LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước, góp phần điều tiết vĩ mô nền kinh tế, đồng thời là công cụ đảm bảo cung cấp các phương tiện vật chất cần thiết cho sự hoạt động của bộ máy Nhà nước. Trong hệ thống chính sách thuế hiện hành ở Việt Nam hiện nay, thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là một trong những sắc thuế có vai trò và đóng góp to lớn vào ngân sách nhà nước. Nói đến sự thành công của ngành thuế phải kể đến vai trò của công tác thanh tra thuế nói chung và thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng- một hoạt động cần thiết và quan trọng trong quản lý nhà nước (QLNN) về thuế.
Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã từng bước cải cách hệ thống chính sách thuế cho phù hợp với tiến trình đổi mới của đất nước và thông lệ quốc tế. Luật Quản lý thuế ra đời và có hiệu lực áp dụng từ ngày 01/07/2007 là một bước tiến đáng kể của hệ thống thuế hiện hành. Trong những năm qua, cùng với tiến trình cải cách hệ thống thuế trên phạm vi cả nước, công tác thanh tra thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Điện Biên đã có những chuyển biến căn bản. Thanh tra thuế nói chung và thanh tra thuế TNDN nói riêng đang từng bước cải cách, hiện đại hóa, góp phần không nhỏ vào công tác quản lý thuế trên địa bàn.
Tuy nhiên, số thuế TNDN nộp ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Điện Biên còn có nhiều hạn chế, công tác thanh tra thuế TNDN còn những thiếu sót nhất định như: tình trạng thu thuế không đúng quy định pháp luật, cán bộ thuế áp dụng văn bản pháp luật không đúng quy định về miễn giảm thuế TNDN đối với khai thác tài nguyên khoáng sản làm ảnh hưởng đến số thu thuế của nhà nước, năng lực của bộ máy và cán bộ thanh tra thuế còn bất cập, việc lập kế hoạch thanh tra thuế chưa sát thực tế, công tác tổ chức thực hiện thanh tra thuế chưa thật sự chuyên nghiệp, việc 2 chuẩn bị hồ sơ, lập biên bản đôi khi còn chậm trễ so với yêu cầu, việc xử lý vi phạm chưa kiên quyết, các kiến nghị thanh tra thuế chất lượng chưa cao …. Vì vậy, hoàn thiện công tác thanh tra thuế TNDN là một đòi hỏi cấp thiết, một nhiệm vụ trọng tâm của Cục Thuế tỉnh Điện Biên nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả QLNN về thuế. Việc đi sâu nghiên cứu công tác thanh tra thuế TNDN góp phần làm lành mạnh hóa hoạt động tài chính, đầu tư và tăng cường tính hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước về thuế. Với lý do đó tác giả đã chọn đề tài "Thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp tại tỉnh Điện Biên" làm luận văn thạc sỹ.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Đề tài nghiên cứu về thanh tra thuế nói chung và thanh tra thuế TNDN nói riêng từ trước đến nay đã được nhiều nhà khoa học và nhà quản lý quan tâm nghiên cứu. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả đã tham khảo được một số công trình nghiên cứu có liên quan. Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thanh Vỹ (2011) tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân với đề tài “Tổ chức thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp do cục Thuế Nghệ An thực hiện”. Đề tài đã xây dựng khung nghiên cứu về tổ chức thanh tra thuế TNDN của cục thuế, làm rõ thực trạng tổ chức thanh tra thuế TNDN do cục Thuế Nghệ An thực hiện, từ đó đề xuất các giải pháp đối với Cục Thuế Nghệ An nhằm hoàn thiện công tác này.
Luận văn thạc sĩ của Hồ Hoàng Trường (2011) từ Đại học Kỹ Thuật Công nghệ Thành Phố Hồ Chí Minh với đề tài “Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục thuế tỉnh Đồng Nai”. Đề tài nêu được cơ sở lý luận về thanh tra, kiểm tra thuế của cục thuế, áp dụng cơ sở lý luận để nghiên cứu thực trạng thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục thuế tỉnh Đồng Nai, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Nguyễn Cảnh Bảy (2014) với đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế tại Cục Thuế Hà Tĩnh”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý 3 kinh tế tại trường Đại học Kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài đã xác định những vấn đề chung về thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp tại cục thuế, làm rõ được thực trạng thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp tại Cục Thuế Hà Tĩnh giai đoạn 2010- 2013, đánh giá được những kết quả, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong công tác thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp, từ đó nêu lên giải pháp hoàn thiện.
Công trình nghiên cứu khoa học của tác giả Nguyễn Thị Thu Vân (2014) với đề tài “Áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế”. Đề tài đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý rủi ro trong thanh thanh tra, kiểm tra thuế, đánh giá thực trạng từ đó đưa ra các phương pháp hiện đại để áp dụng quản lý rủi ro trong công tác này. Như vậy có thể thấy vấn đề thanh tra thuế nói chung và thanh tra thuế TNDN nói riêng là đề tài đã được viết khá nhiều. Tuy nhiên những năm gần đây chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào đề cập một cách cụ thể và trực tiếp về thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Điện Biên.
Vì vậy đề tài "Thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp tại tỉnh Điện Biên" không mang tính trùng lặp vê nội dung và phạm vi thời gian, có thể có giá trị tham khảo đối với tỉnh Điện Biên trong việc đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra thuế TNDN trên địa bàn tỉnh. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được khung nghiên cứu về thanh tra thuế TNDN của cục thuế. - Làm rõ được thực trạng thanh tra TNDN của Cục Thuế tỉnh Điện Biên, đánh giá được những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong công tác này giai đoạn 2014- 2016. - Đề xuất được một số giải pháp hoàn thiện thanh tra thuế TNDN của Cục Thuế tỉnh Điện Biên đến 2020.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu: Thanh tra thuế TNDN của Cục Thuế tỉnh Điện Biên. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: tập trung vào việc thanh tra thuế của Cục Thuế Điện Biên tại trụ sở người nộp thuế đối với các doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý thuế của Cục Thuế, không nghiên cứu thanh tra tại cơ quan thuế. Về không gian: trên địa bàn tỉnh Điện Biên.
Về thời gian: giai đoạn 2014-2016. Đề xuất giải pháp đến 2020. Phƣơng pháp nghiên cứu 5.1 Khung nghiên cứu Các yếu tố ảnh Nội dung của thanh Mục tiêu thanh tra hƣởng đến thanh tra thuế TNDN thuế TNDN tra thuế TNDN - Sự tuân thủ pháp - Yếu tố thuộc về cục - Lập kế hoạch thanh tra luật về thuế của đối thuế hàng năm tượng nộp thuế và cán - Yếu tố thuộc đối -Tổ chức thực hiện bộ quản lý thuế. tượng nộp thuế thanh tra - Ngăn ngừa các hành - Yếu tố bên ngoài.
- Kết luận và kiến nghị vi vi phạm, gian lận xử lý về thuế. - Đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền hỗ trợ NNT. - Đề xuất xử lý vi phạm pháp luật thuế Nguồn: Tổng hợp của tác giả 5.2 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu Phương pháp thu thập dữ liệu: Bao gồm dữ liệu dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Các dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn tài liệu tham khảo, đó là các công trình nghiên cứu, giáo trình, sách, báo, tài liệu trên internet,.
Đây là các dữ liệu có liên quan đã được các nghiên cứu trước đó công bố chính thức. Các dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra. Đối tượng điều tra là các cán bộ trực tiếp thực hiện công tác thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp và các doanh nghiệp do Cục Thuế Điện Biên quản lý, nhằm có được những đánh giá khách quan và đầy đủ về thực trạng thanh tra 5 thuế thu nhập doanh nghiệp trên địa bàn dưới góc nhìn của cơ quan quản lý thuế và của đối tượng chịu thuế. Phương thức phát phiếu là trực tiếp hoặc thông qua cán bộ quản lý thuế đối với DN.
Căn cứ chọn đối tượng điều tra: Đối với cán bộ thanh tra là dựa trên năng lực, kinh nghiệm công tác và mức độ liên quan đến công tác thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp trên địa bàn. Đối với doanh nghiệp nộp thuế thì lựa chọn ngẫu nhiên. Số lượng đối tượng điều tra là 50 người, trong đó 10 người là cán bộ lãnh đạo và cán bộ thanh tra thuế; 40 người đại diện cho doanh nghiệp nộp thuế trên địa bàn. Nội dung câu hỏi điều tra bám sát các nội dung của thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp.
(Xem phụ lục: Mẫu phiếu điều tra) Phương pháp xử lý dữ liệu: Sau khi thu thập được các dữ liệu thứ cấp và sơ cấp, đề tài sẽ sử dụng các phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh. để xử lý các dữ liệu và đưa vào luận văn dưới dạng bảng, biểu đồ hoặc các kết luận mấu chốt. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành ba chương như sau: Chương 1: Cơ sở lý luận về thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp của cục thuế tỉnh Điện Biên. Chương 2: Phân tích thực trạng thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp của Cục Thuế tỉnh Điện Biên.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp của Cục Thuế tỉnh Điện Biên. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP CỦA CỤC THUẾ TỈNH ĐIỆN BIÊN 1. Thuế thu nhập doanh nghiệp 1.1 Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp 1.1 Khái niệm thuế Thuế trên thực tế đã tồn tại từ khi các Nhà nước hình thành, song về mặt lý luận cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất tuyệt đối khái niệm về thuế. Đến thời điểm hiện tại, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đưa ra khái niệm về thuế xuất phát từ cách tiếp cận khác nhau.
Một khái niệm thuế khá phổ biến, được nêu trong Giáo trình Thuế (2009) của Học viện Tài chính như sau: “Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc từ các thề nhân và pháp nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật quy định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng”.