CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ NHTM 1. Khái niệm NHTM là loại hình NH hoạt động vì mục đích lợi nhuận thông qua việc kinh doanh các khoản vốn ngắn hạn là chủ yếu. Là một loại hình tổ chức tín dụng kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ và NH, được phép cung ứng tất cả các dịch vụ NH bao gồm: Dịch vụ nhận tiền gửi, huy động vốn với trách nhiệm hoàn trả, cấp tín dụng và cung ứng các phương tiện thanh toán và các dịch vụ NH khác.
Vai trò của NHTM 1. Thủ quỹ cho xã hội, tập trung tiền tệ nhàn rỗi, cung ứng vốn cho nền kinh tế, nâng cao hiệu quả của tích luỹ và tái sản xuất xã hội. Tiền tệ nhàn rỗi có tính chất phân tán, quy mô nhỏ. Trong trường hợp không có tổ chức đứng ra tập trung khoản tiền này có thể bị sử dụng một cách lãng phí, không an toàn và khả năng sinh lời thấp.
NHTM với vai trò của một trung gian tài chính tiến hành tập trung các khoản tiền nhàn rỗi thành các quỹ có quy mô lớn thuận lợi cho các hoạt động đầu tư và mang lại lợi ích cho chủ sở hữu các khoản tiền nhàn rỗi. Trên cơ sở đó NH tiến hành tài trợ vốn phục vụ các hoạt động đầu tư của xã hội với những lợi ích cơ bản như: Nâng cao chất lượng đầu tư; đẩy nhanh quá trình tái sản xuất mở rộng hoặc đầu tư vào các thiết bị. Quá trình tập trung tiền tệ nhàn rỗi và cung ứng vốn có mối quan hệ rất mật thiết với nhau, góp phần giải quyết mâu thuẫn về thừa vốn và thiếu vốn tạm thời trong nền kinh tế. NHTM với vai trò là trung gian thanh toán góp phần ổn định lưu thông tiền tệ, đẩy mạnh lưu thông hàng hóa NHTM là tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và phương tiện thanh toán có quy mô lớn nhất trong nền kinh tế.
Trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế, bằng việc cung cấp nhiều phương tiện thanh toán và các dịch vụ thanh toán đa dạng với nhiều tiện ích NHTM đã góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Mọi hoạt SV:ĐẶNG THỊ NGA Lớp NHTMD – K12 Học Viện Ngân Hàng 5 Báo cáo tốt nghiệp động kinh tế đều xuất hiện nhu cầu thanh toán và chi trả với quy mô và hình thức đa dạng, tất cả đều được NHTM đáp ứng thông qua việc trích tài khoản tiền gửi để thanh toán hàng hóa hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng thu tiền bán hàng hoặc các khoản thu theo lệnh của họ. Quá trình thanh toán được diễn ra một cách thuận lợi sẽ thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hóa đồng thời hỗ trợ cho việc trao đổi hàng hóa giữa các vùng miền, các quốc gia và bằng nhiều đồng tiền khác nhau.3 Giải quyết mối quan hệ giữa cung cầu tín dụng cả về khối lượng vốn và thời gian cho vay Thông qua việc huy động các khoản vốn tạm thời nhàn rỗi của các chủ thể trong nền KT NH hình thành nên quỹ cho vay rồi đem cho vay lại các chủ thể thiếu vốn trong nền KT. Hoạt động này không những mang lại lợi nhuận cho NH mà còn thỏa mãn cung cầu về vốn và mang lợi ích cũng như sự đảm bảo cho các bên tham gia.4 NHTM góp phần ổn định môi trường kinh tế, thu hút đầu tư trong và ngoài nước.
NHTM tham gia vào các cơ chế kinh tế cơ bản của kinh tế thị trường như: Quá trình điều tiết sản xuất, lưu thông, quá trình định hướng đầu tư. Đồng thời, NHTM cũng là một chủ thể quan trọng trong việc thực thi chính sách tiền tệ, chính sách tài chính của mỗi quốc gia bởi vì tất cả các công cụ của chính sách tiền tệ đều được thực hiện qua NHTM và là một kênh quan trọng để Chính phủ thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô.5 NHTM góp phần tăng cường hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế nói chung. Đặc trưng cơ bản của tín dụng NH là sự vận động trên cơ sở hoàn trả vốn vay và trả lãi. Qua lãi suất tín dụng, NH thúc đẩy các doanh nghiệp phải tăng cường công tác quản lý sản xuất kinh doanh, tính toán giá thành sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Đây cũng chính là nguyên nhân buộc các doanh nghiệp phải có sự bố trí tổ chức sản xuất hợp lý, phương án kinh doanh hiệu quả để có cơ hội vay vốn NH và đây là điều kiện để doanh nghiệp có thể sử dụng vốn vay một cách tối ưu. SV:ĐẶNG THỊ NGA Lớp NHTMD – K12 Học Viện Ngân Hàng 6 Báo cáo tốt nghiệp Đồng thời thông qua tín dụng NH các doanh nghiệp có khả năng cải tiến mua sắm máy móc thiết bị, đầu tư đổi mới dây chuyền công nghệ,… tạo ra những sản phẩm có giá thành sản xuất hợp lý, có tính cạnh tranh cao giúp doanh nghiệp có được vị thế kinh doanh vững chắc trong nền kinh tế thị trường hiện nay, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế nói chung. Các hoạt động cơ bản của NHTM NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt trong nền kinh tế thị trường. Mặc dù kinh doanh đa dạng song hoạt động của NHTM về cơ bản có một số nghiệp vụ chính như sau: 1.
Hoạt động huy động vốn: Đây là nghiệp vụ nhằm tạo lập nguồn lực về vốn cho NHTM. Trên phương diện pháp lý, nghiệp vụ này phản ánh nghĩa vụ của NH đối với các chủ thể bên ngoài NH. Nghiệp vụ tạo vốn huy động: Nghiệp vụ này được NHTM thực hiện thông qua nghiệp vụ nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá không bao gồm cổ phiếu để thu hút các khoản vốn có tính thời vụ, nhằm đảm bảo khả năng đầu tư vốn cho nền kinh tế. Ngoài ra thông qua nghiệp vụ này các NHTM tăng cường tính ổn định nguồn vốn trong hoạt động kinh doanh của mình.
Vốn huy động là vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn NH. Đây là nguồn vốn mà NH phát huy vai trò tập trung tiền tệ nhàn rỗi và có tỷ trọng chi phí cao nhất. Nghiệp vụ tạo vốn đi vay: Là nghiệp vụ được NHTM thực hiện thông qua việc vay vốn từ các tổ chức tín dụng khác trên thị trường tiền tệ hoặc đi vay NHNN dưới các hình thức tái chiết khấu, vay có đảm bảo nhằm tạo được sự cân đối vốn khi NHTM không đủ khả năng huy động được. Giá trị của mỗi khoản vay thường rất lớn do đó nó được sử dụng để đảm bảo bù đắp nhanh chóng thiếu hụt tạm thời về vốn.
Nghiệp vụ tạo vốn chủ sở hữu: NHTM có thể tạo vốn từ nội bộ bằng cách trích từ lợi nhuận đạt được hàng năm hoặc dùng các biện pháp tạo vốn từ bên ngoài như: phát hành cổ phiếu, thực hiện việc sáp nhập, mua lại. SV:ĐẶNG THỊ NGA Lớp NHTMD – K12 Học Viện Ngân Hàng 7 Báo cáo tốt nghiệp Các nghiệp vụ tạo vốn khác: Đây là nghiệp vụ được NHTM thực hiện thông qua việc cung ứng các dịch vụ NH như: Nhận tiền gửi thanh toán, tiền gửi bảo lãnh, dịch vụ thu hộ, chi hộ.2 Hoạt động sử dụng vốn và cho vay Bao gồm tất cả các nghiệp vụ của NHTM liên quan đến quá trình sử dụng vốn của NH, đáp ứng các yêu cầu trong kinh doanh và đạt được mục tiêu đề ra.Xuất phát từ đặc điểm nguồn vốn của NH, cơ cấu sử dụng vốn đảm bảo an toàn và sinh lời. Nghiệp vụ ngân quỹ: Mục đích là duy trì dự trữ, đảm bảo an toàn, hạn chế rủi ro thanh khoản trong kinh doanh và đáp ứng các yêu cầu của chính sách tiền tệ. Nghiệp vụ đầu tư tài chính: Đây là nghiệp vụ được NHTM thực hiện thông qua việc mua bán các chứng khoán trên thị trường và là nghiệp vụ đầu tư cho chính NH.Nghiệp vụ này nhằm nâng cao khả năng thanh toán, bảo toàn ngân quỹ, phân tán rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh NH Nghiệp vụ tín dụng: Nghiệp vụ này được NHTM thực hiện thông qua hoạt động tài trợ vốn (Cho vay, chiết khấu thương phiếu, bảo lãnh của NH, thuê mua tài chính…) nhằm thu lãi.
Đây là nghiệp vụ chiếm tỷ trọng vốn lớn nhất trong tổng nguồn vốn của NH và cũng là nghiệp vụ mang lại thu nhập lớn nhất cho NH. Nghiệp vụ góp vốn liên doanh, liên kết: Đây là nghiệp vụ được NHTM thực hiện thông qua việc nắm giữ cổ phần tại các tổ chức kinh tế khác. Khi tham gia góp vốn liên doanh, liên kết NHTM phải dùng vốn tự có để tham gia. Nghiệp vụ đầu tư vào tài sản cố định: Để đầu tư vào tài sản cố định NHTM phải dùng vốn tự có để đầu tư.3 Các dịch vụ khác * Các nghiệp vụ trung gian Cung ứng các dịch vụ tư vấn Tài chính - Tiền tệ.
Cung ứng dịch vụ thanh toán. Đại lý hay uỷ thác vốn cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. SV:ĐẶNG THỊ NGA Lớp NHTMD – K12 Học Viện Ngân Hàng 8 Báo cáo tốt nghiệp Dịch vụ kinh doanh hối đoái: NH mua và bán ngoại tệ cho khách hàng hoặc cho chính NH. Dịch vụ kinh doanh chứng khoán (kinh doanh cho khách hàng).
* Các nghiệp vụ ngoại bảng Các cam kết trong giao dịch ngoại hối mà NH sẽ thực hiện cho khách hàng (Cam kết trong giao dịch kỳ hạn, tương lai, giao dịch quyền chọn). Các cam kết trong hợp đồng tín dụng (Cam kết bảo lãnh, tín dụng bằng chữ ký, các cam kết mua lại hợp đồng tín dụng). HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NHTM 1. Khái niệm huy động vốn Huy động vốn là một hoạt động quan trọng hàng đầu của Ngân hàng, Ngân hàng này huy động từ các tổ chức kinh tế xã hội, dân cư để đáp ứng nhu cầu vay vốn cho nền kinh tế.
Trên cơ sở đó Ngân hàng quy định lãi suất đầu ra phải cao hơn lãi suất đầu vào để thu lợi nhuận. Để đảm bảo cho công tác huy động vốn có hiệu quả, trong quá trình thực hiện, các Ngân hàng phải tuân thủ các nguyên tắc sau : Nguyên tắc 1: Việc huy động vốn phải căn cứ vào nhu cầu của nền kinh tế quốc dân. Ngân hàng với chức năng là cơ quan tập trung nguồn vốn nhàn rỗi nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh đòi hỏi ngân hàng phải luôn có biện pháp để tăng cường nguồn vốn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội.