CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, được Nhà nước bảo đảm khả năng thanh toán; tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0% (không phần trăm); không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi; được miễn thuế và các khoản phải nộp ngân sách Nhà nước. Đối tượng cho vay của NHCSXH là người nghèo và các đối tượng chính sách khác. Trong những năm qua, người nghèo và các đối tượng chính sách luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, đầu tư nhiều chương trình, chính sách để phát triển kinh tế, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần. Trong những năm gần đây nhờ vào sự phát triển đổi mới, nền kinh tế phát triển nhanh chóng nên đời sống của một số người dân đã có chuyển biến tăng lên rõ rệt.
Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển đó vẫn còn số đông dân cư, bộ phận không nhỏ hộ dân có cuộc sống còn nhiều khó khăn thiếu thốn ở trên mọi vùng đất nước nhất là những vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới,…Chính vì thế chương trình mục tiêu Giải quyết việc làm, giảm nghèo (GQVL-GN) là một trong những chương trình mục tiêu hàng đầu trong chiến lược phát triển của nước ta. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến nghèo, trong đó nổi bật nhất là nguyên nhân do thiếu vốn để sản xuất kinh doanh. Vì vậy Đảng và Nhà nước ta đã xác định tín dụng ngân hàng là một mắc xích không thể thiếu trong hệ thống các chính sách phát triển kinh tế xã hội, GQVL-GN ở Việt Nam, đặc biệt là tín dụng chính sách xã hội. Do đó,ngày 04 tháng 10 năm 2002 Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg để thực hiện chính sách tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác, kịp thời góp phần ổn định an sinh xã hội phát triển đất nước.
Qua 15 năm góp phần tích cực trong việc phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam nói chung, Chi nhánh Ngân hàng CSXH tỉnh Long An nói riêng đã khẳng định được vai trò, vị thế là một công cụ quan trọng 1 trong mục tiêu GQVL-GN được Chính phủ, các bộ ngành, cấp uỷ, chính quyền và nhân dân đánh giá cao. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được vẫn còn một số tồn tại hạn chế như hiệu quả sử dụng đồng vốn chưa cao đặc biệt là việc gắn kết các dự án khoa học kỹ thuật, khuyến nông, khuyến ngư còn nhiều hạn chế, ý thức tự vươn lên của người nghèo còn thấp, tâm lý trong chờ, ỷ lại vào chính sách của Nhà nước còn nặng nề, chất lượng tín dụng của người nghèo còn thấp so với các đối tượng khác. Vì vậy làm thế nào để người nghèo và các đối tượng chính sách khác nhận và sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả, chất lượng tín dụng được nâng lên nhằm đảm bảo cho sự phát triển bền vững của tín dụng chính sách, đồng thời người nghèo thoát khỏi cảnh nghèo đói một cách bền vững đó là một vấn đề cấp bách được cả xã hội quan tâm. Đề tài: “Nâng cao hiệu quả tín dụng tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Long An” nhằm nghiên cứu đề xuất một số giải pháp giải quyết vấn đề trong hoạt động tín dụng chính sách.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Đề tài nghiên cứu nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả tín dụng của NHCSXH tỉnh Long An, góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội.
Hệ thống hóa các lý luận cơ bản về hiệu quả tín dụng chính sách đồng thời tập hợp kinh nghiệm ở một số quốc gia về lĩnh vực này. Đánh giá thực trạng về hiệu quả tín dụng người nghèo và các đối tượng chính sách khác tại NHCSXH tỉnh Long An. Những kết quả đạt được, tồn tại hạn chế và nguyên nhân của hạn chế. Đề xuất một số giải pháp có tính định hướng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn tín dụng ưu đãi đối với công tác giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Long An, góp phần ổn định và phát triển kinh tế xã hội, khẳng định chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong thực hiện mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội 2 1.3 Đối tượng nghiên cứu Hiệu quả tín dụng ưu đãi người nghèo và các đối tượng chính sách khác tại NHCSXH Việt Nam.4 Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về nội dung: do điều kiện nghiên cứu còn hạn chế nên đề tài tập trung nghiên cứu các hộ vay vốn tín dụng ưu đãi tại NHCSXH tỉnh Long An và hiệu quả của nguồn vốn tín dụng ưu đãi trong công tác xóa đói giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Long An.
- Phạm vi về không gian địa điểm: đề tài được thực hiện tại Chi nhánh NHCSXH tỉnh Long An. - Phạm vi về thời gian: Thời gian nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi từ năm 2015 đến năm 2017.5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu Phương pháp nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu theo phương pháp định tính, cụ thể: Phương pháp thu thập thông tin: Thông tin thứ cấp về tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Long An, Sở Lao động – Thương binh và xã hội, Cục thống kê tỉnh,,. Phương pháp xử lý thông tin: Đề tài sử dụng phương pháp định tính kết hợp với phương pháp thống kê, mô tả để mô tả đặc điểm của người nghèo và các đối tượng chính sách khác trong việc sử dụng nguồn vốn ưu đãi từ NHCSXH. Phương pháp so sánh: Phương pháp này sử dụng để xác định xu hướng thay đổi của các tiêu chí đánh giá hiệu quả tín dụng chính sách theo thời gian, phân tích thực trạng của tín dụng chính sách từ đó đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng chính sách, làm tăng thêm tính trực quan và sự thuyết phục của đề tài.
Ngoài ra đề tài còn sử dụng một số phương pháp khác như: khảo sát, diễn giải, quy nạp trên cơ sở các số liệu các báo cáo, các kết quả nghiên cứu. 3 Nguồn dữ liệu được thu thập: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn sau: Các báo cáo, kết quả nghiên cứu của NHCSXH Việt Nam, của Chi nhánh tỉnh Long An, Cục thống kê tỉnh Long An, các báo cáo của các Sở, Ban , Ngành của tỉnh Long An về công tác Giảm nghèo- Giải quyết việc làm và đảm bảo an sinh xã hội. Cổng thông tin điện tử của Chính Phủ: http:// www. Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam: http://www.6 Những đóng góp mới của luận văn 1.1 Đóng góp về phương diện khoa học Về mặt lý thuyết, luận văn đã trình bày được những vấn đề cơ bản đánh giá thực trạng và hiệu quả tín dụng chính sách tại NHCSXH Việt Nam - Chi nhánh tỉnh Long An.
Tác giả đã đưa ra và phân tích khái niệm, nội dung ảnh hưởng của hiệu quả tín dụng chính sách tại ngân hàng đối với người nghèo và các nhân tố khách quan, chủ quan có ảnh hưởng tới công tác này. Bên cạnh đó, kinh nghiệm về hiệu quả của tín dụng chính sách đối với người nghèo ở Việt Nam cũng như một số quốc gia cũng được phân tích, từ đó rút ra các bài học trong quản lý và triển khai trên địa bàn tỉnh và địa bàn có điều kiện tương tự.2 Đóng góp về phương diện thực tiễn Về mặt thực tiễn, luận văn đã khái quát thực trạng các chính sách ưu đãi, chương trình tín dụng của Chính phủ cho người nghèo cũng như công tác quản lý tín dụng chính sách tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam nói chung và Chi nhánh NHCSXH tỉnh Long An nói riêng trên các khía cạnh gồm mô hình tổ chức quản lý, tình hình huy động vốn, phương thức cấp tín dụng, các chương trình tín dụng ưu đãi dành cho người nghèo và đối tượng chính sách khác. Với sự chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền các cấp, nỗ lực của tập thể cán bộ ngân hàng và sự giúp sức của toàn thể xã hội với mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội; các chương trình tín dụng chính sách của NHCSXH mang lại nhiều kết quả tích cực khi có nhiều hộ 4 được tiếp cận với vốn vay, sử dụng vốn vay hiệu quả, từng bước vươn lên thoát nghèo. Các chương trình tín dụng không chỉ giúp giải quyết những bất cập về tài chính mà còn góp phần giải quyết vấn đề nghèo đa chiều khi giảm thiểu được tình trạng ít biết chữ, mù chữ, tăng trình độ học vấn, cải thiện sức khỏe của người dân và môi trường.
Luận văn cũng đã chỉ ra các tồn tại và nguyên nhân xác đáng. Trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu khoa học trước, những thành quả nghiên cứu đã có về hoạt hoạt động tín dụng chính sách của Ngân hàng chính sách xã hội và các tiêu chí đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng chính sách.Luận văn sẽ tập trung phân tích những tồn tại và nguyên nhân, từ đó đưa ra các nhóm giải pháp chính nhằm đổi mới quản lý, tăng cường khả năng huy động các nguồn lực để thúc đẩy tín dụng chính sách có hiệu quả tới người nghèo và đối tượng chính sách khác, tăng cường trách nhiệm, năng lực của các chủ thể có liên quan, từ người nghèo tới Ban giảm nghèo, cán bộ Hội, đoàn thể, .7 Các công trình nghiên cứu trước Việc nghiên cứu lĩnh vực này có rất nhiều tác giả, nhóm tác giả với nhiều đề tài nghiên cứu và các đánh giá mang tầm vĩ mô, Tác giả tìm dựa trên các văn bản pháp quy, Luật của các tổ chức tín dụng, Luật ngân hàng Nhà nước Việt Nam; các Nghị định, Quyết định của Chính phủ trong lĩnh vực tín dụng ưu đãi và hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội; các công trình nghiên cứu, các văn bản, báo cáo nội bộ Ngân hàng Chính sách xã hội, đề tài còn nghiên cứu dựa trên các cơ sở sau: 1.1 Các nghiên cứu trong nước Luận án Tiến sĩ: “Hoàn thiện công tác quản lý tín dụng chính sách của Ngân hàng Chính sách xã hội” của Tiến sĩ Trần Lan Phương – Học viện Ngân hàng, năm 2016. Luận án đã sử dụng các phương pháp như khảo sát, thống kê, so sánh, phân tích - tổng hợp bên cạnh đó luận án cũng sử dụng các sơ đồ, biểu đồ, hình vẽ để phân tích nhằm tăng thêm tính trực quan và thuyết phục của luận án.