Chương 1, nêu lên những vấn đề chung của nghiên cứu. Chương 2, trình bày cơ sở lý thuyết và mô hình của đề tài và tổng quan những bài nghiên cứu trước đây. Chương 3, trình bày Chương trình Xây dựng NTM trên thế giới và tại Việt Nam. Chương 4, đánh giá thực trạng sự tham gia của người dân trong việc xây dựng NTM tại Tx.
Long Khánh. Chương 5, Kết luận và kiến nghị. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Giải thích khái niệm Dân chủ tham gia (Participatory Democracy): một hình thức dân chủ trực tiếp quan tâm tới cách làm thế nào để tăng cường hành động công dân và nâng cao chất lượng sự tham gia của người dân, mở rộng vai trò công dân vượt ra ngoài phạm vi đơn thuần chỉ là cử tri đi bầu cử định kỳ. Dân chủ trực tiếp (Direct Democracy): sự tham gia trực tiếp của người dân về chính sách và quản lý, nhất là ở cấp địa phương, thông qua các cuộc họp và các hình thức khác để họ tương tác với các cấp thẩm quyền nhà nước.
Cai quản tốt (Good Governance): quản trị chuyên nghiệp hoá được thực hiện một cách trong sáng và rõ ràng. Cai quản tốt thường được định nghĩa là quá trình ra chính sách có thể tiên liệu được, cởi mở và văn minh (có nghĩa là quá trình minh bạch); một bộ máy chuyên nghiệp gồm các thể chế chính phủ có độ trách nhiệm cao về những hành động của mình; và một xã hội dân sự mạnh mẽ tham gia vào các công việc chung; và tất cả đều hành xử theo pháp quyền. Theo định nghĩa cổ điển của Uỷ ban thế giới về Môi trường và Phát triển của Liên hiệp quốc năm 1987 thì phát triển là bền vững nếu nó “đáp ứng được các nhu cầu của hiện tại mà không gây hại tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”.2 Cơ sở lý thuyết về sự tham gia của người dân 1.1 Sự tham gia của người dân Tham gia bao gồm sự can dự của người dân trong tiến trình ra quyết định, trong thực hiện chương trình, chia sẻ quyền lực của các chương trình phát triển cũng như trong đánh giá những chương trình này (Cohen và Uphoff, 1977). Sự tham gia của người dân chủ yếu là tạo mối quan hệ với kinh tế và chính trị trong diện rộng xã hội; nó không chỉ là sự can dự trong những hoạt động dự án, mà còn là tiến trình trong đó người dân nông thôn có khả năng tự tổ chức, thông qua tổ chức của riêng họ, họ có khả năng xác định nhu cầu của mình, chia sẻ thiết kế, thực hiện và lượng giá hành động cùng tham gia (FAO, 1982).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Hay sự tham gia là “sự tham gia của người dân là một quá trình trong đó các cá nhân tham gia vào việc ra quyết định trong các tổ chức, chương trình và môi trường ảnh hưởng đến họ” (Paul Florin và Abraham Wandersman, 1990). Tóm lại, sự tham gia của người dân là quá trình mà Chính phủ và nhân dân cùng nhận một trách nhiệm cụ thể, quá trình này đảm bảo cho những người chịu ảnh hưởng được tham gia vào việc ra quyết định, tìm và huy động các nguồn lực, qua đó để tăng hiệu quả kinh tế và hiệu quả chính trị nhà nước.2 Mức độ tham gia của người dân Khi nhắc đến mức độ tham gia của người dân, Andre, P. Martin và Lanmafankpotin (2012), đã đưa ra sáu mức độ tham gia của người dân vào các công việc phát triển cộng đồng: Tham gia tự nguyện Tham gia trong việc ra quyết định Tham gia trong việc thực hiện Tham gia như nhà tư vấn Tham gia thông qua việc cung cấp thông tin Tham gia thụ động Hình 1.1: Các mức độ tham gia của người dân Nguồn: vẽ lại dựa trên các mức độ tham gia của người dân Sự tham gia thụ động (Passive participation): tham gia một cách bị động, thực hiện theo sự chỉ bảo, không chủ động tham gia vào quá trình ra quyết định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tham gia thông qua việc cung cấp thông tin (Participation as contributor): người dân tham gia trả lời các câu hỏi điều tra, không tham gia vào quá trình phân tích và sử dụng thông tin.
Tham gia như nhà tư vấn (Participation as consultants): người dân được tham vấn và đưa ra ý kiến về các vấn đề của địa phương. Tham gia trong việc thực hiện (Participation in implementation): người dân thành lập nhóm để thực hiện những chương trình hay các dự án tại địa phương, không bao gồm quá trình tham gia ra quyết định. Tham gia trong quá trình ra quyết định (Participation in decision- marking): người dân chủ động tham gia vào quá trình phân tích, lập kế hoạch và tham gia vào quá trình ra quyết định. Tham gia tự nguyện (self- mobilization): người dân tự thực hiện, không có sự hỗ trợ, định hướng từ bên ngoài.
Sự tham gia tích cực của người dân ở bốn cấp độ (The White Paper ,1998): (1) Là cử tri: để đảm bảo trách nhiệm dân chủ tối đa của các lãnh đạo chính trị bầu cho các chính sách họ được trao quyền để thúc đẩy. (2) Là một công dân: người thể hiện, thông qua các hiệp hội liên quan khác nhau, quan điểm của họ trước, trong và sau quá trình xây dựng chính sách để đảm bảo rằng các chính sách phản ánh sở thích của cộng đồng càng nhiều càng tốt. (3) Là người tiêu dùng và người dùng cuối cùng: những người mong đợi giá trị đồng tiền, các dịch vụ giá cả phải chăng và phục vụ lịch sự. (4) Là đối tác, tổ chức liên quan trong việc huy động các nguồn lực cho phát triển thông qua các doanh nghiệp phi lợi nhuận, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức dựa vào cộng đồng.
Trong bài viết về “sự tham gia của cộng đồng là chìa khoá để phát huy sức mạnh cộng đồng” của Ben Fleming và Phil Bartle đã đưa 10 vấn đề then chốt trong sự tham gia của cộng đồng (hai tác giả có sử dụng “Hướng dẫn cộng đồng tham gia có hiệu quả” của David Wilcox), trong đó có Mức độ tham gia của Sherry Arnstein LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 (1969) mô tả quá trình tham gia của cộng đồng như là một chiếc thang với tám bước: Sự tham gia của người dân Hình ảnh sự tham gia xã Quan hệ giữa theo Ladder, 1969 hội theo IAPP, 2000 chính phủ và người dân theo OECD, 2001 Người dân quản lý/ kiểm soát Quyền lực người dân/ tham Quyền lực đại diện Uỷ quyền (empower) giâ thực sự Cộng tác Hợp tác Động viên Kéo theo (Involve) Tham gia chủ động Hành động Tham vấn Hỏi ý kiến Tham vấn qua loa, chiếu lệ Sự cung cấp thông Cung cấp thông tin Sự cung cấp tin thông tin Liệu pháp Không tham gia Vận động Hình 1.2: Thang đo về sự tham gia của người dân Nguồn: theo Ladder, IAPP và OECD,2001 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 (1) Sự vận động và (2) Liệu pháp: chưa tạo ra sự tham gia, chỉ có mục đích đào tạo người tham gia. Giả sử kế hoạch kiến nghị là tốt nhất và phải giành được sự ủng hộ từ cộng đồng thông qua quan hệ công chúng; (3) Cung cấp thông tin. Đây là bước quan trọng đầu tiên nhằm thúc đẩy sự tham gia nhưng thường thông tin chỉ mang tính một chiều mà không có phản hồi; (4) Tham vấn. Khảo sát thái độ, tổ chức các cuộc họp khu dân cư và tham khảo ý kiến cộng đồng.
Thường lại chỉ là những nghi thức; (5) Động viên. Bầu những thành viên xứng đáng vào ủy ban; (6) Hợp tác. Dàn xếp để phân phối lại quyền lực giữa công dân và nhà cầm quyền. Cả hai đều phải có trách nhiệm trong lên kế hoạch và ra quyết định; (7) Ủy quyền; (8) Các công dân phải nắm giữ đa số các vị trí trong ủy ban và có quyền quyết định.
Quần chúng đã có thể chịu trách nhiệm. Hay theo Ngân hàng Thế giới (2000) có bốn mức độ độc quyền (hoặc các loại) của sự tham gia, thứ tự tăng dần, từ ảnh hưởng ít nhất đến ảnh hưởng nhiều nhất: (1) chia sẻ (một chiều truyền thông) thông tin; (2) tham vấn (giao tiếp hai chiều); (3) hợp tác (điều khiển chia sẻ qua các quyết định và nguồn lực); và (4) trao quyền (chuyển giao quyền kiểm soát các quyết định và nguồn lực). Bốn cấp không chỉ về quy mô mà còn cho biết các loại khác biệt rõ nét về sự tham gia.3 Lợi ích sự tham gia của người dân Kinh nghiệm từ các nơi khác trên thế giới cho thấy rằng việc cải thiện sự tham gia của công chúng trong chính phủ có thể tăng cường chính quyền tốt. Sự tham gia đã được sử dụng để xây dựng năng lực địa phương và tự chủ, nhưng cũng để biện minh cho việc mở rộng quyền lực của nhà nước.
Nó cũng đã được sử dụng để thu thập dữ liệu và phân tích tương tác. Tại sao cần phải thúc đẩy sự tham gia của công chúng? Nghiên cứu do DPLG (Khanya, 2002) đã chỉ ra rằng sự tham gia của công chúng được đẩy mạnh vì bốn lý do chính. (1) Sự tham gia của công chúng được khuyến khích vì nó là một yêu cầu pháp lý để tham khảo ý kiến. (2) Sự tham gia có thể được thúc đẩy để thực hiện kế hoạch và các dịch vụ có liên quan nhiều hơn đến nhu cầu và điều kiện phát triển của địa phương.
(3) Sự tham gia có thể được khuyến khích để bàn giao trách nhiệm cho các dịch vụ và thúc đẩy hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 động cộng đồng. Cuối cùng, sự tham gia của công chúng có thể được khuyến khích để trao quyền cho các cộng đồng địa phương để có thể kiểm soát cuộc sống và sinh kế của riêng mình.1: Lợi ích sự tham gia của người dân Lợi ích sự tham gia của người dân 1 Tăng mức độ thông tin trong nhân dân 2 Xác định nhu cầu tốt hơn cho nhân dân 3 Cải thiện cung cấp dịch vụ 4 Trao quyền cho nhân dân 5 Tăng cường trách nhiệm 6 Phân phối của cải tốt hơn 7 Đoàn kết nhân dân lớn hơn 8 Sự đa dạng với sự khoan dung hơn Nguồn: DPLG, 2007 1.3 Dân chủ tham gia tại Việt Nam Ngày 19/6/1998 “Về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của làng bản, thôn ấp, cụm dân cư”. Và hiện nay, Chính phủ đã ban hành Nghị định số bốn/2015/NĐ-CP của Chính phủ Về thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập.