Luận văn: Hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ về hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế tại Việt Nam. Nghiên cứu chuyên sâu, phân tích thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Phan Thị Hồng Thắm
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Lê Danh Tốn
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Nền tảng thanh tra kiểm tra thuế Vai trò và mục tiêu cốt lõi

Hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế là một chức năng thiết yếu trong quản lý nhà nước, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn thu cho ngân sách quốc gia. Mục tiêu chính của công tác này là phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật thuế, góp phần chống thất thu thuế hiệu quả. Theo luận văn “Hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Phan Thị Hồng Thắm, vai trò này được thể hiện rõ qua việc giám sát sự tuân thủ của người nộp thuế (NNT). Hoạt động này không chỉ giúp truy thu các khoản thuế bị gian lận, trốn tránh mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch. Khi các doanh nghiệp đều thực hiện đúng nghĩa vụ, sự cạnh tranh sẽ trở nên lành mạnh hơn. Hơn nữa, thông qua thanh tra, cơ quan thuế có thể phát hiện những bất cập trong chính sách thuế Việt Nam, từ đó đề xuất các kiến nghị sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Điều này giúp hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, bắt kịp với sự phát triển của nền kinh tế. Quá trình này đảm bảo rằng Luật Quản lý Thuế được thực thi một cách nghiêm minh, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và quyền lợi hợp pháp của cả NNT. Một hệ thống thanh tra hiệu quả sẽ nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế một cách tự nguyện, giảm thiểu chi phí quản lý và tăng cường niềm tin của công chúng vào bộ máy nhà nước.

1.1. Mục tiêu chống thất thu thuế và đảm bảo công bằng

Mục tiêu hàng đầu của thanh tra, kiểm tra thuế là ngăn chặn và chống thất thu thuế cho ngân sách nhà nước. Các hành vi gian lận, trốn thuế ngày càng tinh vi, gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Hoạt động thanh tra giúp phát hiện các trường hợp kê khai sai, kê khai thiếu, hoặc cố tình che giấu doanh thu, chi phí. Việc xử lý nghiêm các vi phạm không chỉ mang lại nguồn thu bổ sung mà còn có tác dụng răn đe mạnh mẽ. Bên cạnh đó, công tác này còn đảm bảo sự công bằng giữa những người nộp thuế. Khi mọi cá nhân, tổ chức đều thực hiện nghĩa vụ thuế một cách bình đẳng, môi trường cạnh tranh sẽ không bị bóp méo bởi những lợi thế bất hợp pháp từ việc trốn thuế. Điều này khuyến khích các doanh nghiệp làm ăn chân chính, đóng góp vào sự phát triển bền vững chung.

1.2. Cơ sở pháp lý theo Luật Quản lý Thuế hiện hành

Hoạt động thanh tra, kiểm tra được thực hiện dựa trên một hành lang pháp lý vững chắc, chủ yếu là Luật Quản lý Thuế và các văn bản hướng dẫn thi hành. Luật quy định rõ về quyền hạn, nhiệm vụ của cơ quan thuế cũng như trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra. Các quy định này nhằm đảm bảo tính khách quan, minh bạch và đúng pháp luật trong toàn bộ quá trình, từ khâu lập kế hoạch, ra quyết định thanh tra, đến việc xử lý kết quả và ban hành kết luận. Việc tuân thủ nghiêm ngặt cơ sở pháp lý giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế, tránh tình trạng lạm quyền hoặc gây phiền hà cho doanh nghiệp. Đồng thời, đây cũng là căn cứ để xử lý vi phạm hành chính thuế một cách thống nhất và công bằng trên toàn quốc.

II. Thách thức của thanh tra thuế Nhận diện rào cản và thất thu

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thách thức lớn nhất đến từ sự gia tăng về số lượng và mức độ phức tạp của các hành vi gian lận thuế. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia, sử dụng các kỹ thuật tinh vi như chuyển giá để tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, sự bùng nổ của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh trên nền tảng số cũng tạo ra những khoảng trống trong quản lý. Cơ quan thuế gặp khó khăn trong việc xác định doanh thu, chi phí và dòng tiền của các giao dịch xuyên biên giới. Nguồn nhân lực của ngành thuế, dù đã được tăng cường, vẫn còn mỏng so với quy mô của nền kinh tế. Luận văn của Phan Thị Hồng Thắm chỉ ra rằng, “trình độ cán bộ thanh tra còn yếu so với yêu cầu thực tế, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý hiện đại”. Nhiều cán bộ còn thiếu kinh nghiệm trong việc phân tích tài chính doanh nghiệp phức tạp và kỹ năng thanh tra các lĩnh vực mới. Thêm vào đó, hệ thống cơ sở dữ liệu về người nộp thuế chưa được liên thông đồng bộ, gây khó khăn cho việc phân tích rủi ro và lựa chọn đối tượng thanh tra một cách chính xác, dẫn đến nguy cơ bỏ sót các doanh nghiệp có rủi ro cao.

2.1. Thất thu ngân sách từ hành vi trốn thuế gian lận tinh vi

Hành vi trốn thuế và gian lận ngày càng trở nên phức tạp, không chỉ dừng lại ở việc ghi sai sổ sách. Các doanh nghiệp có thể lợi dụng kẽ hở chính sách, tạo ra các giao dịch ảo, hoặc sử dụng hóa đơn điện tử bất hợp pháp để hợp thức hóa chi phí đầu vào. Đặc biệt, vấn nạn chuyển giá trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là một trong những nguyên nhân chính gây thất thu thuế lớn. Việc chứng minh hành vi chuyển giá đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về kinh tế quốc tế và phân tích so sánh phức tạp, đây là một thách thức lớn đối với đội ngũ thanh tra viên hiện nay.

2.2. Hạn chế về nguồn lực và năng lực cán bộ cơ quan thuế

Theo thống kê, tỷ lệ cán bộ làm công tác thanh tra, kiểm tra trên tổng số công chức thuế ở Việt Nam còn thấp hơn so với nhiều nước trong khu vực (khoảng 20.57% vào năm 2013). Áp lực công việc lớn khi mỗi cán bộ phải quản lý hàng trăm hồ sơ. Hơn nữa, chất lượng đội ngũ chưa đồng đều. Việc thiếu các chuyên gia có kỹ năng thanh tra chuyên sâu về các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử hay dầu khí làm giảm hiệu quả của các cuộc thanh tra đối với những doanh nghiệp lớn, phức tạp. Quá trình cải cách hành chính thuế đòi hỏi phải liên tục đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ này.

III. Phương pháp thanh tra thuế hiệu quả Áp dụng quản lý rủi ro

Để giải quyết những thách thức hiện hữu, việc chuyển đổi phương pháp thanh tra từ truyền thống sang dựa trên quản lý rủi ro thuế là giải pháp tất yếu. Thay vì thanh tra dàn trải, phương pháp này cho phép cơ quan thuế tập trung nguồn lực vào những người nộp thuế có khả năng vi phạm cao nhất. Quá trình này bắt đầu bằng việc xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu toàn diện, thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau: dữ liệu kê khai thuế, báo cáo tài chính, thông tin từ ngân hàng, hải quan, và các bên thứ ba. Dựa trên dữ liệu này, Tổng cục Thuế sẽ xây dựng các bộ tiêu chí để phân tích, đánh giá và xếp hạng mức độ rủi ro của từng doanh nghiệp. Các tiêu chí có thể bao gồm: biến động bất thường về doanh thu, lợi nhuận; tỷ suất lợi nhuận thấp hơn nhiều so với trung bình ngành; lịch sử vi phạm pháp luật thuế; hoặc có các giao dịch liên kết phức tạp. Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy, việc áp dụng quản lý rủi ro thuế giúp tăng tỷ lệ phát hiện vi phạm, giảm thời gian và chi phí cho mỗi cuộc thanh tra. Đồng thời, nó cũng giảm thiểu sự phiền hà cho các doanh nghiệp có mức độ tuân thủ pháp luật thuế cao, tạo điều kiện cho họ tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây là một bước tiến quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa ngành thuế Việt Nam.

3.1. Xây dựng bộ tiêu chí nhận diện và phân loại rủi ro thuế

Việc xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá rủi ro khoa học là xương sống của phương pháp này. Các tiêu chí cần được lượng hóa và cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng thực tế kinh doanh. Chúng có thể được chia thành các nhóm: rủi ro về đăng ký thuế, rủi ro về kê khai thuế (ví dụ: kê khai lỗ liên tục nhiều năm nhưng vẫn mở rộng sản xuất), rủi ro về hoàn thuế GTGT, và rủi ro từ các giao dịch đáng ngờ. Việc phân loại doanh nghiệp thành các nhóm (rủi ro cao, trung bình, thấp) sẽ là cơ sở để cơ quan thuế lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra hàng năm một cách hiệu quả, tập trung nguồn lực vào nơi cần thiết nhất.

3.2. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho chính sách thuế Việt Nam

Nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Hàn Quốc đã áp dụng thành công mô hình thanh tra dựa trên rủi ro. Họ sử dụng các hệ thống phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động nhận diện các dấu hiệu bất thường. Ví dụ, hệ thống DIF của Mỹ chấm điểm tờ khai thuế để xác định khả năng có sai sót. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm này để xây dựng chính sách thuế Việt Nam theo hướng hiện đại, xây dựng các phần mềm ứng dụng và đào tạo chuyên gia phân tích dữ liệu. Việc tích hợp dữ liệu từ thanh tra sau thông quan và các cơ quan khác sẽ làm giàu nguồn thông tin, giúp việc phân tích rủi ro trở nên chính xác hơn.

IV. Hiện đại hóa thanh tra thuế Ứng dụng công nghệ và dữ liệu lớn

Công nghệ thông tin là công cụ đắc lực để hiện đại hóa công tác thanh tra, kiểm tra thuế. Việc triển khai thành công hệ thống hóa đơn điện tử trên toàn quốc đã tạo ra một cuộc cách mạng trong quản lý thuế. Dữ liệu từ hóa đơn điện tử cung cấp cho cơ quan thuế cái nhìn gần như thời gian thực về hoạt động mua bán của doanh nghiệp, giúp phát hiện nhanh chóng các giao dịch bất thường và ngăn chặn hành vi mua bán hóa đơn bất hợp pháp. Cùng với đó, việc xây dựng một trung tâm dữ liệu lớn (Big Data) tập trung do Tổng cục Thuế quản lý là vô cùng cần thiết. Trung tâm này sẽ tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn: tờ khai thuế, quyết toán thuế, dữ liệu hải quan, đăng ký kinh doanh, ngân hàng... để tạo ra một bức tranh toàn cảnh về từng người nộp thuế. Các công cụ phân tích dữ liệu tiên tiến có thể được áp dụng để tự động sàng lọc, nhận diện các mẫu hành vi rủi ro, hỗ trợ cán bộ thanh tra ra quyết định chính xác hơn. Quá trình cải cách hành chính thuế cũng cần tập trung vào việc số hóa toàn bộ quy trình thanh tra, từ lập kế hoạch, trao đổi thông tin với NNT, đến lập biên bản và ra quyết định xử lý, giúp giảm thiểu thủ tục giấy tờ, tiết kiệm thời gian và tăng cường tính minh bạch.

4.1. Vai trò của hóa đơn điện tử trong việc chống gian lận thuế

Hóa đơn điện tử là một công cụ kiểm soát chéo cực kỳ hiệu quả. Mọi giao dịch đều được ghi nhận trên hệ thống của cơ quan thuế, giúp hạn chế tình trạng doanh nghiệp xuất khống hóa đơn hoặc sử dụng hóa đơn của các doanh nghiệp “ma”. Dữ liệu từ hóa đơn điện tử còn là đầu vào quan trọng cho các thuật toán phân tích rủi ro, giúp phát hiện các chuỗi mua bán lòng vòng, các giao dịch có giá trị bất thường hoặc các doanh nghiệp đột ngột phát sinh doanh thu lớn mà không tương xứng với quy mô hoạt động, từ đó đưa ra cảnh báo sớm cho bộ phận thanh tra.

4.2. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu NNT tập trung liên thông

Một hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về người nộp thuế là mục tiêu chiến lược. Hệ thống này cần đảm bảo tính liên thông giữa ngành thuế với các ngành khác như hải quan, kế hoạch và đầu tư, công an, ngân hàng. Khi một cán bộ thanh tra phân tích một doanh nghiệp, họ có thể truy cập đầy đủ thông tin về hoạt động xuất nhập khẩu (thanh tra sau thông quan), tình hình đầu tư, các tài khoản ngân hàng... Điều này giúp việc xác minh thông tin trở nên dễ dàng và chính xác, rút ngắn thời gian thanh tra tại trụ sở doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật phức tạp, đặc biệt là chuyển giá.

V. Kết quả thực tiễn từ cải cách hoạt động thanh tra kiểm tra thuế

Những nỗ lực cải cách trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Theo các báo cáo của Tổng cục Thuế, số thu ngân sách nhà nước qua thanh tra, kiểm tra đã tăng đều qua các năm. Việc áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro và công nghệ đã giúp cơ quan thuế thực hiện hiệu quả hơn các kế hoạch thanh tra. Số lượng các cuộc thanh tra tập trung vào doanh nghiệp có rủi ro cao tăng lên, trong khi số cuộc thanh tra tại các doanh nghiệp tuân thủ tốt đã giảm, thể hiện đúng định hướng của ngành. Cụ thể, thông qua việc phân tích hồ sơ tại trụ sở cơ quan thuế và thanh tra trực tiếp, hàng chục nghìn tỷ đồng tiền thuế truy thu, tiền phạt và tiền chậm nộp đã được đóng góp vào ngân sách. Công tác xử lý vi phạm hành chính thuế được thực hiện nghiêm minh, tạo hiệu ứng răn đe trong cộng đồng doanh nghiệp. Hơn nữa, việc đẩy mạnh ứng dụng hóa đơn điện tử và các phần mềm hỗ trợ kê khai thuế đã góp phần vào công cuộc cải cách hành chính thuế, giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Kết quả này không chỉ có ý nghĩa về mặt tài chính mà còn củng cố pháp chế, tăng cường tính minh bạch và công bằng trong môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam.

5.1. Số liệu thống kê về truy thu và xử lý vi phạm hành chính thuế

Các số liệu từ ngành thuế cho thấy hiệu quả rõ rệt. Hàng năm, toàn ngành thực hiện hàng chục nghìn cuộc thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế. Kết quả là kiến nghị xử lý tài chính với số tiền lớn, bao gồm truy thu thuế, giảm khấu trừ, giảm lỗ và xử phạt vi phạm hành chính. Chẳng hạn, theo Bảng 2.1 trong luận văn của Phan Thị Hồng Thắm, tỷ lệ hoàn thành kế hoạch thanh tra, kiểm tra luôn ở mức cao. Việc công khai các trường hợp vi phạm lớn trên phương tiện truyền thông cũng góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế của cộng đồng.

5.2. Tác động tích cực đến môi trường kinh doanh và tuân thủ tự nguyện

Khi công tác thanh tra được thực hiện một cách chuyên nghiệp, minh bạch và công bằng, dựa trên rủi ro thay vì cảm tính, niềm tin của doanh nghiệp vào cơ quan thuế sẽ tăng lên. Doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ ít bị kiểm tra, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Ngược lại, những doanh nghiệp có ý định gian lận sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị phát hiện cao hơn và các biện pháp xử lý vi phạm hành chính thuế nghiêm khắc. Điều này tạo ra một động lực mạnh mẽ, khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện, giúp giảm gánh nặng cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý trong dài hạn.

VI. Hướng đi tương lai cho ngành thanh tra kiểm tra thuế Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng và sự phát triển không ngừng của công nghệ, ngành thanh tra, kiểm tra thuế Việt Nam cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu tình hình mới. Hướng đi tương lai tập trung vào việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quản lý rủi ro thuế và các quy định về chống chuyển giá, đặc biệt là các quy định liên quan đến giao dịch điện tử và kinh tế số. Thứ hai, đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào công nghệ, đặc biệt là phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để tự động hóa khâu phân tích rủi ro và hỗ trợ ra quyết định. Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt. Cần xây dựng đội ngũ thanh tra viên chuyên sâu theo từng ngành, lĩnh vực, có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế và đủ năng lực để đấu tranh với các hành vi trốn thuế tinh vi. Tăng cường hợp tác quốc tế trong việc trao đổi thông tin thuế với các quốc gia khác là một giải pháp quan trọng để quản lý hiệu quả các tập đoàn đa quốc gia. Cuối cùng, việc đẩy mạnh truyền thông về chính sách thuế Việt Nam và kết quả của công tác thanh tra sẽ giúp nâng cao nhận thức và sự đồng thuận của xã hội, hướng tới một hệ thống thuế minh bạch, công bằng và hiện đại.

6.1. Chống chuyển giá và quản lý thuế đối với kinh tế số

Đây là hai trong số những thách thức lớn nhất và cũng là ưu tiên hàng đầu trong tương lai. Đối với chuyển giá, cơ quan thuế cần tăng cường năng lực đàm phán thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA) và đẩy mạnh thanh tra sau thông quan để đối chiếu dữ liệu. Đối với kinh tế số, cần có cơ chế quản lý thuế hiệu quả đối với các nhà cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, đảm bảo họ thực hiện nghĩa vụ kê khai thuế và nộp thuế tại Việt Nam, tạo ra một sân chơi công bằng với các doanh nghiệp trong nước.

6.2. Nâng cao năng lực và đạo đức của đội ngũ cán bộ thanh tra

Con người vẫn là yếu tố quyết định. Cần có chế độ đãi ngộ xứng đáng để thu hút và giữ chân nhân tài. Chương trình đào tạo cần được cập nhật liên tục với kiến thức về kế toán quốc tế, tài chính doanh nghiệp hiện đại và kỹ năng sử dụng công nghệ. Song song với chuyên môn, việc giáo dục về liêm chính, phòng chống tham nhũng trong nội bộ cơ quan thuế phải được đặt lên hàng đầu. Một đội ngũ cán bộ vừa có năng lực, vừa có đạo đức nghề nghiệp sẽ là nền tảng vững chắc cho sự thành công của công tác thanh tra, kiểm tra thuế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, chiếm trên 80% tổng thu nội địa và là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, phát triển kết cấu hạ tầng và bảo đảm an ninh quốc phòng. Cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ sang nền kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng, số lượng doanh nghiệp tại Việt Nam đã gia tăng nhanh chóng với hàng trăm nghìn đơn vị đăng ký hoạt động. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo tình trạng gian lận, trốn thuế diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực tế bộ máy quản lý thuế dù đã đổi mới nhưng hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, kiểm tra người nộp thuế vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng kịp sự biến động của nền kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế tại Việt Nam giai đoạn 2010–2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu lực giám sát.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động thanh tra, kiểm tra của ngành Thuế thuộc Bộ Tài chính trên phạm vi cả nước trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học giúp nâng cao tỷ lệ tuân thủ pháp luật thuế, giảm thất thoát ngân sách, tối ưu hóa cơ cấu nhân lực thanh tra (hiện chỉ chiếm 20,57% toàn ngành) và tăng số thu truy thu, phạt vi phạm hành chính hàng năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Quản trị công hiện đại và Lý thuyết Quản trị rủi ro tuân thủ thuế. Trong cơ chế quản lý thu thuế tiên tiến, mô hình đối tượng nộp thuế tự tính toán, tự kê khai và tự nộp thuế giữ vai trò trung tâm, chuyển dịch phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm thông qua phân tích rủi ro có định hướng.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung làm rõ 5 khái niệm nền tảng:

• Quản lý thuế: Hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo nghĩa vụ tài chính của đối tượng nộp thuế vào ngân sách nhà nước.
• Đối tượng nộp thuế: Các pháp nhân và thể nhân có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định.
• Thanh tra thuế: Hoạt động kiểm tra chuyên sâu, có tính quyền lực nhà nước, áp dụng cho các vụ việc phức tạp hoặc đối tượng có rủi ro cao với thời hạn từ 30 đến 45 ngày theo Luật Thanh tra 2010.
• Kiểm tra thuế: Hoạt động nghiệp vụ thường xuyên, tiến hành tại bàn hoặc trụ sở người nộp thuế với thời gian không quá 5 ngày.
• Gian lận thuế: Các hành vi vi phạm pháp luật nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính.

Hiệu quả thanh tra, kiểm tra được lượng hóa qua 4 tiêu chí cốt lõi: tỷ lệ doanh nghiệp được thanh tra trên tổng số quản lý, tỷ lệ hoàn thành kế hoạch thanh tra hàng năm, trung bình số thuế truy thu và phạt trên mỗi doanh nghiệp, cùng tần suất thanh tra định kỳ (2 năm/lần đối với doanh nghiệp lớn và 2 đến 3 năm/lần đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ). Đồng thời, Thông tư 61/2007/TT-BTC quy định thời hiệu xử phạt vi phạm là 5 năm, tạo khung pháp lý ràng buộc trong việc xử lý vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2010–2015 của Tổng cục Thuế, các văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính và số liệu thực tế tại 63 Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ cơ sở dữ liệu quản lý của ngành Thuế với 8.546 cán bộ thanh tra, kiểm tra chuyên trách, kết hợp chọn mẫu phân tầng có chủ đích tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Đà Nẵng – nơi có mật độ doanh nghiệp cao và áp lực xử lý từ 90 đến 200 hồ sơ khai thuế/cán bộ/tháng. Tiêu chí phân tầng căn cứ theo quy mô số thu ngân sách (ngưỡng trên hoặc dưới 3.000 tỷ đồng) và quy mô quản lý (trên hoặc dưới 2.000 doanh nghiệp).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp hệ thống, thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh đối chiếu kinh nghiệm quốc tế từ 5 quốc gia tiêu biểu: Mỹ, Anh, Hàn Quốc, Malaysia và Indonesia. Việc lựa chọn phương pháp này giúp bảo đảm tính khách quan, phản ánh chính xác các khía cạnh định lượng về số thu, nhân sự và các khía cạnh định tính về mức độ chuyển biến ý thức tuân thủ pháp luật thuế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổ chức bộ máy và lực lượng thanh tra, kiểm tra thuế tại Việt Nam còn quá mỏng so với quy mô phát triển của đối tượng quản lý. Tính đến ngày 31/12/2013, toàn ngành có 8.546 công chức làm công tác thanh tra, kiểm tra, chỉ chiếm 20,57% tổng số cán bộ ngành thuế. Trong đó, số lượng cán bộ thanh tra là 1.286 người (chiếm 15,05% lực lượng thanh tra, kiểm tra) và cán bộ kiểm tra là 7.260 người (chiếm 84,95%). Tỷ lệ 20,57% này thấp hơn đáng kể so với mức bình quân từ 25% đến 30% tại các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Thứ hai, cường độ lao động của cán bộ kiểm tra thuế chịu áp lực quá tải nghiêm trọng. Tại Cục Thuế tỉnh Bình Dương và Cục Thuế thành phố Đà Nẵng, bình quân mỗi cán bộ phải kiểm tra từ 90 đến 130 hồ sơ thuế mỗi tháng; con số này tại Cục Thuế thành phố Hà Nội và Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh lên tới 160 đến 200 hồ sơ khai thuế mỗi tháng.

Thứ ba, công tác đào tạo và sắp xếp tổ chức đã đạt được bước tiến lớn nhưng chất lượng chuyên môn vẫn chưa đồng đều. Toàn ngành đã luân chuyển hơn 30.000 lượt cán bộ, tinh giảm 2.838 đầu mối trung gian, tổ chức đào tạo cho hơn 80.000 lượt công chức (bao gồm gần 70.000 lượt về nghiệp vụ thuế, gần 10.000 lượt về tin học và bồi dưỡng cấp chứng chỉ thanh tra cho gần 1.000 cán bộ). Tuy vậy, nhiều địa phương như Hà Nam, Lai Châu, Trà Vinh chỉ có từ 5 đến 6 cán bộ thanh tra mỗi phòng, trình độ ngoại ngữ và công nghệ thông tin còn hạn chế khi đối diện với các tập đoàn đa quốc gia.

Thứ tư, sai phạm trong chế độ kế toán và hóa đơn chứng từ diễn ra phổ biến. Các hành vi sai phạm tập trung vào việc lập hai hệ thống sổ sách kế toán, gian lận hóa đơn giá trị gia tăng 3 liên, cố tình ghi sai lệch giá trị hoặc hạch toán không đúng tài khoản kế toán như tài khoản 711 về thu nhập khác hay giảm trừ giá vốn không hợp lệ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa tốc độ gia tăng doanh nghiệp và việc phân bổ biên chế cán bộ ngành thuế. Trình độ nghiệp vụ của một bộ phận cán bộ trẻ chưa theo kịp sự phát triển của các mô hình kinh doanh phức tạp, đặc biệt là các giao dịch liên kết và thương mại xuyên biên giới.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, Cục Thu nội địa Mỹ sử dụng hệ thống chấm điểm rủi ro DIF dựa trên mô hình phân tích hồi quy đa biến để tự động phát hiện hồ sơ bất thường. Trong khi đó, Cơ quan Thuế Vương quốc Anh áp dụng cơ cấu lập kế hoạch thanh tra gồm 40% do trung ương chỉ đạo, 10% lựa chọn ngẫu nhiên và 50% do cơ quan thuế địa phương lập theo phân tích rủi ro. Mô hình của Hàn Quốc và Indonesia cũng duy trì nghiêm ngặt nguyên tắc không thanh tra trùng lặp hai lần trong một năm đối với cùng một sắc thuế để giảm thiểu phiền hà cho doanh nghiệp.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày qua bảng phân bổ nhân sự thanh tra theo địa bàn và biểu đồ cột so sánh tương quan tỷ lệ nhân lực thanh tra thuế của Việt Nam (20,57%) với mức chuẩn quốc tế (25% - 30%), giúp làm nổi bật khoảng trống nguồn lực cần sớm khắc phục.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách quản lý rủi ro: Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế cần chủ trì sửa đổi, bổ sung các quy định về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về thuế vượt quá mốc 5 năm, hoàn thiện chế tài xử lý nghiêm hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; ban hành bộ tiêu chí chấm điểm rủi ro tự động phấn đấu kiểm soát 100% hồ sơ kê khai điện tử trong giai đoạn 2016–2020.

Thứ hai, tái cơ cấu và gia tăng tỷ trọng nhân lực thanh tra chuyên trách: Tổng cục Thuế chỉ đạo nâng tỷ lệ công chức làm công tác thanh tra, kiểm tra từ mức 20,57% hiện nay lên đạt mức 25% đến 30% tổng biên chế ngành thuế trong lộ trình 3 đến 5 năm; tổ chức đào tạo chuyên sâu về kế toán tài chính quốc tế, kỹ năng phân tích rủi ro và ngoại ngữ cho tối thiểu 2.000 lượt thanh tra viên mỗi năm.

Thứ ba, hiện đại hóa công nghệ thông tin và xây dựng bộ phận thanh tra máy tính: Cục Công nghệ thông tin thuộc Tổng cục Thuế cần xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung tích hợp mã số thuế duy nhất, phát triển phần mềm đối chiếu chéo hóa đơn tự động và thành lập bộ phận "Thanh tra máy tính" chuyên trách kiểm toán dữ liệu điện tử từ năm 2017.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình và kiểm soát chất lượng thanh tra: Các Cục Thuế và Chi cục Thuế áp dụng cơ chế phân bổ kế hoạch thanh tra theo tỷ lệ chuẩn (40% do Tổng cục Thuế chỉ đạo, 10% chọn mẫu ngẫu nhiên, 50% do địa phương xây dựng), đồng thời thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ 4 bước nhằm hạn chế tối đa sai sót trong các kết luận thanh tra, kiểm tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ, công chức ngành Thuế: Nắm vững kỹ năng nghiệp vụ thanh tra tại bàn và tại trụ sở doanh nghiệp, nhận diện các phương thức gian lận sổ sách, hóa đơn 3 liên, giúp nâng cao hiệu suất xử lý từ 90 đến 200 hồ sơ khai thuế mỗi tháng.
• Nhà quản lý doanh nghiệp và Kế toán trưởng: Nhận diện các lỗi sai phạm phổ biến về hạch toán kế toán, khai thiếu thuế, hiểu rõ quy trình và tiêu chí lựa chọn thanh tra để chủ động rà soát hệ thống chứng từ, hạn chế rủi ro bị truy thu và xử phạt tài chính.
• Nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế: Sử dụng các bài học kinh nghiệm từ Mỹ, Anh, Hàn Quốc để hoàn thiện thể chế quản lý rủi ro, phân bổ tỷ lệ biên chế thanh tra tối ưu từ 25% đến 30% và nâng cao hiệu lực quản lý ngân sách.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Khai thác khung lý thuyết chuẩn tắc, hệ thống dữ liệu thực tế giai đoạn 2010–2015 và phương pháp đánh giá định lượng làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động thanh tra thuế khác hoạt động kiểm tra thuế ở những điểm cốt lõi nào?
Thanh tra thuế áp dụng cho các trường hợp có dấu hiệu vi phạm phức tạp, thuộc các kỳ tính thuế đã qua với thời hạn tối đa 30 ngày (vùng sâu vùng xa là 45 ngày, có thể gia hạn) và có quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế mạnh như tạm giữ tang vật. Trong khi đó, kiểm tra thuế là nghiệp vụ thường xuyên tại bàn hoặc trụ sở với thời gian không quá 5 ngày.

Tại sao ngành Thuế Việt Nam cần nâng tỷ lệ cán bộ thanh tra, kiểm tra lên mức 25% đến 30%?
Tỷ lệ nhân sự thanh tra, kiểm tra tại Việt Nam mới đạt 20,57% (8.546 người), dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng khi một cán bộ tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phải xử lý 160 đến 200 hồ sơ/tháng. Việc nâng tỷ lệ lên 25% đến 30% theo chuẩn quốc tế sẽ đảm bảo nguồn lực giám sát chặt chẽ.

Doanh nghiệp được thanh tra thuế với tần suất bao lâu một lần theo quy định?
Theo chuẩn quản lý, các doanh nghiệp quy mô lớn thường được thanh tra với tần suất trung bình 2 năm một lần, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ là từ 2 đến 3 năm một lần. Khoảng cách này vừa bảo đảm tính răn đe, tránh bỏ lọt sai phạm quá thời hiệu xử phạt 5 năm theo Thông tư 61/2007/TT-BTC, vừa không gây cản trở sản xuất kinh doanh.

Những hành vi vi phạm chế độ kế toán và hóa đơn nào thường bị phát hiện nhiều nhất?
Các hành vi phổ biến gồm duy trì 2 hệ thống sổ sách đối phó, ghi lệch nội dung và giá trị giữa 3 liên hóa đơn giá trị gia tăng, cố tình hạch toán sai lệch tài khoản 711 về thu nhập khác, không in sổ sách kế toán có chữ ký và dấu giáp lai hợp lệ để che giấu doanh thu thực tế.

Bài học kinh nghiệm quốc tế nào có thể ứng dụng ngay vào công tác thanh tra thuế tại Việt Nam?
Việt Nam có thể áp dụng mô hình tính điểm rủi ro tự động DIF của Mỹ để phân loại hồ sơ nghi vấn, kết hợp cơ cấu lập kế hoạch thanh tra của Anh (40% trung ương, 10% ngẫu nhiên, 50% địa phương) và áp dụng nguyên tắc không thanh tra trùng lặp của Hàn Quốc nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý thuế và cơ chế người nộp thuế tự tính, tự khai, tự nộp trong bối cảnh kinh tế thị trường.
• Đánh giá thực trạng lực lượng thanh tra, kiểm tra chuyên trách gồm 8.546 cán bộ (chiếm 20,57% toàn ngành), chỉ rõ áp lực quá tải từ 90 đến 200 hồ sơ/cán bộ/tháng.
• Nhận diện các thủ đoạn gian lận sổ sách, hóa đơn 3 liên và hạch toán sai lệch tài khoản kế toán đang gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước.
• Đúc kết 6 bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị thực tiễn cao từ Mỹ, Anh, Hàn Quốc, Malaysia và Indonesia về phân tích rủi ro và thanh tra máy tính.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, nhân lực, công nghệ thông tin và chuẩn mực thanh tra hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ nhân sự thanh tra lên 25% - 30%.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc giúp ngành Thuế đổi mới toàn diện hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế trong thời kỳ hội nhập. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2016 đến năm 2020, việc khẩn trương số hóa dữ liệu và hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro là bước đi mang tính quyết định. Quý độc giả, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng các giải pháp chuyên sâu vào thực tiễn quản lý kinh tế và quản trị thuế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam hiện nay Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tượng nộp thuế ở Việt Nam thời gian tới TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, KIỂM TRA ĐỐI TƢỢNG NỘP THUẾ Ở VIỆT NAM 1. Lý luận chung về hoạt động thanh tra, kiểm tra đối tƣợng nộp thuế 1. Khái niệm và vai trò thanh tra, kiểm tra đối tƣợng nộp thuế 1. Khái niệm quản lý thuế và đối tƣợng nộp thuế - Quản lý thuế là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo đối tượng nộp thuế chấp hành nghĩa vụ nộp thuế vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật thuế.

Việc quản lý thuế phải đảm bảo công khai, minh bạch, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng nộp thuế. - Đối tượng nộp thuế là những pháp nhân và cá nhân có nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật. - Thanh tra (inspect) xuất phát từ gốc La-tinh (in-spectare) có nghĩa là “nhìn vào bên trong” chỉ một sự xem xét từ bên ngoài vào hoạt động của một đối tượng nhất định: “là sự kiểm soát đối với đối tượng bị thanh tra” trên cơ sở thẩm quyền (quyền hạn và nghĩa vụ) được giao, nhằm đạt được mục đích nhất định. Tính chất của thanh tra mang tính thường xuyên, tính quyền lực, do đó hệ quả của thanh tra thường là “phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định”.

Theo Luật Thanh tra 2010 - khoản 1, Điều 3 “Thanh tra là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. Theo Giáo trình nghiệp vụ thuế của Học viện Tài chính thì thanh tra thuế là “hoạt động kiểm tra của tổ chức chuyên trách làm công tác kiểm tra của cơ quan thuế đối với đối tượng thanh tra nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý những hành vi trái pháp luật” [15,tr. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Thanh tra đối tƣợng nộp thuế là một chức năng thiết yếu trong quản lý thuế nhằm mục đích kiểm tra, xem xét việc tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế (NNT) được cơ quan thuế thực hiện theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định nhằm kết luận đúng sai, đánh giá ưu điểm, khuyết điểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, xử lý các vi phạm pháp luật về thuế, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý thuế, chính sách thuế, pháp luật thuế, tăng cường pháp chế Xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền, lợi ích hợp pháp của NNT. Thanh tra thuế là kiểm tra đối tượng nộp thuế ở mức cao hơn, hoàn thiện hơn.

Thanh tra thuế được thực hiện định kì đối với các đối tượng nộp thuế lớn, ngành nghề kinh doanh đa dạng, quy mô lớn hoặc với người nộp thuế có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế và thanh tra thuế để giải quyết các khiếu nại, tố cáo về thuế hoặc theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan quản lý thuế các cấp hoặc Bộ trưởng bộ Tài chính - Về khái niệm Kiểm tra, theo Từ điển Tiếng việt kiểm tra là “xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”[22,tr. Theo giáo trình nghiệp vụ thuế của Học viện Tài chính thì kiểm tra thuế là “hoạt động của cơ quan thuế trong việc xem xét tình hình thực tế của đối tượng kiểm tra, từ đó đối chiếu với chức năng, nhiệm vụ yêu cầu đặt ra đối với đối tượng kiểm tra để có những nhận xét, đánh giá”[15,tr. Kiểm tra thuế là công việc thường xuyên, mang tính nhiệm vụ của cơ quan quản lý thuế được thực hiện ngay tại trụ sở cơ quan quản lý thuế dựa trên hồ sơ khai thuế của người nộp thuế. Việc kiểm tra thuế được thực hiện tại trụ sở của người nộp thuế, chỉ thực hiện khi họ không tự giác sửa đổi, bổ sung những nội dung sai sót mà cơ quan thuế đã kiểm tra, phát hiện và yêu cầu.

Nội dung kiểm tra thuế là kiểm tra tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, tài liệu trong hồ sơ thuế nhằm đánh giá sự tuân thủ của người nộp thuế trong việc kê khai thuế. Dựa vào một số quan niệm trên ta có thể hiểu rằng: Thanh tra, kiểm tra thuế là hoạt động giám sát có định hướng của chủ thể quản lý (cơ quan thuế) đối với các đối tượng quản lý (đối tượng nộp thuế) nhằm đạt mục tiêu do Nhà nước đặt ra. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Tuy nhiên, thanh tra và kiểm tra thuế có một số điểm giống nhau và khác nhau: -Những điểm giống nhau: +Mục đích: Để phòng ngừa, phát hiện và xử lý sai phạm về pháp luật thuế. +Tiêu chí xác định: Lấy 3 tiêu chí chính để xác định vi phạm thuế là: Doanh thu-Chi phí- Lợi nhuận.

+Cách thức tiến hành: Căn cứ và hoạt động thực tế của đối tượng để phân tích, đánh giá, phát hiện và xử lý theo pháp luật thuế. + Về phương pháp: đều phải phân tích xác định rủi ro, truy lần lại việc xử lý dữ liệu, tính toán lại và xác minh. -Những điểm khác nhau: + Nội dung: Thanh tra thường là những vấn đề phức tạp, những hành vi thuộc về quá khứ. Hoạt động thanh tra là kiểm tra các hoạt động kinh tế-xã hội đã phát sinh (thường là sau một năm).

Nội dung của hoạt động kiểm tra thường là những vấn đề xảy ra trong năm, dễ nhận biết thực chất của chúng hơn. + Về thời gian: Hoạt động thanh tra thường được tổ chức theo từng cuộc nên thời gian thường kéo dài, theo qui định tối đa là 30 ngày (trừ một số trường hợp đặc biệt theo địa bàn vùng sâu, xa là 45 ngày) và có thể kéo dài thêm 30 ngày (hoặc 45 ngày) trong trường hợp cần thiết. Đối với hoạt động kiểm tra thời gian ngắn hơn, tối đa không quá 5 ngày. + Về hình thức tổ chức: Để tiến hành thanh tra phải thành lập Đoàn và đoàn thanh tra thực hiện trình tự thanh tra theo qui định của pháp luật.

Đối với hoạt động kiểm tra có thể thành lập Đoàn hoặc không, có khi chỉ cần một người tiến hành việc kiểm tra theo yêu cầu của cấp trên, cũng có khi cấp trên yêu cầu cấp dưới tự kiểm tra một hoặc một số nội dung và báo cáo kết quả bằng văn bản cho cấp trên. + Về biện pháp áp dụng: thanh tra được áp dụng các biện pháp mạnh hơn (tạm giữ tang vật, tài liệu; khám nơi cất dấu tang vật, tài liệu – theo quy định của Luật quản lý thuế). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Vai trò của thanh tra, kiểm tra đối tƣợng nộp thuế Thanh tra, kiểm tra là một trong 3 chức năng cơ bản của hoạt động quản lý nói chung, hoạt động quản lý thuế nói riêng.

3 chức năng đó là: - Xây dựng chiến lược, chương trình, chính sách, kế hoạch. - Chỉ đạo, điều hành triển khai thực hiện chiến lược, chương trình, chính sách, kế hoạch. - Thanh tra, kiểm tra thực hiện chiến lược, chương trình, chính sách, kế hoạch. Hoạt động thanh tra, kiểm tra đóng vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về thuế, điều này thể hiện qua một số khía cạnh sau: -Thanh tra, kiểm tra thuế là hoạt động nhằm góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật thuế.

Hệ thống thuế ở Việt Nam hiện nay bao gồm nhiều sắc thuế. Mỗi sắc thuế được nhà nước ban hành ra để điều tiết đến các đối tượng khác nhau. Nền kinh tế Việt Nam đang trong thời kỳ chuyển đổi và hội nhập với kinh tế thế giới, các chính sách về thuế khi được Nhà nước ban hành ra không tránh khỏi những điều bất hợp lý, do đó thanh tra, kiểm tra thuế là hoạt động giúp Nhà nước thấy được chính xác và chân thực hơn các hoạt động đang diễn biến trong đời sống kinh tế xã hội để từ đó góp phần điều chỉnh, hoàn thiện các chính sách về thuế cho phù hợp với thực tiễn. -Thanh tra, kiểm tra thuế đóng vai trò quan trọng trong việc cải cách thủ tục hành chính thuế.

Các thủ tục hành chính thuế được triển khai song hành cùng quá trình thực thi mọi quy định theo pháp luật thuế đến các đối tượng nộp thuế. Thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế sẽ thấy được các trường hợp thực hiện quy trình về thuế không đúng và không hợp lý, từ đó tìm ra nguyên nhân để kiến nghị nhằm kịp thời điều chỉnh những thủ tục hành chính thuế chưa phù hợp dẫn đến hiểu và thực hiện sai về pháp luật thuế ở đối tượng nộp thuế, cũng như phát hiện được các trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 hợp cán bộ thuế gây sách nhiễu khó khăn cho các đối tượng nộp thuế trong quá trình quản lý, hướng dẫn thực thi pháp luật thuế. -Thanh tra, kiểm tra thuế giúp tăng nguồn thu cho Ngân sách nhà nước. Thuế luôn đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, để từ đó nhà nước có đủ ngân sách để điều tiết toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng và đối ngoại của đất nước.

Như vậy hoạt động thanh tra kiểm tra thuế sẽ phát hiện ra các trường hợp gian lận về thuế để truy thu, có biện pháp xử lý các khoản nợ đọng thuế. nhằm tăng đáng kể số thu về cho ngân sách nhà nước -Thanh tra, kiểm tra thuế là biện pháp hữu hiệu nhằm phòng ngừa, răn đe các hành vi tiêu cực phát sinh trong quá trình thực hiện pháp luật thuế. Với tư cách là công cụ thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, kiểm tra, thanh tra thuế chính là việc xem xét tại chỗ việc làm của các tổ chức, cơ quan và các cá nhân có đúng quy định của chính sách, pháp luật về thuế hay không? Qua đó sử dụng các biện pháp chế tài bằng mệnh lệnh hoặc các quyết định hành chính nhằm ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật của đối tượng nộp thuế. Thực tế cho thấy không có hệ thống pháp luật nào có thể đảm bảo là không khiếm khuyết.

Đây chính là nguyên nhân để các đối tượng lợi dụng, cố tình lách luật để trục lợi cá nhân. Kiểm tra, thanh tra thuế phải phát hiện những hành vi tiêu cực để ngăn ngừa kịp thời.