phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm có 3 chương với nhiệm vụ cụ thể sau: Chƣơng 1: Đặc trưng văn xuôi lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 Chƣơng 2: Vấn đề tiếp nhận tác phẩm truyện ngắn lãng mạn trong trường trung học phổ thông. Chƣơng 3: Phương pháp dạy học tăng hiệu quả tiếp nhận tác phẩm Hai đứa trẻ - Thạch Lam và Chữ người tử tù - Nguyễn Tuân. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: ĐẶC TRƢNG VĂN XUÔI LÃNG MẠN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 – 1945 1. Đặc trƣng thể loại truyện ngắn 1.
Truyện ngắn Tác phẩm văn học là sự thống nhất trọn vẹn của các yếu tố, đề tài, chủ đề, tư tưởng nhân vật, kết cấu, cốt truyện, lời văn. Sự thống nhất ấy được thực hiện theo những quy luật nhất định. Thể loại tác phẩm văn học là khái niệm chỉ quy luật loại hình của tác phẩm, trong đó ứng với một loại nội dung nhất định có một loại hình thức nhất định, tạo cho tác phẩm một hình thức tồn tại chỉnh thể. Truyện là một khái niệm chỉ chung cho truyện dài, truyện vừa, truyện ngắn.
Nó là một loại văn tự sự, kể chuyện và trình bày sự việc. Văn xuôi nói chung và truyện ngắn nói riêng có những yếu tố cơ bản là: Tình huống nghệ thuật, tình tiết, cốt truyện, nhân vật, điểm nhìn trần thuật, giọng điệu và ngôn ngữ. Có một số truyện viết bằng văn vần nhưng phần lớn được viết bằng văn xuôi. Từ trước đến nay vẫn tồn tại nhiều cách phân loại truyện ngắn tùy vào nội dung hay hình thức tác phẩm.
Có thể dựa vào thể tài chia ra: truyện ngắn sử thi, truyện ngắn thế sự, truyện ngắn đời tư. Có thể dựa vào khuynh hướng cảm hứng, chia ra: truyện ngắn trào phúng, truyện ngắn trữ tình - lãng mạn. Căn cứ vào tính chất của cốt truyện có thể chia ra: truyện sự kiện và truyện tâm lý. Căn cứ vào hướng tiếp cận và khám phá cuộc sống ta có: truyện hướng ngoại và truyện hướng nội.
Hoặc căn cứ vào số chữ của tác phẩm, ta có: truyện ngắn, truyện rất ngắn, truyện siêu ngắn. Do vậy, có thể hiểu “truyện ngắn là truyện bằng văn xuôi có dung lượng nhỏ, số trang ít, miêu tả một khía cạnh tính cách, một mẩu trong cuộc đời của nhân vật, là hình thức tự sự cỡ nhỏ, ngày càng thu hút sự chú ý của nhà văn cũng như của bạn đọc” [36,tr. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội dung thể loại truyện ngắn có thể rất khác nhau: đời tư, thế sự hay sử thi, nhưng cái độc đáo của nó lại là ngắn. Truyện ngắn có thể kể về cả một cuộc đời nhưng đa phần là một đoạn đời, một sự kiện hay một “chốc lát” trong cuộc sống nhân vật, nhưng cái chính của truyện ngắn không phải ở hệ thống sự kiện mà ở cái nhìn tự sự đối với cuộc đời.
Ở nhiều nước trên thế giới, truyện ngắn gắn liền với báo chí: khuôn khổ báo chí không cho phép dài, họ gọi truyện ngắn là một giọt nước. hay một tấm lưới phải cắt bỏ rất nhiều, cũng có khi là tảng băng trôi, là bức ảnh chụp nhanh, bằng chứng hình sự, viên sỏi, hay là con đom đóm trong đêm tối. Nhưng truyện ngắn không phải là tiểu thuyết ngắn mà là một thể loại khác hẳn. Tác giả truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con người, tạo thành một ấn tượng hoàn chỉnh.
Nhiều nhà văn quan niệm, truyện ngắn phản ánh một khoảnh khắc, một mẩu nhỏ nào đó của cuộc sống, câu chuyện đựơc tổ chức chung quanh một tình huống đặc biệt, có thể làm cho người ta cười lớn hoặc ứa ra nước mắt. Với số lượng ít ỏi của câu chữ, truyện ngắn ngắn gọn, súc tích dồn nén như bàn tay siết lại thành nắm đấm. Vì vậy, truyện ngắn thường rất ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp. Chỗ khác biệt quan trọng giữa tiểu thuyết và truyện ngắn là nếu nhân vật chính của tiểu thuyết thường là một thế giới, thì nhân vật truyện ngắn là mảnh nhỏ của thế giới ấy.
Truyện ngắn thường không nhằm tới việc khắc họa nhiều tính cách điển hình có cá tính đầy đặn và nhiều mặt trong tương quan với hoàn cảnh. Nhân vật truyện ngắn thường ít và chỉ hiện lên ở một trạng thái quan hệ, mang một ý thức xã hội hoặc là một trạng thái tồn tại của con người. Mặt khác, truyện ngắn lại có thể mở rộng diện nắm bắt các kiểu, loại nhân vật đa dạng của cuộc sống, chẳng hạn như: chức nghiệp, xuất thân, gia hệ, bạn bè, những kiểu loại mà trong tiểu thuyết thường hiện ra thấp thoáng các nhân vật phụ. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cốt truyện của truyện ngắn có thể là nổi bật, hấp dẫn nhưng chủ yếu là nổi bật ở một khía cạnh hay một điểm gì đó.
Cái chính của truyện ngắn là gây ra một ấn tượng sâu đậm về cuộc đời và tình người. Kết cấu của truyện ngắn không chia thành nhiều tầng, nhiều tuyến mà thường được xây dựng theo nguyên tắc tương phản hoặc liên tưởng. Bút pháp trần thuật thường là chấm phá. Truyện ngắn nắm bắt được hiện thực cuộc sống qua một hiện tượng, biểu hiện một lát cắt, nói lên bản chất, số phận con người.
Như vậy, yếu tố có ý nghĩa quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là chi tiết có dung lượng lớn và hành văn mang ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa nói hết. Bởi thế, người viết truyện ngắn phải có kỹ thuật tinh xảo, biết dồn nén tư tưởng vào trong một cốt truyện thật ngắn gọn và tự nhiên. Chi tiết trong truyện ngắn phải được tạo ra như là những gút, những mắt xích, những tiêu điểm mà qua chúng, người đọc vừa hiểu về cuộc sống, vừa cảm thụ được tư tưởng, quan niệm về thế giới và con người của nhà văn. Nếu người viết tiểu thuyết được phép tái hiện, miêu tả trong tác phẩm một số lượng lớn các chi tiết của đời sống hiện thực thì người viết truyện ngắn lại phải chọn lựa kỹ càng hơn về đối tượng miêu tả, cách miêu tả, thể hiện để đạt hiệu quả mong muốn trong khuôn khổ nhỏ.
Truyện ngắn thường chứa đựng những chi tiết có dung lượng lớn thông tin, kết hợp với bút pháp chấm phá cho nên nó luôn có chiều sâu ý nghĩa. Để tạo được chiều sâu chưa nói hết của truyện ngắn, tức là phần chìm, ý nghĩa biểu trưng, người viết không chỉ biết tạo ra những chi tiết có dung lượng lớn và hành văn mang ẩn ý mà cần phải có biệt tài trong việc lựa chọn giữa dòng đời xuôi ngược một khoảnh khắc thời gian mà ở đó cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa và nhiều áp lực bắt buộc con người phải bộc lộ những phần sâu kín nhất. Tức là nhà văn phải biết quan sát, lựa chọn, phân tích để tìm ra những thời điểm nhất định cho sự xuất hiện của nhân vật. Ngoài ra, giọng điệu, cái nhìn cũng hết sức quan trọng, làm nên cái hay của truyện ngắn.
Truyện ngắn là một thể loại dân chủ, gần gũi với đời sống hàng ngày, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lại súc tích, dễ đọc, gắn liền với hoạt động báo chí, có tác dụng ảnh hưởng kịp thời trong đời sống. Ngày nay, còn có loại truyện rất ngắn hay truyện ngắn mini rất được ưa chuộng. Truyện ngắn hiện đại Truyện ngắn hiện đại là sự tổng hợp của hai thể loại: giai thoại và ngụ ngôn. Giai thoại có truyện hấp dẫn nhưng không có hàm nghĩa sâu xa, ngụ ngôn có hàm nghĩa sâu xa nhưng không hấp dẫn.
Về dung lượng, truyện ngắn thường có dung lượng nhỏ (ngắn), nhà văn chỉ cắt lấy một lát, cưa lấy một khúc, chọn lấy một khoảnh khắc đời sống để xây dựng nên tác phẩm của mình. Về kết cấu, truyện ngắn hiện đại thường không kể theo trật tự tự nhiên của sự kiện thời gian mà bắt đầu ở giữa hay đoạn cuối, sử dụng lối hồi thuật hồi tưởng, vận dụng các hình thức ghép nối tạo hiệu quả đối sánh. Rõ ràng, cùng là truyện ngắn nhưng tính chất và loại trong chúng là rất khác nhau. Nhìn nhận tính chất của loại thể trong truyện ngắn một cách cụ thể hơn, Nguyễn Văn Đấu trong luận văn TS của mình đã chia truyện ngắn thành: “Truyện ngắn - kịch hóa”, “Truyện ngắn - trữ tình hóa”, “Truyện ngắn - tiểu thuyết hóa”.
Loại “truyện ngắn - kịch hóa” là các tác phẩm dùng thủ pháp của kịch để tạo ra một cấu trúc tự sự mới, trong đó vẫn có câu chuyện được kể lại nhưng chủ yếu gợi về ấn tượng có một hành động đang tự diễn ra trong một môi trường xung đột đầy kịch tính. Đây là những truyện mang tính đặc trưng của truyện ngắn, truyện thể hiện góc nhìn thế giới qua hành động. Những truyện ngắn được xây dựng theo hướng “kịch hóa” thường lấy một hành động nhân vật làm nòng cốt. Mọi vấn đề của tác phẩm thường xoay quanh việc phân tích hành động giàu xung đột, giàu kịch tính này.
Truyện thường có cốt truyện gay cấn: sự kiện, hành động tập trung trong một tình huống điển hình nhất. Mâu thuẫn, xung đột thường được đẩy đến đỉnh điểm và đòi hỏi kết thúc 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thật bất ngờ. Nhân vật thường được miêu tả thiên về ngoại hình và hành động bên ngoài. Lời trần thuật thường ngắn ngọn, tính chất khẩu ngữ, tính chất cá thể hóa, ngôn ngữ rất đậm nét.
“Truyện ngắn - Trữ tình hóa” sử dụng thủ pháp của trữ tình để tạo ra một cấu trúc tự sự mới, trong đó câu chuyện được kể lại chủ yếu gợi ra ấn tượng về một thế giới đang tồn tại trong tâm tưởng con người. Đây là những chuyện được kể gắn với một góc nhìn, nhìn sự việc qua thế giới tâm trạng. Những tác phẩm được xây dựng theo hướng trữ tình hóa thường dựa vào một “tình huống trữ tình” giàu sức gợi để bày tỏ, bộc lộ thế giới tâm hồn, tình cảm, tư tưởng. Cốt truyện thường ít sự kiện hành động nhưng lại phong phú của sự kiện nội tâm.
Sự kiện thường không phát triển thành sự cố, biến cố, xung đột không phát triển đến đỉnh điểm, đòi hỏi phải giải quyết dứt khoát, rõ ràng. Nhân vật thường không được miêu tả cụ thể, sắc nét ở ngoại hình và hành động, ít có những biến đổi lớn về cuộc đời, tính cách mà chủ yếu đậm nét ở các trạng thái tâm lý, tình cảm, tư tưởng bên trong.