Chất lượng đào tạo cử nhân báo chí truyền thông tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền giai đoạn 2000-2005

Nghiên cứu tổng quan về chất lượng đào tạo cử nhân ngành báo chí truyền thông tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền giai đoạn 2000-2005. Đánh giá thực trạng và

• Tác giả: Nguyễn Đức Hạnh
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí và Truyền thông
• Đề tài: Chất lượng đào tạo cử nhân báo chí, truyền thông ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền giai đoạn 2000-2005
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chất lượng đào tạo cử nhân báo chí truyền thông

Đề tài khoa học cấp cơ sở trọng điểm về chất lượng đào tạo cử nhân báo chí, truyền thông tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền giai đoạn 2000-2005 do Phó Viện trưởng Nguyễn Đức Hạnh chủ nhiệm. Nghiên cứu đánh giá toàn diện hệ thống đào tạo theo 10 tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục-Đào tạo. Các tiêu chuẩn bao gồm: mục tiêu đào tạo, chương trình, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, tài chính và hợp tác quốc tế. Kết quả cho thấy Học viện đạt nhiều thành tựu nhưng vẫn tồn tại hạn chế cần khắc phục. Giai đoạn 2000-2005 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong đào tạo báo chí truyền thông Việt Nam. Nhu cầu nhân lực ngành tăng mạnh do sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông. Đề tài thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn: giảng viên, sinh viên, cựu sinh viên, nhà tuyển dụng. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính đảm bảo độ tin cậy cao.

1.1. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu đề tài

Đề tài nhằm đánh giá chất lượng đào tạo cử nhân báo chí, truyền thông tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2000-2005, bao gồm cả hệ chính quy và tại chức. Mục tiêu cụ thể gồm: xây dựng tiêu chuẩn đánh giá, khảo sát thực trạng đào tạo, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng. Nghiên cứu cũng so sánh với tiêu chuẩn quốc tế về đào tạo báo chí. Đội ngũ thực hiện gồm 10 chuyên viên từ nhiều đơn vị liên quan.

1.2. Cơ sở lý luận và phương pháp tiếp cận

Nghiên cứu dựa trên hệ thống tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục đại học của Bộ Giáo dục-Đào tạo. Phương pháp tiếp cận đa chiều: phân tích tài liệu, khảo sát bằng phiếu hỏi, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm. Đối tượng khảo sát bao gồm sinh viên các khóa, giảng viên, nhà quản lý, cơ quan báo chí sử dụng lao động. Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê mô tả và phân tích nội dung. Kết hợp lý thuyết đảm bảo chất lượng giáo dục với thực tiễn đào tạo báo chí truyền thông Việt Nam.

II. Phân tích thực trạng đào tạo và vấn đề tồn tại

Thực trạng đào tạo giai đoạn 2000-2005 cho thấy nhiều kết quả tích cực. Chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng tiếp cận năng lực. Đội ngũ giảng viên có trình độ cao, nhiều người có kinh nghiệm thực tiễn báo chí. Cơ sở vật chất được đầu tư cải thiện qua các năm. Tuy nhiên, nhiều vấn đề tồn tại cần giải quyết. Giáo trình và tài liệu tham khảo chưa đồng đều chất lượng. Một số môn học thiếu giáo trình chuẩn. Cơ sở vật chất phục vụ thực hành báo chí còn hạn chế. Phòng thu, thiết bị quay phim chưa đáp ứng nhu cầu tăng nhanh. Hợp tác quốc tế đạt kết quả bước đầu nhưng chưa sâu rộng. Sinh viên tốt nghiệp phản ánh kỹ năng thực hành cần được tăng cường. Khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành nghề nghiệp vẫn là thách thức lớn.

2.1. Đánh giá năng lực đội ngũ giảng viên và chương trình

Đội ngũ giảng viên Học viện đạt trình độ chuyên môn cao. Nhiều giảng viên có học vị tiến sĩ, thạc sĩ. Tuy nhiên, một số giảng viên trẻ thiếu kinh nghiệm thực tiễn báo chí. Chương trình đào tạo được xây dựng bài bản, bao gồm cả lý luận chính trị và chuyên môn. Nhược điểm: nội dung một số môn chưa cập nhật kịp thời xu hướng truyền thông mới. Công nghệ thông tin và truyền thông chưa được tích hợp đầy đủ vào chương trình. Giáo trình xuất bản chưa phủ kín tất cả môn học trong khung chương trình đào tạo.

2.2. Cơ sở vật chất và điều kiện học tập

Cơ sở vật chất của Học viện được cải thiện đáng kể giai đoạn 2000-2005. Thư viện mở rộng, số lượng sách và tạp chí tăng. Phòng máy tính được trang bị, kết nối Internet. Tuy nhiên, so với yêu cầu đào tạo thực hành báo chí, cơ sở vật chất còn thiếu. Thiết bị quay phim, phòng thu thanh, studio truyền hình chưa đáp ứng đủ. Số lượng máy tính trên đầu sinh viên còn thấp. Kinh phí đầu tư cho trang thiết bị chuyên ngành báo chí truyền thông chưa tương xứng với quy mô đào tạo mở rộng.

III. Giải pháp và phương pháp nâng cao chất lượng đào tạo

Đề tài đề xuất nhiều giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo. Giải pháp đầu tiên: hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng tích hợp lý thuyết-thực hành. Tăng cường thời gian thực tập tại các cơ quan báo chí. Giải pháp thứ hai: đầu tư mạnh mẽ cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại. Xây dựng studio, phòng thu đạt chuẩn phục vụ đào tạo. Giải pháp thứ ba: phát triển đội ngũ giảng viên có năng lực thực tiễn. Mời chuyên gia báo chí tham gia giảng dạy. Giải pháp thứ tư: mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo. Trao đổi giảng viên, sinh viên với các trường đại học nước ngoài. Giải pháp thứ năm: xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng nội bộ. Đánh giá định kỳ chương trình đào tạo, thu thập phản hồi từ sinh viên và nhà tuyển dụng.

3.1. Hoàn thiện chương trình và đổi mới phương pháp đào tạo

Chương trình đào tạo cần được điều chỉnh theo hướng thực tiễn hơn. Tăng tỷ lệ giờ thực hành so với giờ lý thuyết. Đưa công nghệ thông tin và truyền thông vào giảng dạy. Áp dụng phương pháp học tập dự án, mô phỏng tòa soạn. Xây dựng giáo trình mới, cập nhật xu hướng báo chí hiện đại. Phát triển hợp đồng đào tạo với cơ quan báo chí để sinh viên thực tập. Tổ chức hội thảo chuyên đề với nhà báo, biên tập viên có kinh nghiệm.

3.2. Nâng cấp cơ sở vật chất và mở rộng hợp tác

Đầu tư xây dựng studio truyền hình, phòng thu thanh hiện đại. Trang bị máy quay, thiết bị biên tập chuyên nghiệp cho sinh viên thực hành. Mở rộng thư viện số, cung cấp truy cập cơ sở dữ liệu báo chí quốc tế. Tăng cường hợp tác với trường đại học Trung Quốc, Úc, Đức, Pháp. Tham gia dự án hợp tác quốc tế như Friedrich Ebert Stiftung. Trao đổi giảng viên, tổ chức hội thảo quốc tế định kỳ. Liên kết đào tạo chương trình tiên tiến với nước ngoài.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của đề tài

Đề tài đạt được nhiều kết quả quan trọng về đánh giá chất lượng đào tạo. Hệ thống tiêu chuẩn đánh giá được xây dựng khoa học, phù hợp thực tiễn Việt Nam. Kết quả khảo sát phản ánh trung thực thực trạng đào tạo giai đoạn 2000-2005. Nhiều giải pháp đề xuất có tính khả thi cao, áp dụng được ngay. Ứng dụng thực tiễn của đề tài rất đa dạng. Trước hết, kết quả phục vụ công tác quản lý đào tạo của Học viện. Thứ hai, làm cơ sở cho việc điều chỉnh chương trình đào tạo. Thứ ba, hỗ trợ công tác đảm bảo chất lượng giáo dục đại học. Thứ tư, cung cấp dữ liệu cho các nghiên cứu tiếp theo. Đề tài cũng là tài liệu tham khảo quý cho các cơ sở đào tạo báo chí truyền thông khác. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho đào tạo báo chí truyền thông Việt Nam. Kết quả đề tài được công bố rộng rãi, phục vụ cộng đồng học thuật và xã hội.

4.1. Tổng kết các phát hiện chính của nghiên cứu

Nghiên cứu xác định rõ điểm mạnh và hạn chế trong đào tạo cử nhân báo chí. Điểm mạnh: chương trình bài bản, đội ngũ giảng viên trình độ cao, truyền thống đào tạo lâu đời. Hạn chế: cơ sở vật chất thiếu, giáo trình chưa đầy đủ, kỹ năng thực hành sinh viên chưa cao. Hệ thống 10 tiêu chuẩn đánh giá được xây dựng hoàn chỉnh. Dữ liệu khảo sát từ nhiều nhóm đối tượng đảm bảo tính đại diện. Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn cảnh về đào tạo báo chí giai đoạn 2000-2005.

4.2. Ứng dụng và hướng phát triển đào tạo tương lai

Kết quả đề tài áp dụng trực tiếp vào cải tiến chương trình đào tạo. Tiêu chuẩn đánh giá được sử dụng cho kiểm định chất lượng. Hướng phát triển tương lai: tích hợp công nghệ số vào đào tạo báo chí. Xây dựng chương trình đào tạo liên ngành truyền thông đa phương tiện. Tăng cường hợp tác quốc tế, hội nhập khu vực và thế giới. Phát triển hệ thống đảm bảo chất lượng nội bộ bền vững. Đào tạo nguồn nhân lực báo chí truyền thông đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đê về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng đào tạo đại học nói chung và chất lượng đào tạo cử nhân chuyên ngành báo chí, truyễn thông ở Việt Nam hiện nay. Chương 2: Nhận diện chất lượng cử nhân báo chí, truyền thông do Học viện Báo chí và Tuyên truyên đào tạo giai đoạn 2000 — 2005. Chương 3: Một số kiến nghị nhằm nắng cao chất lượng đào tạo cử nhân báo chí, truyền thông ở Học viện Báo chỉ và Tuyên uyên. CHUONG 1 MOT SO VAN DE VE TIEU CHUAN DANH GIA CHAT LUQNG DAO TAO DAI HOC NOI CHUNG VA CHAT LƯỢNG ĐÀO TẠO CU NHAN CHUYEN NGANH BAO CHÍ Ở VIỆT NAM HIEN NAY 1.

Chất lượng dao tạo 1,1.L Quan niệm chung vê chất lượng đào tạo Để thực hiện thành công công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước thì giáo dục — đào tạo phải luôn được đặt vào vị trí sách lược hàng đầu bởi lẽgiáo dục giữ một vị trí quan trọng trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần vào việc xây dựng một nền kinh tế tri thức. Song, thực tế hiện nay cho thấy nền giáo dục đang lâm vào cuộc khủng hoảng, phải đối mặt với những thách thức và khó khăn rất lớn. Một trong những biểu hiện của sự khủng hoảng đó chính là sự đi xuống của chất lượng đào tạo. Có thể nói sản phẩm của nền giáo dục đại học chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong giai đoạn hiện nay.

Trước khi đi vào nhận diện chất lượng đào tạo cử nhân báo chí ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chúng tôi xin được làm rõ khái niệm về chất lượng đào tạo. Quan điểm về chất lượng giáo dục cũng đồng thời là quan điểm về mục tiêu giáo dục, chính là nội hàm về những kiến thức, năng lực, phẩm chất mà một nền giáo dục nói chung, hay một cấp học, một bậc học, một ngành học cụ thể nào đó phải cung cấp, bồi dưỡng cho người học. Đánh giá chất lượng của một nền giáo dục là đánh giá xem nên giáo dục đó thực hiện được đến đâu mục tiêu giáo dục của nó. Dưới thời phong kiến, mục tiêu giáo dục là đào tạo những người có khả năng “tu than, té gia, tri quốc, bình thiên hạ”.

Những người đó trước hết và tối thiểu phải có khả năng tự học, tự rèn luyện, đồng thời có khả năng xây dựng và đảm bảo sự tổn tại và phát triển của gia đình mình. Cao hơn nữa là tham gia quản lý Nhà nước các cấp và cuối cùng phải có khả năng dựng nước và giữ nước trong an bình. Đó là 10 Nhưng những nhân tài trong bộ máy cai trị của nhà vua để dạy dân và lo cho dân. lý trên thực tế, thước đo chất lượng giáo dục là “văn hay, chữ tết” để chuyên tải đạo thánh hiền (tức Nho giáo).

Dưới thời Pháp thuộc, mục tiêu giáo dục công khai cho người học là những văn, kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo liên quan đến các kiến thức đó (như kỹ năng làm học có trách kỹ năng tính toán.) mà nhà trường có trách nhiệm truyền thụ và người nhiệm tiếp thu. Từ sau cách mạng tháng tám năm 1945, chúng ta có một quan niệm đầy đủ toàn diện. va rõ rang về chất lượng giáo dục. Trước hết đó là quan điểm chất lượng Nói theo kiểu các nhà giáo dục tiễn bộ phương Tây tức là “lrí, Đức, Thể, Mỹ”.

Nói theo thuật theo truyền thống phương Đông là “Đức và Tài” (hoặc hiền và tài). Còn bóng bảy ngữ giáo dục học xã hội chủ nghĩa là “Chính trị và Chuyên môn” hoặc hơn là “Hồng và Chuyên”. Trong thời kỳ đổi mới giáo dục (từ năm 1987), quan điểm về chất lượng và tự tạo lấy được bổ sung thêm một tiêu chuẩn là năng động, biết tự tìm việc làm việc làm, biết làm giàu cho mình và cho đất nước một cách chính đáng. ° Quan niệm về chất lượng là sự.

Có thể coi “chất lượng là sự xuất sắc, sự hoàn hảo hay chất lượng chuyển đổi về chất””. Cũng có ý kiến cho răng: “Chất lượng được xem như điều "”. tạo nên sự đặc biệt của một trường nào đó ”ˆ hay “chất lượng là sự biến đổi trung Quan điểm “Chất lượng là sự biến đổi” được đánh giá cao vì đã tập xét về chức vào giải các chức năng của trường đại học: chức năng học thuật. Nếu học nữa nêu năng của trường đại học, một trường sẽ không phải là trường đại giáo dục Đại học” của Th.S Nguyễn Kim ! Trích bài: “Về một số khái niệm thường dùng trong đảm bảo chất lượng đăng trên Tạp chí Giáo dục, sô 66, tháng Dung - Trường ĐHSP TP.HCM và TS.

Phạm Xuân Thanh - Bộ GD&ĐT 9/2003 học” trên Bản tin DHQGRN, số 242- 3*4 Lê Hữu Nghĩa - trích bài “Những quan niệm về chất lượng giáo dục đại 2011 11 không làm thay đổi cuộc sống của một sinh viên, ít nhất là về mặt kiến thức vì trường Đại học cần thay đổi nhân sinh quan và thế giới quan của người học, cung cấp cho họ những kỹ năng cần thiết dé tn tai và phát triển trong một thế giới đầy biến động. Do đó có thể nói: “chất lượng giáo dục đại học phải nằm trong tiễn trình làm biến đổi người học, trong đó việc học của sinh viên phải được sự quan tâm sâu sát và trợ giúp từ các khâu giảng dạy, đánh giá cũng như tắt cả các yếu t6 khác trong trường như cơ sở vật chất, môi trường, tác phong làm việc đối với sinh viên.” Chất lượng khó định nghĩa và cũng có thê hiểu theo nhiều cách. Vì vậy, có rất nhiều quan niệm khác nhau về nó.TS Lê Đức Ngọc - Giám đốc Trung tâm Kiểm định, Đo lường và Đánh giá chất lượng giáo dục (CAMEEQ) thuộc hiệp hội các trường Đại học và Cao đẳng ngoài công lập (VIPUA) trong bài viết “Tổng quan về chất lượng sản phâm giáo dục đảo tạo đại học và xây dựng chuẩn đầu ra theo cách tiếp cận CDIO”” -đã đưa ra các quan niệm về chất lượng như sau: - Chất lượng được đánh giá băng “Đầu vào”. - Một số nước phương Tây cho rằng “Chất lượng một trường đại học phụ thuộc vào chất lượng hay số lượng đầu vào của trường đó”.

Quan điểm này được gọi là “quan điểm nguồn lực”, có nghĩa là: Nguồn lực = chất lượng. Theo đó, một trường đại học tuyển được sinh viên giỏi, có đội ngũ cán bộ giảng dạy uy tín, có nguồn tài chính cần thiết để trang bị các thiết bị tốt nhất như: giảng đường, phòng thí nghiệm. được xem là trường có chất lượng cao. Tuy nhiên, quan điểm này đã bỏ qua sự tác động của quá trình đào tạo diễn ra rất đa dạng và liên tục trong một thời gian dài (3 đến 6 năm) trong trường đại học.

Theo cách đánh giá này, quá trình đào tạo được xem là một “hộp đen”, chỉ dựa vào sự đánh giá “đâu vào” và phóng đoán chât lượng “đâu ra”. Sẽ ra sao nêu một trường * Trích bài “Những quan niệm về chất lượng giáo dục đại học” trên Ban tin DHQGHN Š Trích “Tài liệu tham khảo đảm bảo chất lượng giáo dục đại học” (Phòng Thanh tra, bộ phận đảm bảo chât lượng giáo dục đại học — Học viện Báo chí và Tuyên truyền) 12 đại học có nguồn lực “đầu vào” dỗi dào nhưng chỉ có những hoạt động đào tạo hạn chế; hoặc ngược lại, một trường có những nguồn lực khiêm tốn, nhưng sinh viên được cung cấp một chương trình đảo tạo hiệu quả? Thực tế, một sinh viên với đầu vào xuất sắc như các thủ khoa nhưng khi ra trường kết quả chưa chắc đã xuất sắc, thậm chí một số còn có kết quả chưa cao! Vậy nguyên nhân có phải là do chất lượng đào tạo hay do nhiều nguyên nhân khác nữa! - _ Chất lượng được đánh giá bằng “Đầu ra” Một quan điểm khác về chất lượng giáo dục đại học cho rằng “đầu ra” của giáo dục đại học có tầm quan trọng hơn nhiều so với “đầu vào” của quá trình đào tạo. “Đầu ra” chính là sản phẩm của giáo dục đại học được thể hiện bằng năng lực của sinh viên tốt nghiệp hay khả năng cung cấp các hoạt động đào tạo của trường đó. Có hai vấn đề cơ bản liên quan đến cách tiếp cận chất lượng giáo dục đại học này.

Một là mối liên hệ giữa “đầu vào” và “đầu ra” không được xem xét đúng mức. Trong thực tế mối liên hệ này là có thực, cho dù đó không phải là quan hệ nhân quả. Một trường có khả năng tiếp nhận các sinh viên xuất sắc, không có nghĩa là sinh viên của họ sẽ tốt nghiệp loại xuất sắc. Hai là, cách đánh giá “đầu ra” của các trường rất khác nhau.

- Chất lượng được đánh giá bằng “Giá trị gia tăng” Quan điểm thứ 3 về chất lượng giáo dục đại học cho rằng một trường đại học có tác động tích cực tới sinh viên khi nó tạo ra được sự khác biệt trong sự phát triển về trí tuệ và cá nhân của sinh viên. “Giá trị gia tăng” được xác định bằng giá trị của “đầu ra” trừ đi giá trị của “đầu vào”, kết quả thu được là “giá trị gia tăng” mà trường đại học đã đem lại cho sinh viên và được đánh giá là chất lượng giáo dục đại học. Nếu theo quan điểm này, vấn đề nảy sinh ở đây là: Thứ nhất, khó có một thước đo thống nhất nào để đánh giá chất lượng “đầu vào”, “đầu ra” để tìm ra hiệu số của chúng và đánh giá chất lượng của trường đó. Thứ hai, các trường trong hệ 13 thống giáo dục đại học lại rất đa dạng, không thể dùng một bộ công cụ đo duy nhất cho tất cả các trường.

Vàả lại, dù có thé thiết kế được bộ công cụ như vậy, giá trị gia tăng được xác định sẽ không cung cấp thông tin gì cho chúng ta về sự cải tiến quá trình đào tạo trong từng trường đại học. - Chất lượng được đánh giá bằng “Gia trị học thuật” Đây là quan điểm truyền thống của nhiều trường đại học phương Tây, chủ yếu dựa vào sự đánh giá của các chuyên gia về năng lực học thuật của đội ngũ cán bộ giảng dạy trong từng trường trong quá trình thâm định công nhận chất lượng đào tạo đại học. Điều này có nghĩa là trường đại học nào có đội ngũ giáo sư, tiến sĩ đông, có uy tín khoa học cao thì được xem là trường có chất lượng cao.