Chương 1: Những vấn đề lý luận về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại và thế chấp quyền sử dụng đất trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại ở Việt Nam và thực tiễn thực thi tại Chi nhánh ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Bắc Giang. Chương 3:Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại ở Việt Nam và nâng cao hiệu quả thế chấp quyền sử dụng đất trong hoạt động cho vay tại Chi nhánh ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Bắc Giang. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ THẾ CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Khái niệm, đặc điểm hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại. Khái niệm hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại. NHTM đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành định chế tài chính không thể thiếu được.
Thông qua hoạt động tín dụng thì NHTM tạo lợi ích cho người gửi tiền, người vay tiền và cho cả ngân hàng thông qua chênh lệch lãi suất mà thu được lợi nhuận cho ngân hàng. Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về NHTM, cụ thể như sau: Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) định nghĩa: "Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính" [9, tr8]. Theo Luật ngân hàng Nhật Bản: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngân hàng là tổ chức có giấy phép của Thủ tướng về kinh doanh tiền tệ. Ngân hàng thương mại thực hiện các hoạt động nhận tiền gửi, nhận tiền gửi định kỳ, cho vay, chiết khấu thương phiếu vat thực hiện giao dịch ngoại hối [15, tr 177].
Ở Việt Nam, theo quy định tại điều 4, Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 thì: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: a) Nhận tiền gửi; b) Cấp tín dụng; c) Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Có thể hiểu NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán, cùng với việc cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu của xã hội nhằm mục tiêu sinh lời, tối đa hóa lợi nhuận. Như vậy, NHTM là định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường.
Nhờ hệ thống định chế này mà các nguồn tiền vốn nhàn rỗi sẽ được huy động, tạo lập nguồn vốn tín dụng to lớn để có thể cho vay phát triển kinh tế. Từ đó có thể nói bản chất của NHTM được thể hiện qua các điểm sau: – NHTM là một tổ chức kinh tế. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com – NHTM hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụ ngân hàng. Hoạt động cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu của NHTM để tạo ra lợi nhuận.
Đây là hoạt động đem lại khoản thu nhập khá lớn cho NHTM. Thuật ngữ “cho vay” theo nghĩa thông thường có nghĩa là việc một người chuyển một vật của mình cho người khác sử dụng trong một thời gian nhất định, theo đó, khi một người có tài sản không sử dụng hoặc trong tình trạng tạm thời chưa sử dụng chuyển cho một người muốn sử dụng hoặc trong tình trạng tạm thời thiếu để sử dụng tài sản đó trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận và dựa vào sự tín nhiệm của các bên về khả năng hoàn trả. Theo quy định của BLDS Nga (Điều 819 đến 821) thì: Cho vay của các tổ chức tín dụng là một loại vay tài sản và các quan hệ cho vay của tổ chức tín dụng được thể hiện bằng một hợp đồng tín dụng. Trong hợp đồng tín dụng, ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng khác (bên cho vay) có nghĩa vụ phải chuyển tiền cho bên vay, còn bên vay có nghĩa vụ hoàn trả tiền đã vay và phải trả lãi [15, tr 155-156].
Tương tự như vậy, pháp luật Việt Nam, Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, định nghĩa hoạt động cho vay của NHTM: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi”. Như vậy, có thể hiểu hoạt động cho vay của NHTM là một hình thức cấp tín dụng, theo đó NHTM giao cho khách hàng một khoản tiền để sử 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Có nhiều cơ sở để phân loại hoạt động cho vay của NHTM, ví dụ theo thời hạn cho vay, hoạt động cho vay của NHTM được chia thành: - Cho vay ngắn hạn: Thời hạn cho vay đến một năm và được sử dụng để bổ sung, bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu tiêu dùng ngắn hạn của các cá nhân. - Cho vay trung hạn: Thời hạn cho vay từ 1 năm đến 5 năm.
Tín dụng trung hạn chủ yếu được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi nhanh. Bên cạnh đó, nó còn sử dụng để đầu tư tài sản lưu động thường xuyên của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp mới thành lập. - Cho vay dài hạn: Thời hạn cho vay trên 5 năm. Loại tín dụng này dùng để đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dựng các xí nghiệp mới.
Hay dựa biện pháp bảo đảm tiền vay thì có thể phân loại như sau. - Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: Đây là những khoản cho vay mà bên cạnh việc cho khách hàng vay vốn, NHTM còn nắm giữ tài sản hoặc giấy tờ chứng nhận quyền sử dụng, sở hữu tài sản của người vay hoặc của bên thứ ba với mục đích xử lý tài sản đó để thu hồi vốn vay khi người vay vi phạm hợp đồng tín dụng. Hình thức vay này xuất phát từ việc NHTM không trực tiếp quản lý nguồn vốn của mình vì thế có rất nhiều rủi ro xảy ra, nguy cơ không thu hồi đủ vốn vay là rất cao vì vậy các NHTM khi cho vay thường yêu cầu người vay phải có tài sản bảo đảm cho khoản vay. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản: Cho vay không có đảm bảo bằng tài sản là loại cho vay mà áp dụng biện pháp bảo đảm không bằng tài sản.
Khi cho vay không có bảo đảm bằng tài sản, biện pháp bảo đảm có thể là bảo lãnh của ngân hàng khác, cho vay tín chấp…Loại cho vay không có đảm bảo bằng tài sản chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng dư nợ cho vay của các NHTM. Phổ biến nhất của loại cho vay không đảm bảo bằng tài sản là cho vay tín chấp và thông thường chỉ áp dụng đối với những khách hàng có quan hệ lâu năm với ngân hàng hoặc những khách hàng có uy tín. Ngoài ra, có thể dựa vào mục đích vay vốn hoặc đối tượng cho vay để phân loại hoạt động cho vay của NHTM. Đặc điểm hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại.
Hoạt động cho vay của các NHTM là một trong trong những hoạt động kinh doanh tiền tệ của các NHTM, vì vậy hoạt động cho vay mang đầy đủ những đặc trưng của hoạt động kinh doanh tiền tệ, thể hiện ở những đặc trưng sau: Thứ nhất, hoạt động cho vay của NHTM là hoạt động cấp tín dụng trực tiếp và người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay. NHTM chuyển nhượng tạm thời một lượng tiền vay cho người đi vay. Sau một thời gian như đã thỏa thuận, người đi vay phải hoàn trả cho NHTM một lượng giá trị gồm cả gốc và lãi. Thứ hai, đối tượng của hoạt động kinh doanh tiền tệ nói chung và hoạt động cho vay của NHTM nói riêng là tiền tệ, trong hoạt động cho vay thì nguồn tiền tệ này chủ yếu là do các NHTM đi vay để phục vụ cho hoạt động kinh doanh của mình hay nói cách khác là kinh doanh bằng vốn của người khác.
Hoạt động cho vay của NHTM được thực hiện trên cơ sở nguồn vốn tự có và nguồn vốn huy động. Vì vậy, hoạt động cho vay của 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các NHTM nói riêng và hoạt động kinh doanh tiền tệ nói chung là hoạt động đặc thù của các NHTM. Thứ ba, hoạt động kinh doanh tiền tệ nói chung và hoạt động cho vay của các NHTM nói riêng là hoạt động có tính rủi ro cao, rủi ro đầu tiên phụ thuộc vào đối tượng của hoạt động kinh doanh tiền tệ như đã nêu trên. Tuy nhiên, tính rủi ro không chỉ dựa vào đặc trưng về đối tượng mà nó còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát các khoản vay.
Hoạt động cho vay của NHTM là hoạt động “đi vay” để cho vay. Trên thực tế, nhu cầu về vốn của khách hàng là rất đa dạng, thể hiện ở việc NHTM cho khách hàng vay với rất nhiều loại thời hạn như vay ngắn hạn, vay trung hạn, vay dài hạn. Khoản vay có thời hạn càng dài thì tính rủi ro càng cao.