Chương I - Biên bản kiểm tra phải được công bố công khai trước Đoàn kiểm tra và người nộp thuế được kiểm tra. Biên bản kiểm tra phải được Trưởng đoàn kiểm tra và người nộp thuế (hoặc đại diện hợp pháp của người nộp thuế) ký vào từng trang, đóng dấu của người nộp thuế (nếu có). Tính dân chủ nhằm tránh biểu hiện chủ quan, áp đặt, bất chấp ý kiến người khác. Đảm bảo công khai, dân chủ là yêu cầu quan trọng của công tác kiểm tra thuế vì thông qua đó phát huy được sức mạnh và vai trò của quần chúng nhân dân trong công tác giám sát tuân thủ pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi nhất để nhân dân tham gia ý kiến.
Yêu cầu kịp thời được đặt ra trong công tác kiểm tra thuế nhằm khắc phục những yếu kém, bất cập trong quản lý Nhà nước; giúp cơ quan thuế các cấp ngăn chặn đúng lúc, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật thuế qua kiểm tra thuế, tránh những tổn thất nặng nề cho Nhà nước và nhân dân.2 Mọi hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật: Khi tiến hành thanh tra, kiểm tra thuế tại cơ sở kinh doanh phải có quyết định thanh tra, kiểm tra do người có thẩm quyền ban hành. Trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế các cán bộ thanh tra, kiểm tra cần tôn trọng tính độc lập, nghiêm túc khi thực hiện các quyền trong phạm vi pháp luật cho phép. Nguyễn Ngọc Quý Lâm Trang 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Khóa Luận Tốt Nghiệp 1.3 Kiểm tra thuế phải đảm bảo thực hiện đúng các luật thuế, ngăn ngừa, loại trừ các hành vi trốn, lậu thuế Đây là yêu cầu thiết yếu của công tác kiểm tra thuế; đạt được yêu cầu này thì công tác kiểm tra thuế mới làm tròn chức năng và nhiệm vụ của mình.3 Nguyên tắc kiểm tra thuế Nhằm phát huy nhân tố tích cực, ngăn ngừa, xử lý sai phạm gây tổn thất tới lợi ích của nhà nước, của nhân dân, của các doanh nghiệp, góp phần hoàn thiện chính sách thuế, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, công tác kiểm tra thuế phải tuân thủ những nguyên tắc sau: 1.1 Nguyên tắc tuân thủ pháp luật: Pháp luật thể hiện ý chí của nhà nước, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân. Kiểm thuế là việc kiểm tra việc thực hiện pháp luật nên phải tuân thủ pháp luật.
Đây cũng là nguyên tắc cần thiết để đề cao trách nhiệm của chủ thể kiểm tra, nâng cao hiệu lực của công tác kiểm tra thuế; ngăn chặn tình trạng làm trái pháp luật, vô hiệu hoá hoạt động kiểm tra thuế. Thực hiện đúng nguyên tắc này có nghĩa là các cơ quan và cán bộ kiểm tra thuế phải thực hiện đúng các chức năng, trách nhiệm, quyền hạn mà pháp luật quy định; xem xét sự đúng sai cảu đối tượng kiểm tra phải căn cứ vào quy định của pháp luật, không tuân theo ý kiến của bất kỳ cơ quan hoặc cá nhân nào. Kết luận kiểm tra theo đúng quy định pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật.2 Nguyên tắc trung thực, chính xác, khách quan Đây là vấn đề có tính nguyên tắc cao trong công tác kiểm tra. Đảm bảo nguyên tắc này cho phép đánh giá đúng thực trạng của đối tượng kiểm tra, xử lý đúng người đúng việc đúng pháp luật.
Nguyễn Ngọc Quý Lâm Trang 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Khóa Luận Tốt Nghiệp Nguyên tắc khách quan và chính xác đòi hỏi trong hoạt động kiểm tra phải tôn trọng sự thật, đánh giá sự vật, hiện tượng như nó vốn có, không suy diễn hay quy chụp một cách chủ quan, phải tiến hành công việc một cách thận trọng; Đòi hỏi trong hoạt động kiểm tra phải phản ánh và đánh giá đúng bản chất của sự vật hiện tượng; vô tư, không thiên lệch; không vì quyền lợi cá nhân; phải tỷ mỉ, cẩn thận và có kiến thức chuyên môn vững vàng, hiểu biết sâu rộng và sâu sát thực tiễn. Nguyên tắc trung thực đòi hỏi trong hoạt động kiểm tra phải phản ánh và đánh giá đúng bản chất của sự vật, hiện tượng; vô tư, không thiên lệch, không vì quyền lợi cá nhân; phải tỷ mỷ, cẩn thận và phải có kiến thức chuyên môn vững vàng, hiểu biết sâu rộng và sâu sát thực tiễn.3 Nguyên tắc công khai, dân chủ Tính công khai trong kiểm tra thuế tức là phải thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” để thu hút sự tham gia, đồng tình ủng hộ của nhân dân. Việc công khai bao gồm nhiều vấn đề cụ thể như: công khai quyết định kiểm tra, tiếp xúc công khai với các đối tượng có liên quan và công bố công khai kết luận kiểm tra. Tuy nhiên, tuỳ trường hợp cụ thể mà xác định phạm vi công khai và hình thức công khai cho phù hợp để đảm bảo giữ gìn bí mật quốc gia, bí mật người tố cáo.
Dân chủ trong hoạt động kiểm tra là thể hiện sự tôn trọng khách quan, tôn trọng quần chúng, lấy dân làm gốc. Dân chủ trong hoạt động kiểm tra nhằm lôi cuốn sự tham gia đông đảo của quần chúng nhân dân, sử dụng quần chúng nhân dân như là tai mắt của lực lượng kiểm tra. Thực hiện nguyên tắc này đòi hỏi phải coi trọng việc tiếp nhận, thu thập ý kiến của mọi đối tượng có liên quan, tạo điều Nguyễn Ngọc Quý Lâm Trang 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Khóa Luận Tốt Nghiệp kiện cho đối tượng kiểm tra được bày tỏ ý kiến của mình, nhất là khi giải quyết các khiếu nại, tố cáo của nhân dân.4 Nguyên tắc bảo vệ bí mật Cần quán triệt nguyên tắc này trong kiểm tra thuế là vì trong quá trình kiểm tra người làm công tác này tiếp cận với nhiều vấn đề, tài liệu bí mật, bí quyết kinh doanh của doanh nghiệp, bí mật quốc gia. Nếu để tiết lộ cho những đối tượng không được phép biết sẽ làm thiệt hại lợi ích quốc gia và các doanh nghiệp.
Do đó, họ chỉ được báo cáo cho những người có thẩm quyền được biết.5 Nguyên tắc hiệu quả Thực hiện nguyên tắc này mới đảm bảo cho kiểm tra thuế đạt được mục đích của nó. Nguyên tắc này đòi hỏi kiểm tra phải đảm bảo tính hiệu quả, nghĩa là phải có tác dụng đề phòng, ngăn ngừa những thiếu sót, vi phạm; phải giúp các đối tượng kiểm tra thực hiện đúng chính sách thuế.2 Nội dung kiểm tra thuế 1.1 Kiểm tra việc chấp hành chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ Theo quy định của pháp luật Việt Nam (Luật Doanh nghiệp, Luật Kế toán, …), tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, các tổ chức, cơ quan đoàn thể làm kinh tế đều phải chấp hành chế độ kế toán, thống kê. Việc thực hiện chế độ kế toán, sổ sách, chứng từ, hoá đơn có liên quan mật thiết đến việc tính thuế, nộp thuế và công tác quản lý của Nhà nước. Nội dung kiểm tra trong lĩnh vực này bao gồm những vấn đề cơ bản sau đây: Thứ nhất, kiểm tra việc tổ chức thực hiện Luật Kế toán của các cơ sở kinh doanh: Kiểm tra việc mở sổ sách kế toán; việc quản lý và sử dụng các loại chứng từ, hoá đơn theo chế độ quy định, hình thức hạch toán, chế độ ghi chép cập nhật sổ sách.
Theo cơ chế doanh nghiệp tự in hóa đơn như hiện nay thì cơ quan thuế Nguyễn Ngọc Quý Lâm Trang 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Khóa Luận Tốt Nghiệp cần tiến hành kiểm tra việc in hóa đơn, quản lý hóa đơn và sử dụng hóa đơn trên báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp, nếu thấy không thỏa đáng thì phải yêu cầu doanh nghiệp giải trình và kiểm tra tại trụ sở NNT Thứ hai, kiểm tra việc lập và sử dụng các loại chứng từ, hoá đơn có liên quan đến việc tính thuế. Nội dung của kiểm tra chứng từ, hoá đơn là xác định tính hợp pháp, hợp lý, tính trung thực của từng loại chứng từ, hoá đơn có liên quan như: hoá đơn bán hàng, phiếu xuất kho, chứng từ thu chi… Qua kiểm tra việc chấp hành chế độ kế toán, sổ sách, chứng từ, hoá đơn đảm bảo chính xác các căn cứ tính thuế. Do vậy, nội dung kiểm tra này cần được tiến hành thường xuyên.2 Kiểm tra việc thực hiện kê khai, tính thuế và nộp thuế Việc kê khai, tính thuế và nộp thuế là nghĩa vụ của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với Nhà nước. Nội dung công tác kiểm tra việc kê khai, tính thuế và nộp thuế bao gồm: Thứ nhất, kiểm tra căn cứ tính thuế.
Kiểm tra căn cứ tính thuế nhằm mục đích xác định đúng số thuế phải nộp, số thuế đã nộp, số thuế được miễn, giảm, số thuế được hoàn trong kỳ của NNT. Việc kiểm tra căn cứ tính thuế được thực hiện dựa trên cơ sở kiểm tra sổ sách kế toán, chứng từ, hoá đơn và các tài liệu có liên quan. Kiểm tra căn cứ tính thuế đối với đối tượng khác nhau và các sắc thuế khác nhau thì đều khác nhau, ví dụ như kiểm tra căn cứ tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì cần kiểm tra thuế GTGT đầu ra có đúng không, giá tính thuế như vậy đã hợp lý hay chưa, thuế GTGT đầu vào được khấu trừ thì việc kê khai các khoản được khấu trừ có đúng hay không …; đối với thuế TNDN thì lại phải kiểm tra về doanh thu xác định thu nhập chịu thuế, kiểm tra các chi phí hợp lý, kiểm tra các khoản thu nhập khác, tất cả đều phải được kiểm tra một Nguyễn Ngọc Quý Lâm Trang 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Khóa Luận Tốt Nghiệp cách rõ ràng, dựa vào cách tính thuế và các quy định của các sắc thuế để tiến hành kiểm tra. Đối với NNT khác nhau thì cũng phải kiểm tra khác nhau, dựa vào đặc thù của từng loại NNT để kiểm tra, ví dụ như những đối tượng được ưu đãi, miễn giảm thuế thì cần kiểm tra về số thuế được ưu đã miễn giảm để có căn cứ tính thuế đúng nhất.
Thông qua việc kiểm tra, đối chiếu số liệu trên các tờ khai, bảng kê, quyết toán thuế cơ sở kinh doanh đã kê khai với các số liệu kiểm tra trên sổ sách kế toán và tình hình thực tế của cơ sở kinh doanh để phát hiện số thuế đơn vị kê khai thiếu, số thuế ẩn lậu… Thứ hai, kiểm tra việc chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của cơ sở kinh doanh.