Tài liệu: Tài liệu luận văn các giải pháp nhằm nâng cao giá trị gia tăng

Tìm hiểu các giải pháp hiệu quả giúp nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Tài liệu luận văn phân tích chi tiết phương pháp tối ưu hóa lợi nhuận.

Trường đại học

Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Chuyên ngành

Thương mại

Tác giả

Ẩn danh

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sỹ

2009

128

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG HÀNG HOÁ NÔNG SẢN XUẤT KHẨU

1.1. Giá trị gia tăng và nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa

1.1.1. Giá trị hàng hoá

1.1.2. Giá Trị Gia Tăng (VA)

1.1.2.1. Giá trị gia tăng nội sinh (Endogennous Added)

1.1.2.2. Giá trị gia tăng ngoại sinh (Exogenuos Added Value)

1.1.2.3. Nâng cao giá trị gia tăng ( ΔVA )

1.1.3. Giá trị gia tăng và chi phí cơ hội trong chuỗi giá trị

1.1.4. Giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu

1.2. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu

1.2.1. Xác định giá trị gia tăng (VA) nội sinh

1.2.1.1. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu sản xuất

1.2.1.2. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu chế biến

1.2.2. Xác định giá trị gia tăng ngoại sinh (căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu xuất khẩu)

1.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu

1.3.1. Nhân tố làm tăng giá trị gia tăng nội sinh

1.3.1.1. Tăng doanh thu sản xuất nông sản xuất khẩu

1.3.1.2. Giảm chi phí trung gian

1.3.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao giá trị gia tăng ngoại sinh

1.3.2.1. Chất lượng sản phẩm

1.3.2.2. Nhân tố thời gian xuất hiện trên thị trường quốc tế

1.3.2.3. Nhân tố không gian cung cấp hàng hoá nông sản

1.3.2.4. Nhân tố chất lượng dịch vụ, phục vụ

1.3.2.5. Yếu tố chất lượng thương hiệu

1.4. Kinh nghiệm của một số nước trong việc nâng cao giá trị hàng hoá nông sản xuất khẩu

1.4.1. Kinh nghiệm Thái Lan trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa lúa gạo xuất khẩu

1.4.1.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất, chế biến

1.4.1.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu

1.4.2. Kinh nghiệm Brazil trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa cà phê xuất khẩu

1.4.2.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất, chế biến

1.4.2.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu

1.4.3. Kinh nghiệm từ Thái Lan trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa cao su xuất khẩu

1.4.3.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất chế biến

1.4.3.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu

1.4.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

1.4.4.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất, chế biến

1.4.4.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu

1.5. Kết luận chương 1

2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁ TRỊ GIA TĂNG MỘT SỐ HÀNG NÔNG SẢN CHỦ LỰC XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN GIA NHẬP WTO

2.1. Đặc điểm hàng nông sản chủ lực của việt nam

2.1.1. Khái quát về sản lượng hàng nông sản xuất khẩu

2.1.2. Đặc điểm của 3 mặt hàng nông sản chủ lực

2.1.2.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.1.2.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.1.2.3. Đối với mặt hàng cao su

2.2. Khái quát về thực trạng sản xuất hàng nông sản chủ lực (giai đoạn 2000 – 2008)

2.2.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.2.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.2.3. Đối với mặt hàng cao su

2.3. Khái quát về thực trạng chế biến hàng nông sản chủ lực (giai đoạn 2000 – 2008)

2.3.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.3.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.3.3. Đối với mặt hàng cao su

2.4. Khái quát về thực trạng xuất khẩu hàng nông sản chủ lực (giai đoạn 2000 – 2008)

2.4.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.4.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.4.3. Đối với mặt hàng cao su

2.5. Thực trạng việc nâng cao giá trị gia tăng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu hàng nông sản chủ lực

2.5.1. Thực trạng về giá trị gia tăng trong hoạt động sản xuất hàng nông sản chủ lực

2.5.1.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.5.1.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.5.1.3. Đối với mặt hàng cao su

2.5.2. Thực trạng về giá trị gia tăng trong hoạt động chế biến hàng nông sản chủ lực

2.5.2.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.5.2.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.5.2.3. Đối với mặt hàng cao su

2.5.3. Thực trạng về giá trị gia tăng trong hoạt động xuất khẩu hàng nông sản chủ lực

2.5.3.1. Đối với mặt hàng lúa gạo

2.5.3.2. Đối với mặt hàng cà phê

2.5.3.3. Đối với mặt hàng cao su

2.6. Những nhân tố tác động đến giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh của hàng hóa nông sản xuất khẩu trong điều kiện gia nhập WTO

2.6.1. Các nhân tố tác động đến giá trị gia tăng nội sinh

2.6.1.1. Tác động theo hướng có lợi

2.6.1.2. Tác động theo hướng bất lợi

2.6.2. Các nhân tố tác động đến giá trị gia tăng ngoại sinh

2.6.2.1. Tác động theo hướng có lợi

2.6.2.2. Tác động theo hướng bất lợi

2.7. Kết luận chương 2

3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG CHO HÀNG HOÁ NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015

3.1. Các giải pháp ở tầm vi mô

3.1.1. Nâng cao chất lượng nông sản

3.1.2. Hạ thấp chi phí sản xuất nông sản

3.2. Các giải pháp ở tầm vĩ mô

3.2.1. Các giải pháp trực tiếp

3.2.1.1. Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng của lúa gạo

3.2.1.2. Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng của cà phê

3.2.1.3. Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng của cao su

3.2.2. Các giải pháp gián tiếp

3.2.2.1. Giải pháp về tổ chức chỉ đạo, quản lý nhà nước, đầu tư, tài chính và tín dụng đối với từng ngành hàng

3.2.2.2. Giải pháp về đất trồng lúa, cà phê, cao su

3.2.2.3. Giải pháp về thị trường

3.2.2.3.1. Về thị trường trong nước

3.2.2.3.2. Về thị trường ngoài nước

3.2.2.4. Giải pháp về khoa học kỹ thuật và công nghệ

3.2.2.5. Giải pháp về nguồn nhân lực

3.2.2.6. Giải pháp về phát triển hệ thống cảng biển ở Đồng Bằng Sông Cửu Long

3.2.2.6.1. Đối với Nhà nước

3.2.2.6.2. Đối với các bộ, ngành

3.2.2.6.3. Đối với các hiệp hội ngành hàng

3.3. Kết luận chương 3

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ Sở Lý Luận Về Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Hàng Nông Sản Xuất Khẩu

Giá trị gia tăng là một khái niệm quan trọng trong kinh tế học, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Nâng cao giá trị gia tăng không chỉ giúp tăng lợi nhuận mà còn nâng cao tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Giá trị gia tăng nội sinh được tạo ra từ quá trình sản xuất, chế biến trong nước, trong khi giá trị gia tăng ngoại sinh phát sinh từ khâu xuất khẩu, tiếp thị và dịch vụ. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị gia tăng là nền tảng để xây dựng các giải pháp hiệu quả nhằm cải thiện hiệu suất kinh tế cho các sản phẩm nông sản chủ lực của Việt Nam trong bối cảnh gia nhập WTO.

1.1. Giá Trị Gia Tăng Nội Sinh Và Ngoại Sinh

Giá trị gia tăng nội sinh được hình thành từ các hoạt động sản xuất và chế biến tại địa phương, bao gồm tăng doanh thu sản xuất và giảm chi phí trung gian. Giá trị gia tăng ngoại sinh phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, thương hiệu, dịch vụ khách hàng và vị trí địa lý. Hai loại giá trị này cần phải được phát triển song song để tối đa hóa lợi ích kinh tế cho các doanh nghiệp nông sản.

1.2. Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Trị Gia Tăng

Các nhân tố chính bao gồm: tăng doanh thu sản xuất, giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu mạnh, và phát triển dịch vụ xuất khẩu chuyên nghiệp. Mỗi nhân tố đều đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa nông sản và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

II. Thực Trạng Giá Trị Gia Tăng Hàng Nông Sản Chủ Lực Việt Nam

Trong giai đoạn 2000-2008, ba mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam bao gồm lúa gạo, cà phê và cao su đã có những biến động đáng kể. Tuy nhiên, giá trị gia tăng của các mặt hàng này vẫn còn thấp so với các nước cùng khu vực. Theo dữ liệu, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu các sản phẩm thô sơ và sản phẩm chế biến cơ bản, chưa phát triển đủ các sản phẩm cao cấp. Các yếu tố như thiếu công nghệ hiện đại, đầu tư không đủ vào chế biến hàng nông sản, và hạ tầng xuất khẩu còn yếu kém đều làm hạn chế giá trị gia tăng của các mặt hàng này.

2.1. Thực Trạng Sản Xuất Lúa Gạo Cà Phê Và Cao Su

Việt Nam hiện là một trong những nước sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới, nhưng hầu hết xuất khẩu dưới dạng gạo thô. Đối với cà phê, Việt Nam cũng là nhà xuất khẩu lớn nhưng chủ yếu là cà phê hạt chưa rang, nguyên liệu. Cao su Việt Nam cũng được xuất khẩu chủ yếu ở dạng nguyên liệu, chưa chế biến hoàn toàn.

2.2. Nhân Tố Tác Động Đến Giá Trị Gia Tăng Trong Điều Kiện WTO

Gia nhập WTO mang lại cơ hội mở rộng thị trường nhưng cũng tạo ra thách thức cạnh tranh. Nhân tố tác động theo hướng có lợi bao gồm truy cập dễ dàng vào thị trường quốc tế và xóa bỏ rào cản thuế. Tuy nhiên, nhân tố bất lợi là cạnh tranh gay gắt từ các nước khác, đòi hỏi nâng cao chất lượng và tiêu chuẩn quốc tế.

III. Các Giải Pháp Ở Tầm Vi Mô Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng

Các giải pháp nâng cao giá trị gia tăng ở cấp độ vi mô tập trung vào cải thiện hoạt động của các doanh nghiệp nông sản. Thứ nhất, nâng cao chất lượng nông sản thông qua áp dụng công nghệ canh tác hiện đại, sử dụng giống cây trồng chất lượng cao, và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Thứ hai, hạ thấp chi phí sản xuất nông sản bằng cách tối ưu hóa sử dụng đầu vào, cơ giới hóa sản xuất, và phát triển chuỗi cung ứng hiệu quả. Các doanh nghiệp cần phải đầu tư vào nghiên cứu phát triển, huấn luyện nhân lực, và áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm Nông Sản

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như GAP (Good Agricultural Practices), chứng nhận GLOBALG.A.P, và hệ thống truy xuất nguồn gốc là cần thiết. Doanh nghiệp nên đầu tư vào công nghệ chế biến tiên tiến, bao gồm bảo quản lạnh, sơ chế và đóng gói nhựa cao cấp để tăng giá trị sản phẩm.

3.2. Giảm Chi Phí Sản Xuất Và Tối Ưu Hiệu Quả

Giảm chi phí có thể thực hiện qua cơ giới hóa sản xuất, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hiệu quả, và phát triển kinh tế nông nghiệp quy mô lớn. Sử dụng năng lượng tái tạo và thực hành nông nghiệp bền vững cũng giúp nâng cao giá trị gia tăng trong dài hạn.

IV. Các Giải Pháp Ở Tầm Vĩ Mô Và Chiến Lược Phát Triển Đến 2015

Các giải pháp tầm vĩ mô liên quan đến sự can thiệp của nhà nước và chiến lược phát triển ngành nông sản trên toàn quốc. Chính phủ cần phải xây dựng cơ sở hạ tầng hiệu quả, bao gồm các cảng biển hiện đại, kho lạnh và trung tâm chế biến nông sản. Cần phải có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ vừa để áp dụng công nghệ mới và tiếp cận thị trường quốc tế. Phát triển các vùng sản xuất nông sản chuyên biệt, khuyến khích hợp tác xã và liên kết sản xuất - tiêu thụ sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Đồng thời, cần tăng cường nghiên cứu khoa học, xây dựng thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm nông sản Việt Nam.

4.1. Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Lúa Gạo

Tập trung vào phát triển sản phẩm gạo thơm, gạo hữu cơ, gạo bổ dưỡng cao. Xây dựng các nhà máy chế biến gạo hiện đại, áp dụng công nghệ xay lúa hiện đại, và đóng gói sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm gạo Việt Nam như "Gạo Jasmine Việt Nam" trên thị trường quốc tế.

4.2. Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Cà Phê Và Cao Su

Phát triển sản phẩm cà phê rang xay, cà phê pha liền, cà phê hòa tan với công thức độc đáo. Đối với cao su, chuyển từ xuất khẩu cao su thô sang các sản phẩm cao su ngoài lẻn và sản phẩm dẻo có giá trị cao hơn. Hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài để chuyển giao công nghệ chế biến tiên tiến.

Tóm tắt và mô tả trên trang này được tạo với sự hỗ trợ của AI. Nếu bạn thấy nội dung không chính xác hoặc có vấn đề, vui lòng Báo lỗi nội dung.

22/12/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Tài liệu luận văn các giải pháp nhằm nâng cao giá trị gia tăng một số mặt hàng

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000 - 2008, nông nghiệp Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 4,3%/năm, đóng góp từ 20% đến 25% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Ba mặt hàng nông sản chiến lược gồm lúa gạo, cà phê và cao su liên tục xác lập vị thế trong nhóm dẫn đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu. Cụ thể, đến năm 2008, sản lượng xuất khẩu lúa gạo đạt trên 4,7 triệu tấn, cà phê đạt trên 1,05 triệu tấn và sản lượng mủ cao su khô đạt 659,6 nghìn tấn. Tuy nhiên, giá trị gia tăng thu về trên mỗi đơn vị nông sản xuất khẩu vẫn ở mức rất khiêm tốn do cơ cấu hàng hóa chủ yếu tồn tại dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế cấp thấp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích thực trạng tạo lập giá trị gia tăng trong toàn bộ chuỗi ngành hàng nông sản xuất khẩu, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn gây xói mòn giá trị kinh tế. Mục tiêu cụ thể là làm rõ thực trạng sản xuất, chế biến và xuất khẩu của ba ngành hàng chủ lực; xác định các nhân tố tác động đến giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao giá trị gia tăng hàng nông sản xuất khẩu trong bối cảnh Việt Nam hội nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 mặt hàng lúa gạo, cà phê và cao su trên phạm vi cả nước trong giai đoạn 2000 - 2008, trong đó trọng điểm là Đồng bằng sông Cửu Long (chiếm 52,05% diện tích lúa cả nước), vùng Tây Nguyên (chiếm 86,13% diện tích cà phê) và vùng Đông Nam Bộ (chiếm trên 53% diện tích cao su). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi cung cấp luận cứ định lượng giúp giảm tổn thất sau thu hoạch từ mức 12% - 16% xuống dưới 8% và thu hẹp khoảng cách chênh lệch giá xuất khẩu từ 20 - 90 USD/tấn so với các đối thủ cạnh tranh quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học kinh điển và hiện đại, bao gồm lý thuyết giá trị thặng dư của Karl Marx (cấu trúc giá trị c + v + m), lý thuyết chi phí sản xuất cổ điển của David Ricardo và lý thuyết độ thỏa dụng biên của Alfred Marshall. Đặc biệt, mô hình chuỗi giá trị (Value Chain) của Michael Porter và Hệ thống Tài khoản Quốc gia (SNA) do Liên Hợp Quốc ban hành được sử dụng làm khung phân tích chủ đạo.

Theo Hệ thống Tài khoản Quốc gia, tổng giá trị sản xuất (GO) của một đơn vị sản phẩm được cấu thành từ hai bộ phận: chi phí trung gian (IC) và giá trị gia tăng (VA) theo công thức $GO = IC + VA$. Đề tài chuẩn hóa 4 khái niệm khoa học cốt lõi:

Giá trị gia tăng nội sinh: Lượng giá trị mới được hình thành trực tiếp trong các công đoạn sản xuất canh tác và chế biến công nghiệp, bao gồm 6 cấu phần: tiền công lao động, tiền thuê đất, lãi vay vốn, khấu hao tài sản cố định, thuế kinh doanh và lợi nhuận thuần.
Giá trị gia tăng ngoại sinh: Phần giá trị tăng thêm được tạo ra trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ xuất khẩu nhờ khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường, định vị thương hiệu và thời điểm cung ứng.
Chi phí trung gian (IC): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ tiêu hao trong quá trình tạo ra sản phẩm (không bao gồm khấu hao tài sản cố định).
Chi phí cơ hội trong chuỗi giá trị: Chi phí phát sinh khi bổ sung thêm các công đoạn chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị kinh tế của nông sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa trong chuỗi thời gian 9 năm (2000 - 2008), được thu thập từ Niên giám Thống kê, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), Tổng cục Hải quan và Trung tâm Thông tin Nông nghiệp Nông thôn (AGROINFO).

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp phương pháp phân tích ngành sản phẩm (filière analysis), thống kê mô tả, so sánh tỷ trọng và hạch toán kinh tế chuỗi giá trị. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ số liệu tổng hợp của 3 ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ lực, chiếm trên 60% tổng kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp cả nước, đồng thời phân tích cơ cấu hoạt động của 132 nhà máy chế biến cao su và hệ thống xay xát lúa gạo tại các tỉnh Nam Bộ.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích ngành hàng là vì phương pháp này cho phép bóc tách chi tiết từng mắt xích hình thành chi phí trung gian và giá trị gia tăng ở mỗi tác nhân tham gia (nông dân, thương lái, nhà máy chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu). Từ đó, nghiên cứu đánh giá chính xác nguyên nhân làm suy giảm biên lợi nhuận và nhận diện cơ hội gia tăng giá trị theo từng công đoạn cụ thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tăng trưởng sản xuất và năng suất vượt trội nhưng chưa gắn liền với giá trị kinh tế. Trong giai đoạn 2000 - 2008, sản lượng lúa cả nước tăng từ 32,52 triệu tấn lên 38,72 triệu tấn (tăng 19,05%), năng suất bình quân đạt 5,3 tấn/ha/vụ. Năng suất cà phê Việt Nam đạt 1,9 tấn/ha năm 2008, cao nhất thế giới và vượt qua cả Brazil hay Colombia, đưa sản lượng vượt 1,05 triệu tấn (tăng gấp 4,8 lần so với năm 1995). Diện tích cao su tăng 53,2% từ 412 nghìn ha lên 631,5 nghìn ha, năng suất đạt 1,65 tấn/ha, đưa Việt Nam lên vị trí thứ 2 thế giới về năng suất và thứ 4 về sản lượng mủ thiên nhiên.

Thứ hai, khâu chế biến còn yếu kém khiến giá trị gia tăng nội sinh bị thất thoát lớn. Tổn thất sau thu hoạch đối với lúa gạo ở mức 12% - 16%, trong đó khâu phơi sấy, bảo quản và xay xát chiếm tới 68% - 70% tổng lượng hao hụt. Tỷ lệ gạo nguyên hạt sau chế biến chỉ đạt 42% - 48%, và có đến 80% sản lượng lúa do các cơ sở tư nhân quy mô nhỏ xay xát gia công. Đối với cao su, hơn 90% sản lượng xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô sơ chế (cao su khối SVR chiếm 64%, riêng dòng SVR 3L chiếm 44%), các sản phẩm chế biến sâu như săm lốp chỉ đem về 150 triệu USD (chiếm 11% doanh thu). Đối với cà phê, có 65% sản lượng thuộc loại II với tỷ lệ hạt đen vỡ 5% và độ ẩm 13% do chủ yếu sử dụng công nghệ chế biến khô thủ công.

Thứ ba, giá trị gia tăng ngoại sinh bị suy giảm do hạn chế về chất lượng và thương hiệu. Năm 2008, kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt kỷ lục 2,111 tỷ USD (tăng 4,21 lần so với năm 2000), song 90% sản lượng vẫn tiêu thụ qua mạng lưới thương lái trung gian và xuất khẩu dạng nhân xô không thương hiệu. Giá gạo xuất khẩu 5% tấm của Việt Nam luôn thấp hơn gạo Thái Lan từ 10 - 20 USD/tấn trong năm 2007 và từ 20 - 90 USD/tấn trong năm 2008.

Thảo luận kết quả

Thực trạng giá trị gia tăng thấp xuất phát từ việc chi phí trung gian (IC) ở khâu sản xuất bị đẩy lên cao do lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật và tỷ lệ hao hụt vận chuyển lớn. Mặt khác, việc thiếu liên kết dọc giữa doanh nghiệp chế biến và người nông dân dẫn đến nguồn nguyên liệu đầu vào không đạt chuẩn đồng nhất.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Brazil đã xây dựng Hợp tác xã cà phê Cooxupe với 12.000 thành viên (chiếm 35% tổng sản lượng quốc gia) kết hợp hệ thống nghiên cứu Embrapa để chuẩn hóa kỹ thuật và kiểm soát nguồn cung. Trong khi đó, Thái Lan quy hoạch vùng chuyên canh lúa tập trung tại các tỉnh Phatthalung, Songkhla và đầu tư hệ thống cảng chuyên dùng cho xuất khẩu nông sản. Sự chênh lệch này giải thích vì sao nông sản Việt Nam dù có năng suất hàng đầu nhưng giá trị thu về lại thua thiệt.

Sự bất cập trong chuỗi giá trị được mô tả sinh động qua các bảng thống kê cơ cấu chủng loại xuất khẩu và biểu đồ so sánh biến động kim ngạch giai đoạn 2000 - 2008. Các dữ liệu cho thấy đường tăng trưởng về sản lượng vật chất có hệ số góc lớn hơn hẳn đường gia tăng giá trị kim ngạch thực nhận. Điều này chứng minh mô hình phát triển nông nghiệp chủ yếu dựa trên mở rộng quy mô diện tích và khai thác tài nguyên thô đã chạm ngưỡng giới hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Hệ thống giải pháp nâng cao giá trị gia tăng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam đến năm 2015 được thiết kế đồng bộ theo 4 định hướng hành động:

Hiện đại hóa công nghệ chế biến và hạ tầng bảo quản sau thu hoạch: Nâng cấp hệ thống lò sấy tầng sôi, kho dự trữ đạt chuẩn quốc tế tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Mục tiêu định lượng: Cắt giảm tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch lúa gạo xuống dưới 8%, nâng tỷ lệ thu hồi gạo nguyên hạt lên trên 55%, đồng thời tăng tỷ trọng cao su chế biến sâu lên 25% - 30% tổng kim ngạch vào năm 2015. Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp chế biến xuất khẩu, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam phối hợp Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
Quy hoạch vùng sản xuất tập trung gắn tiêu chuẩn chất lượng cao: Thiết lập các vùng chuyên canh lúa thơm xuất khẩu và chuyển đổi cơ cấu cà phê theo tiêu chuẩn GAP, SPS và chứng nhận ISO. Mục tiêu định lượng: Nâng tỷ lệ diện tích cà phê đạt tiêu chuẩn xuất khẩu loại I lên trên 70%, đồng nhất độ ẩm dưới 12,5% trước năm 2013. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân các tỉnh vùng Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và các Viện Nghiên cứu Nông nghiệp.
Cắt giảm chi phí trung gian thông qua liên kết chuỗi cung ứng: Xây dựng các hợp tác xã kiểu mới liên kết trực tiếp giữa hộ nông dân với doanh nghiệp xuất khẩu, hạn chế khâu thu gom tự phát. Mục tiêu định lượng: Giảm từ 15% đến 20% chi phí trung gian (IC) lưu thông, tăng thu nhập thực tế cho người trồng trọt từ năm 2011 đến 2015. Chủ thể thực hiện: Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Hiệp hội VICOFA và Liên minh Hợp tác xã.
Xây dựng thương hiệu quốc gia và nâng cấp hạ tầng logistics cảng biển: Đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý, quảng bá thương hiệu nông sản trên thị trường quốc tế, đầu tư hoàn thiện luồng tàu và cụm cảng nước sâu vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Mục tiêu định lượng: Thu hẹp chênh lệch giá gạo xuất khẩu với Thái Lan xuống dưới 10 USD/tấn và đạt 40% sản lượng xuất khẩu có nhãn hiệu thương mại riêng đến năm 2015. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Giao thông Vận tải và các hiệp hội ngành hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cán bộ tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương và Sở Nông nghiệp các tỉnh có căn cứ thực chứng để xây dựng quy hoạch nông nghiệp bền vững, điều chỉnh chính sách tín dụng và quản lý xuất nhập khẩu phù hợp với quy định WTO.
Lãnh đạo doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nông sản: Cung cấp phương pháp bóc tách cơ cấu chi phí trung gian (IC) và giá trị gia tăng (VA) để tái cấu trúc quy trình công nghệ, giảm hao hụt phơi sấy và định hình chiến lược đầu tư chế biến sâu có thương hiệu riêng.
Chuyên gia nghiên cứu, giảng viên và học viên sau đại học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về giá trị gia tăng nội sinh - ngoại sinh kết hợp phương pháp phân tích ngành hàng (filière), làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về thương mại nông sản và chuỗi cung ứng quốc tế.
Ban quản trị hợp tác xã và tổ chức khuyến nông: Ứng dụng các bài học kinh nghiệm từ mô hình hợp tác xã của Brazil và Thái Lan nhằm liên kết các nông hộ nhỏ lẻ, kiểm soát quy trình canh tác và nâng cao năng lực đàm phán giá bán trực tiếp với các đơn vị thu mua xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Giá trị gia tăng nội sinh của hàng nông sản được cấu thành từ những yếu tố nào?
Giá trị gia tăng nội sinh được xác định bằng tổng giá trị sản xuất trừ đi chi phí trung gian ($VA = GO - IC$) trong khâu canh tác và chế biến. Cấu phần này bao gồm 6 yếu tố: tiền lương người lao động, tiền thuê đất, lãi suất tiền vay, khấu hao tài sản cố định, thuế kinh doanh và lợi nhuận thuần của cơ sở sản xuất.

Tại sao giá gạo xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007 - 2008 thấp hơn Thái Lan từ 20 đến 90 USD/tấn?
Nguyên nhân chủ yếu do chất lượng chế biến chưa cao với tỷ lệ gạo nguyên hạt chỉ đạt 42% - 48% và có tới 80% sản lượng do các cơ sở tư nhân nhỏ lẻ xay xát thiếu đồng bộ lò sấy, kho bãi. Ngoài ra, gạo Việt Nam phần lớn xuất khẩu không thương hiệu vào các thị trường có khả năng chi trả trung bình.

Mô hình hợp tác xã Cooxupe của Brazil đem lại bài học gì cho ngành cà phê Việt Nam?
Hợp tác xã Cooxupe quy tụ 12.000 thành viên (70% là nông trại nhỏ), đảm bảo thu mua và kiểm soát 35% sản lượng cà phê cả nước theo tiêu chuẩn đồng nhất. Bài học cho Việt Nam là phải tổ chức lại mạng lưới nông hộ thành hợp tác xã quy mô lớn nhằm xóa bỏ sự phụ thuộc vào 90% thương lái thu gom trung gian.

Điểm nghẽn lớn nhất trong chuỗi giá trị ngành cao su xuất khẩu Việt Nam là gì?
Điểm nghẽn cốt lõi là cơ cấu chế biến mất cân đối khi 76 nhà máy tư nhân chiếm 57,6% tổng số cơ sở nhưng công suất chỉ đạt 3.693 tấn/nhà máy với công nghệ lạc hậu. Hậu quả là hơn 90% sản lượng cao su xuất khẩu ở dạng nguyên liệu thô SVR 3L, trong khi sản phẩm chế biến sâu chỉ chiếm 11% doanh thu.

Doanh nghiệp cần làm gì để tối ưu hóa giá trị gia tăng ngoại sinh khi xuất khẩu nông sản?
Doanh nghiệp cần đầu tư thiết kế bao bì, đăng ký nhãn hiệu quốc tế, rút ngắn thời gian giao hàng và chủ động tham gia các sàn giao dịch hàng hóa kỳ hạn. Việc thiết lập mạng lưới phân phối trực tiếp tại các thị trường cao cấp như EU và Hoa Kỳ sẽ giúp hiện thực hóa giá trị gia tăng ngoại sinh cao hơn.

Kết luận

Luận văn hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh trong ngành nông sản theo chuẩn Hệ thống Tài khoản Quốc gia (SNA) và chuỗi giá trị Michael Porter.
Phân tích thực chứng giai đoạn 2000 - 2008 khẳng định lúa gạo, cà phê và cao su đạt năng suất và sản lượng hàng đầu thế giới nhưng giá trị gia tăng thấp do hạn chế về công nghệ chế biến và thương hiệu.
Đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc từ mô hình liên kết hợp tác xã quy mô lớn của Brazil và hệ thống logistics xuất khẩu chuyên dụng của Thái Lan.
Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược từ vi mô đến vĩ mô nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 8% và nâng cao tỷ trọng hàng chế biến sâu đến năm 2015.
Cung cấp cơ sở khoa học xác thực giúp chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp Việt Nam từ mở rộng số lượng sang gia tăng giá trị chất lượng trong kỷ nguyên WTO.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp xuất khẩu và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để tiếp cận hệ thống dữ liệu thống kê chi tiết và ứng dụng hiệu quả các khuyến nghị chính sách vào thực tiễn ngành hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề ở trên, giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu được xác định từ hai phần tách biệt là giá trị gia tăng nội sinh và giá trị gia tăng ngoại sinh. Xác định giá trị gia tăng (VA) nội sinh Trên thực tế giá trị gia tăng nội sinh của hàng hoá nông sản xuất khẩu được tạo nên từ khâu sản xuất nông sản và khâu chế biến nông sản. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng ta đề cập vào những căn cứ để xác định giá trị gia tăng của các sản phẩm gạo, cà phê, cao su. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu sản xuất Về nguyên tắc, giá trị gia tăng hàng hoá nông sản ở khâu sản xuất được xác định từ: (1) Tổng giá trị sản xuất nông sản: Tổng giá trị sản xuất nông sản được tính căn cứ vào doanh thu thực tế của người sản xuất nông sản và điều này phụ thuộc vào: sản lượng nông sản sản xuất dành cho xuất khẩu trực tiếp hoặc chuyển qua chế biến xuất khẩu và giá của đơn vị hàng hoá nông sản.

Giá để tính là giá bán thực tế hàng hoá nông sản cho các đơn vị chế biến hoặc giá bán cho các tổ chức xuất khẩu hàng hoá. Cụ thể: Doanh thu tiêu thụ sản phẩm = Sản lượng sản phẩm x giá bán thực tế Footer Page 21 of 21. Header Page 22 of 21. -9- (2) Các chi phí trung gian của quá trình sản xuất: bao gồm những chi phí vật chất và dịch vụ trong quá trình sản xuất sản phẩm nông sản.

Cụ thể: - Đối với sản phẩm cao su, lúa gạo, cà phê, chi phí trung gian bao gồm: + Các chi phí vật chất như: giống cây trồng các loại, phân hữu cơ, phân hoá học, vôi bón ruộng, thuốc trừ sâu bệnh, thuốc thú y, nhiên liệu, điện, vật liệu, dụng cụ nhỏ, chi phí sửa chữa thường xuyên tài sản cố định. + Chi phí dịch vụ gồm: thuê cày bừa máy, bảo hiểm cây trồng, thuỷ lợi phí nhà nước, thuỷ nông nội đồng. Các khoản chi phí trung gian đều tính theo giá mua cụ thể của các hàng hoá trung gian và các chi phí trung gian này phải được tính trong giá thành sản xuất. Từ phân tích trên, giá trị gia tăng hàng hoá nông sản ở khâu sản xuất được xác định bằng: (1) – (2).

Như vậy, căn cứ trên để xác định giá trị gia tăng hàng hoá nông sản ở khâu sản xuất là: (a) Cơ cấu chủng loại hàng hoá nông sản sản xuất dành cho xuất khẩu; (b) Quy mô sản lượng sản xuất của từng loại sản phẩm được xuất khẩu trực tiếp hoặc được thu mua cho chế biến phục vụ xuất khẩu; (c) Danh mục và lượng hàng hoá trung gian tiêu dùng vào sản xuất hàng hoá nông sản xuất khẩu; (d) Giá các hàng hoá trung gian: giá thực tế mà đơn vị sản xuất nông sản phải mua vào; (e) Giá bán hàng hoá nông sản: giá bán thực tế của các cơ sở sản xuất nông sản cho các cơ sở chế biến hoặc cho các cơ sở xuất khẩu. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu chế biến. Công thức chung để xác định giá trị gia tăng là: Giá trị gia tăng Giá trị sản xuất Chi phí trung gian chế biến nông sản = sản phẩm chế biến - sản phẩm chế biến (1) Giá trị sản xuất bao gồm: giá trị chế biến (không bao gồm giá trị nông sản thô), giá trị có tính chất công nghiệp, giá trị nguyên vật liệu (giá trị nông sản thô đem đi chế biến) (2) Chi phí trung gian sản phẩm nông sản chế biến là một bộ phận cấu thành giá trị sản xuất của sản phẩm nông sản chế biến, bao gồm: chi phí thường xuyên về vật chất như nguyên vật liệu (nông sản thô), nguyên liệu, động lực và chi phí dịch vụ được sử dụng trong quá trình sản xuất ra giá trị sản phẩm nông sản chế biến. Từ những phân tích trên, để xác định được giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu trong khâu chế biến, phải căn cứ vào: (a) Các chủng loại hàng hoá nông sản chế biến để xuất khẩu; (b) Giá thu mua hàng hoá nông sản thô thực tế của cơ sở chế biến Footer Page 22 of 21.

Header Page 23 of 21. - 10 - với tư cách là đầu vào của quá trình chế biến; (c) Các chi phí trung gian khác dùng để thực hiện khâu chế biến nông sản; (d) Giá bán thực tế hàng hoá nông sản đã chế biến của các đơn vị công nghiệp cho các tổ chức xuất khẩu; (e) Tổng số sản phẩm nông sản chế biến được tiêu thụ qua các kênh xuất khẩu.2 Xác định giá trị gia tăng ngoại sinh (căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu xuất khẩu) VA ngoại sinh của hàng hoá nông sản xuất khẩu được thực hiện trong quá trình xuất khẩu hàng hoá. Hoạt động xuất khẩu nông sản hàng hoá không tạo ra sản phẩm mới nhưng làm tăng thêm giá trị nông sản được sản xuất ra, và được tính theo công thức: Giá trị tăng khâu Giá trị xuất khâu Chi phí trung gian xuất khẩu nông sản = xuất khẩu nông sản - xuất khẩu nông sản Trong đó: (1) Giá trị sản xuất của nông sản xuất khẩu được tính bằng phí thương nghiệp đối với hàng hoá bán cho người tiêu dùng. Phí thương nghiệp được xác đinh bằng hiệu số giữa giá trị hàng hoá bán ra và nguyên giá hàng hoá bán hay giá trị hàng mua vào để bán, kể cả chi phí cho đến khi hàng hoá bán được.

Công thức sau: Giá trị xuất khâu Giá trị kim ngạch Trị giá vốn hàng hoá xuất khẩu nông sản = nông sản xuất khẩu - nông sản xuất khẩu Trị giá vốn hàng hoá nông sản xuất khẩu là tổng giá phải trả cho sản phẩm được đem bán kể cả chi phí vận tải. (2) Chi phí trung gian khâu xuất khẩu nông sản là tổng hợp các yếu tố của chi phí trung gian bao gồm: phí vận tải thuê ngoài; phí nước ngoài; hoa hồng cho đại lý. Như vậy, căn cứ để xác định giá trị gia tăng hàng hoá nông sản khâu xuất khẩu căn cứ vào các yếu tố: - Danh mục, chủng loại và sản lượng hàng hoá xuất khẩu thực hiện trong thời gian tính toán. - Giá bán hàng hoá xuất khẩu.

Giá bán cần được tính theo giá thực tế bình quân đối với từng loại sản phẩm nông sản xuất khẩu. - Giá trị thu mua ban đầu hàng hoá nông sản từ các nhà sản xuất và chế biến. Giá trị thu mua cũng được tính theo giá thực tế bình quân. - Các chi phí trung gian phát sinh trong quá trình thực hiện hoạt động xuất khẩu hàng hoá.

Footer Page 23 of 21. Header Page 24 of 21. - 11 - Như vậy, nếu giá xuất khẩu thực hiện càng cao, sản lượng xuất khẩu càng lớn thì VA ngoại sinh của hàng hoá nông sản xuất khẩu càng cao. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG HÀNG HOÁ NÔNG SẢN XUẤT KHẨU Có thể chia thành hai nhóm nhân tố tác động trực tiếp đến nâng cao giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu, bao gồm: các nhân tố làm tăng giá trị gia tăng nội sinh và các nhân tố làm tăng giá trị gia tăng ngoại sinh.

Nhân tố làm tăng giá trị gia tăng nội sinh Giá trị gia tăng nội sinh được hình thành trong quá trình sản xuất, chế biến hàng hoá nông sản, tức là từ phía các nhà sản xuất. Công thức chung như sau: * VA (1 đơn vị hàng hoá nông sản xuất khẩu) = P -IC * ∑ VA Nông sản xuất khẩu = V A (1 đơn vị nông sản xuất khẩu) x Q Trong đó: P là giá bán thực tế của nhà sản xuất và chế biến nông sản cho các nhà xuất khẩu; IC là chi phí trung gian khâu sản xuất và chế biến nông sản được tính theo các giá mua thực tế các yếu tố trung gian; Q là khối lượng hàng hoá nông sản được các nhà xuất khẩu thu mua. Chúng ta có thể thấy việc nâng cao giá trị nông sản hàng hoá xuất khẩu được thực hiện theo các hướng sau đây: 1.1- Tăng doanh thu sản xuất nông sản xuất khẩu: Đây được coi là hướng quan trọng nhất, là gốc để thực hiện nâng cao giá trị gia tăng nội sinh cho quá trình xuất khẩu hàng hoá nông sản. Tăng tổng doanh thu từ phía các nhà sản xuất nông sản phụ thuộc vào 2 yếu tố: + Giá bán cho một đơn vị hàng hoá nông sản (1) + Tổng khối lượng nông sản bán ra (2) Giá bán của 1 đơn vị hàng hoá (1) cao sẽ là cơ hội để nâng cao VA cho một đơn vị hàng hoá.

Giá của 1 đơn vị hàng hoá nếu chưa kể đến yếu tố thị trường sẽ phụ thuộc vào giá trị kinh tế của sản phẩm hàng hoá. Như vậy việc tăng giá trị của một đơn vị sản phẩm nông sản phụ thuộc vào việc nâng cao giá trị kinh tế của nông sản hàng hoá đó từ một đầu vào trung gian nhất định, tức là gia tăng các công đoạn chế biến nông sản. Những công đoạn chế biến càng sâu, đòi hỏi công nghệ kỹ thuật cao thì giá trị kinh tế của nông sản chế biến càng cao và giá bán càng cao. Vậy, việc nâng cao giá trị gia tăng nội sinh phụ thuộc vào chiến lược chuyển dịch cơ cấu hàng hoá theo hướng nâng cao Footer Page 24 of 21.

Header Page 25 of 21. - 12 - dần tỷ trọng xuất khẩu hàng hoá nông sản có giá trị kinh tế cao, tức là chuyển từ xuất khẩu nông sản thô sang xuất khẩu hàng hoá nông sản chế biến có chất lượng ngày càng cao. Hướng (2) để tăng tổng doanh thu là tăng khối lượng sản xuất sản phẩm hàng hoá xuất khẩu của các cơ sở sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu. Điều này phụ thuộc vào năng lực sản xuất của ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu.

Cụ thể là: (1) Trong khâu sản xuất nông sản (gắn với mặt hàng là lúa, cao su, cà phê), những yếu tố tác động đến quy mô sản lượng sản xuất gồm: - Quy mô đất đai, tính chất đất đai, hệ thống sông ngòi, ao hồ đầm lầy, điều kiện khí hậu, thời tiết, nguồn nước, sông ngòi. Đây là yếu tố tự nhiên có liên quan trực tiếp đến khả năng phát triển cây trồng. - Lựa chọn giống cây trồng phù hợp với tính chất và khả năng đất đai, nguồn nước cũng như điều kiện khí hậu, thời tiết của từng khu vực, địa phương trong nước.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ