Thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá trên báo đảng điện tử địa phương khu vực Bắc Bộ hiện nay

Phân tích thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá trên báo đảng điện tử địa phương khu vực Bắc Bộ hiện nay. Đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Lê Thị Hà Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Phạm Thị Thanh Tịnh
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá trên báo Đảng điện tử địa phương khu vực Bắc Bộ hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá trên báo Đảng điện tử Bắc Bộ

Báo Đảng điện tử địa phương là cơ quan ngôn luận trực thuộc Tỉnh ủy, Thành ủy tại các tỉnh khu vực Bắc Bộ. Báo thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. Trong lĩnh vực y tế, thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu của Học viện Báo chí và Tuyên truyền năm 2022 đã khảo sát thực trạng truyền thông PCTHTL trên ba tờ báo Đảng điện tử: Báo Thái Bình, Báo Hà Nam và Báo Lạng Sơn. Kết quả cho thấy số lượng tác phẩm truyền thông tăng dần qua các năm 2018, 2019, 2020. Tuy nhiên, nội dung và hình thức truyền tải vẫn còn nhiều hạn chế. Các thông điệp chủ yếu tập trung vào tuyên truyền chính sách, chưa khai thác sâu các khía cạnh về sức khỏe cộng đồng. Việc ứng dụng công nghệ đa phương tiện như infographic và video còn hạn chế. Báo Đảng điện tử cần đổi mới cách tiếp cận để tăng hiệu quả tuyên truyền PCTHTL.

1.1. Khái niệm báo Đảng điện tử địa phương khu vực Bắc Bộ

Báo Đảng điện tử địa phương là ấn phẩm báo chí trực tuyến thuộc hệ thống báo Đảng bộ các tỉnh và thành phố. Tại khu vực Bắc Bộ, các tờ báo này hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Tỉnh ủy. Báo đóng vai trò cầu nối thông tin giữa Đảng, chính quyền và nhân dân địa phương. Nội dung tập trung tuyên truyền đường lối, nghị quyết của Đảng bộ và giáo dục lối sống lành mạnh cho cộng đồng. Báo Đảng điện tử kế thừa mô hình báo in truyền thống nhưng ứng dụng công nghệ số để tăng tốc độ và phạm vi tiếp cận công chúng.

1.2. Vai trò của báo Đảng trong công tác tuyên truyền PCTHTL

Báo Đảng điện tử có vị trí quan trọng trong hệ thống truyền thông phòng chống tác hại thuốc lá. Báo là kênh chính thống để phổ biến chính sách, pháp luật về kiểm soát thuốc lá đến người dân. Thông qua báo Đảng, các thông điệp về tác hại của thuốc lá được lan tỏa rộng rãi tại cộng đồng địa phương. Báo cũng phát hiện và nêu gương các mô hình cai thuốc thành công, các phong trào thi đua xây dựng môi trường không khói thuốc. Vai trò định hướng dư luận của báo Đảng giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ sức khỏe.

II. Phân tích thực trạng thông điệp PCTHTL trên báo Đảng điện tử Bắc Bộ

Nghiên cứu khảo sát trên Báo Thái Bình, Báo Hà Nam và Báo Lạng Sơn trong giai đoạn 2018-2020 cho thấy nhiều kết quả đáng chú ý. Tổng số tác phẩm truyền thông về PCTHTL tăng dần qua các năm nhưng chưa đồng đều giữa các báo. Nội dung thông điệp chủ yếu xoay quanh các sự kiện hưởng ứng ngày Thế giới không thuốc lá và các hoạt động của Ban chỉ đạo PCTHTL cấp tỉnh. Phần lớn tin bài sử dụng hình thức văn bản truyền thống, ít áp dụng các định dạng đa phương tiện. Tỷ lệ bài viết có kèm ảnh minh họa đạt mức trung bình. Các tác phẩm infographic và video chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng số sản phẩm báo chí. Thông điệp chưa khai thác đủ chiều sâu về y tế, kinh tế và xã hội. Bài viết thiên về phản ánh sự kiện, thiếu các phóng sự chuyên đề phân tích nguyên nhân và giải pháp. Mức độ tương tác của độc giả với các bài viết PCTHTL còn thấp.

2.1. Số lượng và tần suất xuất hiện thông điệp PCTHTL

Bảng thống kê từ nghiên cứu cho thấy số lượng tác phẩm truyền thông PCTHTL trên ba báo có sự khác biệt rõ rệt. Báo Thái Bình dẫn đầu về số lượng bài viết, tiếp theo là Báo Hà Nam và Báo Lạng Sơn. Tần suất xuất hiện thông điệp tăng dần từ năm 2018 đến năm 2020, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của báo Đảng đối với lĩnh vực này. Tuy nhiên, phần lớn thông điệp tập trung vào thời điểm tháng 5 hàng năm, trùng với Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá. Các tháng còn lại trong năm, số lượng bài viết giảm đáng kể, cho thấy tính thời vụ cao trong công tác tuyên truyền.

2.2. Nội dung và hình thức truyền tải thông điệp PCTHTL

Về nội dung, thông điệp PCTHTL trên báo Đảng điện tử Bắc Bộ tập trung vào ba nhóm chính: tuyên truyền chính sách pháp luật, phản ánh hoạt động PCTHTL và cảnh báo tác hại sức khỏe. Nhóm nội dung về kinh tế và môi trường chiếm tỷ lệ thấp hơn. Về hình thức, tin tức ngắn chiếm đa số,其次是 phóng sự và bài phản ánh. Các định dạng đa phương tiện như infographic chỉ chiếm khoảng 5-7% tổng sản phẩm. Video clip về PCTHTL rất ít, chủ yếu do hạn chế về nguồn lực sản xuất. Việc thiếu vắng các hình thức truyền thông sáng tạo khiến thông điệp kém hấp dẫn với công chúng trẻ.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông PCTHTL trên báo Đảng điện tử

Để nâng cao hiệu quả tuyên truyền PCTHTL, báo Đảng điện tử cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, xây dựng kế hoạch truyền thông xuyên suốt cả năm, không chỉ tập trung vào các sự kiện lớn. Thứ hai, đa dạng hóa nội dung thông điệp theo hướng chuyên sâu hơn về y tế dự phòng, kinh tế hộ gia đình và tác động môi trường. Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ đa phương tiện trong sản xuất bài viết. Infographic giúp trình bày số liệu phức tạp một cách trực quan, dễ hiểu. Video clip ngắn từ 1-3 phút mang lại trải nghiệm sinh động cho người đọc. Thứ tư, đào tạo kỹ năng viết bài theo hướng storytelling cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Thứ năm, tăng cường hợp tác với Sở Y tế và các tổ chức quốc tế như WHO để tiếp cận nguồn tài liệu chuyên môn. Cuối cùng, xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả tuyên truyền dựa trên dữ liệu phân tích lượt đọc và tương tác.

3.1. Ứng dụng infographic trong truyền thông PCTHTL

Infographic là công cụ truyền thông trực quan hiệu quả cho thông điệp PCTHTL. Định dạng này kết hợp hình ảnh, biểu đồ và số liệu để trình bày thông tin phức tạp một cách đơn giản. Báo Đảng điện tử có thể sử dụng infographic để minh họa tác hại của thuốc lá qua các con số cụ thể về tỷ lệ mắc bệnh ung thư phổi, bệnh tim mạch. Infographic cũng phù hợp để trình bày quy định pháp luật về cấm hút thuốc tại nơi công cộng. Sản phẩm này dễ dàng chia sẻ trên mạng xã hội, mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng. Đầu tư vào đội ngũ thiết kế đồ họa chuyên nghiệp sẽ nâng cao chất lượng infographic trên báo Đảng điện tử.

3.2. Sử dụng video clip tăng sức hấp dẫn cho thông điệp

Video clip là phương tiện truyền thông mang lại hiệu quả cao trong tuyên truyền PCTHTL. Hình ảnh động kết hợp âm thanh hiện trường tạo cảm xúc chân thật cho người xem. Báo Đảng điện tử nên sản xuất video ngắn từ 1-3 phút về các chủ đề: câu chuyện người cai thuốc thành công, tác hại cụ thể của thuốc lá đối với sức khỏe, mô hình cộng đồng không khói thuốc. Video phải đảm bảo hình ảnh rõ nét, sử dụng âm thanh thực, không lồng ghép hiệu ứng quá mức. Thời lượng ngắn giúp giữ chân người xem và tăng khả năng chia sẻ. Đây là hướng đi mới mẻ nhưng đầy tiềm năng cho báo Đảng điện tử.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn cho báo Đảng điện tử khu vực Bắc Bộ

Nghiên cứu về thông điệp PCTHTL trên báo Đảng điện tử Bắc Bộ chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện. Thực trạng cho thấy số lượng bài viết tăng nhưng chất lượng và hình thức truyền tải chưa đáp ứng yêu cầu. Phần lớn thông điệp mang tính thời vụ, nội dung chưa chuyên sâu và thiếu các định dạng đa phương tiện hiện đại. Để khắc phục, báo Đảng điện tử cần xây dựng chiến lược truyền thông dài hạn với kế hoạch sản xuất nội dung đều đặn throughout năm. Đầu tư vào đào tạo nhân lực và trang thiết bị kỹ thuật là điều kiện tiên quyết. Việc áp dụng infographic và video sẽ giúp thông điệp PCTHTL tiếp cận hiệu quả hơn với công chúng, đặc biệt là nhóm độc giả trẻ. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi cho hệ thống báo Đảng điện tử tại các khu vực khác trên cả nước. Báo Đảng điện tử địa phương có tiềm năng lớn trong công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng thông qua tuyên truyền PCTHTL hiệu quả.

4.1. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn tuyên truyền PCTHTL

Thực tiễn tuyên truyền PCTHTL trên báo Đảng điện tử Bắc Bộ rút ra nhiều bài học quý giá. Đầu tiên, thông điệp cần gắn liền với đời sống người dân địa phương để tăng tính thuyết phục. Thứ hai, sự phối hợp giữa báo Đảng và các cơ quan y tế là yếu tố then chốt đảm bảo tính chính xác của thông tin. Thứ ba, tính sáng tạo trong cách thể hiện quyết định mức độ thu hút công chúng. Các tờ báo đầu tư vào đa phương tiện đều ghi nhận lượt đọc và tương tác cao hơn. Cuối cùng, công tác tuyên truyền cần được duy trì liên tục, không nên chỉ tập trung vào các sự kiện lớn.

4.2. Hướng phát triển cho báo Đảng điện tử trong lĩnh vực PCTHTL

Báo Đảng điện tử khu vực Bắc Bộ cần định hướng phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa và đa phương tiện hóa. Xây dựng chuyên mục riêng về sức khỏe cộng đồng, trong đó PCTHTL là nội dung trọng tâm. Phát triển đội ngũ phóng viên chuyên trách mảng y tế có kiến thức chuyên môn và kỹ năng truyền thông số. Tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp cận nguồn tài liệu và kinh nghiệm từ các chương trình PCTHTL toàn cầu của WHO. Ứng dụng phân tích dữ liệu lớn để đánh giá hiệu quả tuyên truyền và điều chỉnh chiến lược kịp thời. Hướng tới xây dựng báo Đảng điện tử trở thành kênh thông tin đáng tin cậy về phòng chống tác hại thuốc lá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn tập trung ở 3 chương: Chƣơng 1: Một số cơ sở lý luận về thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá trên báo Đảng điện tử địa phương Chƣơng 2: Thực trạng thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá trên báo Đảng điện tử địa phương khu vực Bắc Bộ hiện nay Chƣơng 3: Một số vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao chất lượng thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá khu vực Bắc Bộ hiện nay - 15 - Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THÔNG ĐIỆP PHÕNG CHỐNG TÁC HẠI THUỐC LÁ TRÊN BÁO ĐẢNG ĐIỆN TỬ ĐỊA PHƢƠNG 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 1. Thông điệp truyền thông 1. Truyền thông Xã hội phát triển không ngừng kéo theo những nhu cầu ngày càng cao của con người về mọi lĩnh vực, trong đó có các hoạt động giao tiếp xã hội.

Qua từng thời kỳ của sự phát triển, ngày càng có nhiều người tham gia vào các giao tiếp và một trong những nhu cầu đó là sự trao đổi thông tin. Chính từ đây, truyền thông ra đời. Nhờ vào hoạt động truyền thông, con người đã có thể gắn kết, tương tác, giao tiếp lẫn nhau nhiều hơn. Truyền thông trở nên đa dạng ngay trong cách thức thể hiện: thông qua ngôn ngữ, cử chỉ, hành động, điệu bộ… từ đó chuyển tải những cảm xúc, mong muốn của mình đến đối phương.

Truyền thông chính là một chất kết dính để con người kết nối, là một hoạt động phổ biến, tác động đến mọi cá thể xã hội. Do đó hiện tượng này có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau, tùy theo từng góc nhìn. Các nhà nghiên cứu khoa học đã định nghĩa: “Truyền thông là hiện tượng xã hội phổ biến, là quá trình liên tục trao đổi thông tin, kiến thức, tư tưởng, tình cảm…, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi, thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân, nhóm, cộng đồng, xã hội” [10, tr. Từ đây, tác giả cho rằng khái niệm truyền thông được hiểu là quá trình tương tác trao đổi thông tin giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm tăng cường sự hiểu biết, từ đó thay đổi nhận thức.

Khái niệm truyền thông còn được hiểu là sản phẩm của con người, là động lực kích thích sự phát triển của xã hội. Truyền thông đại chúng - 16 - Lịch sử phát triển của truyền thông đại chúng gắn liền với sự hình thành và phát triển của con người. Truyền tin bằng ngôn ngữ là kỹ thuật truyền thông sơ khai nhất, bắt đầu là những tín hiệu âm thanh đơn giản trong sinh hoạt, dần hình thành nên ký hiệu, chữ viết. Đáng nhắc đến là từ sự ra đời của những phát minh khoa học kỹ thuật như máy in, làm bùng nổ ngành công nghiệp in ấn ở thế kỷ XIV, XV, đến sự xuất hiện của mạng Internet nối liền khoảng cách của mọi dân tộc, mọi quốc gia trên thế giới.

Rồi sự góp mặt của điện ảnh, truyền hình, điện thoại thông minh đã thúc đẩy truyền thông đại chúng ngày càng lớn mạnh, rõ nét. Ngày nay, truyền thông đại chúng (tiếng anh là Mass Communications) không còn xa lạ với đời sống con người. Đây được hiểu là hoạt động truyền thông hướng đến lượng lớn công chúng. Với sự hậu thuẫn của khoa học kĩ thuật, cùng các kênh phương tiện truyền thông như báo, đài, phát thanh, truyền hình đã khiến việc trao đổi thông tin càng trở nên dễ dàng, thuận tiện hơn bao giờ hết.

Đặc điểm của hoạt động truyền thông đại chúng là thông điệp được truyền tải đến công chúng một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, truyền thông đại chúng lại là hoạt động luôn chịu tác động từ nhiều phía: các nhóm công chúng xã hội rộng lớn, các thiết chế xã hội mà phương tiện là công cụ (báo, đài. của các tổ chức chính trị xã hội); và các cơ quan quản lí nhà nước.TS Tạ Ngọc Tấn trong “Truyền thông đại chúng” có đưa ra một khái niệm ngắn gọn: “Truyền thông đại chúng là hoạt động xã hội rộng rãi, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng” [28, tr. Tác giả còn chỉ ra, thực chất truyền thông đại chúng chỉ là một phương thức biểu hiện mới của hoạt động truyền thông trong xã hội.

Để thực hiện được hoạt động truyền thông trên phạm vi và quy mô lớn cần có các phương tiện kỹ thuật thích ứng. Lý Thị Hải Yến đã nêu ra trong “Giáo trình Truyền thông và Quan hệ quốc tế”: “Truyền thông đại chúng là cấp độ cao nhất của truyền thông, được coi là một hiện tượng xã hội ngày càng chi phối sâu sắc và toàn diện đến mọi tiến trình và lĩnh vực của đời sống xã hội” [32, tr.TS Nguyễn Văn Dững, PGS,TS. Đỗ Thu Hằng trong sách “Truyền thông, lý thuyết và kỹ năng cơ bản” đã nêu ra định nghĩa truyền thông đại chúng: “Nhìn từ bình diện giao tiếp, người ta cho rằng truyền thông đại chúng là kênh giao tiếp đại chúng với đặc trưng bản chất là nhiều người tham gia về những chủ thể mà họ quan tâm, với tần suất ngày càng tăng” [10, tr. Với các luận giải và khái niệm trên, tác giả đưa ra quan điểm: Truyền thông đại chúng là quá trình truyền đạt thông tin đến các nhóm cộng đồng đông đảo trong xã hội thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng.

Thông điệp Thông điệp giá trị cốt lõi đằng sau thông tin mà người thực hiện truyền thông muốn chuyển tải đến công chúng nhằm mục đích nhất định. Thông điệp phải rõ ràng, thường là ở những cụm từ, câu hoàn chỉnh, các biển hiệu, biểu tượng hay những gì xuất hiện trên phương tiện thông tin đại chúng như bài báo, tin tức, chữ viết, hình ảnh, âm thanh. nhằm truyền tải ý nghĩa thông tin cụ thể từ một nhóm người, tổ chức, cộng đồng này đến nhóm người, tổ chức, cộng đồng khác. Theo PGS,TS.

Nguyễn Văn Dững, PGS,TS. Đỗ Thu Hằng trong đề tài khoa học cấp cơ sở “Lý thuyết truyền thông” cho rằng: “Thông điệp là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận. Thông điệp chính là những tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật. được mã hoá theo một hệ thống ký hiệu nào đó.

Hệ thống này phải được cả bên phát và bên nhận cùng chấp nhận và có chung cách viết - tức là có khả năng giải mã. Tiếng nói, chữ viết, hệ thống biển báo, hình ảnh, cử chỉ biểu đạt của con người được sử dụng để chuyển tải thông điệp” [9, tr13]. Các tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang trong “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông" đưa ra định nghĩa: “Thông điệp là tin tức được thể hiện bằng tín hiệu, ký hiệu, mã số, bằng mực trên giấy, sóng trên không trung hoặc bằng bất cứ tín hiệu nào mà người ta có thể hiểu được và được trình - 18 - bày ra một cách có ý nghĩa. Điều quan trọng là thông điệp phải được diễn tả bằng thứ ngôn ngữ mà người cung cấp và người tiếp nhận hiểu được.

Có thể là ngôn ngữ giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày, ngôn ngữ kỹ thuật khoa học, hay ngôn ngữ văn học trong nghệ thuật” [26, tr. Tuy nhiên cần phải lưu ý rằng, thông điệp và thông tin là hai khái niệm khác nhau, nhưng rất dễ gây nhầm lần. Theo Luật tiếp cận thông tin đã đưa ra khái niệm: “Thông tin là tin, dữ liệu được chứa đựng trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới dạng bản viết, bản in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi âm hoặc các dạng khác do cơ quan nhà nước tạo ra” [34,tr8] Theo tác giả Đoàn Phan Tân trong “Thông tin học: Giáo trình dành cho sinh viên ngành thông tin – thư viện và quản trị thông tin” định nghĩa: “Theo nghĩa thông thường, có thể coi thông tin là tất cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng , phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người. Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp: một người có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thông qua các phương tiện thông tin đại, từ ngân hàng dữ liệu hoặc từ tất cả các hiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh” [27,tr18].

Như vậy, tác gỉả luận văn nhìn nhận thông điệp một các khái quát như sau: Thông điệp là giá trị cốt lõi của thông tin, được thể hiện, diễn đạt qua từ ngữ, ngôn ngữ, âm thanh, chữ viết, hình ảnh. với mục đích giúp có thể hiểu được, tiếp nhận được ý nghĩa, cảm xúc mà chủ thể truyền thông muốn gửi đến. Thông điệp là thứ cần đào sâu, ngẫm nghĩ chứ không hiện hữu, cụ thể ngay trước mặt người xem như thông tin. Báo Đảng địa phƣơng và báo Đảng điện tử địa phƣơng 1.

Báo điện tử Mặc dù “sinh sau đẻ muộn” nhưng báo điện tử không hề kém cạnh so với các loại hình báo chí khác, mà ngược lại có nhiều ưu thế vượt trội bởi sự nhanh gọn, thuận tiện, đại chúng. trong việc cung cấp thông tin tới công chúng. Với - 19 - lợi thế của mình, báo điện tử ngày càng khẳng định được vai trò, vị trí của mình trong nền báo chí. Theo Luật Báo chí năm 2016: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử”.

Tuy nhiên, khái niệm này còn chung chung, chưa giúp công chúng hiểu rõ được đặc điểm của loại báo mới. Nguyễn Thị Trường Giang trong “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản” đã nêu định nghĩa: “Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên Internet” [13, tr28]. Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra những lý do để gọi báo mạng điện tử là loại hình báo chí mới như: Đây là con đẻ của sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, hoạt động được nhờ các phương tiện kỹ thuật tiên tiến, số hóa, các máy tính nối mạng và các server, phần mềm ứng dụng.