TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT HÀNH CHÍNH -------***------- NGUYỄN THỊ DIỄM MSSV: 0855040117 THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI – LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN (Từ thực tiễn TP. HCM và một số địa phƣơng khác) KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT Niên khóa: 2008 – 2012 Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Văn Thạch Tp.HCM - năm 2012 TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT HÀNH CHÍNH -------***------- NGUYỄN THỊ DIỄM MSSV: 0855040117 THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI – LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN (Từ thực tiễn TP. HCM và một số địa phƣơng khác) KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT Niên khóa: 2008 – 2012 Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Văn Thạch Tp.HCM - năm 2012 Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với các Thầy cô, các quý cơ quan, bè bạn và gia đình đã giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa luận, đặc biệt tác giả rất biết ơn đối với thầy Nguyễn Văn Thạch - Giảng viên khoa Luật Hành chính, trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, người đã trực tiếp hướng dẫn trong quá trình tác giả thực hiện đề tài. Dù đã nỗ lực hết mình, nhưng do năng lực cũng như kinh nghiệm nghiên cứu của bản thân còn nhiều hạn chế nên bài viết không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ quý Thầy cô và những người quan tâm đến đề tài. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT HVHC Hành vi hành chính MTTQ Mặt trận Tổ quốc QĐHC Quyết định hành chính Tp.HCM Thành phố Hồ Chí Minh TTND Thanh tra nhân dân UBND Ủy ban nhân dân MỤC LỤC CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI.1 KHÁI NIỆM THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI .1 Khái niệm thẩm quyền. 1 Thẩm quyền là gì? . 1 Cơ sở của việc xác định thẩm quyền . 4 Ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền . 5 Thẩm quyền của cơ quan, chức vụ nhà nước quy định ở đâu? .2 Khái niệm thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 7 Thẩm quyền giải quyết khiếu nại là gì? . 7 Cơ sở xác định thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 9 Ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 10 Thẩm quyền giải quyết khiếu nại được quy định ở đâu? .3 Sự hình thành và phát triển của pháp luật về thẩm quyền giải quyết khiếu nại qua các thời kỳ ở nước ta . 13 Giai đoạn trước năm 1945 . 13 Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1959 . 13 Giai đoạn từ năm 1959 đến năm 1980 . 14 Giai đoạn từ năm 1980 đến năm 1991 . 15 Giai đoạn năm 1991 đến năm 2004 . 16 Giai đoạn từ năm 2004 đến nay .2 THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH. 17 Về thẩm quyền giải quyết khiếu nại QĐHC, HVHC của cơ quan Nhà nước theo cấp hành chính . 17 Về thẩm quyền giải quyết khiếu nại QĐHC, HVHC của cơ quan Nhà nước theo lĩnh vực, ngành . 18 Về thẩm quyền giải quyết khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức 20 Về sự phân định thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 21 Về thẩm quyền lãnh đạo công tác giải quyết khiếu nại . 24 Về thẩm quyền xác minh, kết luận, kiến nghị . 25 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI VÀ MỘT SỐ KIẾN NHẰM HOÀN THIỆN THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI .1 THỰC TRẠNG VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI .1 Thực trạng quy định của pháp luật về thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 27 Về những điểm quy định phù hợp . 27 Về những điểm quy định không phù hợp .2 Thực trạng về việc áp dụng thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 34 Trước hết, về những mặt phù hợp khi áp dụng thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 35 Về những vướng mắc khi áp dụng thẩm quyền giải quyết khiếu nại39 2.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI .1 Kiến nghị về hoàn thiện pháp luật quy định về thẩm quyền giải quyết khiếu nại .2 Kiến nghị về cơ chế thực hiện thẩm quyền giải quyết khiếu nại. 53 Kiến nghị về trách nhiệm người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 53 Kiến nghị về thời hạn thực hiện thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 55 Kiến nghị về bộ phận tham mưu, giúp việc và cơ sở vật chất để thực hiện thẩm quyền giải quyết khiếu nại.3 Kiến nghị về nâng cao ý thức pháp luật về giải quyết khiếu nại của xã hội đặc biệt là sự hiểu biết về thẩm quyền giải quyết khiếu nại của cá nhân, tổ chức trong xã hội .4 Kiến nghị về cơ chế giám sát việc thực hiện thẩm quyền giải quyết khiếu nại . 62 Giám sát từ phía nhà nước . 62 Giám sát từ phía xã hội . 66 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Khiếu nại là một quyền cơ bản của công dân để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của mình trước những quyết định, hành vi của cơ quan, chức vụ nhà nước. Trước tình hình kinh tế, xã hội đang trên đà phát triển hiện nay kéo theo các tình trạng như thu hồi đất, bồi thường giải tỏa, cấp đất tái định cư. Do đó, việc khiếu nại của người dân ngày càng trở nên phức tạp và bức xúc. Để cơ quan nhà nước có thể thực hiện tốt công tác giải quyết khiếu nại của mình, việc quy định và áp dụng quy định về thẩm quyền giải quyết khiếu nại là một việc rất quan trọng. Bởi lẽ nếu không quy định rõ ai là người có quyền, có trách nhiệm giải quyết khiếu nại thì việc giải quyết sẽ không có người chủ chốt phụ trách đảm nhiệm và người khiếu nại cũng không biết phải khiếu nại ai, gửi đơn đến đâu. Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 được sửa đổi, bổ sung năm 2004 và năm 2005 đã có những quy định cụ thể về thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Tuy nhiên khi áp dụng trên thực tế thì bên cạnh những thành tựu đáng khích lệ cũng đã lộ rõ một số điểm hạn chế. Tuy nhiên, Luật Khiếu nại năm 2011 vừa mới ra đời có hiệu lực ngày 01 tháng 07 năm 2012 cũng chưa khắc phục được hết những hạn chế về thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 đã được sửa đổi, bổ sung. Với tư cách là một sinh viên nghiên cứu và cũng là một công dân có quyền, lợi ích liên quan đến quy định về thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong những trường hợp cụ thể, tác giả có sự quan tâm nhất định tới quy định và việc áp dụng của quy định này trên thực tiễn. Vì vậy, với mong muốn đóng góp ý kiến của mình vào chế định “thẩm quyền giải quyết khiếu nại” – một trong những nội dung quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý nhà nước nói chung và ảnh hưởng đến công tác giải quyết khiếu nại của người có thẩm quyền nói riêng, tác giả đã chọn đề tài: “Thẩm quyền giải quyết khiếu nại – Lý luận và thực tiễn” để làm đề tài khóa luận tốt nghiệp. Đây đồng thời là cách mà tác giả tìm hiểu để giải đáp những thắc mắc của bản thân về thẩm quyền giải quyết khiếu nại: thẩm quyền giải quyết khiếu nại là gì? Hành lang pháp lý hiện nay về vấn đề này như thế nào? Thực trạng áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết khiếu nại như thế nào? Giải pháp nào là thiết thực để có thể khắc phục những hạn chế và phát huy những ưu điểm về thẩm quyền giải quyết khiếu nại, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết những thắc mắc, khiếu nại từ đó đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người dân? 2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: đề tài nghiên cứu dựa trên các văn bản đã được ban hành điều chỉnh vấn đề thẩm quyền giải quyết khiếu nại, các quan điểm đánh giá của các nhà nghiên cứu trước đây. Bên cạnh đó, tác giả cũng đã tìm hiểu thực tế hoạt động áp dụng thẩm quyền giải quyết khiếu nại trên phạm vi cả nước. Trong đó tập trung vào địa bàn mà tác giả tìm hiểu dễ dàng nhất đó là thành phố Hồ Chí Minh – nơi tác giả đang sống và học tập, và một số địa phương khác như: tỉnh Bình Thuận – nơi quê nhà của tác giả. Trên cơ sở đó phân tích đánh giá và có những kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định này. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Về tính chất, khiếu nại gồm khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp. Do đó thẩm quyền giải quyết khiếu nại cũng gồm thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm quyền giải quyết khiếu nại tư pháp. Trong công trình này, tác giả xin nghiên cứu chủ yếu về thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính của cơ quan nhà nước theo quy định của Luật Khiếu nại năm 2011 cũng như Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 được sửa đổi, bổ sung năm 2004 và năm 2005. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, điển hình như: + Phương pháp phân tích tổng hợp: phân tích tổng hợp quy định của pháp luật về thẩm quyền giải quyết khiếu nại cũng như phân tích tình hình thực hiện quy định này. Từ đó rút ra những tiến bộ hay bất cập trong quy định của pháp luât, những kết quả đạt được và hạn chế trong việc áp dụng quy định đó; + Phương pháp so sánh: tác giả sử dụng phương pháp này trong việc so sánh quy định của luật cũ và luật mới về thẩm quyền giải quyết khiếu nại, so sánh quy định của pháp luật và việc áp dụng quy định đó trên thực tế; + Phương pháp thống kê: thống kê số liệu qua các báo cáo công tác giải quyết nại để chứng minh việc thực hiện quy định về thẩm quyền giải quyết khiếu nại đạt được hay chưa được những gì. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Dưới góc độ pháp lý thì hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này ngoài những bài viết bình luận, phân tích về văn bản pháp luật có liên quan đăng trên các tạp chí khoa học pháp lý. Đa phần các công trình nghiên cứu chủ yếu nói chung về khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Theo sự tìm hiểu của tác giả thì có một khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thủy – Sinh viên khóa 26 của Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh với cùng đề tài: “Thẩm quyền giải quyết khiếu nại – Lý luận và thực tiễn”.
