chương I, Luật NSNN được Quốc hội thông qua ngày 16/12/2002 đã quy định: “Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân” (Quốc hội, 2002). Nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương gồm: Chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương gồm: Chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.
Vốn NSNN cho đầu tư phát triển và vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư gồm: - Vốn trong nước của các cấp ngân sách; - Vốn vay nợ nước ngoài của Chính phủ và vốn viện trợ của nước ngoài cho Chính phủ, các cấp chính quyền và các cơ quan nhà nước (phần ngân sách Nhà nước). KBNN là cơ quan được giao nhiệm vụ kiểm soát thanh toán vốn đầu tư từ nguồn NSNN. Vai trò của Kho bạc Nhà nước trong kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN Trong hệ thống các cơ quan kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB, KBNN có vai trò đặc thù, thể hiện qua các nội dung sau: Thứ nhất, kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB, KBNN góp phần đảm bảo sử dụng vốn từ NSNN đúng chế dộ, đúng mục đích, tiết kiệm. 6 Hiện nay, đầu tư XDCB luôn được coi là lĩnh vực phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội, trong khi cơ chế chính sách kiểm soát chi đầu tư thường xuyên thay đổi, trình độ năng lực của các chủ đầu tư, ban kiểm soát chi dự án còn nhiều hạn chế và chưa đồng đều… Nên cần phải có cơ quan đứng ra giám sát chung toàn bộ quá trình sử dụng vốn đầu tư.
Hơn nữa, sản phẩm của đầu tư XDCB thường là đơn chiếc, quy mô lớn, thời gian sản xuất dài, nhiều tổ chức, nhiều người tham gia vào quá trình đào tạo sản phẩm. Nếu quá trình chi tiêu cho xây dựng không được kiểm soát chi, kiểm soát chặt chẽ dễ gây ra lãng phí, thất thoát tiền vốn của nhà nước mà không tìm ra ai chịu trách nhiệm. Kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB thuộc nguồn vốn NSNN tại KBNN sẽ góp phần giám sát các chủ thể sử dụng vốn, buộc họ phải chi tiêu theo đúng mục đích, đúng chế độ đã được phê duyệt, qua đó hạn chế tình trạng lãng phí, thất thoát tiền bạc của Nhà nước. Thứ hai, kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB của KBNN góp phần đảm bảo chất lượng công trình xây dựng.
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, sự chi phối của quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị buộc các nhà thầu xây dựng phải tìm cách hạ giá thành để tăng lợi nhuận. Trong các thách thức hạ giá thành có cả thủ đoạn cắt giảm định mức chi tiêu, thay đổi kết cấu công trình… Và hậu quả tất yếu là công trình kém chất lượng, tuổi thọ bị rút ngắn… Vì vậy, kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB tại KBNN góp phần hạn chế tình trạng nêu trên, tăng cường kỷ luật tài chính đối với các đơn vị sử dụng và hưởng thụ NSNN. Hơn nữa, thông qua các công tác kiểm soát chi, KBNN cung cấp thông tin cho các cơ quan lập, phân bổ dự toán Ngân sách hàng năm cho đầu tư XDCB để các cơ quan này cấp vốn chính xác, phù hợp với tiến độ thực hiện dự án công trình nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN. Thứ ba, KBNN được nhà nước giao nhiệm vụ kiểm soát thanh toán cuối cùng trước khi đồng vốn của nhà nước ra khỏi NSNN.
KBNN chịu trách nhiệm trước pháp luật cũng như cơ quan cấp trên về tính hợp pháp, hợp lệ của việc chi tiền. Để thực hiện vai trò này KBNN phải kiểm tra, đối chiếu hồ sơ rút vốn với các quy định của Nhà nước về chi đầu tư XDCB. Trong quá trình kiểm tra nếu KBNN phát hiện có sai sót, sử dụng vốn không đúng mục đích, không hiệu quả, không đúng chế độ hoặc không phù hợp với các điều khoản đã ghi trong hợp đồng của dự án, thì KBNN có quyền từ chối thanh toán các khoản chi không hợp lý đó. 7 Thứ tư, KBNN tham gia nghiên cứu, soạn thảo và ban hành quy trình kiểm soát thanh toán vốn đầu tư thực hiện thống nhất trong cả nước.
KBNN có chức năng cụ thể hóa các văn bản quy phạm pháp luật, chủ trương của Đảng, Nhà nước về kiểm soát chi kinh tế trong lĩnh vực đầu tư xây dựng thành các quy trình cụ thể cho các hoạt dộng diễn ra tại KBNNN, đảm bảo môi trường pháp lý thống nhất, đồng bộ trong thực hiện các quy định pháp luật về kiểm soát chi, kiểm soát thanh toán vốn đầu tư từ NSNN. Vai trò của chi đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn NSNN Thứ nhất, chi đầu tư XDCB của NSNN góp phần thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế, tái tạo và tăng cường năng lực sản xuất Do có sự cạnh tranh nên một số ngành kinh tế sẽ phát triển mất cân đối, làm ảnh hưởng chung đến sự phát triển của xã hội. Chính vì vậy một số lĩnh vực NSNN phải đầu tư để khắc phục sự mất cân đối trên. Chi đầu tư XDCB góp phần quan trọng vào việc xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kĩ thuật, hình thành kết cấu hạ tầng chung cho đất nước, như giao thông, thủy lợi, điện, trường học, trạm y tế,… Thông qua đó góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế, tái tạo và tăng cường năng lực sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng thu nhập quốc dân và tổng sản phẩm xã hội.
Thứ hai, chi đầu tư XDCB của NSNN góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hình thành những ngành mới, tăng cường chuyên môn hóa và phân công lao động xã hội Thông qua việc phát triển kết cấu hạ tầng để tạo môi trường thuận lợi, tạo sự lan tỏa đầu tư và phát triển kinh doanh, thúc đẩy phát triển xã hội. Việc Nhà nước bỏ vốn đầu tư vào kết cấu hạ tầng và các ngành lĩnh vực có tính chiến lược không những có vai trò dẫn dắt hoạt động đầu tư trong nền kinh tế mà còn góp phần định hướng hoạt động của nền kinh tế. Thông qua đầu tư XDCB vào các ngành các lĩnh vực khu vực quan trọng, vốn đầu tư từ NSNN có tác dụng kích thích các chủ thể kinh tế, các lực lượng trong xã hội đầu tư phát triển và sản xuất kinh doanh, tham gia liên kết và hợp tác trong xây dựng hạ tầng và phát triển KTXH. Trên thực tế, gắn với việc phát triển hệ thống điện, đường giao thông là sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, thương mại, các cơ sở kinh doanh và khu dân cư.
8 Thứ ba, chi đầu tư XDCB của NSNN góp phần thực hiện chính sách xã hội Trong bất kỳ xã hội nào đều có sự phân hoá về mức sống và điều kiện sinh hoạt, vậy để giám sát sự chênh lệch đó NSNN phải có đầu tư nhất định. Thông qua việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, các cơ sở sản xuất kinh doanh và các công trình văn hoá, phúc lợi xã hội góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ở nông thôn, vùng sâu vùng xa. Thứ tư, chi đầu tư XDCB của NSNN góp phần củng cố và tăng cường an ninh, quốc phòng Chi đầu tư XDCB còn tập trung vào các công trình văn hóa để duy trì truyền thống, văn hóa của địa phương, của quốc gia, đầu tư vào truyền thông nhằm thông tin những chính sách, đường lối của Nhà nước, tạo điều kiện ổn định chính trị quốc gia. Các khoản chi cho các cơ sở y tế nhằm góp phần chăm sóc sức khỏe cho nhân dân.
Chi đầu tư XDCB còn góp phần tạo ra các công trình như: trạm, trại quốc phòng và các công trình khác phục vụ trực tiếp cho an ninh quốc phòng và đặc biệt là các công trình đầu tư mang tính bảo mật quốc gia, vừa đòi hỏi vốn lớn vừa đòi hỏi kỹ thuật cao (Hoàng Mạnh Thắng, 2015). Nội dung kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB qua KBNN Trong từng giai đoạn theo chỉ đạo và phân cấp của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính. Kho bạc Nhà nước thực hiện chức năng kiểm soát thanh toán vốn đầu tư và vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư trong nước được xác định trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được phân cấp. Nội dung của KBNN trong việc kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB Thực hiện chức năng kiểm soát theo chỉ thị của Thủ tướng chính phủ Kho bạc Nhà nước kiểm tra, xem xét các căn cứ, điều kiện cần và đủ theo quy định của Nhà nước đề xuất quỹ NSNN chi trả theo yêu cầu của Chủ đầu tư các khoản kinh phí thực hiện dự án theo các chính sách, chế độ, định mức chi tiêu do nhà nước quy định dựa trên những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính.Kiểm tra tính thống nhất về nội dung giữa các hồ sơ, đảm bảo trùng khớp các hạng mục, nội dung đầu tư trong dự toán chi phí với các hạng mục đâu tư trong báo cáo đầu tư được duyệt.
Quy định về thanh toán vốn đầu tư XDCB qua KBNN 1) Về mở tài khoản 9 Đối với những KBNN chưa áp dụng Tabmis, tài liệu mở tài khoản thực hiện theo quy định tại Quyết định số 30/2005/QĐ-BTC ngày 6/5/2005 của Bộ Tài chính về việc ban hành Chế độ mở và sử dụng tài khoản tại KBNN. Đối với những KBNN đã áp dụng Tabmis, tài liệu mở tài khoản thực hiện theo Thông tư số 109/2011/TT-BTC ngày 01/8/2011 của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn mở tài khoản tại KBNN trong điều kiện áp dụng TABMIS. - Đối với vốn ngoài nước: Chủ đầu tư được mở tài khoản tại Ngân hàng phục vụ hoặc tại KBNN theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. - Đối với vốn trong nước: Chủ đầu tư hoặc Ban Quản lý dự án (sau đây gọi chung là Chủ đầu tư) được mở Tài khoản tại Kho bạc Nhà nước nơi thuận tiện cho giao dịch của chủ đầu tư và thuận tiện cho việc kiểm soát thanh toán của Kho bạc Nhà nước và thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính về chế độ mở và sử dụng tài khoản tại KBNN.
2) Tài liệu cơ sở của dự án a.