CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Thông qua việc nghiên cứu đề tài luận văn, mục tiêu của tác giả nhằm phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động huy động vốn của NHTM; hiệu quả huy động vốn thông qua các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả, cơ cấu nguồn vốn huy động, chi phí huy động .; các nhân tố ảnh hưởng đến công tác huy động vốn. Trên cơ sở tổng hợp, hệ thống lý thuyết hiệu quả huy động vốn để phân tích, đánh giá hiệu quả huy động vốn tại Eximbank Chi nhánh Ba Đình giai đoạn 2015-2018, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Chi nhánh. Cụ thể luận văn gồm những nội dung chính sau: Tìm hiểu về hoạt động huy động vốn của các NHTM; đánh giá hiệu quả công tác huy động vốn thông qua các chỉ tiêu phân tích định lượng, chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp trong hoạt động huy động vốn, các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả huy động vốn.
Qua thực tiễn kết quả kinh doanh, các nhân tố ảnh hưởng bên ngoài và bên trong Chi nhánh, đánh giá chung về hoạt động kinh doanh và cụ thể về hiệu quả huy động vốn hàng năm, từ đó xác định cụ thể các nguyên nhân ảnh hưởng chính đến hiệu quả huy động vốn. Trên cơ sở những phân tích, đánh giá khoa học, xác thực, từ đó đề xuất những định hướng, giải pháp có tính thực tiễn, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Chi nhánh. Qua nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn làm việc nhiều năm tại Chi nhánh, nhận thức được vấn đề huy động vốn có ý nghĩa quan trọng, góp phần hoàn thành chỉ tiêu, nhiệm vụ kinh doanh, thúc đẩy hoạt động tín dụng, đồng 5 z thời đóng góp quan trọng trong kế hoạch lợi nhuận hàng năm. Ý nghĩa quan trọng này cũng chính là nhiệm vụ được đặt ra đối với Chi nhánh để công tác huy động vốn đạt hiệu quả cao nhất.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác huy động vốn trong hoạt động của các ngân hàng thương mại, nên việc nâng cao hiệu quả huy động vốn được nhiều tác giả chọn làm đề tài trong các công trình nghiên cứu: Đề tài luận văn thạc sĩ: “Huy động vốn tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn– Chi nhánh Thăng Long” của tác giả Nguyễn Ngọc Diên, 2015 đã xác định cơ bản thực trạng huy động vốn tại ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu. Trên cơ sở phân tích, đánh giá khoa học, tác giả đã đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả huy động vốn tại ngân hàng tác giả chọn nghiên cứu và các giải pháp, đề xuất đối với các NHTM. Đề tài luận văn thạc sĩ “Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn tiền gửi tại Ngân hàng thương mại cổ phần xuất nhập khẩu Việt Nam- Chi nhánh Đà Lạt” năm 2017 của tác giả Hoàng Thị Kim Anh đã đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động tiền gửi của Eximbank Chi nhánh Đà Lạt, đánh giá thực trạng và đề xuất các nhóm giải pháp để nâng cao hiệu quả huy động tiền gửi. Đề tài luận văn thạc sĩ “Nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Thăng Long” năm 2015 của tác giả Nguyễn Thị Tú Anh đã đưa ra khung lý thuyết đánh giá chất lượng dịch vụ ngân hàng bán lẻ; đánh giá thực trạng dịch vụ tại chi nhánh ngân hàng và đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng.
Trừ các lý luận chung, mỗi giai đoạn khác nhau, mỗi ngân hàng đều có các mục tiêu, giải pháp khác nhau trong chiến lược kinh doanh, trong đó có việc nâng cao hiệu quả huy động vốn. Theo tìm hiểu của tác giả, cho đến thời 6 z điểm hoàn thành luận văn, chưa có công trình nghiên cứu hay đề tài Thạc sỹ nghiên cứu về nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Ngân hàng Eximbank – Chi nhánh Ba Đình, cho nên các giải pháp đề xuất sẽ đóng góp phần nào vào công tác huy động vốn và nâng cao hiệu quả hoạt động của Chi nhánh. Huy động vốn của NHTM 1. Khái niệm và đặc điểm của NHTM 1.
Khái niệm NHTM Loại hình kinh doanh ngân hàng là một trong những ngành kinh tế ra đời sớm nhất. Ngân hàng thương mại (Commercial bank) là ngân hàng trực tiếp giao dịch với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và cá nhân về tiền tệ và hoạt động ngân hàng nhằm thu lợi nhuận. Đặc điểm căn bản nhất của NHTM để phân biệt với các loại hình doanh nghiệp khác được xác định thông qua đối tượng kinh doanh. Đối với NHTM tiền tệ, dịch vụ ngân hàng vừa là đối tượng, là phương tiện kinh doanh chủ yếu.
Trong nền kinh tế của mỗi quốc gia, NHTM là định chế tài chính trung gian giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Luật quy định về thành lập và hoạt động của NHTM đối với mỗi quốc gia đều có nhiều nội dung khác nhau do đặc thù tính chất và mục đích hoạt động của ngân hàng trên thị trường tài chính tiền tệ của quốc gia đó. Cùng với sự phát triển của hoạt động ngân hàng, sự pha trộn giữa hoạt động truyền thống của ngân hàng với các loại hình trung gian tài chính, khái niệm về ngân hàng thương mại cũng có sự thay đổi. Nhưng nhìn chung khi nghiên cứu về ngân hàng thương mại các nhà kinh tế và Chính phủ các nước đều khá thống nhất về khái niệm ngân hàng thương mại, cụ thể như sau: - Tại Mỹ, Luật ngân hàng quy định NHTM là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính.
7 z - Theo Luật ngân hàng của Pháp ban hành năm 1941 quy định: NHTM là những công ty hay cơ sở mà hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi của công chúng dưới hình thức ký thác hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính. - Đối với Ấn Độ, Luật NHTM quy định: NHTM là cơ sở nhận ký thác để cho vay hay tài trợ đầu tư. - Tại Việt Nam, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định: NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Các hoạt động chủ yếu của NHTM Theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), hoạt động của NHTM, bao gồm: - Nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác.
- Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn trong nước và nước ngoài. - Cấp tín dụng dưới các hình thức: Cho vay; Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác; Bảo lãnh ngân hàng; Phát hành thẻ tín dụng; Bao thanh toán trong nước; Bao thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng được phép thực hiện thanh toán quốc tế; Các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được NHNN chấp thuận. - Mở tài khoản thanh toán cho khách hàng. - Cung ứng các phương tiện thanh toán.
- Cung ứng các dịch vụ thanh toán trong nước, bao gồm: séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu 8 z hộ và chi hộ; Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận. - NHTM được vay vốn của NHNN dưới hình thức tái cấp vốn theo quy định của Luật NHNN Việt Nam; được vay vốn của tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật. - NHTM phải thành lập hoặc mua lại công ty con, công ty liên kết để thực hiện hoạt động kinh doanh sau đây: Bảo lãnh phát hành chứng khoán, môi giới chứng khoán; quản lý, phân phối chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán; quản lý danh mục đầu tư chứng khoán và mua, bán cổ phiếu; Cho thuê tài chính; Bảo hiểm. - NHTM được thành lập, mua lại công ty con, công ty liên kết hoạt động trong lĩnh vực quản lý nợ và khai thác tài sản, kiều hối, kinh doanh ngoại hối, vàng, bao thanh toán, phát hành thẻ tín dụng, tín dụng tiêu dùng, dịch vụ trung gian thanh toán, thông tin tín dụng.
- NHTM được góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực: Bảo hiểm, chứng khoán, kiều hối, kinh doanh ngoại hối, vàng, bao thanh toán, phát hành thẻ tín dụng, tín dụng tiêu dùng, dịch vụ trung gian thanh toán, thông tin tín dụng. - NHTM được tham gia đấu thầu tín phiếu Kho bạc, mua, bán công cụ chuyển nhượng, trái phiếu Chính phủ, tín phiếu Kho bạc, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước và các giấy tờ có giá khác trên thị trường tiền tệ, thị trường vốn. - Sau khi được NHNN chấp thuận, NHTM được kinh doanh, cung ứng dịch vụ cho khách hàng ở trong nước và nước ngoài các sản phẩm: ngoại hối; phái sinh về tỷ giá, lãi suất, ngoại hối, tiền tệ và tài sản tài chính khác. - NHTM được quyền ủy thác, nhận ủy thác, đại lý trong lĩnh vực liên quan đến hoạt động ngân hàng, kinh doanh bảo hiểm, quản lý tài sản theo quy định của NHNN.
9 z - Các hoạt động kinh doanh khác của NHTM: + Dịch vụ quản lý tiền mặt, tư vấn ngân hàng, tài chính; các dịch vụ quản lý, bảo quản tài sản, cho thuê tủ, két an toàn. + Tư vấn tài chính doanh nghiệp, tư vấn mua, bán, hợp nhất, sáp nhập doanh nghiệp và tư vấn đầu tư. + Mua, bán trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp. + Dịch vụ môi giới tiền tệ.
+ Lưu ký chứng khoán, kinh doanh vàng và các hoạt động kinh doanh khác liên quan đến hoạt động ngân hàng sau khi được NHNN chấp thuận. Các khái niệm chung về huy động vốn 1. Nguồn vốn và hoạt động huy động vốn của NHTM 1. Khái niệm vốn của NHTM Vốn của NHTM là những giá trị tiền tệ được tạo lập hoặc huy động được để tiến hành các hoạt động cho vay, đầu tư hoặc các dịch vụ kinh doanh khác nhằm mục tiêu sinh lời.
Trong hoạt động của ngân hàng, hình thức biểu hiện của vốn chủ yếu là tiền.