Thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS Việt Nam: Nghiên cứu dựa trên ngữ dụng học

Dưới đây là thông tin meta tags cho bài viết: { "ai_description": "Thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS được phân tích qua góc nhìn ngữ dụng học. Bài viết

• Tác giả: Phạm Ngọc Thùy Dương
• Người hướng dẫn: Hoàng Văn Vân, PTS.
• Trường học: Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học tiếng Anh
• Đề tài: Thỉnh cầu trong bộ sách giáo khoa tiếng Anh dành cho trường trung học cơ sở: Một nghiên cứu dựa trên lí thuyết ngữ dụng học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá tầm quan trọng của thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS Nghiên cứu ngữ dụng học

Việc học ngôn ngữ không chỉ dừng lại ở ngữ pháp và từ vựng mà còn bao gồm khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách phù hợp với ngữ cảnh xã hội và văn hóa. Trong dạy học tiếng Anh THCS, việc phát triển năng lực giao tiếp thực tế là mục tiêu hàng đầu. Một trong những hành vi ngôn ngữ cốt yếu, thường xuyên xuất hiện trong giao tiếp hàng ngày, chính là thỉnh cầu. Khả năng đưa ra lời thỉnh cầu hiệu quả, lịch sự và phù hợp ngữ cảnh là minh chứng cho năng lực giao tiếp thành thạo của người học. Nghiên cứu sâu về thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS thông qua lăng kính ngữ dụng học cung cấp cái nhìn toàn diện về cách thức kiến thức này được trình bày và tiếp thu.

1.1. Tầm quan trọng của hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu trong giao tiếp tiếng Anh

Thỉnh cầu là một hành vi ngôn ngữ cơ bản, cho phép người nói bày tỏ mong muốn được người khác thực hiện một hành động nào đó. Trong giao tiếp tiếng Anh, việc hiểu và sử dụng đúng các chiến lược thỉnh cầu tiếng Anh là yếu tố then chốt để duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực và tránh gây hiểu lầm hoặc xúc phạm. Một lời thỉnh cầu được diễn đạt kém có thể dẫn đến thất bại giao tiếp, ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của người nói. Đối với học sinh THCS, việc học cách thỉnh cầu không chỉ là học từ vựng hay cấu trúc ngữ pháp mà còn là học về sắc thái, sự lịch sự và chuẩn mực văn hóa, góp phần cải thiện kỹ năng nói tiếng Anh tổng thể. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa, nơi học sinh sẽ thường xuyên tương tác với người bản ngữ và người nói tiếng Anh không phải bản ngữ.

1.2. Ngữ dụng học trong SGK tiếng Anh Nền tảng phân tích và dạy học hiệu quả

Ngữ dụng học là một nhánh của ngôn ngữ học nghiên cứu cách thức ngôn ngữ được sử dụng trong các ngữ cảnh thực tế, chú trọng đến ý nghĩa của lời nói vượt ra ngoài cấu trúc ngữ pháp và từ vựng. Trong lĩnh vực dạy học tiếng Anh, ngữ dụng học cung cấp một khung lý thuyết mạnh mẽ để phân tích SGK tiếng Anh THCS và đánh giá liệu chúng có trang bị đủ cho học sinh năng lực ngữ dụng cần thiết hay không. Việc tích hợp các nguyên tắc ngữ dụng học vào chương trình tiếng Anh cấp 2 giúp học sinh không chỉ biết cách nói mà còn biết khi nào, ở đâu và nói như thế nào cho phù hợp. Điều này bao gồm việc nhận diện và ứng dụng các chiến lược thỉnh cầu khác nhau tùy thuộc vào đối tượng, mối quan hệ xã hội và tình huống cụ thể.

II. Những thách thức khi dạy và học thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS hiện nay

Mặc dù tầm quan trọng của thỉnh cầu đã được công nhận rộng rãi, việc triển khai hiệu quả trong SGK tiếng Anh THCS vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Các tài liệu hiện hành có thể chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng và phức tạp của các tình huống giao tiếp thực tế, dẫn đến việc học sinh khó áp dụng kiến thức vào đời sống. Việc thiếu vắng một cách tiếp cận ngữ dụng học toàn diện trong việc thiết kế và trình bày nội dung có thể làm giảm hiệu quả của quá trình dạy học giao tiếp tiếng Anh tại cấp trung học cơ sở.

2.1. Hạn chế của SGK tiếng Anh THCS về chiến lược thỉnh cầu và ngữ cảnh

Nhiều SGK tiếng Anh THCS thường tập trung vào việc cung cấp các mẫu câu cố định cho thỉnh cầu, chẳng hạn như "Can you...?", "Could you...?" hoặc "Would you please...?" mà ít khi đi sâu vào các yếu tố ngữ cảnh chi phối việc lựa chọn chiến lược thỉnh cầu. Điều này có thể khiến học sinh thiếu đi khả năng điều chỉnh lời thỉnh cầu của mình sao cho phù hợp với mức độ lịch sự, mối quan hệ giữa người nói và người nghe, hay mức độ cấp bách của tình huống. Theo nhiều nghiên cứu về ngữ dụng học trong SGK tiếng Anh, sự thiếu đa dạng trong việc trình bày các chiến lược thỉnh cầu tiếng Anh và ngữ cảnh sử dụng là một hạn chế đáng kể, cần được khắc phục để cải thiện kỹ năng nói tiếng Anh của học sinh.

2.2. Ảnh hưởng đến năng lực ngữ dụng và giao tiếp thực tế của học sinh

Việc học sinh chỉ được tiếp xúc với một số ít chiến lược thỉnh cầu đơn giản hoặc thiếu vắng các ngữ cảnh giao tiếp chân thực có thể hạn chế đáng kể năng lực ngữ dụng của các em. Khi phải đối mặt với các tình huống giao tiếp thực tế đòi hỏi sự linh hoạt và nhạy bén về mặt xã hội, học sinh có thể lúng túng, sử dụng những lời thỉnh cầu không phù hợp hoặc kém lịch sự. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp tiếng Anh mà còn tác động tiêu cực đến sự tự tin của học sinh khi tương tác bằng tiếng Anh. Một trong những thách thức khi dạy thỉnh cầu trong tiếng Anh THCS là làm sao để chuyển tải được sự phức tạp của hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu một cách đơn giản và dễ hiểu cho lứa tuổi này, giúp các em ứng dụng hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu ngữ dụng học để phân tích thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS

Để có cái nhìn sâu sắc và khách quan về cách thức thỉnh cầu được trình bày trong SGK tiếng Anh THCS, một cách tiếp cận nghiên cứu khoa học là cần thiết. Nghiên cứu này áp dụng phương pháp định lượng và định tính, tập trung vào phân tích nội dung SGK tiếng Anh THCS để nhận diện và phân loại các chiến lược thỉnh cầu được sử dụng. Phương pháp này giúp xác định những ưu điểm và hạn chế hiện có, từ đó đưa ra các đề xuất cải tiến cho dạy học tiếng Anh hiệu quả hơn. Mục tiêu là khảo sát các loại chiến lược thỉnh cầu trong bộ sách giáo khoa và cách chúng được vận dụng.

3.1. Kỹ thuật phân tích nội dung SGK tiếng Anh cấp 2 Khám phá các chiến lược thỉnh cầu

Kỹ thuật phân tích nội dung SGK tiếng Anh cấp 2 là trọng tâm của nghiên cứu này, cho phép khảo sát một cách có hệ thống các ví dụ về thỉnh cầu xuất hiện trong sách. Kỹ thuật này bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các đoạn hội thoại, bài đọc, bài tập thực hành trong sách, sau đó phân loại chúng dựa trên các mô hình chiến lược thỉnh cầu đã được thiết lập trong ngữ dụng học. Ví dụ, một lời thỉnh cầu có thể được phân loại là trực tiếp (ví dụ: "Give me the book."), gián tiếp (ví dụ: "Could you pass the book?"), hoặc ngụ ý (ví dụ: "My pen is out of ink."). Việc đếm tần suất và phân tích ngữ cảnh sử dụng từng loại chiến lược giúp nhận diện các xu hướng và khoảng trống trong việc trình bày hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu.

3.2. Khung lý thuyết và công cụ phân tích các kiểu chiến lược thỉnh cầu

Nghiên cứu này dựa trên các lý thuyết ngữ dụng học về hành vi ngôn ngữ (Speech Act Theory) và các mô hình về chiến lược thỉnh cầu (Request Strategies) như của Brown & Levinson (1987) về Politeness Theory hoặc Blum-Kulka (1989) về Cross-Cultural Speech Act Realization Patterns (CCSARP). Các khung lý thuyết này cung cấp tiêu chí để nhận diện và phân loại các kiểu thỉnh cầu: từ các thỉnh cầu trực tiếp, yêu cầu lịch sự đến các thỉnh cầu gián tiếp, mang tính gợi ý. Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu định lượng và định tính giúp nhà nghiên cứu mã hóa, sắp xếp và diễn giải thông tin thu thập từ SGK tiếng Anh THCS, đảm bảo tính khách quan và khoa học của kết quả. Điều này giúp đánh giá ngữ dụng học trong SGK tiếng Anh một cách toàn diện.

IV. Ứng dụng lý thuyết ngữ dụng học vào phân tích thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS

Việc áp dụng lý thuyết ngữ dụng học không chỉ giúp phân loại các kiểu thỉnh cầu mà còn cho phép đánh giá sâu hơn về mức độ phù hợp và hiệu quả của chúng trong ngữ cảnh cụ thể. Phân tích này vượt ra ngoài những cấu trúc ngữ pháp đơn thuần, đi sâu vào ý định giao tiếp của người nói và tác động của lời thỉnh cầu đến người nghe. Điều này là cốt lõi để hiểu rõ liệu SGK tiếng Anh THCS có trang bị cho học sinh khả năng sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên và văn hóa hay không.

4.1. Khung phân tích hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu dựa trên ngữ cảnh và mức độ lịch sự

Để đánh giá toàn diện thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS, một khung phân tích được xây dựng dựa trên hai yếu tố chính: ngữ cảnh giao tiếp và mức độ lịch sự. Ngữ cảnh bao gồm mối quan hệ giữa các nhân vật (bạn bè, giáo viên-học sinh, người lạ), địa điểm, thời gian và mục đích của cuộc trò chuyện. Mức độ lịch sự được đánh giá theo các tiêu chí như độ trực tiếp của lời thỉnh cầu, việc sử dụng các từ ngữ lịch sự (please, would you mind), và các chiến lược giảm nhẹ (hedges) hoặc tăng cường (boosters). Khung này giúp nhận diện sự đa dạng hoặc thiếu sót trong cách SGK tiếng Anh THCS trình bày hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu, từ đó cung cấp cơ sở để đánh giá hiệu quả dạy thỉnh cầu qua ngữ dụng học.

4.2. Vai trò của phân tích ngữ dụng học trong việc đánh giá và cải tiến tài liệu học tập

Phân tích ngữ dụng học đóng vai trò thiết yếu trong việc đánh giá tính chân thực và hiệu quả của các tài liệu học tập. Nó giúp các nhà giáo dục và biên soạn sách giáo khoa nhận ra những điểm mạnh, điểm yếu trong cách trình bày chiến lược thỉnh cầu tiếng Anh, đồng thời phát hiện những khoảng trống cần được bổ sung. Ví dụ, nếu sách giáo khoa quá tập trung vào các thỉnh cầu trực tiếp mà ít đề cập đến thỉnh cầu gián tiếp hoặc các biến thể lịch sự, điều này có thể dẫn đến việc học sinh thiếu hụt năng lực ngữ dụng khi giao tiếp trong các tình huống xã hội phức tạp hơn. Từ đó, ứng dụng ngữ dụng học vào việc thiết kế bài học tiếng Anh THCS có thể đề xuất các điều chỉnh cần thiết để tài liệu học tập trở nên thực tế và toàn diện hơn, hỗ trợ tối đa phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh.

V. Kết quả nghiên cứu và đề xuất cải tiến cho thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS

Nghiên cứu về thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS đã mang lại những phát hiện quan trọng, chỉ ra cả điểm mạnh và hạn chế trong cách các chiến lược thỉnh cầu được trình bày. Các kết quả này cung cấp cơ sở vững chắc để đề xuất các giải pháp thiết thực, nhằm nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh tại cấp trung học cơ sở, đặc biệt trong việc trang bị cho học sinh năng lực ngữ dụng cần thiết cho giao tiếp thực tế.

5.1. Những phát hiện chính về các chiến lược thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng SGK tiếng Anh THCS hiện hành thường ưu tiên các chiến lược thỉnh cầu trực tiếp và ít lịch sự hơn so với các chiến lược gián tiếp hoặc phức tạp. Các ví dụ thỉnh cầu thường xuất hiện trong ngữ cảnh giữa bạn bè hoặc những người có mối quan hệ ngang bằng, trong khi các tình huống cần sự lịch sự cao hơn hoặc mối quan hệ khác biệt (ví dụ: học sinh-giáo viên, khách hàng-nhân viên) ít được đề cập. Tần suất và sự đa dạng của các chiến lược thỉnh cầu tiếng Anh cũng chưa đồng đều giữa các cấp độ lớp. Sự thiếu vắng các yếu tố văn hóa và các biến thể ngôn ngữ trong hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu cũng là một điểm cần chú ý. Những phát hiện này khẳng định lại những thách thức khi dạy thỉnh cầu trong tiếng Anh THCS và nhu cầu cần một cách tiếp cận toàn diện hơn.

5.2. Đề xuất cải tiến thiết kế bài học tiếng Anh dựa trên nghiên cứu ngữ dụng học

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có những cải tiến trong việc thiết kế bài học tiếng Anh để tăng cường năng lực ngữ dụng cho học sinh. Thứ nhất, SGK tiếng Anh THCS nên giới thiệu đa dạng hơn các chiến lược thỉnh cầu, từ trực tiếp đến gián tiếp, và giải thích rõ ràng về mức độ lịch sự của từng chiến lược. Thứ hai, cần bổ sung nhiều ngữ cảnh giao tiếp chân thực, đa dạng về mối quan hệ xã hội và tình huống, giúp học sinh luyện tập lựa chọn chiến lược phù hợp. Thứ ba, tích hợp các yếu tố văn hóa liên quan đến thỉnh cầu trong tiếng Anh để học sinh hiểu sâu sắc hơn về sự khác biệt giữa các nền văn hóa. Cuối cùng, giáo viên nên được đào tạo về ngữ dụng học để có thể hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả hơn, chuyển từ việc chỉ dạy các mẫu câu sang dạy cách sử dụng ngôn ngữ linh hoạt và phù hợp ngữ cảnh, góp phần cải thiện kỹ năng nói tiếng Anh toàn diện.

VI. Kết luận Giá trị của nghiên cứu ngữ dụng học thỉnh cầu và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu về thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS dưới góc độ ngữ dụng học đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc và thiết thực. Nó không chỉ làm nổi bật tầm quan trọng của việc dạy hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu một cách có hệ thống mà còn chỉ ra phương hướng cụ thể để nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh. Các kết quả này có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà biên soạn sách giáo khoa, giáo viên và học sinh, định hình tương lai của chương trình tiếng Anh cấp 2.

6.1. Tóm tắt giá trị của nghiên cứu ngữ dụng học về thỉnh cầu

Nghiên cứu này đã thành công trong việc phân tích SGK tiếng Anh THCS để nhận diện các chiến lược thỉnh cầu và cách chúng được trình bày. Bằng việc áp dụng lý thuyết ngữ dụng học, nghiên cứu cung cấp một cái nhìn khách quan về mức độ phù hợp và đầy đủ của nội dung sách giáo khoa trong việc trang bị năng lực ngữ dụng cho học sinh. Các phát hiện giúp nhận ra rằng, mặc dù sách có cung cấp các mẫu thỉnh cầu, nhưng sự thiếu hụt về đa dạng chiến lược và ngữ cảnh thực tế là đáng kể. Giá trị của nghiên cứu nằm ở việc nó không chỉ chỉ ra vấn đề mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể, thiết thực để cải thiện việc dạy học giao tiếp tiếng Anh, đặc biệt là hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu.

6.2. Hướng phát triển dạy học tiếng Anh tương lai Tăng cường năng lực ngữ dụng

Để tối ưu hóa dạy học tiếng Anh trong tương lai, việc tích hợp sâu rộng hơn ngữ dụng học vào chương trình tiếng Anh cấp 2 là cần thiết. Điều này bao gồm việc biên soạn lại hoặc bổ sung các phần về thỉnh cầu trong SGK tiếng Anh THCS với nhiều ví dụ chân thực, đa dạng về chiến lược và ngữ cảnh. Cần nhấn mạnh việc dạy học sinh không chỉ cái gì để nói mà còn cách thức nói sao cho phù hợp với từng tình huống cụ thể. Các khóa đào tạo giáo viên về ngữ dụng học cũng đóng vai trò quan trọng để họ có thể thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo, khuyến khích học sinh thực hành hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu trong các tình huống thực tế, từ đó nâng cao phát triển năng lực giao tiếp toàn diện cho người học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống giáo dục phổ thông tại Việt Nam, môn tiếng Anh là môn học bắt buộc đóng vai trò cầu nối tri thức toàn cầu, trong đó sách giáo khoa giữ vị trí cốt lõi khi cung cấp hơn 80% ngữ liệu đầu vào cho quá trình dạy và học. Tuy nhiên, việc phát triển năng lực giao tiếp thực tế của học sinh trung học cơ sở hiện nay vẫn gặp nhiều rào cản do sự mất cân đối giữa kiến thức cấu trúc ngữ pháp và năng lực ngữ dụng. Hành vi thỉnh cầu là một trong những hành vi ngôn ngữ phổ biến và phức tạp nhất trong giao tiếp hàng ngày, đòi hỏi người học không chỉ nắm vững cấu trúc câu mà còn phải thấu hiểu các quy tắc lịch sự xã hội.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu này là khảo sát, phân loại các chiến lược thỉnh cầu, đồng thời phân tích phương thức vận dụng các phương tiện bổ trợ và đặc điểm ngữ cảnh trong bộ sách giáo khoa tiếng Anh trung học cơ sở hệ 10 năm tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát 4 tập sách giáo khoa gồm Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8 và Tiếng Anh 9 do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành năm 2020 dưới sự chủ biên của Giáo sư Hoàng Văn Vân.

Ý nghĩa học thuật của công trình thể hiện qua việc phân tích toàn diện 143 lượt hành vi thỉnh cầu xuất hiện trong các bài hội thoại nghe và nói. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu định lượng chuẩn xác, góp phần nâng cao nhận thức ngữ dụng cho hơn 10.000 giáo viên ngoại ngữ và hỗ trợ trực tiếp cho các nhà biên soạn tài liệu trong lộ trình đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của hai lý thuyết ngôn ngữ học kinh điển. Thứ nhất là Lý thuyết Lịch sự của Brown và Levinson (1987), tập trung vào khái niệm thể diện bao gồm thể diện tích cực và thể diện tiêu cực, cùng cơ chế giảm thiểu các hành vi đe dọa thể diện thông qua 4 chiến lược cơ bản: nói thẳng không giảm nhẹ, nói gián tiếp bóng gió, lịch sự tích cực và lịch sự tiêu cực. Thứ hai là Khung phân loại hành vi ngôn ngữ thỉnh cầu từ Dự án Hiện thực hóa Hành vi Ngôn ngữ Liên văn hóa (CCSARP) do Blum-Kulka cùng các cộng sự khởi xướng năm 1989, kết hợp với các hiệu chỉnh chuyên sâu của Trosborg (1995) và Soler cùng các cộng sự (2005).

Hệ thống khái niệm chính của luận văn xoay quanh 3 nhóm chiến lược thỉnh cầu cốt lõi: chiến lược trực tiếp với 5 tiểu loại như câu mệnh lệnh hoặc câu bày tỏ mong muốn; chiến lược gián tiếp quy ước với dạng thức câu hỏi chuẩn bị hoặc câu gợi ý; và chiến lược gián tiếp phi quy ước dựa trên các tín hiệu ngầm. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp 8 loại phương tiện điều chỉnh ngoại vi và nội vi cùng 3 biến số ngữ cảnh then chốt: khoảng cách xã hội, quyền lực tương đối và mức độ áp đặt của hành vi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa phương pháp định tính và định lượng nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu học thuật. Nguồn dữ liệu sơ cấp được trích xuất toàn diện từ toàn bộ các đoạn hội thoại trong phần Listening và Speaking của 4 cuốn sách giáo khoa Tiếng Anh 6, 7, 8 và 9. Cỡ mẫu nghiên cứu đạt 143 hành vi thỉnh cầu hoàn chỉnh, được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu có chủ đích toàn diện nhằm phản ánh chính xác bức tranh phân bổ ngữ liệu trong chương trình trung học cơ sở.

Lý do lựa chọn kỹ thuật phân tích nội dung theo mô hình suy diễn của Saldana (2011) và quy trình 3 giai đoạn của Wolcott (1994) bao gồm mô tả dữ liệu, phân tích cấu trúc và diễn giải ngữ nghĩa là nhằm lượng hóa chính xác tần suất xuất hiện của từng chiến lược, đồng thời mổ xẻ các tầng nghĩa văn hóa - xã hội ẩn sau mỗi phát ngôn. Toàn bộ tiến trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu văn bản được tiến hành nghiêm ngặt trong giai đoạn nghiên cứu hoàn thành vào năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình thống kê và phân loại 143 hành vi thỉnh cầu trong 4 tập sách giáo khoa, nghiên cứu đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật trong việc phân bổ cấu trúc ngôn ngữ:

Thứ nhất, chiến lược thỉnh cầu gián tiếp quy ước chiếm tỷ trọng áp đảo với 96 lượt xuất hiện, tương đương 67,13% tổng số ngữ liệu khảo sát. Các mẫu câu này chủ yếu vận dụng cấu trúc nghi vấn chứa các trợ động từ khuyết thiếu như can, could, will, would hoặc cấu trúc rủ rê let's.

Thứ hai, chiến lược thỉnh cầu trực tiếp đứng ở vị trí thứ hai với 46 lượt ghi nhận, chiếm 32,17%. Dạng thức này xuất hiện nhiều dưới dạng câu mệnh lệnh trực diện trong giao tiếp sinh hoạt gia đình hoặc câu phát biểu nhu cầu trực tiếp.

Thứ ba, chiến lược thỉnh cầu gián tiếp phi quy ước chỉ xuất hiện duy nhất 1 lần trong toàn bộ 4 cuốn sách, chiếm tỷ lệ khiêm tốn 0,70%. Điều này cho thấy sự thiếu vắng gần như hoàn toàn của các phát ngôn mang tính ẩn ý, đòi hỏi suy luận theo ngữ cảnh.

Thứ tư, về các phương tiện điều chỉnh đi kèm, yếu tố bổ trợ lịch sự please xuất hiện 45 lần và phương tiện thu hút sự chú ý đạt 34 lần, trong khi biến tố hứa hẹn phần thưởng hoàn toàn không xuất hiện (0%). Về mặt ngữ cảnh, các hành vi có mức độ áp đặt thấp chiếm ưu thế tuyệt đối với 198 lượt, cao gấp gần 3 lần so với các hành vi có mức độ áp đặt cao với 69 lượt.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên có thể được hệ thống hóa rõ nét thông qua biểu đồ tròn phân bổ thị phần 3 nhóm chiến lược thỉnh cầu và bảng ma trận chéo phản ánh mối tương quan giữa quyền lực xã hội và mức độ áp đặt. Việc chiến lược gián tiếp quy ước chiếm tới hơn 67% phản ánh dụng ý sư phạm của các tác giả biên soạn, nhằm cung cấp cho học sinh độ tuổi 11-15 các mẫu câu chuẩn mực, an toàn và có tính lịch sự cao trong giao tiếp thông thường.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế của Khoirunnisa (2015) và Vellenga (2004), khi chỉ ra rằng các bộ sách giáo khoa tiếng Anh tại các quốc gia sử dụng tiếng Anh như một ngoại ngữ thường có xu hướng lạm dụng chiến lược gián tiếp quy ước với tỷ lệ trên 65%. Tuy nhiên, việc tỷ lệ thỉnh cầu gián tiếp phi quy ước chỉ đạt 0,70% cùng sự nghèo nàn của các biến tố làm dịu lời nói đã tạo ra một lỗ hổng lớn về đầu vào ngôn ngữ. Học sinh ít có cơ hội tiếp xúc với các tình huống giao tiếp phức tạp, nơi mà khoảng cách quyền lực và mức độ áp đặt cao đòi hỏi kỹ năng xử lý ngôn từ tinh tế hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chất lượng ngữ liệu ngữ dụng và nâng cao năng lực giao tiếp thực tế cho người học, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, tái cấu trúc ma trận ngữ liệu đối thoại trong sách giáo khoa. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và ban biên soạn chương trình cần bổ sung ít nhất 15% đến 20% các tình huống giao tiếp chứa chiến lược thỉnh cầu gián tiếp phi quy ước trong đợt tái bản giai đoạn 2024-2026, giúp người học làm quen với các dạng phát ngôn đa nghĩa.

Thứ hai, tích hợp hệ thống chỉ dẫn siêu ngữ dụng trực tiếp vào 100% các bài học chức năng giao tiếp. Các tác giả cần bổ sung ghi chú giải thích rõ về mối quan hệ quyền lực, khoảng cách xã hội và tính trang trọng của tình huống, giúp giảm thiểu 80% nguy cơ mắc lỗi thực dụng ngôn ngữ của học sinh khi giao tiếp liên văn hóa.

Thứ ba, đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động thực hành trên lớp. Giáo viên tiếng Anh cấp trung học cơ sở cần chủ động xây dựng tối thiểu 2 hoạt động đóng vai mở rộng mỗi tháng, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm các vai xã hội đa dạng thay vì chỉ lặp lại các mẫu câu rập khuôn trong sách.

Thứ tư, triển khai các chương trình bồi dưỡng chuyên môn định kỳ. Các trường đại học sư phạm ngoại ngữ và Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh thành cần tổ chức 3 khóa tập huấn chuyên sâu về ngữ dụng học ứng dụng trong vòng 12 tháng tới cho toàn bộ đội ngũ giáo viên cốt cán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các chuyên gia biên soạn sách giáo khoa và nhà phát triển tài liệu giảng dạy. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác từ 143 ngữ cảnh thực tế, giúp các tác giả cân bằng tỷ lệ giữa các cấu trúc ngữ pháp và tri thức ngữ dụng trong các ấn bản tương lai.

Nhóm thứ hai là giáo viên tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở. Tài liệu là nguồn tham khảo đắc lực giúp giáo viên nhận diện rõ các hạn chế của sách giáo khoa, từ đó thiết kế bổ sung các bài tập tình huống thực tế cho các lớp học có quy mô từ 35 đến 45 học sinh.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng. Luận văn cung cấp một khung phương pháp luận kết hợp chuẩn mẫu giữa lý thuyết của Brown & Levinson và mô hình CCSARP, có thể nhân rộng để khảo sát các bộ sách giáo khoa ở bậc học cao hơn.

Nhóm thứ tư là sinh viên sư phạm tiếng Anh và người học ngôn ngữ. Việc nghiên cứu chi tiết 3 nhóm chiến lược thỉnh cầu giúp người học nâng cao ý thức về tính lịch sự trong giao tiếp, hỗ trợ trực tiếp cho các kỳ thi đánh giá năng lực ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chiến lược thỉnh cầu gián tiếp quy ước lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong bộ sách giáo khoa?

Chiến lược gián tiếp quy ước chiếm 67,13% tổng số lượt khảo sát vì đây là dạng thức thỉnh cầu an toàn, lịch sự và có tính quy chuẩn cao trong tiếng Anh. Các cấu trúc như can you hoặc could you giúp học sinh lứa tuổi trung học cơ sở dễ dàng tiếp thu ngữ pháp chuẩn mực mà vẫn bảo đảm tính lịch sự tối thiểu trong giao tiếp xã hội hàng ngày.

Sự thiếu vắng của chiến lược thỉnh cầu gián tiếp phi quy ước gây ra hạn chế gì cho học sinh?

Với tỷ lệ xuất hiện chỉ đạt 0,70%, học sinh bị hạn chế cơ hội rèn luyện khả năng tư duy suy luận ngữ cảnh. Khi bước vào giao tiếp thực tế với người bản xứ, người học sẽ gặp khó khăn trong việc nhận biết và giải mã các lời thỉnh cầu mang tính gợi ý tinh tế, từ đó dễ dẫn đến những hiểu lầm văn hóa không đáng có.

Khung phân loại CCSARP hỗ trợ phân tích hành vi thỉnh cầu trong luận văn như thế nào?

Khung CCSARP của Blum-Kulka (1989) cung cấp hệ thống tiêu chí khoa học để bóc tách 143 phát ngôn thành hành vi cốt lõi và các phương tiện điều chỉnh nội vi, ngoại vi. Mô hình này giúp lượng hóa chính xác các sắc thái làm giảm hoặc tăng tính áp đặt của phát ngôn, mang lại tính khách quan cho nghiên cứu.

Yếu tố mức độ áp đặt của hành vi được phân bổ như thế nào trong các đoạn hội thoại?

Các hành vi mang mức độ áp đặt thấp chiếm ưu thế vượt trội với 198 lượt so với 69 lượt của hành vi áp đặt cao. Điều này phản ánh đặc thù các bài học trung học cơ sở chủ yếu xoay quanh các chủ đề sinh hoạt gia đình, bạn bè thân mật với những yêu cầu đơn giản như mượn đồ dùng hoặc nhờ mở cửa.

Giáo viên có thể bù đắp những thiếu hụt về kiến thức ngữ dụng trong sách giáo khoa bằng cách nào?

Giáo viên có thể chủ động bổ sung các đoạn video giao tiếp bản xứ thực tế, thiết kế các bài tập nhập vai có yếu tố xung đột quyền lực và phân tích trực tiếp cho học sinh thấy sự khác biệt giữa câu lệnh trực tiếp và câu thỉnh cầu gián tiếp, giúp học sinh mở rộng vốn hiểu biết siêu ngữ dụng.

Kết luận

Những đóng góp trọng tâm và định hướng phát triển từ công trình nghiên cứu được đúc kết qua các điểm chính sau:

• Luận văn đã phân tích toàn diện 143 hành vi thỉnh cầu trong 4 tập sách giáo khoa Tiếng Anh 6, 7, 8 và 9 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Số liệu thực nghiệm khẳng định sự thống trị của chiến lược gián tiếp quy ước với 67,13%, trong khi chiến lược gián tiếp phi quy ước chỉ chiếm 0,70%.
• Hệ thống biến tố bổ trợ cho thấy sự phổ biến của từ lịch sự please với 45 lượt xuất hiện và từ thu hút sự chú ý với 34 lượt xuất hiện.
• Phân tích ngữ cảnh chỉ ra sự thiên lệch lớn về các tình huống có mức độ áp đặt thấp với 198 lượt ghi nhận trong môi trường giao tiếp thân mật.
• Công trình đã đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho công tác biên soạn tài liệu và đổi mới phương pháp giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam.

Trong lộ trình nâng cao chất lượng giáo dục ngoại ngữ giai đoạn 2024-2026, việc lồng ghép tri thức ngữ dụng vào giảng dạy là yêu cầu cấp thiết. Các nhà trường và giáo viên hãy chủ động áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu này để trang bị cho học sinh năng lực giao tiếp tiếng Anh tự tin, linh hoạt và chuẩn mực văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES     PHẠM NGỌC THÙY DƢƠNG REQUESTING IN THE ENGLISH TEXTBOOK SERIES FOR LOWER SECONDARY SCHOOLS IN VIETNAM: A STUDY BASED ON PRAGMATICS THEORY (Thỉnh cầu trong bộ sách giáo khoa tiếng Anh dành cho trƣờng trung học cơ sở: Một nghiên cứu dựa trên lí thuyết ngữ dụng học) M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 8220201.01 Hanoi, 2023 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES    PHẠM NGỌC THÙY DƢƠNG REQUESTING IN THE ENGLISH TEXTBOOK SERIES FOR LOWER SECONDARY SCHOOLS IN VIETNAM: A STUDY BASED ON PRAGMATICS THEORY (Thỉnh cầu trong bộ sách giáo khoa tiếng Anh dành cho trƣờng trung học cơ sở: Một nghiên cứu dựa trên lí thuyết ngữ dụng học) M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 8220201.01 Supervisor: Hoang Van VanPhD. Hanoi, 2023 DECLARATION I certify that the minor thesis entitled “Requesting in the English textbook series for lower secondary schools in Viet Nam: A study based on pragmatics theory” is the result of my own research and has not been submitted partially or wholly to another degree or diploma at any universities or other institutions.

Hanoi, 2023 Student i ACKNOWLEDGEMENTS This study would not have been possible without the support and encouragement of many people. First and foremost, I would like to express my heartfelt gratitude to my supervisor, Professor…, for his constructive feedback, invaluable advice, and hours of thought-provoking brainstorming at every stage of conducting a series of preliminary studies and the current study. His great support carried me through many difficulties, enabled me to complete this study. My deepest appreciation also goes to all lecturers and staff of the Department of Post-Graduate Studies, University of Languages and International Studies, Vietnam National University Hanoi, for their valuable lectures and materials which laid the foundation for my thesis.

I also would like to offer my thanks to my colleagues in the Chu Van An Secondary school, Hai Phong for their willingness to support me in my teaching job during the time I conducted the study. Finally, I would like to express my utmost gratitude to my beloved family – my parents, my brother– who have given me their endless love, sacrifices and moral support. Their wholehearted encouragement helped me overcome every hardship throughout the road to the accomplishment of this MA thesis. Without their faith and support, I could not have come this far.

Hanoi, 2023 ii ABSTRACT The present research aims to explore the types of request strategies used in the English textbook series for lower secondary schools in Vietnam and the ways that these strategies are employed. A mixed research approach with the adoption of both quantitative and qualitative methods is employed in this study. A content analysis technique is used to analyze data collected from English textbooks Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9. The findings showed that there are several request strategies used in the study, including direct request, conventional indirect request and non-conventional indirect request.

The results of the research also presented internal and external modifications. In addition, the findings of the research revealed some contextual information in dialogues in the English textbooks. Keywords: request, English textbook, secondary schools, pragmatics iii LIST OF ABBREVIATION MOET: Vietnamese Ministry of Education and Training FTA: Face Threatening Act CCSARP: The Cross-Cultural Speech Act Realization Project ESL: English as a Second Language EFL: English as a Foreign Language DR: Direct request CIR: Conventional indirect request NCIR: Non-conventional indirect request IM: Internal Modifications EM: External Modifications R: Rank P: Power S: Speaker D: Distance H: Hearer iv TABLE OF CONTENTS DECLARATION. iii LIST OF ABBREVIATION.

iv LIST OF TABLES. Rationale of the study. Aims and objectives of the study. Scope of the study.

Methods of the study. Significance of the study. Design of the study. Pragmatic content in textbooks.

Related previous studies. Data and data sources. Techniques for data collection .5 Techniques for data analysis. FINDINGS AND DISCUSSION.

Types of request strategies found in Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9. The contextual information of dialogues found in Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9. CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS. Summary of the research.

Recommendations for further research. Source of Data. ENGLISH TEXTBOOK 6- EPISODE 1. II vi LIST OF TABLES Table 4.1 Number of occurrences of the request strategies.

Contextual information in Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9. Rationale of the study English is an international language and is used in most countries over the world. In Vietnam, English as a foreign language is a basic and compulsory subject in general education. It is an indispensable part of general education.

English in schools provides students with a new communication tool to acquire advanced scientific knowledge, technology, learn about diverse and rich cultures around the world, and is easy to integrate with the international community. English subject in schools contributes to the development of thinking (first of all, language thinking) and supports the teaching and learning of Vietnamese. With its own characteristics, English contributes to innovating teaching methods, integrating and conveying content of many other subjects in schools. Along with other subjects and educational activities, English contributes to the formation and development of students' personality, helping to realize comprehensive educational goals in schools.

In order to learn English well, it is necessary to have a standard set of textbooks. Vellenga (2004) states that textbooks are among the most important instructional materials that have to be considered as the vital backbone for foreign language learning. According to Meihami and Khanlarzadeh (2015), English textbooks not only provide English learners with grammatical and lexical aspects of the second language, but also present pragmatic content that is necessary for the successful second language learning. Glaser (2009) emphasizes that high level of pragmatic competence in the target language has a constructive effect for successful communication with the second language contexts.

Recognizing the importance of pragmatic content in the development of second language materials for English language learning, this study is conducted to explore requests of pragmatics content used in the English textbook series for lower secondary schools in Vietnam under the title ―Requesting in the English Textbook 1 Series for Lower Secondary Schools in Vietnam: A Study Based on Pragmatics Theory”. Aims and objectives of the study a. Aims of the study This current study is conducted with the aim to explore how pragmatic content, represented as requesting is distributed in the English textbook series for lower secondary schools in Vietnam, including Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9. Objectives of the study To fulfill the above aim, the study sets for itself the following objectives: - To explore types of request strategies used in the English textbook series for lower secondary schools in Vietnam.

- To explore the ways that these strategies are employed 3. Research questions This study is intended to address the following research questions: (1). What are types of request strategies used in English textbook series for lower secondary schools in Vietnam? (2) How are these strategies employed? 4. Scope of the study The current study examined MOET‘s series of four English textbooks used in lower secondary schools in Vietnam: Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9 which are written by Hoàng Văn Vân et al and are published by Nhà xuất bản giáo dục (2020).

I have decided to select these four textbooks because they provide opportunities for learners to learn and practice concrete skills and strategies for exams by doing research and completing presentations and projects. These textbooks are very important and become basic to get into higher level of English knowledge. The present research is conducted with the aim to explore types of request strategies and the contextual information found in dialogues in MOET‘s series of English textbooks for lower secondary schools in Vietnam. Methods of the study The currency study selected Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9 used in lower secondary schools in Vietnam to explore types of request strategies and the contextual information found in dialogues in the English textbook series.

Both quantitative and qualitative researches were employed in this study. The research employed content analysis technique. In other words, the research based itself on the data collected from these English textbooks to analyze types of request strategies and the contextual content used in the dialogues of the textbooks. Significance of the study Theoretically, this study provided a deep knowledge of pragmatics and requests which are used in the English textbooks used for lower secondary schools in Vietnam.

In fact, most of learners and teachers used the textbooks as a tool to help students achieve high competence of English language. Both learners and teachers would understand pragmatics knowledge in Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9. From that, they can learn and teach English language better. Practically, the results from the study would add to empirical base research findings contributing to the teaching of English as a foreign language.

At the first place, the results can draw attention of English non-native teachers to pragmatics and help them to raise their awareness of pragmatic information in the textbooks being used. The teachers can be motivated to conduct classroom instruction with more emphasis on pragmatics, which would in turn enhance the learners‘ communicative competence. In addition, the results of this study gave a clearer picture of the development of pragmatic competence of learners at the school. Finally, the findings served as a source of information, not only for program developer of committees for future textbook selection, but also for textbook writers and publishers in developing future textbooks to contain appropriate language input to prepare learners for any unrehearsed real life communication.

Design of the study This research is divided into five chapters, including chapter 1, 2, 3, 4, and 5. Each part is deployed into different sections: Chapter 1- Introduction presents of the rationale to the study, aims and objectives of the study, research questions, scope of the study, methods, and the significance of the study. Chapter 2 - Literature review includes textbook, politeness, pragmatics theory, requests, and modifications. Chapter 3- Methodology provides information about research design, research instruments, date and date sources, and the technique for data collection, techniques for data analysis employed for the research.

Chapter 4- Findings and discussion presents related to research questions, analyzes types of request strategies found in the English textbooks Tiếng Anh 6, Tiếng Anh 7, Tiếng Anh 8, and Tiếng Anh 9, the contextual information of dialogues and listening transcripts in the textbooks and the summary of the chapter, Chapter 5- Conclusions and recommendations of the research provides a recapitulation of the main points given in the study, gives some limitations of the study, some implications for English teachers and material develops, for researches and recommendations for further research. Textbook Textbook is a term which is popularly used among teachers in every school. And, there are a number of definitions which are used to describe exactly what textbook is. Based on what Ur (1996) discussed, ―It is the course book which the teacher and, usually, each student has a copy, and which is in principle to be followed systematically as the basic for a language course‖.

According to Hutchinson & Torres (1994), ―textbook is a guide for a teacher, a memory aid for the pupils and a permanent record or measure of what has been learnt‖.