phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 4 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về quản lý tài chính ở trƣờng đại học công lập Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý tài chính ở Trƣờng Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính của Trƣờng Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN 4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trên diện rộng, tài chính của một trƣờng đại học công lập chính là tài chính công. Hẹp hơn một chút, đó là tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu, và xét trên diện ngành là tài chính cho giáo dục và xét theo đơn vị thụ hƣởng là tài chính cho một đơn vị cụ thể. Các nghiên cứu từ trƣớc tới nay cũng đƣợc thực hiện theo các cách tiếp cận này.
Ở bình diện rộng nhất, đó là các công trình nghiên cứu về tài chính công, trong đó có đề cập đến tài chính cho giáo dục. Số lƣợng và cách tiếp cận tài chính công của nhóm theo bình diện này là khá phong phú và đa dạng. Bài viết của tác giả Siciliano (2008), “Tài chính cho nhà quản lý”, Tạp chí Tài chính Ý. Tác giả đã cung cấp những kiến thức cơ bản về tài chính cho các nhà quản lý và giúp họ sử dụng tài chính nhƣ là công cụ quản lý.
Tạp chí không chỉ quan tâm tới kiến thức tài chính cơ bản mà còn hƣớng dẫn thu chi, kế toán, kế hoạch kinh doanh, huy động vốn. và nhiều công cụ cần thiết để giúp các nhà quản lý điều hành doanh nghiệp một cách tích cực. Bài viết của tác giả Parmenter (2009), “KPI - chỉ số đo lường hiệu quả” đã thiết lập các tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả của việc thực hiện và phần thƣởng luôn luôn là vấn đề "gai góc" của mọi tổ chức. Để thiết lập một hệ thống tốt không chỉ giúp doanh nghiệp đạt đƣợc mục tiêu mà còn để tối đa hóa khả năng tổ chức, đặc biệt là thu hút, duy trì và phát triển nguồn nhân lực.
Bài viết của tác giả Hauptman (2006), “Tài chính giáo dục đại học: Xu hướng và vấn đề ". Bài viết này tập trung cụ thể vào một trong những vấn đề nổi bật nhất của tài chính giáo dục đại học ở các nƣớc phát triển và kém phát 5 z triển thập kỷ trƣớc, xác định khoảng trống giữa tốc độ tăng trƣởng số lƣợng sinh viên nhập học và khả năng của ngân sách Nhà nƣớc và tƣ nhân trong việc đáp ứng các nguồn lực tài chính cho sự tăng trƣởng. Tác giả Vĩnh Sang (2006) phân tích thực trạng về tính bị động và đề xuất các giải pháp tăng tính chủ động cho các đơn vị sử dụng ngân sách. Nhóm tác giả Trần Minh Tá và Bạch Thị Minh Huyền (1996) phân tích khá đầy đủ, đề cập từ những quan điểm, cơ chế, chính sách đến các giải pháp tài chính quốc gia phục vụ phát triển kinh tế xã hội.
Một số tác giả khác cũng đã nghiên cứu và phân tích khá toàn diện về quản lý chi tiêu công, về các chính sách công. Ngoài các công trình nghiên cứu của các cá nhân còn xuất hiện các nghiên cứu của các tổ chức quốc tế hoạt động tại Việt Nam, trong đó phải kể đến nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới về chi tiêu công tại Việt Nam. Bình diện thứ hai, hẹp hơn là tài chính dành cho đơn vị sự nghiệp có thu. Bình diện này chƣa thu hút đƣợc sự đầu tƣ, nghiên cứu của nhiều tác giả.
Bài viết của tác giả Phan Thị Cúc, “Đổi mới quản lý tài chính ở đơn vị hành chính sự nghiệp có thu”, Nhà xuất bản Hà Nội, đề cập đến các nguồn đảm bảo các khoản chi cho đơn vị hành chính sự nghiệp, khoán chi hành chính, cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu công lập, ngoài công lập và các vấn đề đổi mới cơ chế quản lý tài chính. Thứ ba, tài chính cho giáo dục là một bình diện thu hút đƣợc sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả. Nguyễn Duy Tạo (2000) đã nghiên cứu khá hệ thống nội dung cơ chế quản lý tài chính đối với các trƣờng đào tạo công lập, từ quy trình lập dự toán đến phân bổ chỉ tiêu, cơ chế giám sát. Tuy nhiên, đối tƣợng nghiên cứu là cơ chế quản lý tài chính ở các trƣờng công lập nói chung nên phần phân tích thực trạng và phần giải pháp đƣợc đánh giá và đề xuất chung cho các trƣờng công lập; những mô hình riêng, đặc thù nhất định không đƣợc đề cập.
Năm 2004 và 2005, lần lƣợt các tác giả Đặng Văn 6 z Du và Lê Phƣớc Minh đều có những công trình nghiên cứu về đầu tƣ tài chính cho giáo dục và chính sách tài chính cho giáo dục. Đó là những công trình thực sự có ý nghĩa lớn song phạm vi nghiên cứu là tƣơng đối rộng, không giới hạn ở một đơn vị cụ thể nào. Cũng trong năm 2005, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Đề án đổi mới giáo dục đại học giai đoạn 2006 – 2020, song đề án chỉ mang tính định hƣớng. Ở cấp Đại học Quốc gia Hà Nội, đã có những nghiên cứu về cơ chế quản lý tài chính đặc thù của Đại học Quốc gia Hà Nội mà tiêu biểu là đề tài ở cấp ĐHQGHN “Đổi mới cơ chế quản lý tài chính của Đại học Quốc gia Hà Nội đáp ứng yêu cầu phát triển đến năm 2015 và tầm nhìn 2025” do TS.
Phạm Văn Ngọc, Phó Hiệu trƣởng Trƣờng ĐH Ngoại ngữ - ĐHQGHN, nguyên Trƣởng Ban Kế hoạch – Tài chính ĐHQGHN làm chủ nhiệm đề tài. Nghiên cứu của tác giả Phạm Văn Ngọc đã chỉ ra những cơ hội và thách thức trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý tài chính của Đại học Quốc gia Hà Nội. Song, cơ chế đó là của Đại học Quốc gia Hà Nội, cơ quan quản lý các đơn vị đào tạo thành viên và trực thuộc, còn các trƣờng thành viên vẫn cần phải có những nghiên cứu đặc thù của mình. Ở cấp trƣờng, mặc dù đã có một số báo cáo tại các hội nghị, hội thảo về công tác quản lý cơ sở vật chất và đổi mới cơ chế tài chính ở cấp trƣờng, nhƣng vẫn chƣa có những báo cáo mang tính chất của một đề tài nghiên cứu, hoặc đƣa ra đƣợc những giải pháp quản lý tài chính nhằm nâng cao và duy trì bền vững chất lƣợng đào tạo mang tính khoa học tƣơng xứng với vai trò vị trí của công cụ tài chính đối với việc nâng cao và duy trì bền vững chất lƣợng đào tạo của Trƣờng Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN.
Nhƣ vậy, tổng quan tài liệu có thể thấy nghiên cứu về tài chính cho giáo dục thu hút đƣợc sự chú ý của giới nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách. Tuy nhiên, nghiên cứu cơ chế tài chính với tính đặc thù ở Trƣờng Đại 7 z học Ngoại ngữ - ĐHQGHN gắn với việc nâng cao và duy trì chất lƣợng đào tạo thì chƣa có bất cứ một nghiên cứu nào. Những vấn đề cơ bản về quản lý tài chính ở trƣờng đại học công lập nói chung và của Trƣờng Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN nói riêng 1. Đặc điểm trường Đại học công lập và tài chính trường Đại học công lập 1.
Đặc điểm trường Đại học công lập Trƣờng Đại học công lập là trƣờng Đại học do Nhà nƣớc (Trung ƣơng hoặc địa phƣơng) đầu tƣ về kinh phí và cơ sở vật chất (đất đai, nhà cửa.) và hoạt động chủ yếu bằng kinh phí từ các nguồn tài chính công hoặc các khoản đóng góp phi vụ lợi, khác với đại học tƣ thục hoạt động bằng kinh phí đóng góp của học sinh, khách hàng hoặc các khoản hiến tặng. Trƣờng Đại học công lập là cơ sở giáo dục đào tạo do Nhà nƣớc thành lập, hoạt động chủ yếu bằng nguồn NSNN nhằm cung cấp các nguồn nhân lực có chất lƣợng cao phục vụ cho nhu cầu phát triển của đất nƣớc. Theo số liệu thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện nay cả nƣớc có trên 311 trƣờng Đại học và Cao đẳng. Trên địa bàn thành phố Hà Nội có trên 40 trƣờng Đại học công lập.
Chiến lƣợc phát triển giáo dục đến năm 2020 đã chỉ ra mục tiêu chiến lƣợc giai đoạn này là: “Đáp ứng nhân lực trình độ cao phù hợp với cơ cấu kinh tế xã hội của thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh và hợp tác bình đẳng trong quá tình hội nhập kinh tế quốc tế. Tạo điều kiển để mở rộng giáo dục sau trung học thông qua việc đa dạng hóa chƣơng trình đào tạo trên cơ sở xây dựng một hệ thống liên thông phù hợp với cơ cấu trình độ, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu vùng, miền của nhân lực và năng lực của các cơ sở đào tạo. Tăng cƣờng thích ứng với việc làm trong xã hội, năng lực tự tạo việc làm cho mình và cho ngƣời khác”. Vì vậy mà quy mô đào tạo đại học công lập của nƣớc ta ngày càng đƣợc mở rộng, bao gồm nhiều loại hình đào tạo khác nhau.
Tài chính trường Đại học công lập Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính bằng việc tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm đáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thể trong xã hội. Tài chính trong các trƣờng đại học là phản ánh các khoản thu, chi bằng tiền của các quỹ tiền tệ trong các trƣờng đại học. Xét về hình thức nó phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình sử dụng các quỹ bằng tiền. Xét về bản chất nó là những mối quan hệ tài chính biểu hiện dƣới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ bằng tiền nhằm phục vụ cho sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho đất nƣớc.
Các quan hệ tài chính trong trƣờng đại học nhƣ sau: - Quan hệ tài chính giữa trƣờng đại học với ngân sách Nhà nƣớc cấp kinh phí bao gồm: Chi thƣờng xuyên, chi sự nghiệp khoa học công nghệ, chi chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về giáo dục đào tạo, chi đầu tƣ phát triển, chi nhiệm vụ đột xuất do Nhà nƣớc giao cho các trƣờng.