Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn đào tạo ngoại ngữ tại Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I (PPC I) cho thấy trong tổng số 3.697 học viên toàn trường thuộc 8 chuyên ngành, khối học viên Cảnh sát Quản lý hành chính gồm hai chuyên ngành C1 (quản lý hành chính tại phường) và C8 (quản lý hành chính tại xã) chiếm quy mô lớn nhất với khoảng 800 học viên. Mặc dù tiếng Anh đã được đưa vào giảng dạy bắt buộc từ năm 2001 với thời lượng 135 tiết chia làm 2 học kỳ (học kỳ I chiếm 75 tiết và học kỳ II chiếm 60 tiết), việc sử dụng giáo trình tiếng Anh tổng quát Lifelines Pre-Intermediate với 14 bài học đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Chương trình hiện hành chưa gắn liền với đặc thù công tác nghiệp vụ, dẫn đến tình trạng học viên thiếu hụt vốn từ vựng chuyên môn, phát âm chưa chuẩn xác và thiếu tự tin khi thực hiện giao tiếp công vụ.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích nhu cầu mục tiêu (target needs) và nhu cầu học tập (learning needs) của học viên hệ trung cấp chuyên ngành Cảnh sát Quản lý hành chính, từ đó thiết kế một đề cương bài giảng bổ trợ kỹ năng nói tiếng Anh chuyên ngành (ESP Speaking Syllabus) đạt tính ứng dụng cao. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I cùng các đơn vị thực tế gồm Công an phường Điện Biên (Hà Nội) và Công an xã Yên Trung (tỉnh Bắc Ninh). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp cải thiện năng lực nói tiếng Anh cho hơn 800 học viên, nâng tỷ lệ đáp ứng yêu cầu công tác xử lý tình huống nghiệp vụ có yếu tố nước ngoài lên mức tối đa, rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết giảng đường và hoạt động công tác thực địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết Tiếng Anh chuyên ngành (English for Specific Purposes - ESP) theo định nghĩa của Tom Hutchinson và Alan Waters (1987), kết hợp quan điểm của Tony Dudley-Evans và Maggie Jo St John (1998). ESP được xác định là phương pháp tiếp cận dạy và học ngôn ngữ dựa trên lý do và mục đích học tập của người học, tập trung vào hệ thống thuật ngữ, chức năng giao tiếp và thể loại văn bản gắn liền với từng ngành nghề cụ thể. Trong mô hình giảng dạy ngôn ngữ ELT, chương trình dành cho cảnh sát hành chính thuộc nhánh Tiếng Anh phục vụ mục đích nghề nghiệp (English for Occupational Purposes - EOP).

Trục lý thuyết thứ hai là mô hình phân tích nhu cầu (Needs Analysis) do Hutchinson và Waters (1987, 1993) phát triển, phân tách thành nhu cầu mục tiêu (Target Needs) và nhu cầu học tập (Learning Needs). Nhu cầu mục tiêu bao gồm 3 cấu phần: Những điều thiết yếu phải đạt được (Necessities), Những thiếu hụt hiện tại của người học (Lacks) và Những mong muốn cá nhân (Wants). Về thiết kế đề cương (Syllabus Design), nghiên cứu áp dụng mô hình tiếp cận lấy người học làm trung tâm (Learning-centred approach), tích hợp giữa đề cương theo chủ đề (Topic-based syllabus) và đề cương theo nhiệm vụ (Task-based syllabus theo Peter Robinson, 1991). Khung năng lực nói được đối chiếu qua lý thuyết giao tiếp của Douglas Brown (1994) và David Nunan (2003), định nghĩa nói là quá trình tương tác kiến tạo ý nghĩa thông qua sản sinh, tiếp nhận và xử lý thông tin ngôn ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai thông qua phương pháp khảo sát kết hợp định tính và định lượng với cỡ mẫu toàn diện gồm 184 người tham gia. Cụ thể, mẫu nghiên cứu định lượng bao gồm 148 học viên hệ trung cấp thuộc 3 lớp chuyên ngành quản lý hành chính (lớp B1C1 có 48 học viên, lớp B4C1 có 49 học viên và lớp B2C8 có 51 học viên) cùng 16 giảng viên thuộc tổ bộ môn Tiếng Anh tại trường. Mẫu nghiên cứu định tính bao gồm 10 giảng viên chuyên ngành thuộc Khoa Cảnh sát Quản lý hành chính và 10 cán bộ công an đang trực tiếp làm nhiệm vụ tại cơ sở (5 cán bộ tại Công an phường Điện Biên, quận Ba Đình, Hà Nội và 5 cán bộ tại Công an xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) được lựa chọn nhằm đảm bảo thu thập dữ liệu chính xác từ các nhóm đối tượng trực tiếp dạy, học và áp dụng tiếng Anh trong công tác hành chính công an. Công cụ thu thập dữ liệu gồm phiếu khảo sát bằng bảng hỏi (Questionnaires) với các thang đo Likert và phỏng vấn bán cấu trúc (Semi-structured Interviews) được ghi âm và ghi chép cẩn trọng. Phương pháp phân tích thống kê mô tả (Descriptive Statistics) quy đổi ra tỷ lệ phần trăm được sử dụng cho dữ liệu định lượng, kết hợp phân tích nội dung chuyên đề đối với dữ liệu phỏng vấn. Việc phối hợp đa phương pháp (Methodological Triangulation) bảo đảm tính giá trị, độ tin cậy và khách quan tối đa cho việc xây dựng khung đề cương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thái độ đối với đề cương ESP cho thấy 100% giảng viên tiếng Anh khẳng định tính cấp thiết của chương trình, trong đó 87,5% đánh giá mức độ "rất cần thiết" và 12,5% đánh giá "cần thiết". Tỷ lệ tương đương cũng được ghi nhận từ phía 148 học viên chuyên ngành khi phần lớn bày tỏ nguyện vọng được học kỹ năng nói chuyên ngành nhằm phục vụ vị trí việc làm sau khi tốt nghiệp.

Về các khó khăn người học gặp phải, 87,75% giảng viên xác định việc thiếu hụt vốn từ vựng chuyên môn là trở ngại lớn nhất của học viên, tiếp theo là phát âm chưa chuẩn xác chiếm 75,0% và thiếu tự tin khi giao tiếp chiếm 62,5%. Đáng chú ý, lỗi ngữ pháp chỉ chiếm 0% ở mức độ khó nhất và có tới 37,5% giảng viên đánh giá đây là yếu tố ít gây khó khăn nhất, chứng minh học viên có nền tảng ngữ pháp cơ bản nhưng thiếu kỹ năng sản sinh từ ngữ thực tế.

Về mục tiêu và nội dung chương trình, 100% giảng viên (16/16 người) đặt ưu tiên hàng đầu vào mục tiêu nâng cao khả năng xử lý các tình huống nghiệp vụ thực tế bằng tiếng Anh, 62,5% ưu tiên làm giàu vốn từ vựng và 62,5% ưu tiên cải thiện phát âm. Đối với chủ đề bài học, 100% giảng viên lựa chọn chủ đề khai báo và kiểm tra tạm trú của người nước ngoài, 75,0% lựa chọn giải quyết các sự cố giao thông có người nước ngoài và 62,5% lựa chọn giải quyết các vụ việc an ninh trật tự công cộng. Về chức năng ngôn ngữ, các mục hỏi thông tin và xác minh thông tin đạt tỷ lệ đồng thuận tuyệt đối 100%, chào hỏi xã giao đạt 93,75%, hướng dẫn chỉ đường đạt 87,5% và yêu cầu thủ tục đạt 75,0%.

Về phương pháp và hoạt động giảng dạy, 100% giảng viên ủng hộ phương pháp mô phỏng tình huống (simulation) và hoạt động đóng vai (role-play), 93,5% chọn hoạt động khoảng trống thông tin (information gap) và phỏng vấn (interview), trong khi 81,25% chọn phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan (visual aids).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh chân thực khoảng cách năng lực giữa chương trình đào tạo hiện tại và yêu cầu thực tiễn. Học viên được đào tạo 135 tiết tiếng Anh đại trà theo giáo trình Lifelines Pre-Intermediate nên nắm vững cấu trúc câu, nhưng lại lúng túng khi tiếp xúc trực tiếp với người nước ngoài do thiếu vốn từ chuyên ngành cảnh sát và phát âm sai âm chuẩn quốc tế. Điều này giải thích tại sao 87,75% phản hồi tập trung vào điểm nghẽn từ vựng. Kết quả từ phỏng vấn 10 cán bộ công an cơ sở và 10 giảng viên chuyên ngành xác nhận cán bộ công an phường và xã hiện nay thường xuyên xử lý các vụ việc như đăng ký tạm trú cho chuyên gia, giải quyết tai nạn giao thông có người nước ngoài và xử lý khiếu nại về an ninh trật tự sau 22h00 đêm.

Hệ thống dữ liệu trong luận văn được mô hình hóa trực quan thông qua 12 biểu đồ (biểu đồ cột và biểu đồ tròn phản ánh thái độ, phân bổ thời lượng, phương pháp dạy học) cùng 9 bảng thống kê chi tiết đối chiếu tỷ lệ lựa chọn giữa giảng viên và học viên. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu tiền đề của Alhuqbani (2008) về nhu cầu tiếng Anh ngành cảnh sát tại Bộ Nội vụ Ả Rập Xê Út và nghiên cứu của Nguyễn Thị Hường (2013) đối với lực lượng Cảnh sát giao thông tại Trường Cao đẳng CSND I. Việc kết hợp giữa đề cương dựa trên chủ đề (Topic-based) và nhiệm vụ (Task-based) chính là giải pháp tối ưu để chuyển hóa từ kiến thức ngôn ngữ thụ động sang phản xạ nghề nghiệp linh hoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Phê chuẩn và ban hành khung đề cương ESP Speaking: Ban Giám hiệu Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I cần chỉ đạo Khoa Ngoại ngữ phối hợp với Khoa Cảnh sát Quản lý hành chính ban hành chính thức đề cương môn học Tiếng Anh chuyên ngành nói, tích hợp 3 chủ đề trọng điểm: Đăng ký - kiểm tra tạm trú, Giải quyết sự cố giao thông và Xử lý vi phạm an ninh trật tự có yếu tố người nước ngoài.
  2. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng mô phỏng nghiệp vụ: Giảng viên bộ môn Tiếng Anh cần áp dụng triệt để phương pháp mô phỏng tình huống thực địa và kỹ thuật đóng vai (role-play) trong 100% các giờ học thực hành, kết hợp các phương tiện trực quan như biểu mẫu đăng ký tạm trú thực tế, bản đồ giao thông và video tình huống giả định nhằm nâng cao phản xạ cho học viên.
  3. Phát triển tài liệu học tập bổ trợ và ngân hàng học liệu số: Tổ chức biên soạn cuốn cẩm nang thuật ngữ và sổ tay giao tiếp tiếng Anh nghiệp vụ hành chính với dung lượng 30 đến 45 tiết giảng dạy, hoàn thành biên soạn và thử nghiệm trong vòng 6 tháng trước thềm năm học mới.
  4. Cải tiến hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập: Phòng Khảo thí và Đảm bảo chất lượng đào tạo cần chuyển đổi phương thức thi kết thúc học phần từ bài thi viết truyền thống sang hình thức thi vấn đáp trực tiếp theo cặp (paired speaking test) hoặc đóng vai xử lý tình huống nghiệp vụ, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học viên đạt mức khá, giỏi kỹ năng nói lên trên 75% sau khi hoàn thành khóa học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Giảng viên và chuyên gia phát triển chương trình ngoại ngữ chuyên ngành: Nắm bắt quy trình phân tích nhu cầu bài bản theo mô hình Hutchinson & Waters, vận dụng các mẫu phiếu khảo sát và khung đề cương kết hợp giữa chủ đề và nhiệm vụ vào việc biên soạn giáo trình chuyên ngành đặc thù.
  • Lãnh đạo và cán bộ quản lý đào tạo tại các học viện, trường Công an nhân dân: Sử dụng làm căn cứ khoa học và thực tiễn để định hướng đổi mới chương trình dạy học tiếng Anh, xây dựng chuẩn đầu ra ngoại ngữ gắn liền với từng vị trí việc làm và chuyên khoa nghiệp vụ cụ thể.
  • Học viên và sĩ quan Cảnh sát Quản lý hành chính: Khai thác kho tình huống giao tiếp, hệ thống mẫu câu chức năng và vốn từ vựng chuyên ngành trong luận văn để tự bồi dưỡng, nâng cao năng lực làm việc trực tiếp với người nước ngoài tại địa bàn quản lý.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Phương pháp giảng dạy tiếng Anh (ELT/TESOL): Sử dụng làm tài liệu tham khảo chất lượng cao về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed methods), kỹ thuật thiết kế công cụ đo lường và đối sánh nhu cầu giữa người học, giảng viên và cán bộ thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao giáo trình Lifelines Pre-Intermediate hiện hành không còn đáp ứng tốt nhu cầu của học viên Cảnh sát Quản lý hành chính?
Giáo trình Lifelines Pre-Intermediate tập trung thuần túy vào tiếng Anh tổng quát với các chủ đề giao tiếp đời thường, thiếu hoàn toàn các thuật ngữ pháp lý và tình huống công vụ. Trong khi đó, học viên chuyên ngành quản lý hành chính cần kỹ năng giao tiếp đặc thù như kiểm tra hộ chiếu, khai báo tạm trú và xử lý sự cố an ninh trật tự thực tế.

Phương pháp phân tích nhu cầu (Needs Analysis) trong luận văn được tiến hành dựa trên cơ sở nào?
Luận văn dựa trên khung lý thuyết của Hutchinson và Waters (1987, 1993), phân tích song song nhu cầu mục tiêu (Target Needs gồm Necessities, Lacks, Wants) và nhu cầu học tập (Learning Needs). Quá trình khảo sát được thực hiện đa chiều trên 184 người tham gia gồm học viên, giảng viên tiếng Anh, giảng viên nghiệp vụ và cán bộ thực tế.

Những khó khăn lớn nhất của học viên cảnh sát khi học kỹ năng nói tiếng Anh là gì?
Kết quả khảo sát từ 16 giảng viên tiếng Anh và 148 học viên chỉ ra rằng 87,75% học viên gặp khó khăn do thiếu hụt từ vựng chuyên ngành, 75,0% phát âm chưa chính xác và 62,5% thiếu tự tin. Ngược lại, ngữ pháp không phải là trở ngại lớn khi có 0% đánh giá là rào cản nghiêm trọng nhất.

Chương trình giảng dạy đề xuất bao gồm những chủ đề nghiệp vụ cốt lõi nào?
Đề cương bài giảng tập trung vào 3 chủ đề nghiệp vụ then chốt: (1) Khai báo và kiểm tra tạm trú của người nước ngoài (100% giảng viên đồng thuận); (2) Xử lý sự cố giao thông liên quan đến người nước ngoài (75,0% đồng thuận); và (3) Xử lý các vụ việc vi phạm an ninh trật tự công cộng (62,5% đồng thuận).

Hoạt động giảng dạy nào được đánh giá mang lại hiệu quả cao nhất cho khóa học ESP nói?
100% giảng viên tham gia khảo sát khẳng định phương pháp mô phỏng tình huống (simulation) và hoạt động đóng vai (role-play) là phương thức hiệu quả nhất. Ngoài ra, các hoạt động phỏng vấn nghiệp vụ và bài tập khoảng trống thông tin (information gap) với tỷ lệ 93,5% ủng hộ giúp người học rèn luyện phản xạ ngôn ngữ chân thực.

Kết luận

  • Luận văn đã xác định rõ nét nhu cầu mục tiêu và nhu cầu học tập của hơn 800 học viên Cảnh sát Quản lý hành chính tại Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I thông qua khảo sát thực chứng trên 184 đối tượng nghiên cứu.
  • Khẳng định sự cần thiết phải thay thế cách tiếp cận tiếng Anh tổng quát bằng chương trình Tiếng Anh chuyên ngành kỹ năng nói (ESP Speaking Syllabus) tập trung vào vốn từ nghiệp vụ và sửa lỗi phát âm.
  • Đóng góp một khung đề cương bài giảng chuyên ngành hoàn chỉnh, tích hợp giữa đề cương theo chủ đề (Topic-based) và theo nhiệm vụ (Task-based), bao gồm 3 mảng nghiệp vụ cốt lõi gắn liền với công tác quản lý người nước ngoài tại cơ sở.
  • Lộ trình tiếp theo bao gồm việc biên soạn chi tiết tài liệu học tập, sản xuất học liệu video trực quan và tổ chức dạy thử nghiệm cho các lớp chuyên ngành trong năm học mới.
  • Khuyến nghị các nhà trường và học viện trong hệ thống Công an nhân dân tham khảo, áp dụng ngay mô hình thiết kế chương trình này để nâng cao toàn diện chất lượng đào tạo ngoại ngữ gắn liền với thực tiễn công tác chiến đấu.