Chương 1 Kết thúc chương này, người học sẽ: Hiểu được khái niệm hành vi tổ chức Giải thích được sự cần thiết nghiên cứu hành vi tổ chức Nhận biết các chức năng hành vi tổ chức Nhận dạng những đóng góp của các ngành khoa học vào hành vi tổ chức Nhận biết được những thách thức, xu hướng phổ biến trong giai đoạn hiện nay -7- Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com) lOMoARcPSD|17160101 KHÁI NIỆM VÀ SỰ CẦN THIẾT NGHIÊN CỨU HÀNH VI TỔ CHỨC Hành vi tổ chức là một lĩnh khoa học nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố cá nhân, nhóm và tổ chức lên hành vi thực hiện trong tổ chức để nâng cao năng suất hoạt động của tổ chức. Khoa học hành vi tổ chức đề cập đến việc nghiên cứu cách thức mà con người cư xử, hành động trong tổ chức và ảnh hưởng của nó đối với việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức, đặc biệt những hành vi liên quan tới công việc như: sự vắng mặt, sự thuyên chuyển, năng suất lao động, sự hài lòng của người lao động… Hành vi tổ chức là một lĩnh vực nghiên cứu bao gồm 3 cấp độ trong một thể thống nhất: cá nhân, nhóm, và tổ chức. CHỨC NĂNG CỦA HÀNH VI TỔ CHỨC Khoa học hành vi tổ chức nghiên cứu, giải thích và dự đoán hành vi của con người trong bối cảnh tổ chức. Hành vi tổ chức có 3 chức năng: Giải thích: Lý giải những hành vi của cá nhân, nhóm hay tổ chức.
Dự đoán: Xác định một hành động cho trước sẽ dẫn đến những kết cục nào. Kiểm soát: Đo lường, đánh giá và điều chỉnh hành vi cá nhân, nhóm hay tổ chức theo mục tiêu đã đề ra. CÁC KHOA HỌC ĐÓNG GÓP VÀO HÀNH VI TỔ CHỨC Hành vi tổ chức là khoa học hợp ngành nó được xây dựng trên cơ sở các đóng góp của nhiều ngành khoa học có liên quan như: Tâm lý học; Xã hội học; Tâm lý xã hội học; Nhân chủng học; Chính trị học. -8- Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com) lOMoARcPSD|17160101 Các khoa học về hành vi Nội dung đóng góp Cấp độ phân tích Kết quả Học tập Động viên Tính cách Nhận thức Huấn luyện Tâm lý học Hiệu quả lãnh đạo Sự thỏa mãn Ra quyết định Cá nhân Đánh giá thực hiện nhiệm vụ Đo lường thái độ Định dạng hành vi Sự năng động của nhóm Chuẩn mực Vai trò Nghiên cứu về Thông tin Nhóm HVTC Địa vị Xã hội học Quyền lực Xung đột Tổ chức chính thức Hệ thống hành chính Đổi mới tổ chức Văn hóa tổ chức Thay đổi hành vi Tâm lý học xã hội Thay đổi thái độ Thông tin Quá trình nhóm Hệ thống tổ chức Những giá trị so sánh Những chuẩn mực so sánh Những thái độ so sánh Nhân chủng học Văn hóa tổ chức Môi trường tổ chức Xung đột Chính trị học Quan hệ chính trị giữa các tổ chức Quyền lực Hình 1.1: Các khoa học đóng góp vào hành vi tổ chức Nguồn: Stephen P.
Robbins và Timothy A. Harlow: Pearson Education SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MÔ HÌNH HÀNH VI TỔ CHỨC Tổ chức được xem như một hệ thống mở. Nó bao gồm các thành phần cơ bản được thể hiện trong hình 1. -9- Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com) lOMoARcPSD|17160101 Nguồn đầu Quá trình Sản phẩm vào SXKD đầu ra Phản hồi Hình 1.2: Các yếu tố cơ bản của một hệ thống Nguồn: Jonh M.Ivancevich, Robert Konopask và Michael T.
Organizational Behavior & Management. McGraw Hill International Edition Hai kết luận chính được đề xuất bởi lý thuyết hệ thống là: Tiêu chí hiệu quả phải phản ánh toàn diện chu kỳ đầu vào - quá trình - đầu ra, không đơn giản chỉ là đầu ra. Tiêu chí hiệu quả phải phản ánh mối tương quan giữa các tổ chức và môi trường bên ngoài của nó. Đầu vào Quá trình Đầu ra Cấp độ cá nhân Cấp độ cá nhân Cấp độ cá nhân Sự đa dạng Cảm xúc và tâm trạng Biểu hiện thái độ Tính cách Động lực Thực hiện nhiệm vụ Giá trị Nhận thức Hành vi công dân Ra quyết định Thuyên chuyển Cấp độ nhóm Cấp độ nhóm Cấp độ nhóm Cấu trúc nhóm Thông tin Hành vi trong nhóm Vai trò của nhóm Năng lực lãnh đạo Hoạt động nhóm Trách nhiệm Quyền lực và chính trị Xung đột và đàm phán Cấp độ tổ chức Cấp độ tổ chức Cấp độ tổ chức Cấu trúc Quản trị nguồn nhân Năng suất Văn hóa lực Sự sống còn Thực hành thay đổi Hình 1.3: Mô hình hành vi tổ chức cơ bản Nguồn: Jonh M.Ivancevich, Robert Konopask và Michael T.
Organizational Behavior & Management. McGraw Hill International Edition Mô hình hành vi được tiếp cận theo quan điểm hệ thống theo hình 1. Mô hình này bao gồm ba loại biến số (đầu vào, quá trình và đầu ra) với ba cấp độ (cá nhân, nhóm và tổ chức). Khi chuyển từ cấp độ cá nhân sang cấp độ tổ chức, chúng ta sẽ hiểu thêm về hành vi trong tổ chức một cách hệ thống.
Các khái niệm nhóm được phát triển trên cơ sở phần cấp độ cá nhân, từ đó kết hợp khái niệm nhóm và cá nhân để đi đến hành vi của một tổ chức. - 10 - Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com) lOMoARcPSD|17160101 Mô hình bắt đầu từ trái sang phải, được tiến hành từ đầu vào đến quá trình và đến đầu ra. Cần lưu ý rằng, đầu ra có thể ảnh hưởng đầu vào trong tương lai. NHỮNG THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI ĐỐI VỚI QUẢN TRỊ Hiện nay, các doanh nghiệp đang có những thay đổi to lớn trong việc đáp ứng với những đặc điểm biến đổi nhanh chóng của môi trường.
Những thay đổi diễn ra trên thị trường đòi hỏi những giải pháp mới cho các vấn đề về con người trong các tổ chức. Chúng ta sẽ xem xét một cách ngắn gọn những giải pháp cho những thách thức đối với quản trị, đặc biệt đối với các giải pháp về con người. Quá trình quốc tế hóa đang diễn ra một cách mạnh mẽ: Quá trình này với hai xu thế đang đồng thời diễn ra là toàn cần hóa và khu vực hóa. Kỷ nguyên thông tin: Việc kết hợp công nghệ máy tính với công nghệ viễn thông đã tạo ra các siêu xa lộ thông tin.
Quan điểm và trọng tâm cạnh tranh trên thị trường của các doanh nghiệp là chú trọng hơn tới chất lượng hàng hóa và dịch vụ. Sự khác biệt và đa dạng ngày càng tăng trong lực lượng lao động. Quản trị trong môi trường luôn thay đổi: Nghiên cứu về hành vi tổ chức có thể cung cấp cho các nhà quản trị những sự hiểu biết quan trọng về thế giới công việc không ngừng thay đổi. Nó cho biết cách khắc phục sự phản kháng chống lại thay đổi và cách tốt nhất để tạo lập một văn hóa tổ chức phát triển được nhờ thay đổi.
Sự trung thành của nhân viên với tổ chức giảm sút. Cải thiện hành vi đạo đức: Trên thực tế, các thành viên trong tổ chức ngày càng phải đối mặt với “tình huống lưỡng nan về đạo đức”. Đó là tình huống mà trong đó buộc các thành viên phải xác định hành vi đúng, sai và có thái độ rõ ràng. Các nhà quản trị đi vào xây dựng văn hóa công ty trong đó các giá trị được mọi người chia sẻ là đảm bảo nâng cao hành vi đạo đức của các thành viên trong doanh nghiệp.
Tóm tắt chương Hành vi tổ chức là một lĩnh khoa học nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố cá nhân, nhóm và tổ chức lên hành vi thực hiện trong tổ chức để nâng cao năng suất làm việc trong tổ chức. Kỹ năng con người là một trong những kỹ năng quan trọng nhất quyết định sự thành công của nhà quản trị. Nghiên cứu hành vi tổ chức giúp các nhà quản trị hoàn thiện kỹ năng này, hoàn thiện năng lực hiểu biết về người lao động từ đó làm cho họ đóng góp hiệu quả hơn cho sự phát triển của tổ chức. Hành vi tổ chức có 3 chức năng: giải thích; dự đoán; và kiểm soát.
Hành vi tổ chức là khoa học hợp ngành nó được xây dựng trên cơ sở các đóng góp của nhiều ngành khoa học nghiên cứu hành vi tổ chức như Tâm lý học, Xã hội học, Tâm lý xã hội học, Nhân chủng học, Khoa học chính trị… - 11 - Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com) lOMoARcPSD|17160101 Hiện nay, các tổ chức trên toàn thế giới đang có những thay đổi to lớn trong việc đáp ứng với những đặc điểm của môi trường. Những thay đổi nhanh chóng diễn ra trên thị trường đòi hỏi những giải pháp mới cho các vấn đề về con người trong các tổ chức. Câu hỏi ôn tập 1. Hành vi tổ chức là gì? Vì sao cần phải nghiên cứu hành vi tổ chức? 2.
Phân tích các cấp độ của hành vi tổ chức? 3. Phân tích các chức năng của hành vi tổ chức 4. Trình bày các khoa học đóng góp vào việc nghiên cứu hành vi tổ chức. Các nhà quản trị cần làm gì để tạo ra hiệu quả trong tổ chức? 6.
Những thách thức nào đối với các nhà quản trị hiện nay? 7. Những năng lực gì mà các nhà quản trị cần có trong thế kỷ 21? Hiện nay Anh/Chị đã có những năng lực nào? Làm thế nào để Anh/Chị có được những năng lực còn lại? 8. Nhiều người lao động mất việc làm do việc tinh giảm nhân sự, tuy nhiên trong cùng thời điểm đó có không ít tổ chức phát biểu cho rằng để tìm được người đủ điều kiện đảm nhiệm các vị trí còn thiếu cũng là một việc rất khó khăn. Anh/Chị giải thích vấn đề này như thế nào và hướng đề xuất cho các bên có liên quan? Tình huống 1 Công ty Quyết Thắng Anh Huy đã rất vui mừng khi Tổng Công ty Quyết Thắng mời anh làm việc ở vị trí quản trị tại nhà máy đặt tại Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.
Mặc dù nhà máy đặt tại Biên Hòa, là nhà máy nhỏ nhất trong số 15 cơ sở hoạt động của công ty Quyết Thắng, nhưng vị trí quản trị nhà máy là bước tiến quan trọng đầu tiên cho một sự nghiệp đầy hứa hẹn. Khi đến nhà máy Biên Hòa, điều đầu tiên mà anh Huy nhìn thấy là mối quan hệ giữa bên quản trị và nhân công rất căng thẳng. Trong một trang từ biên bản cuộc hội thảo cấp quản trị gần đây mà anh đã từng tham dự về chủ đề xây dựng lòng tin ở nơi làm việc, anh Huy đã yêu cầu dỡ bỏ hết tất cả các đồng hồ treo tường ở nhà máy.