khi đưa ra khái niệm này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp cận đến tinh thần mác xít về con người, bản chất của con người vừa là một thực thể tự nhiên, vừa là một thực thể xã hội; vì vậy việc chăm lo sức khỏe cho con người phải bằng cả biện pháp vật chất và biện pháp tinh thần. Vì vậy, trong thư gửi Hội nghị Quân y, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh: “Người thầy thuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật mà còn phải nâng đỡ tinh thần những người ốm yếu”. 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Sức khoẻ có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế của một quốc gia, bởi có sức khoẻ thì mới có thể gia tăng năng suất lao động, đảm bảo tiến độ và hiệu quả công việc. Có sức khoẻ tốt thì sẽ giảm thiểu được các chi phí chữa bệnh, thuốc men, từ đó cung cấp một nguồn kinh tế lớn để phát triển và nâng cao đời sống.
Đồng thời, một sức khoẻ tốt sẽ làm tăng sức sáng tạo và tiếp thu các giá trị văn hoá, tư tưởng. Sức khoẻ có vai trò thiết yếu trong việc phát triển văn hoá - xã hội của mỗi một quốc gia, dân tộc. Một sức khoẻ tốt sẽ làm tinh thần sảng khoái, cuộc sống hạnh phúc, sung túc. Sức khoẻ được đảm bảo sẽ tạo điều kiện cho tinh thần của con người, từ đó giúp khai thác các tiềm năng trong văn hoá – xã hội.
Khái niệm chăm sóc sức khoẻ ngƣời dân Chăm sóc sức khỏe là việc mỗi người luôn làm cho cơ thể của mình được khỏe mạnh về thể chất và tinh thần. Trách nhiệm chăm sóc sức khỏe con người không chỉ là của mỗi cá nhân mà còn là trách nhiệm của cộng đồng, của toàn thể xã hội thể hiện qua hệ thống y tế được không ngừng quan tâm đầu tư về trang thiết bị, cơ sở vật chất và nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao để phục vụ nhu cầu bảo vệ và chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân. Như vậy, chăm sóc sức khoẻ là một khái niệm rộng bao hàm nhiều yếu tố như: chăm sóc sức khỏe ban đầu, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chăm sóc sức khỏe theo giới, chăm sóc sức khỏe sinh sản… Theo Từ điển bách khoa Việt Nam tập 1: “Chăm sóc sức khỏe nhằm duy trì và lúc cần thiết phục hồi được các khả năng hoạt động bình thường của cơ thể, tạo được trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần cho mỗi người dân. Chăm sóc sức khỏe là một nhiệm vụ không những của ngành y tế mà còn của mọi ngành, mọi cấp, của toàn xã hội và bản thân mỗi người dân” [37, tr.
Chăm sóc sức khoẻ người dân phải dựa trên các yếu tố cần và đủ, trước tiên hết phải đảm bảo được các tiêu chí về sức khoẻ là: sức khoẻ thể chất, sức khoẻ tâm thần và sức khoẻ xã hội. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm về thông tin y tế và chăm sóc sức khỏe người dân Khái niệm về thông tin Trong cuốn “Bùng nổ truyền thông” (Philipe Breton, Serge Proulx, “Bùng nổ truyền thông”, Nxb. Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, 1996), Từ Latin “Informatio”, gốc của từ hiện đại “Information” (thông tin).
Thuật ngữ thông tin có thể hiểu theo hai hướng nghĩa: thứ nhất, thông tin là nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hình dạng; thứ hai, thông tin là nói về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay một biểu tượng. Hai hướng nghĩa này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt. Tuy nhiên, cùng sự phát triển của xã hội, khái niệm thông tin cũng phát triển theo. Theo nghĩa thông thường, thông tin là tất cả các sự kiện, sự việc, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người.
Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp: một người có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, từ các ngân hàng dữ liệu hoặc từ tất cả các hiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh. Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông”, các tác giả cho rằng thông tin trong báo chí đang tồn tại hai cách hiểu: Một là, tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống. Hai là, sự loan báo cho mọi người biết.55] Theo cách hiểu đầu tiên, thông tin thể hiện tính chất khởi đầu, khởi điểm (tương tự với khái niệm hình tượng trong nghệ thuật, hàng hóa trong kinh tế…). Đây là đặc trưng cơ bản của báo chí nói chung.
Còn theo cách hiểu thứ hai, là sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện có để truyền đạt kết quả sáng tạo của nhà báo ra thế giới xung quanh. Như vậy, thông tin cũng chính là chức năng của báo chí (theo nghĩa là sử dụng phương tiện kỹ thuật để phổ biến kết quả lao động sáng tạo của nhà báo). Trong hoạt động báo chí, thông tin là công cụ chủ yếu để nhà báo thực hiện mục đích của mình. Thông tin trở thành cầu nối giữa báo chí và công chúng.
Nó là 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dụng cụ làm việc của nhà báo, với sự giúp đỡ của dụng cụ đó, những công việc đa dạng và quan trọng được thực hiện. Trong hoạt động báo chí, khi tìm hiểu về khái niệm thông tin cần đặt nó trong mối liên hệ trực tiếp với vấn đề hiệu quả, tức là ảnh hưởng trực tiếp của thông tin đối với công chúng, hướng dẫn nhận thức và giáo dục đạo đức cho họ để họ có hành động đúng đắn. Ở dạng hoàn chỉnh, khái niệm thông tin chứa đựng nội dung rất phong phú, nó có quan hệ trực tiếp đến chức năng và hiệu quả của công tác báo chí, đến nguyên tắc cung cấp thông tin, đến những yêu cầu nghiệp vụ báo chí và những nguyên tắc tác động lẫn nhau của các mặt nói trên.