Chính sách tiền tệ và đầu tư doanh nghiệp: Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam

Luận văn phân tích tác động của chính sách tiền tệ đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp, giúp hiểu rõ mối liên hệ và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lê Hoàng Ân
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Đạt Chí
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Chính Sách Tiền Tệ Và Đầu Tư Của Doanh Nghiệp - Bằng Chứng Thực Nghiệm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• Tóm tắt
• 1. Giới thiệu tổng quan
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc bài nghiên cứu
• 2. Tổng quan tài liệu
• 2.1. Lý thuyết gia tốc tài chính
• 2.2. Các nghiên cứu về tác động của chính sách tiền tệ lên đầu tư của doanh nghiệp
• 3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Mẫu, dữ liệu và kỳ vọng dấu
• 3.2.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.2.2. Dữ liệu, mô tả biến và kỳ vọng dấu
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS)
• 3.4.2. Phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu với biến giả (Least Square Dummy Variable, LSDV)
• 3.4.3. Phương pháp hồi quy hai giai đoạn (Two Stage least square 2SLS)
• 4. Kết quả nghiên cứu
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Tương quan của các biến
• 4.3. Kiểm tra vấn đề đa cộng tuyến
• 4.4. Kết quả hồi quy
• 5. Kết luận nghiên cứu
• 5.1. Một số kiến nghị và gợi ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá chính sách tiền tệ và đầu tư của doanh nghiệp

Chủ đề chính sách tiền tệ và đầu tư của doanh nghiệp là một lĩnh vực nghiên cứu trọng yếu trong kinh tế học, thu hút sự quan tâm của cả các nhà hoạch định chính sách và giới học thuật. Trên phương diện vĩ mô, chính sách tiền tệ là công cụ điều tiết nền kinh tế, hướng tới các mục tiêu như ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng. Trên phương diện vi mô, các quyết định đầu tư của doanh nghiệp không chỉ định hình sự phát triển của riêng công ty mà còn là động lực chính cho tổng cầu và năng lực sản xuất của quốc gia. Mối quan hệ tương tác giữa hai yếu tố này đặc biệt phức tạp tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Luận văn của Lê Hoàng Ân (2015) cung cấp một bằng chứng thực nghiệm giá trị, phân tích sâu sắc cách thức các công cụ chính sách như lãi suất và cung tiền M2 tác động đến hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp niêm yết. Nghiên cứu này không chỉ làm rõ các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ mà còn khám phá những đặc điểm nội tại của doanh nghiệp có thể khuếch đại hoặc làm giảm nhẹ các tác động này. Việc hiểu rõ cơ chế này giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, tối ưu hóa việc huy động vốn của doanh nghiệp và góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.1. Tầm quan trọng của quyết định đầu tư của doanh nghiệp

Các quyết định đầu tư của doanh nghiệp là nền tảng cho sự tăng trưởng và gia tăng giá trị dài hạn. Hoạt động đầu tư không chỉ mở rộng năng lực sản xuất, hiện đại hóa công nghệ mà còn là yếu tố then chốt làm tăng giá trị cho chủ sở hữu. Một chiến lược đầu tư hiệu quả giúp doanh nghiệp chiếm lĩnh thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra dòng tiền bền vững trong tương lai. Ngược lại, sự sụt giảm trong chi tiêu đầu tư có thể dẫn đến suy giảm sản lượng và trì trệ trong hoạt động kinh doanh. Vì vậy, việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng, đặc biệt là tác động của chính sách tiền tệ, trở nên vô cùng quan trọng để doanh nghiệp đưa ra các quyết định sáng suốt.

1.2. Vai trò của CSTT trong việc ổn định kinh tế vĩ mô

Ngân hàng Nhà nước sử dụng chính sách tiền tệ như một công cụ vĩ mô mạnh mẽ để điều tiết các biến số kinh tế trọng yếu. Mục tiêu chính là duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá hối đoái và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Các biện pháp như điều chỉnh lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc hay nghiệp vụ thị trường mở đều ảnh hưởng trực tiếp đến thanh khoản của hệ thống ngân hàng và chi phí vốn trong nền kinh tế. Một chính sách phù hợp sẽ tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích đầu tư và tiêu dùng, từ đó thúc đẩy sản lượng chung. Nghiên cứu sâu về cơ chế truyền dẫn giúp các nhà hoạch định chính sách dự báo và điều chỉnh chính sách hiệu quả hơn.

II. Phân tích thách thức khi đo lường tác động chính sách tiền tệ

Việc phân tích tác động của chính sách tiền tệ đến đầu tư của doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức phức tạp. Thứ nhất, cơ chế truyền dẫn không phải là một đường thẳng mà diễn ra qua nhiều kênh đan xen. Các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ chính bao gồm kênh lãi suất, kênh tín dụng, kênh giá tài sản và kênh tỷ giá hối đoái. Hiệu quả của mỗi kênh lại phụ thuộc vào đặc điểm cấu trúc của nền kinh tế và hệ thống tài chính. Thứ hai, phản ứng của mỗi doanh nghiệp trước một sự thay đổi chính sách là không đồng nhất. Các yếu tố vi mô như quy mô, đòn bẩy tài chính, thanh khoản hay cơ hội tăng trưởng (đo bằng Tobin's Q) đóng vai trò quan trọng trong việc khuếch đại hoặc hạn chế tác động này. Ví dụ, một doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) có thể nhạy cảm với chính sách tiền tệ thắt chặt hơn một tập đoàn lớn do khả năng tiếp cận vốn hạn chế. Luận văn của Lê Hoàng Ân đã nỗ lực giải quyết những thách thức này bằng cách sử dụng phân tích định lượng trên dữ liệu bảng của 264 doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam, xem xét đồng thời cả yếu tố vĩ mô và vi mô.

2.1. Sự phức tạp của các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ

Theo Mishkin (1996), kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ mô tả quá trình một thay đổi trong công cụ chính sách ảnh hưởng đến sản lượng và giá cả. Kênh lãi suất tác động trực tiếp đến chi phí sử dụng vốn, ảnh hưởng đến quyết định vay để đầu tư. Kênh tín dụng lại tập trung vào khả năng và sự sẵn lòng cho vay của các ngân hàng. Khi chính sách tiền tệ nới lỏng được áp dụng, ngân hàng có nhiều thanh khoản hơn và có thể tăng cường cho vay, thúc đẩy đầu tư. Sự phức tạp nảy sinh khi các kênh này tương tác với nhau và hiệu quả của chúng thay đổi theo từng giai đoạn kinh tế. Ví dụ, trong thời kỳ suy thoái, dù lãi suất giảm, các ngân hàng vẫn có thể e ngại rủi ro và thắt chặt tín dụng.

2.2. Các yếu tố vi mô ảnh hưởng đến hiệu quả chính sách

Không phải tất cả doanh nghiệp đều chịu ảnh hưởng như nhau từ một cú sốc chính sách. Các đặc điểm nội tại tạo ra sự khác biệt lớn. Doanh nghiệp có thanh khoản dồi dào ít phụ thuộc vào nguồn vốn vay bên ngoài, do đó ít bị ảnh hưởng bởi biến động lãi suất. Ngược lại, công ty có đòn bẩy tài chính cao sẽ nhạy cảm hơn với chính sách tiền tệ thắt chặt vì gánh nặng lãi vay tăng lên. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy quy mô, ngành nghề kinh doanh và cơ hội tăng trưởng cũng là những yếu tố quan trọng quyết định mức độ phản ứng của doanh nghiệp, làm cho việc hoạch định một chính sách có tác động đồng đều trở nên khó khăn.

III. Phương pháp luận giải từ Lý thuyết Gia tốc Tài chính

Lý thuyết Gia tốc Tài chính (Financial Accelerator), do Bernanke và Gertler (1989) phát triển, cung cấp một khung lý thuyết vững chắc để giải thích tại sao những cú sốc kinh tế nhỏ có thể được khuếch đại thành những biến động lớn trong hoạt động đầu tư và sản lượng. Cốt lõi của lý thuyết này nằm ở vấn đề thông tin bất cân xứng trên thị trường tín dụng, dẫn đến chi phí sử dụng vốn từ bên ngoài (vay nợ, phát hành cổ phiếu) luôn cao hơn chi phí sử dụng vốn nội bộ (lợi nhuận giữ lại). Khi một cú sốc tiêu cực xảy ra, chẳng hạn như chính sách tiền tệ thắt chặt, giá trị tài sản ròng và tài sản thế chấp của doanh nghiệp giảm xuống. Điều này làm tăng rủi ro trong mắt người cho vay, khiến phí bảo hiểm rủi ro (external finance premium) tăng lên, gây khó khăn cho việc huy động vốn của doanh nghiệp. Kết quả là, doanh nghiệp phải cắt giảm đầu tư, dẫn đến sản lượng sụt giảm, và vòng xoáy này tiếp tục khuếch đại tác động ban đầu. Lý thuyết này đặc biệt hữu ích để giải thích tại sao doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và các công ty có đòn bẩy cao lại dễ bị tổn thương hơn trong các chu kỳ kinh tế.

3.1. Cơ chế khuếch đại cú sốc thông qua thị trường tín dụng

Cơ chế khuếch đại bắt đầu khi một cú sốc vĩ mô (ví dụ: tăng lãi suất) làm suy yếu bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Giá trị tài sản ròng giảm làm giảm khả năng thế chấp và tăng chi phí đại diện (agency costs) trong hợp đồng vay vốn. Các ngân hàng sẽ trở nên thận trọng hơn, yêu cầu tài sản đảm bảo cao hơn hoặc áp đặt lãi suất cao hơn. Điều này trực tiếp làm tăng chi phí sử dụng vốn và hạn chế khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp, buộc họ phải từ bỏ các dự án đầu tư tiềm năng. Sự sụt giảm đầu tư này lại làm giảm tổng cầu, gây áp lực lên doanh thu và lợi nhuận, tiếp tục làm xói mòn giá trị tài sản ròng của doanh nghiệp, tạo ra một vòng luẩn quẩn.

3.2. Tác động bất đối xứng lên các loại hình doanh nghiệp

Một hệ quả quan trọng của Lý thuyết Gia tốc Tài chính là hiệu ứng bất đối xứng. Tác động của các cú sốc tiền tệ không đồng đều giữa các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp niêm yết lớn, có uy tín và tài sản dồi dào thường ít bị ảnh hưởng hơn vì họ có nhiều kênh huy động vốn của doanh nghiệp đa dạng và chi phí đại diện thấp. Ngược lại, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), phụ thuộc nhiều vào vốn vay ngân hàng và có bảng cân đối kế toán yếu hơn, sẽ cảm nhận tác động của chính sách tiền tệ thắt chặt một cách mạnh mẽ hơn. Trong thời kỳ suy thoái, hiện tượng "chuyến bay đến chất lượng" (flight to quality) thường xảy ra, khi dòng vốn tín dụng có xu hướng dịch chuyển từ các doanh nghiệp rủi ro cao sang các doanh nghiệp an toàn hơn, càng làm trầm trọng thêm khó khăn cho các doanh nghiệp yếu thế.

IV. Hướng dẫn phân tích định lượng tác động chính sách tiền tệ

Để lượng hóa tác động của chính sách tiền tệ lên đầu tư của doanh nghiệp, các nghiên cứu học thuật, đặc biệt là các luận văn thạc sĩ kinh tế, thường sử dụng phương pháp phân tích định lượng với dữ liệu bảng (panel data). Phương pháp này cho phép theo dõi một nhóm doanh nghiệp qua nhiều thời kỳ, giúp kiểm soát các đặc điểm không đổi riêng có của từng doanh nghiệp và nắm bắt được các biến động theo thời gian. Luận văn của Lê Hoàng Ân (2015) là một ví dụ điển hình, sử dụng mẫu gồm 264 doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2015. Các mô hình hồi quy phổ biến được áp dụng bao gồm Hồi quy Bình phương Tối thiểu Gộp (Pooled OLS), Hồi quy với Biến giả (LSDV - Fixed Effects) và Hồi quy Bình phương Tối thiểu Hai giai đoạn (2SLS) để khắc phục các vấn đề nội sinh. Việc lựa chọn mô hình và các biến số phù hợp là yếu tố quyết định đến độ tin cậy của kết quả nghiên cứu, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế và kỹ thuật kinh tế lượng.

4.1. Xây dựng mô hình hồi quy OLS LSDV và 2SLS

Việc xây dựng mô hình hồi quy là bước trung tâm trong phân tích định lượng. Mô hình Pooled OLS là cách tiếp cận đơn giản nhất nhưng thường bỏ qua sự khác biệt cố hữu giữa các doanh nghiệp. Mô hình Hiệu ứng Cố định (LSDV) giải quyết vấn đề này bằng cách đưa vào các biến giả cho từng doanh nghiệp và từng thời kỳ, giúp cô lập tác động thực sự của các biến chính sách. Tuy nhiên, khi có sự hiện diện của biến trễ của biến phụ thuộc hoặc các vấn đề nội sinh khác (tương quan hai chiều), mô hình 2SLS trở nên cần thiết. 2SLS sử dụng các biến công cụ (instrumental variables) để loại bỏ sự thiên lệch trong ước lượng, đảm bảo kết quả vững chắc và đáng tin cậy hơn.

4.2. Lựa chọn biến số trong một luận văn thạc sĩ kinh tế

Trong luận văn thạc sĩ kinh tế về chủ đề này, việc lựa chọn biến số cần dựa trên cả lý thuyết và thực tiễn. Biến phụ thuộc thường là tỷ lệ đầu tư (đầu tư/tổng tài sản). Các biến độc lập chính bao gồm các biến chính sách tiền tệ như tăng trưởng cung tiền M2 hoặc tăng trưởng lãi suất cho vay thực tế. Bên cạnh đó, các biến kiểm soát đặc điểm doanh nghiệp là không thể thiếu, bao gồm thanh khoản (dòng tiền/tài sản), đòn bẩy tài chính (nợ/tài sản), quy mô (logarit của tài sản) và cơ hội tăng trưởng (Tobin's Q). Dữ liệu thường được thu thập theo quý để nắm bắt được tính ngắn hạn của các cú sốc chính sách.

V. Top kết quả nghiên cứu Lãi suất Cung tiền và Đầu tư

Nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam của Lê Hoàng Ân (2015) đã mang lại những phát hiện quan trọng về mối quan hệ giữa chính sách tiền tệ và đầu tư của doanh nghiệp. Một trong những kết quả nổi bật nhất là ảnh hưởng của lãi suất đến đầu tư thể hiện mối quan hệ ngược chiều rõ rệt. Khi Ngân hàng Nhà nước thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt bằng cách tăng lãi suất, chi phí vay vốn tăng lên, làm giảm động lực đầu tư của các doanh nghiệp. Ngược lại, chính sách tiền tệ nới lỏng thông qua hạ lãi suất sẽ kích thích hoạt động đầu tư. Tuy nhiên, tác động của chính sách dựa trên cung tiền M2 lại phức tạp hơn. Kết quả cho thấy kênh truyền dẫn chính của cung tiền M2 đến đầu tư không trực tiếp mà thông qua yếu tố Tobin's Q. Điều này hàm ý rằng các doanh nghiệp có giá trị thị trường cao, uy tín tốt sẽ nhạy cảm và hưởng lợi nhiều hơn từ việc nới lỏng cung tiền. Những phát hiện này cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của hiệu ứng "chuyến bay đến chất lượng" và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các đặc điểm vi mô khi phân tích hiệu quả đầu tư.

5.1. Phân tích ảnh hưởng của lãi suất đến đầu tư doanh nghiệp

Kết quả hồi quy từ nghiên cứu cho thấy, sau khi kiểm soát các yếu tố ngành và thời gian, biến tăng trưởng lãi suất cho vay thực có tác động âm và có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ đầu tư của doanh nghiệp niêm yết. Điều này hoàn toàn phù hợp với lý thuyết kinh tế. Lãi suất là một thành phần chính của chi phí sử dụng vốn. Khi lãi suất tăng, các dự án đầu tư có ngưỡng sinh lời thấp sẽ trở nên không còn khả thi (NPV < 0), buộc doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô hoặc trì hoãn các kế hoạch mở rộng. Cơ chế này khẳng định kênh lãi suất là một kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ hiệu quả tại Việt Nam.

5.2. Tác động của cung tiền M2 qua kênh giá trị thị trường

Không giống như lãi suất, tác động trực tiếp của cung tiền M2 lên đầu tư không nhất quán giữa các mô hình. Tuy nhiên, khi đưa vào biến tương tác giữa cung tiền M2 và Tobin's Q (tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách), kết quả trở nên rõ ràng. Mối tương quan này là dương và có ý nghĩa thống kê, cho thấy chính sách tiền tệ nới lỏng (tăng cung tiền) có tác động thúc đẩy đầu tư mạnh mẽ hơn đối với các doanh nghiệp có Tobin's Q cao. Điều này cho thấy thị trường vốn ưu ái các công ty có uy tín và tiềm năng tăng trưởng tốt, giúp họ dễ dàng chuyển hóa lượng tiền dư thừa trong nền kinh tế thành các dự án đầu tư thực.

5.3. Bằng chứng về hiện tượng chuyến bay đến chất lượng

Kết quả nghiên cứu gián tiếp ủng hộ sự tồn tại của hiện tượng "chuyến bay đến chất lượng" (flight to quality) tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hậu khủng hoảng tài chính. Khi chính sách tiền tệ thắt chặt được áp dụng hoặc khi nền kinh tế bất ổn, dòng vốn tín dụng có xu hướng được tái phân bổ từ các doanh nghiệp có rủi ro cao, bảng cân đối yếu sang các doanh nghiệp lớn, uy tín và có giá trị thị trường cao (Tobin's Q cao). Cơ chế này giải thích tại sao các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) thường gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận vốn vay trong giai đoạn kinh tế khó khăn, ngay cả khi chính sách chung không quá thắt chặt.

VI. Kết luận và gợi ý chính sách về tiền tệ và đầu tư

Tổng hợp từ luận văn thạc sĩ kinh tế của Lê Hoàng Ân (2015), có thể kết luận rằng chính sách tiền tệ có tác động đa chiều và phức tạp đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp tại Việt Nam. Kênh lãi suất hoạt động hiệu quả theo hướng ngược chiều, trong khi kênh cung tiền lại truyền dẫn chủ yếu qua các doanh nghiệp có giá trị thị trường cao. Các yếu tố vi mô như thanh khoản và Tobin’s Q đóng vai trò trung gian quan trọng, quyết định mức độ và chiều hướng tác động. Từ những kết quả này, một số gợi ý chính sách được đưa ra. Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét tác động không đồng đều của chính sách lên các nhóm doanh nghiệp khác nhau, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Cần có các giải pháp hỗ trợ tín dụng chuyên biệt để giảm thiểu tác động tiêu cực từ hiện tượng "chuyến bay đến chất lượng". Về hướng nghiên cứu tương lai, việc mở rộng mô hình để bao gồm các yếu tố như lạm phát và đầu tư, tác động của tỷ giá hối đoái, hoặc phân tích riêng cho các ngành kinh tế cụ thể sẽ mang lại những hiểu biết sâu sắc và toàn diện hơn.

6.1. Gợi ý chính sách và hạn chế của mô hình nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách cần nhận thức rằng một chính sách tiền tệ duy nhất có thể tạo ra những kết quả khác biệt lớn giữa các doanh nghiệp. Để thúc đẩy đầu tư một cách công bằng, cần kết hợp chính sách tiền tệ vĩ mô với các chính sách vi mô có mục tiêu, chẳng hạn như các chương trình bảo lãnh tín dụng hoặc quỹ hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Tuy nhiên, cần lưu ý hạn chế của nghiên cứu là chỉ tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết, nhóm doanh nghiệp có đặc thù riêng về quản trị và khả năng tiếp cận vốn. Kết quả có thể không hoàn toàn đại diện cho toàn bộ khu vực doanh nghiệp.

6.2. Hướng phát triển cho các nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo có thể phát triển theo nhiều hướng. Thứ nhất, có thể mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm cả các doanh nghiệp chưa niêm yết và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) để có cái nhìn tổng thể hơn. Thứ hai, việc phân tích sâu hơn về mối quan hệ giữa lạm phát và đầu tư là cần thiết, vì lạm phát kỳ vọng ảnh hưởng lớn đến lãi suất thực và quyết định đầu tư. Thứ ba, trong bối cảnh hội nhập, vai trò của kênh tỷ giá hối đoái đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng là một lĩnh vực đáng quan tâm. Cuối cùng, việc áp dụng các mô hình kinh tế lượng tiên tiến hơn như VAR hoặc SVAR có thể giúp làm rõ hơn mối quan hệ nhân quả và độ trễ trong tác động của chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ HOÀNG ÂN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP - BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ HOÀNG ÂN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP - BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ ĐẠT CHÍ Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015 Lê Hoàng Ân MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Tóm tắt.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Phương pháp nghiên cứu. Cấu trúc bài nghiên cứu. Tổng quan tài liệu. Lý thuyết gia tốc tài chính.

Các nghiên cứu về tác động của chính sách tiền tệ lên đầu tư của doanh nghiệp. Phương pháp nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Mẫu, dữ liệu và kỳ vọng dấu.

Mẫu nghiên cứu. Dữ liệu, mô tả biến và kỳ vọng dấu. Giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS). Phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu với biến giả (Least Square Dummy Variable, LSDV). Phương pháp hồi quy hai giai đoạn (Two Stage least square 2SLS). Kết quả nghiên cứu.

Thống kê mô tả. Tương quan của các biến. Kiểm tra vấn đề đa cộng tuyến. Kết quả hồi quy.

Kết luận nghiên cứu. Một số kiến nghị và gợi ý chính sách. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo. 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế IFS International Financial Statistics Thống kê tài chính quốc tế Phương pháp hồi quy bình phương OLS Ordinary least squares tối thiều Phương pháp hồi quy bình phương LSDV Least Square Dummy Variable tối thiểu với biến giả Phương pháp hồi quy bình phương 2SLS Two Stage least square 2SLS tối thiểu hai giai đoạn Ước lượng không chệch tuyến tính BLUE Best Linear Unbiased Estimator tốt nhất.

CSTT Monetary Policy Chính sách tiền tệ CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng NHNN Ngân hàng nhà nước TCTD Tổ chức tín dụng Vietstock Công ty Cổ Phần Tài Việt DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1. Kết quả thống kê mô tả. Hệ số tương quan giữa các biến. Kết quả hồi quy mối quan hệ giữa đầu tư với các nhóm biến đặc điểm doanh nghiệp và các biến chính sách tiền tệ.

Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền lên đầu tư của doanh nghiệp. Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền lên đầu tư của doanh nghiệp. Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo lãi suất lên đầu tư của doanh nghiệp. Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo lãi suất lên đầu tư của doanh nghiệp.

Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền lên đầu tư của doanh nghiệp (với biến trễ biến phụ thuộc). Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền lên đầu tư của doanh nghiệp (với biến trễ biến phụ thuộc). Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theolãi suất lên đầu tư của doanh nghiệp (với biến trễ biến phụ thuộc). Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theolãi suất lên đầu tư của doanh nghiệp (với biến trễ biến phụ thuộc).

Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền (2SLS). Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền (2SLS). Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo lãi suất (2SLS). Kết quả hồi quy xem xét yếu tố đặc điểm doanh nghiệp ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ theo lãi suất (2SLS).

53 1 Tóm tắt Sử dụng một mẫu nghiên cứu gồm 264 công ty niêm yết thuộc 29 ngành kinh tế khác nhau, kết hợp với các nhân tố vĩ mô tại Việt Nam trong giai đoạn từ Quý I năm 2008 đến Quý II năm 2015, bài nghiên cứu đã tiến hành tìm hiểu mối tương tác giữa chính sách tiền tệ lên đầu tư và những đặc điểm nội tại nào của các doanh nghiệp giúp nó hạn chế được các ảnh hưởng của chính sách tiền tệ lên hoạt động đầu tư của mình. Bài nghiên cứu đã tiến hành xem xét tác động của chính sách tiền tệ theo hai công cụ chính sách riêng biệt là chính sách tiền tệ dựa trên cung tiền và chính sách tiền tệ dựa trên công cụ lãi suất. Các kết quả trong bài nghiên cứu cho thấy yếu tố thanh khoản là yếu tố tác động mạnh mẽ và tích cực lên đầu tư của doanh nghiệp. Khi xem xét đầy đủ các hiệu ứng ngành và thời gian thì chính sách tiền tệ theo lãi suất có tác động ngược chiều đối với hoạt động đầu tư của doanh nghiệp.

Khi lãi suất tăng lên hoạt động đầu tư của doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp, ngược lại, khi áp dụng chính sách tiền tệ mở rộng thì sẽ khuyến khích các doanh nghiệp gia tăng đầu tư. Tuy nhiên, đối với tác động chính sách tiền tệ theo cung tiền lên đầu tư của doanh nghiệp thì kết quả không nhất quán giữa các mô hình, trong một số trường hợp chính sách tiền tệ theo cung tiền có tác động cùng chiều lên đầu tư doanh nghiệp. Nhưng trong một số trường hợp khác, khi yếu tố tương tác giữa Tobin’s Q với cung tiền được đưa vào mô hình thì tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền lên đầu tư là tác động ngược chiều. Điều này được lý giải bởi, yếu tố Tobin Q đã đảo ngược tác động của chính sách tiền tệ theo cung tiền.

Các kết quả trong bài nghiên cứu cũng cho thấy rằng, tại Việt Nam, các nhân tố thanh khoản, cung tiền, hàng tồn kho, đòn bẩy tài chính không truyền dẫn tác động của chính sách tiền tệ lên đầu tư của các doanh nghiệp, mà tác động của chính sách tiền tệ lên đầu tư doanh nghiệp được truyền dẫn thông qua nhân tố Tobin’s Q. Mặc dù vậy tác động của mối tương tác giữa Tobin’s Q đối với từng loại công cụ của chính sách tiền tệ có sự khác biệt. Từ khóa: Chính sách tiền tệ và đầu tư, chính sách tiền tệ, đầu tư, tài chính, khủng khoảng. Lý do chọn đề tài Hiện nay, việc nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư, đặc biệt là hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp luôn là vấn đề được quan tâm tại tất cả các quốc gia trên thế giới.

Trên phương diện vi mô, hoạt động đầu tư là một trong những quyết định có ý nghĩa chiến lược đối với doanh nghiệp, quyết định đến sự hình thành, phát triển và khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Đầu tư không những tác động đến hiệu quả sản xuất kinh doanh mà còn là nhân tố chính làm gia tăng giá trị của doanh nghiệp. Sự sụt giảm trong chi tiêu đầu tư ở thời điểm hiện tại sẽ làm giảm sản lượng và dòng tiền của công ty trong giai đoạn tiếp theo. Để đáp ứng mục tiêu tối đa hoá giá trị tài sản của chủ sở hữu, doanh nghiệp cần có chiến lược trong việc tìm kiếm và lựa chọn các dự án đầu tư hiệu quả.

Trên phương diện vĩ mô một nền kinh tế, đầu tư có tác động trực tiếp đối với tăng trưởng và phát triển của một nền kinh tế, đầu tư là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu, nó tác động trực tiếp đến tổng cầu trong ngắn hạn. Trong trường hợp tổng cung chưa thay đổi thì sự tăng lên của đầu tư sẽ làm cho tổng cầu của nền kinh tế tăng lên. Khi đó sẽ làm cho quy mô sản lượng cân bằng thay đổi trong ngắn hạn. Mặt khác, đầu tư còn tác động lên tổng cung dài hạn.

Đầu tư là yếu tố quan trọng thúc đẩy năng lực sản xuất mới tăng thêm, làm gia tăng năng lực sản xuất, cung ứng các sản phẩm vật chất, dịch vụ cho nền kinh tế, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển giao công nghệ, từ đó tạo đà cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế. Tại Việt Nam, trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, hoạt động đầu tư của doanh nghiệp chịu tác động không chỉ bởi những yếu tố xuất phát từ những đặc điểm nội tại của doanh nghiệp mà còn chịu tác động mạnh bởi nhân tố bên ngoài, trong đó tác động của chính sách tiền tệ cũng là một yếu tố quan trọng cần được quan tâm trong việc gia tăng hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung. Chính sách tiền tệ được xem là một công cụ chính sách quan trọng tác động đến nền kinh tế. Chính sách tiền tệ có thể nói là có tác động mạnh mẽ tới nền kinh tế nói chung và thị trường tài chính nói riêng so với nhiều chính sách kinh tế vĩ mô khác, đặc biệt là trong ngắn hạn.

Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ mô tả quá trình mà chính sách tiền tệ ảnh 3 hưởng đến các biến số vĩ mô trọng yếu như tổng tiêu dùng, giá cả, đầu tư và sản lượng.