MỞ ĐẦU 1. Cơ sở khoa học và tính cấp thiết của đề tài Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin con ngƣời có thể mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua mạng máy tính toàn cầu một cách dễ dàng trong mọi lĩnh vực thƣơng mại rộng lớn. Sự phát triển mạnh mẽ của thƣơng mại điện tử trên thế giới đã góp phần thay đổi cách thức kinh doanh, giao dịch truyền thống và đem lại những lợi ích to lớn cho xã hội. Sự ra đời của thƣơng mại điện tử đã đánh dấu sự bắt đầu của một hệ thống tạo ra của cải vật chất mới, là cơ hội thƣơng mại tuyệt vời để phát triển kinh tế.
Nhƣ chúng ta đã biết, một trong những điều kiện cơ bản và có ý nghĩa quyết định trong việc phát triển thƣơng mại điện tử là việc hoàn thiện các dịch vụ thanh toán điện tử. Thực tế đã chứng minh thanh toán điện tử là một trong những điều kiện cốt lõi để phát triển thƣơng mại điện tử, với vai trò là một khâu không thể tách rời của quy trình giao dịch và trong nhiều trƣờng hợp còn là biện pháp xác thực việc ký kết hợp đồng giữa ngƣời bán và ngƣời mua trong một giao dịch thƣơng mại điện tử trên môi trƣờng Internet, Việc hoàn thiện hệ thống thanh toán điện tử có ý nghĩa to lớn và có tác động tới nhiều đối tƣợng: góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp, tiết kiệm thời gian, chi phí cho khách hàng… từ đó hoàn thiện thƣơng mại điện tử. Để tiếp cận và góp phần đẩy mạnh sự phổ biến của thƣơng mại điện tử ở Việt Nam tác giả đề xuất luận văn “Nghiên cứu một số hình thức thanh toán trong thƣơng mại điện tử” nhằm nghiên cứu và ứng dụng một số hình thức thanh toán trong thƣơng mại điện tử hiện nay, và tác giả ứng dụng vào thanh toán học phí cho sinh viên trƣờng Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông - Thái Nguyên. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài - Đề tài nghiên cứu một số hình thức và kỹ thuật thanh toán trong thƣơng mại điện tử phổ biến hiện nay.
- Áp dụng kết quả nghiên cứu để triển khai hệ thống thanh toán qua ví điện tử cho hệ thống đăng ký học trực tuyến của trƣờng đại học. Ý nghĩa khoa học của đề tài Nghiên cứu một số hình thức thanh toán trong thƣơng mại điện tử, giúp các doanh nghiệp có tài liệu có định hƣớng khi muốn xây dựng một hệ thống thanh toán trực tuyến nhằm phục vụ cho hoạt động kinh doanh trực tuyến của doanh nghiệp. Áp dụng các kết quả đã nghiên cứu để xây dựng, cài đặt thử nghiệm hệ thống thanh toán qua ví điện tử gồm những chức năng: Chuyển tiền, thanh toán, và nạp tiền TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phƣơng ph p nghiên ứu Thu thập, phân tích các tài liệu và những thông tin liên quan đến đề tài Tìm hiểu các mô hình thanh toán trong thƣơng mại điện tử của một số Website trong và ngoài nƣớc.
Kết hợp nghiên cứu đã có trƣớc đây của các tác giả trong nƣớc cùng với sự chỉ bảo, góp ý của thầy hƣớng dẫn để hoàn thành nội dung nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu một số hình thức thanh toán điện tử ở Việt Nam Do có những hạn chế nhất định về cơ sở vật chất và điều kiện tiếp cận thực tế với lĩnh vực an toàn và bảo mật trong thanh toán điện tử nên việc cài đặt các ứng dụng chủ yếu mang tính thử nghiệm. Các kết quả nghiên cứu dự kiến cần đạt đƣợc Nghiên cứu một số hình thức thanh toán điện tử, quy trình thanh toán trong thƣơng mại điện tử. Cài đặt thử nghiệm chức năng thanh toán trực tuyến thông qua môi trƣờng web.
Bố cục của lu n văn Phần nội dung chính của luận văn sẽ đƣợc bố cục thành 3 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về thƣơng mại điện tử và vấn đề thanh to n điện tử Chƣơng đầu của luận văn sẽ nghiên cứu, tìm hiểu lý thuyết tổng quan về thƣơng mại điện tử, và vấn đề thanh toán điện tử, tìm hiểu lợi ích cũng nhƣ tầm quan trọng của thanh toán điện tử. Bên cạnh đó tác giả cũng nghiên cứu một số hệ thống thanh toán trực tuyến phổ biến nhất hiện nay. Một số hình thứ thanh to n trong thƣơng mại điện tử Trong chƣơng 2 của luận văn, tác giả đi nghiên cứu một số hình thức thanh toán cụ thể: Thẻ thanh toán, tiền điện tử, ví điện tử. Chƣơng 3: Ứng dụng thanh toán cho hệ thống đăng ký học trực tuyến Chƣơng 3 của luận văn xây dựng hệ thống thanh toán trực tuyến, cụ thể với hình thức thanh toán qua ví điện tử cho hệ thống đăng ký học trực tuyến của trƣờng Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông – Thái Nguyên TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 CHƢƠNG 1.
TÔNG QUAN VỀ THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ VẤN ĐỀ THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1. Thƣơng mại điện tử 1. Khái niệm thương mại điện tử Thƣơng mại điện tử không chỉ bắt đầu từ khi có Web, ngay từ những năm 70 thƣơng mại điện tử đã có thể coi nhƣ đã tồn tại khi có nhiều mua bán giữa các doanh nghiệp đƣợc thực hiện bằng giao thức EDI (Electronic Data Interchange) thông qua các mạng VAN (Value-Added Networks). Tuy nhiên thƣơng mại điện tử thực sự phát triển kể từ khi có mạng Internet.
Rất nhiều hình thức thƣơng mại điện tử sử dụng internet nhƣ chuyển tiền điện tử (electronic funds transfer), quản lý dây chuyền cung ứng, Maketing qua mạng internet, xử lý giao dịch trực tuyến trao đổi dữ liệu số, mua bán qua mạng.[10] Thƣơng mại điện tử (Electronic commerce – EC) là một khái niệm đƣợc dùng để mô tả quá trình mua và bán hoặc trao đổi sản phẩm, dịch vụ và thông tin thông qua mạng máy tính, kẻ cả internet. Thuật ngữ “Thƣơng mại” đƣợc nhiều ngƣời hiểu là một số giao dịch đƣợc thực hiện giữa các đối tác kinh doanh. Vì vậy, thƣơng mại điện tử cũng thƣờng đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp là mua và bán trên mạng, hay mua bán thông qua các phƣơng tiện điện tử [14]. Đặc trưng thương mại điện tử So với thƣơng mại truyền thống, thƣơng mại điện tử có một số đặc trƣng nhƣ sau: - Các bên tiến hành giao dịch trong thƣơng mại điện tử không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trƣớc.
Các bên chỉ cần có máy tính điện tử là có thể dễ dàng trao đổi thông tin giao dịch thông qua mạng truyền thông, mà không cần phải gặp mặt trực tiếp nhƣ trong thƣơng mại truyền thống. - Các giao dịch thƣơng mại truyền thống đƣợc thực hiện với sự tồn tại của khái niệm biến giới quốc gia, còn Thƣơng mại điện tử đƣợc thực hiện trong một thị trƣờng không có biên giới (thị trƣờng thống nhất toàn cầu). Thƣơng mại điện tử trực tiếp tác động tới môi trƣờng cạnh tranh toàn cầu. - Trong hoạt động giao dịch thƣơng mại điện tử đều có sự tham gia của ít nhất ba chủ thể.
Trong đó có một bên không thể thiếu đƣợc đó là nhà cung cấp dịch vụ mạng, các cơ quan chứng thực. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 - Đối với thƣơng mại truyền thống thì mạng lƣới thông tin chỉ là phƣơng tiện để trao đổi dữ liệu, còn với thƣơng mại điện tử thì mạng lƣới thông tin chính là thị trƣờng giúp các bên kinh doanh, mua bán hàng hóa, dịch vụ. Các loại hình thương mại điện tử Trong thƣơng mại điện tử các giao dịch diễn ra bên trong và giữa ba nhóm tổ chức chủ yếu là: doanh nghiệp, các cơ quan nhà nƣớc (Chính phủ) và ngƣời tiêu dùng [5]. Dựa vào các chủ thể tham gia giao dịch thƣơng mại điện tử ngƣời ta phân thành các loại mô hình giao dịch thƣơng mại điện tử, bao gồm: Doanh nghiệp với doanh nghiệp (business to business - B2B).
Doanh nghiệp với cơ quan nhà nƣớc (business to government -B2G). Doanh nghiệp với ngƣời tiêu dùng (business to consumer - B2C). Cơ quan nhà nƣớc với cơ quan nhà nƣớc (Government to Government G2G). Cơ quan nhà nƣớc với ngƣời tiêu dùng ( Government to consumer G2C).
Ngƣời tiêu dùng với ngƣời tiêu dùng (consumer to comsumer - C2C). Thanh to n trong thƣơng mại điện tử Thanh toán là một trong những vấn đề phức tạp của hoạt động thƣơng mại điện tử. Thƣơng mại điện tử chỉ phát huy đƣợc ƣu điểm khi áp dụng đƣợc những hình thức thanh toán điện tử. Khái niệm thanh toán điện tử Thanh toán điện tử (Electronic Payment) là việc thanh toán dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, trong đó sử dụng máy tính nối mạng để truyền các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử giúp cho quá trình thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả.
Thanh toán điện tử là việc thanh toán qua thông điệp điện tử thay vì thanh toán tiền mặt. [14][19] Quá trình thanh toán điện tử có sử dụng các phƣơng tiện điện tử và công nghệ thanh toán tài chính (ví dụ nhƣ mã hóa số thẻ tín dụng, sec điện tử hoặc ví điện tử) giữa ngân hàng, trung gian và các bên tham gia hợp pháp. Việc thanh toán đƣợc thực hiện qua mạng máy tính kết nối với các đơn vị thành viên tham gia thanh toán. Việc sử dụng mạng để chuyền những chứng từ điện tử, dữ liệu tài chính điện tử giúp cho việc thực hiện thanh toán nhanh chóng, mở rộng khoảng cách và phạm vi thanh toán giữa các ngân hàng, doanh nghiệp và ngƣời tiêu dùng trên phạm vi quốc gia và toàn thể giới.
Về mặt mô hình, một phƣơng thức thanh toán nói chung là một mô tả hoạt động của một hệ thống xử lý phân tán có nhiều bên tham gia, trong đó có hai bên cơ bản là TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 bên mua và bên bán. Các bên đƣợc đại diện bởi các máy tính của mình nối với nhau qua mạng máy tính, sử dụng chúng để thực hiện các giao thức thanh toán. Hệ thống thanh toán có thể có các tổ chức tài chính (ví dụ nhƣ ngân hàng) đại diện cho mỗi bên. Trong một số hệ thống thanh toán lại sử dụng một thực thể khác đóng vai trò là ngƣời môi giới, đảm nhiệm việc phát hành những hình thức của tiền hoặc một vật thể nào đó mang giá trị trao đổi thanh toán thƣờng đƣợc gọi là tiền điện tử hoặc séc điện tử và có thể đƣợc đổi lại thành tiền mặt .