Luận văn thạc sĩ tác động của các yếu tố vĩ mô tới biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của yếu tố vĩ mô đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Chi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của các yếu tố vĩ mô tới biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU VÀ BIẾN ĐỘNG GIÁ CỔ PHIẾU
• 1.1. Lý thuyết thị trường hiệu quả
• 1.2. Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên
• 1.3. Các lý thuyết về định giá cổ phiếu
• 1.4. Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM)
• 1.5. Lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (APT)
• 1.6. So sánh mô hình APT và CAPM
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BIẾN ĐỘNG GIÁ CỔ PHIẾU NGÀNH NGÂN HÀNG TRONG GIAI ĐOẠN 2017 – 2021 VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRONG, NGOÀI NƯỚC
• 2.1. Thực trạng biến động giá cổ phiếu ngành Ngân hàng trong giai đoạn 2017 - 2021
• 2.2. Tổng quan về tình hình kinh tế vĩ mô Việt Nam trong giai đoạn 2017 – 2021
• 2.3. Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2017 – 2021
• 2.4. Thực trạng biến động giá cổ phiếu ngành Ngân hàng trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.5. Các nghiên cứu trong và ngoài nước về các nội dung liên quan đến các nhân tố vĩ mô tác động đến biến động giá cổ phiếu nói chung và giá cổ phiếu ngành ngân hàng nói riêng
• 2.5.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.5.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.5.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Lựa chọn và đo lường biến nghiên cứu
• 3.2. Biến phụ thuộc
• 3.3. Biến độc lập
• 3.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.5. Lãi suất liên ngân hàng
• 3.6. Tỷ giá hối đoái
• 3.7. Mô hình nghiên cứu
• 3.8. Quy trình nghiên cứu
• 3.9. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận tương quan
• 4.3. Kết quả ước lượng mô hình
• 4.4. Kết quả kiểm định mô hình
• 4.5. Kiểm định Breusch-Pagan nhằm phát hiện phương sai sai số thay đổi
• 4.6. Kiểm định Durbin-Watson nhằm phát hiện tự tương quan
• 4.7. Kiểm định Wald xác định mức độ cần thiết của các biến trong mô hình
• 4.8. Thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kiến nghị phát triển trên thị trường chứng khoán của ngành Ngân hàng
• 5.2. Đề xuất giải pháp phát triển thị trường cổ phiếu cho các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 5.3. Một số hàm ý chính sách
• 5.3.1. Đối với Chính phủ
• 5.3.2. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 5.3.3. Đối với các Bộ ban ngành liên quan
• 5.4. Một số đóng góp của đề tài
• 5.5. Một số hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Tác động của yếu tố vĩ mô đến biến động giá cổ phiếu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích tác động của các yếu tố vĩ mô đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Các yếu tố vĩ mô như lãi suất, tỷ giá hối đoái, và cung tiền được xem xét kỹ lưỡng. Theo kết quả nghiên cứu, cung tiền có tác động tích cực đến giá cổ phiếu, trong khi tỷ giá lại có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy rằng biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố nội tại mà còn bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô. Sự thay đổi trong lãi suất liên ngân hàng cũng được phân tích, mặc dù không mang lại ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mô hình. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi các yếu tố vĩ mô trong việc dự đoán biến động giá cổ phiếu.

1.1. Cung tiền và biến động giá cổ phiếu

Cung tiền là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến biến động giá cổ phiếu. Nghiên cứu cho thấy rằng khi cung tiền tăng lên, giá cổ phiếu ngành ngân hàng cũng có xu hướng tăng theo. Điều này có thể được giải thích bởi việc tăng cung tiền thường dẫn đến việc giảm lãi suất, từ đó khuyến khích đầu tư và tiêu dùng. Theo một nghiên cứu gần đây, sự gia tăng cung tiền đã giúp các ngân hàng thương mại có thêm nguồn lực để cho vay, từ đó thúc đẩy hoạt động kinh doanh và làm tăng giá trị cổ phiếu. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu cung tiền tăng quá nhanh, có thể dẫn đến lạm phát, ảnh hưởng tiêu cực đến biến động giá cổ phiếu.

1.2. Tỷ giá và biến động giá cổ phiếu

Tỷ giá hối đoái cũng là một yếu tố vĩ mô quan trọng ảnh hưởng đến biến động giá cổ phiếu. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi tỷ giá USD/VND tăng, giá cổ phiếu ngành ngân hàng có xu hướng giảm. Điều này có thể do việc tăng tỷ giá làm tăng chi phí vay mượn cho các ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận và giá cổ phiếu. Hơn nữa, sự biến động của tỷ giá có thể tạo ra tâm lý không ổn định trên thị trường, khiến nhà đầu tư lo ngại và dẫn đến việc bán tháo cổ phiếu. Do đó, việc theo dõi và phân tích tỷ giá là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về biến động giá cổ phiếu trong ngành ngân hàng.

1.3. Lãi suất và biến động giá cổ phiếu

Lãi suất liên ngân hàng là một yếu tố vĩ mô khác có thể ảnh hưởng đến biến động giá cổ phiếu. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy rằng lãi suất không có ý nghĩa thống kê trong mô hình phân tích. Điều này có thể phản ánh rằng các nhà đầu tư đã điều chỉnh kỳ vọng của họ về lợi nhuận từ cổ phiếu ngân hàng, bất chấp sự thay đổi của lãi suất. Mặc dù lãi suất có thể ảnh hưởng đến chi phí vay mượn và lợi nhuận của ngân hàng, nhưng tác động của nó đến biến động giá cổ phiếu có thể bị che khuất bởi các yếu tố khác như cung tiền và tỷ giá. Việc hiểu rõ mối quan hệ này là cần thiết để đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý.

II. Thực trạng biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng

Giai đoạn 2017-2021 chứng kiến nhiều biến động trong biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chịu ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19, ngành ngân hàng vẫn duy trì được sự ổn định nhất định. Theo số liệu thống kê, giá trị vốn hóa của ngành ngân hàng chiếm khoảng 24% tổng giá trị vốn hóa thị trường chứng khoán. Điều này cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư đối với cổ phiếu ngân hàng. Tuy nhiên, biến động giá cổ phiếu trong ngành này cũng phản ánh sự nhạy cảm với các yếu tố vĩ mô như lãi suất, tỷ giá, và cung tiền. Các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, và Techcombank đã có những biến động giá đáng kể, phản ánh tình hình kinh tế và chính sách tài chính của nhà nước. Sự biến động này không chỉ ảnh hưởng đến các ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ thị trường chứng khoán.

2.1. Tình hình kinh tế vĩ mô Việt Nam

Tình hình kinh tế vĩ mô Việt Nam trong giai đoạn 2017-2021 có nhiều biến động. Mặc dù chịu ảnh hưởng của đại dịch, nền kinh tế vẫn đạt được mức tăng trưởng nhất định. Tăng trưởng GDP năm 2021 đạt 2,58%, cho thấy sự phục hồi của nền kinh tế. Các chính sách tài khóa và tiền tệ đã được áp dụng linh hoạt để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho ngành ngân hàng phát triển, từ đó ảnh hưởng tích cực đến biến động giá cổ phiếu. Tuy nhiên, sự phục hồi này cũng đi kèm với những thách thức như lạm phát và tăng trưởng tín dụng không đồng đều.

2.2. Thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2017-2021 đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Sự gia tăng số lượng nhà đầu tư cá nhân và tổ chức đã tạo ra sự sôi động cho thị trường. Tuy nhiên, thị trường cũng phải đối mặt với nhiều thách thức như biến động giá cổ phiếu không ổn định và sự nhạy cảm với các yếu tố vĩ mô. Các ngân hàng thương mại đã có những nỗ lực để cải thiện tình hình tài chính và tăng cường quản lý rủi ro, từ đó nâng cao giá trị cổ phiếu. Sự phát triển của thị trường chứng khoán không chỉ mang lại lợi ích cho các ngân hàng mà còn cho toàn bộ nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2017 – 2021, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với giá trị vốn hóa toàn thị trường đạt hơn 9.300 nghìn tỷ đồng, tương đương 149% GDP năm 2021. Đặc biệt, nhóm cổ phiếu ngành ngân hàng chiếm khoảng 24-25% giá trị vốn hóa toàn thị trường, trở thành nhóm cổ phiếu có ảnh hưởng lớn nhất. Tuy nhiên, biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng rất nhạy cảm với các yếu tố kinh tế vĩ mô như cung tiền, tỷ giá và lãi suất liên ngân hàng. Sự biến động này không chỉ phản ánh sức khỏe nội tại của các ngân hàng mà còn chịu ảnh hưởng từ chính sách tiền tệ và các biến động kinh tế vĩ mô khác.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích tác động của các yếu tố vĩ mô chính gồm cung tiền M2, tỷ giá USD/VND và lãi suất liên ngân hàng 3 tháng đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu tháng từ 01/01/2017 đến 31/12/2021, tập trung vào các ngân hàng thương mại niêm yết trên ba sàn HSX, HNX và UPCoM. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, ngân hàng thương mại và nhà đầu tư trong việc dự báo và quản trị rủi ro biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tài chính hiện đại và kinh tế vĩ mô, bao gồm:

• Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis - EMH): Giá cổ phiếu phản ánh đầy đủ và ngay lập tức tất cả các thông tin có sẵn trên thị trường, khiến cho việc dự đoán biến động giá cổ phiếu trở nên khó khăn.

• Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên (Random Walk Theory): Biến động giá cổ phiếu là chuỗi ngẫu nhiên, không thể dự đoán dựa trên dữ liệu quá khứ.

• Mô hình định giá tài sản vốn (Capital Asset Pricing Model - CAPM): Mô hình đo lường mối quan hệ giữa rủi ro hệ thống và lợi suất kỳ vọng của tài sản, với hệ số beta thể hiện độ nhạy cảm của cổ phiếu với biến động thị trường.

• Lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage Pricing Theory - APT): Mô hình đa nhân tố cho phép giải thích lợi suất kỳ vọng của tài sản dựa trên nhiều yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất, tỷ giá, cung tiền.

Các khái niệm chính bao gồm cung tiền M2, tỷ giá hối đoái USD/VND, lãi suất liên ngân hàng 3 tháng, chỉ số ngành ngân hàng (BINDEX) làm đại diện cho biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp thu thập từ các nguồn chính thức như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HSX), HNX, UPCoM và hệ thống dữ liệu FPTS. Dữ liệu được thu thập theo tháng trong khoảng thời gian 5 năm (2017 – 2021), bao gồm:

• Biến phụ thuộc: Chỉ số ngành ngân hàng (BINDEX), tính theo phương pháp trọng số giá trị thị trường.

• Biến độc lập: Cung tiền M2, tỷ giá USD/VND, lãi suất liên ngân hàng 3 tháng.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hồi quy bội sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS). Các kiểm định được áp dụng để đảm bảo tính hợp lệ của mô hình gồm:

• Kiểm định đa cộng tuyến bằng hệ số VIF.

• Kiểm định Wald (F-test) để xác định ý nghĩa của các biến độc lập.

• Kiểm định Breusch-Pagan để phát hiện phương sai sai số thay đổi (heteroskedasticity), khắc phục bằng sai số chuẩn vững (Robust Standard Errors).

• Kiểm định Durbin-Watson để phát hiện tự tương quan, điều chỉnh sai số chuẩn khi cần thiết.

Cỡ mẫu gồm dữ liệu chuỗi thời gian tháng trong 5 năm, đảm bảo đủ độ lớn để phân tích biến động dài hạn và ngắn hạn của các yếu tố vĩ mô đến giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động cùng chiều của cung tiền M2 đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng: Kết quả hồi quy cho thấy cung tiền có hệ số dương và ý nghĩa thống kê với mức ý nghĩa dưới 5%. Trong giai đoạn 2017 – 2021, tốc độ tăng trưởng cung tiền ổn định quanh mức 5%/năm, đồng thời chỉ số ngành ngân hàng cũng có xu hướng tăng trưởng cùng chiều với độ lệch chuẩn lần lượt là 0,9% và 8,6%.

2. Tác động ngược chiều của tỷ giá USD/VND đến chỉ số ngành ngân hàng: Tỷ giá có hệ số âm trong mô hình hồi quy với ý nghĩa thống kê cao. Biến động tỷ giá trong giai đoạn nghiên cứu tương đối ổn định nhưng có xu hướng ngược chiều với chỉ số ngành ngân hàng, đặc biệt rõ rệt trong các năm 2017 – 2018 và 2021.

3. Lãi suất liên ngân hàng 3 tháng không có ý nghĩa thống kê trong mô hình: Mặc dù lãi suất có biến động lớn trong giai đoạn nghiên cứu, tác động của lãi suất đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng không rõ ràng và không đạt mức ý nghĩa thống kê. Điều này phản ánh tính phức tạp của lãi suất đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng, khi lãi suất ảnh hưởng hai chiều đến huy động và cho vay.

4. Chỉ số ngành ngân hàng có mức biến động cao hơn so với các yếu tố vĩ mô: Điều này cho thấy ngoài các yếu tố vĩ mô, tâm lý nhà đầu tư và các yếu tố thị trường cũng đóng vai trò quan trọng trong biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết APT khi cung tiền và tỷ giá là các yếu tố vĩ mô quan trọng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngành ngân hàng. Tác động cùng chiều của cung tiền phản ánh vai trò của chính sách tiền tệ mở rộng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hỗ trợ hoạt động ngân hàng, từ đó nâng cao giá trị cổ phiếu. Ngược lại, tác động ngược chiều của tỷ giá cho thấy sự nhạy cảm của ngành ngân hàng với biến động ngoại tệ, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh ngoại hối và rủi ro tỷ giá.

Việc lãi suất không có ý nghĩa thống kê có thể do tác động phức tạp của lãi suất lên cả huy động và cho vay, cũng như các chính sách hỗ trợ trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19 làm giảm sự rõ ràng của mối quan hệ này. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với một số nghiên cứu tại các thị trường mới nổi, trong đó tỷ giá và cung tiền là các nhân tố chủ đạo, còn lãi suất có thể có tác động không đồng nhất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa các biến vĩ mô và chỉ số ngành ngân hàng, bảng kết quả hồi quy với các hệ số và mức ý nghĩa, cũng như biểu đồ biến động cung tiền, tỷ giá và lãi suất trong giai đoạn nghiên cứu để minh họa xu hướng và mối quan hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách tiền tệ linh hoạt nhằm duy trì cung tiền ổn định: Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ phù hợp để duy trì tốc độ tăng trưởng cung tiền khoảng 5%/năm, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và ổn định thị trường chứng khoán trong vòng 1-3 năm tới.

2. Quản lý tỷ giá hiệu quả để giảm thiểu rủi ro biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng: Cần duy trì cơ chế tỷ giá trung tâm thả nổi có quản lý, đảm bảo tỷ giá USD/VND ổn định, hạn chế biến động mạnh gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinh doanh ngân hàng và thị trường chứng khoán.

3. Đẩy mạnh công tác truyền thông và minh bạch thông tin về chính sách vĩ mô: Các cơ quan quản lý nên tăng cường công bố thông tin chính sách tiền tệ, tỷ giá và lãi suất để nhà đầu tư có thể dự báo và điều chỉnh danh mục đầu tư phù hợp, giảm thiểu rủi ro tâm lý trên thị trường.

4. Ngân hàng thương mại cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro tỷ giá và lãi suất: Các ngân hàng nên áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ để giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động vĩ mô, đồng thời tận dụng cơ hội từ chính sách tiền tệ mở rộng.

5. Khuyến khích nghiên cứu mở rộng các yếu tố vĩ mô và vi mô khác: Trong vòng 2-3 năm tới, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý nên phối hợp mở rộng nghiên cứu thêm các yếu tố như lạm phát, chính sách tài khóa, biến động thị trường quốc tế để có cái nhìn toàn diện hơn về biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và tài chính: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách tiền tệ, tỷ giá nhằm ổn định thị trường chứng khoán và hỗ trợ phát triển ngành ngân hàng.

2. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ tác động của các yếu tố vĩ mô đến giá cổ phiếu, từ đó xây dựng chiến lược quản trị rủi ro và phát triển sản phẩm phù hợp.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trên thị trường chứng khoán: Cung cấp thông tin để dự báo biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng, hỗ trợ quyết định đầu tư hiệu quả và quản lý danh mục đầu tư.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động của yếu tố vĩ mô đến thị trường chứng khoán và ngành ngân hàng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Các yếu tố vĩ mô nào ảnh hưởng mạnh nhất đến giá cổ phiếu ngành ngân hàng?
   Cung tiền M2 và tỷ giá USD/VND là hai yếu tố có tác động đáng kể, trong đó cung tiền tác động cùng chiều còn tỷ giá tác động ngược chiều đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

2. Tại sao lãi suất liên ngân hàng không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu?
   Lãi suất ảnh hưởng phức tạp đến cả huy động và cho vay của ngân hàng, đồng thời các chính sách hỗ trợ trong giai đoạn dịch bệnh làm giảm rõ ràng mối quan hệ này, dẫn đến kết quả không có ý nghĩa thống kê.

3. Chỉ số ngành ngân hàng được tính toán như thế nào?
   Chỉ số ngành ngân hàng được tính theo phương pháp trọng số giá trị thị trường, dựa trên tổng giá trị thị trường của các cổ phiếu ngành ngân hàng niêm yết trên HSX, HNX và UPCoM, với thời điểm cơ sở là ngày 01/01/2017.

4. Nghiên cứu có áp dụng các kiểm định nào để đảm bảo tính chính xác?
   Nghiên cứu sử dụng các kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định Wald, kiểm định Breusch-Pagan và Durbin-Watson để phát hiện và khắc phục các khuyết tật trong mô hình hồi quy.

5. Làm thế nào các nhà đầu tư có thể sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Nhà đầu tư có thể theo dõi các biến vĩ mô như cung tiền và tỷ giá để dự báo biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng, từ đó điều chỉnh danh mục đầu tư phù hợp nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định cung tiền M2 có tác động cùng chiều và tỷ giá USD/VND có tác động ngược chiều đến biến động giá cổ phiếu ngành ngân hàng trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2017 – 2021.
• Lãi suất liên ngân hàng 3 tháng không có ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy, phản ánh tính phức tạp của tác động lãi suất đến ngành ngân hàng.
• Chỉ số ngành ngân hàng có mức biến động cao hơn các yếu tố vĩ mô, cho thấy vai trò của tâm lý nhà đầu tư và các yếu tố thị trường trong biến động giá cổ phiếu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, ngân hàng thương mại và nhà đầu tư trong việc quản trị rủi ro và phát triển thị trường chứng khoán.
• Đề xuất các giải pháp chính sách và hướng nghiên cứu mở rộng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững ngành ngân hàng trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong các năm tiếp theo.

Hành động tiếp theo là áp dụng các đề xuất chính sách và tiếp tục nghiên cứu mở rộng các yếu tố ảnh hưởng để nâng cao chất lượng và hiệu quả thị trường chứng khoán ngành ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU VÀ BIẾN ĐỘNG GIÁ CỔ PHIẾU 1. Lý thuyết thị trường hiệu quả Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient markets hypothesis) được xây dựng trên giả định các nhà đầu tư ra quyết định mua bán chứng khoán dựa trên việc xác định giá trị được ước lượng bằng các phương pháp hợp lý. Theo đó, giá chứng khoán sẽ phản ánh tất cả và ngay lập tức đối với những thông tin liên quan. Khái niệm về thị trường hiệu quả được xuất hiện với ý tưởng của “bước đi ngẫu nhiên” (được trình bày cụ thể hơn ở mục 1.2) – một thuật ngữ được sử dụng với cách hiểu đơn giản là giá chứng khoán tuân theo bước đi ngẫu nhiên, không thể tiên đoán được.

Eugene Fama (1970) là nhà kinh tế học đầu tiên phân chia thị trường thành các dạng: dạng yếu, dạng vừa và dạng mạnh. Các hình thức này khác nhau ở quan điểm về thuật ngữ “tất cả các thông tin có sẵn”. Giả thuyết về dạng yếu (weak-form) khẳng định rằng giá chứng khoán đã phản ánh tất cả các thông tin có thể thu thập được bằng cách kiểm tra dữ liệu giao dịch thị trường như lịch sử của giá quá khứ, khối lượng giao dịch hoặc bán khống. Dạng giả thuyết này hàm ý rằng phân tích xu hướng hay phân tích kỹ thuật không mang lại được hiệu quả đầu tư.

Dữ liệu giá chứng khoán trong quá khứ luôn có sẵn, công khai và hầu như không tốn chi phí để có được. Giả thuyết dạng yếu cho rằng nếu dữ liệu trong quá khứ này đưa ra các dấu hiệu đáng tin cậy về tỷ suất lợi nhuận của chứng khoán đó trong tương lai thì tất cả các nhà đầu tư đều có thể học cách khai thác chúng và xác định được mức biến động giá của chứng khoán đó. Giả thuyết về dạng vừa (semistrong-form) cho rằng tất cả các thông tin công khai về triển vọng của một công ty phải được phản ánh trong giá chứng khoán. Thông tin này bao gồm: giá chứng khoán trong quá khứ, dữ liệu cơ bản về dòng sản phẩm của công ty, chất lượng quản lý, khoản mục trên bảng cân đối kế toán, bằng sáng chế, các dự báo thu nhập và các vấn đề về kế toán.

Với nguồn thông tin có sẵn công khai, nhà đầu tư kỳ vọng giá hiện tại sẽ phản ánh đầy đủ những thông tin đó. 5 Giả thuyết về dạng mạnh (strong-form) cho rằng giá chứng khoản phản ánh tất cả các thông tin liên quan đến công ty, thậm chí bao gồm các thông tin nội bộ. Phiên bản giả thuyết này khá cực đoan. Nếu giả thuyết dạng mạnh tồn tại thậm chí những người bên trong công ty với những thông tin nội bộ cũng không thể nào kiếm được lợi nhuận bất thường trên thị trường chứng khoán.

Các tranh luận về giả thuyết thị trường hiệu quả: - Thứ nhất, giả thuyết thị trường hiệu quả đưa ra giả định rằng tất cả các nhà đầu tư tham gia trên thị trường nhận thức các thông tin có sẵn theo cách thức giống nhau. Thực tế, với cách tiếp cận và đánh giá cổ phiếu khác nhau, các nhà đầu tư có thể sẽ đi đến nhận định khác nhau về giá của một cổ phiếu. Việc giả định các chủ thể khác nhau cùng nhìn nhận về một thông tin và đưa ra kết luận giống nhau là điều khó có thể xảy ra trong thực tiễn. - Thứ hai, theo giả thuyết thị trường hiệu quả, không tồn tại một nhà đầu tư nào có thể giành được lợi nhuận cao hơn nhà đầu tư khác với cùng một số tiền sở hữu, có nghĩa là mức lợi nhuận kiếm được của họ là hoàn toàn giống nhau.

Thực tế cho thấy, hiệu quả hoạt động của các nhà đầu tư trên thị trường cũng như các quỹ đầu tư đều khác nhau, thậm chí khác nhau rất lớn khi có quỹ đầu tư lãi và có quỹ đầu tư lỗ trong cùng một giai đoạn. Warren Buffett là một ví dụ điển hình cho việc đánh bại thị trường trong một thời gian dài và luôn giữ được mức tỷ suất lợi nhuận đáng kinh ngạc. - Thứ ba, giả thuyết thị trường hiệu quả ứng dụng tốt với một số chứng khoán đơn lẻ chứ không hoàn toàn đúng với quy mô toàn bộ thị trường. Điều rõ ràng nhất có thể thấy được là ảnh hưởng của tâm lý đám đông lên thị trường chứng khoán.

Thị trường chứng khoán có thể tăng hay giảm rất mạnh không phải vì một thông tin nào đó liên quan đến cổ phiếu mà hoàn toàn đến từ tâm lý đám đông. Điều này cũng đã được phát triển trong các nghiên cứu liên quan đến lý thuyết hành vi trong thị trường tài chính nói chung. Lý thuyết thị trường hiệu quả còn tồn tại nhiều điểm gây tranh cãi và thiếu sót, tuy nhiên, việc áp dụng một số yếu tố trong giả thuyết này cũng hỗ trợ cho việc phát 6 triển các nghiên cứu trong ngành tài chính. Đây cũng là tiền đề cho việc phát triển các giao dịch tần suất cao (high-frequency trading – HFT) với kỳ vọng thu được về lợi nhuận vượt trội hơn so với những giao dịch thông thường.

Tuy nhiên, với cách tiếp cận của đa số các nhà đầu tư truyền thống, việc tìm kiếm các công cụ hiệu quả cũng như phát triển năng lực, kỹ năng của bản thân sẽ giúp họ tạo ra được những khoản lợi nhuận vượt trội hơn so với thị trường. Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên Lý thuyết “Bước đi ngẫu nhiên” được Maurice Kendall đưa ra đầu tiên vào năm 1953 và trở nên phổ biến từ năm 1973, khi Burton Malkiel viết “A Random Walk Down Wall Street (Bước đi ngẫu nhiên trên Phố Wall)”. Về cơ bản, lý thuyết Bước đi ngẫu nhiên cho rằng biến động của giá cổ phiếu là một chuỗi hoàn toàn độc lập, ngẫu nhiên, không thể dự đoán và những biến động trong quá khứ của giá không phải là chỉ số đáng tin cậy cho việc dự đoán xu thế tương lai. Hai khái niệm dễ bị nhầm lẫn trong việc nghiên cứu là việc giá thay đổi ngẫu nhiên và việc sai lệch trong định giá một cổ phiếu trên thị trường.

Nếu việc định giá giá được xác định một cách hợp lý thì chỉ có tác động từ những thông tin mới có thể khiến tạo ra biến động giá cổ phiếu trên TTCK. Do đó, một bước đi ngẫu nhiên sẽ là kết quả tự nhiên của việc giá cả luôn phản ánh tất cả các hiểu biết hiện tại. Biểu đồ 1: Tỷ suất sinh lợi bất thường tích lũy trước các nỗ lực thâu tóm những công ty mục tiêu Nguồn: Bodie, Kane, Marcus, 2019 7 Biểu đồ 1 minh họa phản ứng của giá chứng khoán đối với thông tin mới trong một thị trường hiệu quả. Hình trên cho thấy giá chứng khoán đã nhảy vọt trong một khoảng thời gian trước khi tin tức được công khai.

Tuy nhiên, điều đó đã không còn tồn tại sau ngày công bố, cho thấy rằng giá phản ánh các thông tin mới, bao gồm cả độ lớn của phần bù rủi ro thâu tóm vào cuối ngày giao dịch. Theo nghiên cứu của Burton Malkiel, không gian nghiên cứu là một môi trường để hoàn hảo để tồn tại thị trường hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều yếu tố có thể tác động vào giá cả như: phí, thuế, mức kỳ vọng của nhà đầu tư là không như nhau. Các lý thuyết về định giá cổ phiếu Hiện nay, trong ngành tài chính, các chuyên gia đã sử dụng rất nhiều các phương pháp định giá với chứng khoán, hay cụ thể là chứng khoán vốn.

Các phương thức định giá cơ bản bao gồm: định giá chiết khấu dòng tiền (dòng tiền tự do vốn chủ sở hữu – FCFE, dòng tiền tự do doanh nghiệp – FCFF, dòng tiền cổ tức – DDM); định giá so sánh (P/E, P/B, EV/EBITDA,…); định giá tài sản. Các mô hình sử dụng quan điểm về dòng tiền đều dựa vào lý thuyết liên quan đến tỷ suất chiết khấu. Trong khuôn khổ luận văn, tác giả đề cập đến mô hình định giá tài sản vốn (Capital Asset Pricing Model – CAPM) và lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (Abitrage Pricing Theory – APT) 1. Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) là mô hình mô tả mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng.

Mô hình này đo lường độ nhạy cảm của tài sản với rủi ro hệ thống (hay còn được coi là rủi ro không thể loại bỏ được từ việc đa dạng hóa danh mục) được đại diện bởi hệ số beta (β), cũng như với mức lợi suất kỳ vọng của thị trường và mức lợi suất kỳ vọng của tài sản phi rủi ro. Mô hình CAPM được giới thiệu một bởi các nhà kinh tế học Jack Treynor (1961, 1962), William F. Sharpe (1964), John Lintner (1964a,b) và Jan Mossin (1966), được phát triển trên cơ sở lý thuyết cũng như những ý tưởng từ Harry Markowitz về lý danh mục đầu tư hiện đại với quan điểm về đa dạng hóa danh mục đầu tư. Fisher 8 Black (1972) đã phát triển một phiên bản khác của CAPM, được gọi là Black CAPM, không tính đến quan điểm về tài sản phi rủi ro.

Mô hình này được thực tế chứng minh là có mức độ phù hợp cao hơn đồng thời giúp mô hình CAPM được giới tài chính công nhận và sử dụng rộng rãi hơn. Mặc dù vấp phải nhiều ý kiến tranh luận cũng như gặp phải một số hạn chế, tuy nhiên trong nền tài chính hiện đại, mô hình CAPM vẫn đang được sử dụng rộng rãi trong việc tính lợi suất chiết khấu. Những giả định của mô hình CAPM: - Các nhà đầu tư không ưa thích rủi ro, ra quyết định dựa trên tỷ suất sinh lời kỳ vọng và độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lời. - Thị trường được coi là hoàn hảo: vay và cho vay với lãi suất phi rủi ro, không có chi phí giao dịch, tất cả các tài sản đều có thể được chia nhỏ và mua bán trên thị trường, cho phép bán khống, không có thuế, thông tin trên thị trường là tiếp cận được và miễn phí.

- Các nhà đầu tư tiếp cận cơ hội đầu tư như nhau. - Các nhà đầu tư có kỳ vọng đồng nhất về lợi nhuận, rủi ro (phương sai, độ lệch chuẩn) của cơ hội đầu tư. Công thức mô hình CAPM như sau: 𝑬(𝑹𝒊 ) = 𝑹𝒇 + 𝜷𝒊 (𝑬(𝑹𝒎 ) − 𝑹𝒇 ) Trong đó: ▪ 𝐸 (𝑅𝑖 ): Lợi suất kỳ vọng trên tài sản vốn i ▪ 𝑅𝑓 : Lãi suất phi rủi ro ▪ 𝛽𝑖 : Độ nhạy cảm của kỳ vọng lợi suất tài sản vượt trội đối với kỳ vọng lợi suất thị trường vượt trội ▪ 𝐸 (𝑅𝑚 ): Lợi suất kỳ vọng của thị trường 1.