Luận án về dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM

Luận án tiến sĩ về tác động của dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Phân tích ảnh hưởng của hội nhập và ổn định tài chính.

• Tác giả: Vũ Thị Hải Minh
• Người hướng dẫn: Pgs. Phạm Thị Tuyết Trinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Dòng Vốn Nước Ngoài Đối Với Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Nước Đang Phát Triển: Tác Động Của Phát Triển, Hội Nhập Và Ổn Định Tài Chính
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Tổng quan phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp của nghiên cứu
• 1.7. Kết quả đóng góp về lý thuyết
• 1.8. Kết quả đóng góp về thực tiễn
• 1.9. Kết cấu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tăng trưởng kinh tế và tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 2.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2. Tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.1.3. FDI và tăng trưởng
• 2.1.4. FPI và tăng trưởng
• 2.1.5. Nợ nước ngoài và tăng trưởng
• 2.2. Ổn định, phát triển, và hội nhập tài chính với vai trò hấp thụ tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 2.2.1. Ổn định tài chính
• 2.2.1.1. Vai trò của ổn định tài chính đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2. Phát triển tài chính
• 2.2.2.1. Vai trò của phát triển tài chính đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Hội nhập tài chính
• 2.2.3.1. Vai trò của hội nhập tài chính đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan
• 2.3.1. Nghiên cứu về ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.1. Ảnh hưởng của FDI đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.2. Ảnh hưởng của FPI đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.3. Ảnh hưởng của nợ nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.4. Ảnh hưởng của FDI, FPI và nợ nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2. Nghiên cứu về vai trò của phát triển, ổn định và hội nhập tài chính
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Các biến trong mô hình nghiên cứu và đo lường biến
• 3.4. Khung phân tích và quy trình nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp ước lượng và kiểm định mô hình
• 3.6. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng tăng trưởng kinh tế, các dòng vốn nước ngoài, và các khía cạnh tài chính của các nước đang phát triển giai đoạn 2010 – 2022
• 4.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 4.1.2. Nợ nước ngoài
• 4.1.3. Ổn định tài chính
• 4.1.4. Phát triển tài chính
• 4.1.5. Hội nhập tài chính
• 4.2. Thống kê mô tả các biến và tương quan giữa các biến trong nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2.2. Tương quan giữa các biến
• 4.3. Phân tích ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 4.4. Phân tích tác động của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến ảnh hưởng của dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng
• 4.4.1. Tác động của ổn định tài chính
• 4.4.2. Tác động của phát triển tài chính
• 4.4.3. Tác động của hội nhập tài chính
• 4.5. Phân tích ngưỡng ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính
• 4.5.1. Ngưỡng ổn định tài chính
• 4.5.2. Ngưỡng phát triển tài chính
• 4.5.3. Ngưỡng hội nhập tài chính
• 4.6. Kiểm định giả thuyết
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Các khuyến nghị và hàm ý chính sách
• 5.1.1. Liên quan đến trực tiếp khai thác tác động tích cực của các dòng vốn nước ngoài
• 5.1.1.1. Đối với FDI
• 5.1.1.2. Đối với FPI
• 5.1.1.3. Đối với nợ nước ngoài
• 5.1.2. Liên quan đến tạo lập các yếu tố tài chính giúp hấp thụ tác động tích cực của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 5.1.2.1. Đối với ổn định tài chính
• 5.1.2.2. Đối với phát triển tài chính
• 5.1.2.3. Đối với hội nhập tài chính
• 5.2. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vốn Nước Ngoài Vai Trò Với Kinh Tế

Vốn đầu tư đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế, là yếu tố đầu vào quan trọng trong hàm sản xuất tổng hợp. Nguồn vốn trong nước có thể không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, đặc biệt ở các nước đang phát triển với thu nhập và tiết kiệm thấp. Mô hình hai khoảng cách của Chenery & Strout (1966) chỉ ra rằng vốn bên ngoài bù đắp thiếu hụt đầu tư và thâm hụt ngoại thương. Reisen & Soto (2001) khuyến nghị các nước đang phát triển nên khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các dòng vốn khác để thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Các dòng vốn rất đa dạng, có thể phân loại dựa trên mục đích, chủ thể, tính ổn định hoặc cách quản lý. Theo IMF (1993) và OECD (1996), FDI là khi nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn trở lên; dưới 10% là đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII); các khoản đầu tư khác gồm tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tiền gửi. Siamwalla & cộng sự (1999) chia vốn nước ngoài thành FDI và các dòng vốn không phải FDI, bao gồm đầu tư danh mục, vay nợ, tín dụng thương mại và các loại khác. Trong đó, FDI, FII và nợ nước ngoài là những loại vốn phổ biến, được quan tâm nghiên cứu nhiều nhất trong mối quan hệ với tăng trưởng kinh tế.

1.1. Phân Loại Chi Tiết Các Hình Thức Vốn Nước Ngoài

Các hình thức vốn nước ngoài rất đa dạng, bao gồm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), viện trợ phát triển chính thức (ODA), vay nợ nước ngoài, và kiều hối. Mỗi hình thức có đặc điểm, cơ chế tác động và ảnh hưởng riêng đến tăng trưởng kinh tế. FDI thường gắn liền với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng suất. FII có tính thanh khoản cao, dễ dàng di chuyển, tác động đến thị trường tài chính. ODA hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục. Vay nợ nước ngoài giúp bổ sung nguồn vốn, nhưng cần quản lý rủi ro nợ. Kiều hối hỗ trợ tiêu dùng và đầu tư nhỏ lẻ.

1.2. Vai Trò Của Vốn Nước Ngoài Trong Bối Cảnh Toàn Cầu Hóa

Vốn nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong quá trình toàn cầu hóa, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Các dòng vốn giúp luân chuyển nguồn lực từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, và nâng cao mức sống. Toàn cầu hóa cũng tạo ra cơ hội cho các nước đang phát triển tiếp cận công nghệ, kỹ năng quản lý, và thị trường quốc tế. Tuy nhiên, quá trình này cũng tiềm ẩn rủi ro, như sự phụ thuộc vào vốn nước ngoài, biến động dòng vốn, và tác động tiêu cực đến môi trường và bất bình đẳng thu nhập. Cần có chính sách phù hợp để quản lý rủi ro và tối đa hóa lợi ích.

II. Thách Thức Vốn Nước Ngoài và Ổn Định Tài Chính

Mặc dù vốn nước ngoài có tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng đi kèm với những rủi ro, đặc biệt là đối với sự ổn định tài chính của các nước đang phát triển. Các dòng vốn có thể biến động mạnh, gây ra áp lực lên tỷ giá hối đoái, lạm phát, và cán cân thanh toán. Sự phụ thuộc quá mức vào vốn nước ngoài có thể khiến các quốc gia dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài, như khủng hoảng tài chính toàn cầu. Ngoài ra, việc quản lý vốn nước ngoài hiệu quả đòi hỏi năng lực thể chế và chính sách tốt, điều mà không phải nước đang phát triển nào cũng có. Rủi ro tài chính là một trong những yếu tố cần được xem xét và quản lý cẩn thận để có thể hấp thụ được các tác động tích cực từ vốn nước ngoài.

2.1. Biến Động Dòng Vốn Nguy Cơ Tiềm Ẩn Với Kinh Tế Mới Nổi

Các kinh tế mới nổi thường dễ bị ảnh hưởng bởi biến động dòng vốn, đặc biệt là đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII). Dòng vốn này có thể chảy vào nhanh chóng khi nhà đầu tư lạc quan về triển vọng kinh tế, nhưng cũng có thể rút ra đột ngột khi có tin xấu. Sự rút vốn hàng loạt có thể gây ra khủng hoảng tiền tệ, suy giảm tăng trưởng, và bất ổn xã hội. Các nước đang phát triển cần có các biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu rủi ro này, như dự trữ ngoại hối đủ mạnh, chính sách tỷ giá linh hoạt, và kiểm soát dòng vốn thận trọng.

2.2. Áp Lực Tỷ Giá và Lạm Phát Quản Lý Dòng Vốn Ra Sao

Dòng vốn nước ngoài lớn có thể gây áp lực lên tỷ giá hối đoái, khiến đồng nội tệ tăng giá. Điều này có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu, gây thâm hụt thương mại. Ngược lại, khi dòng vốn rút ra, đồng nội tệ có thể mất giá mạnh, gây ra lạm phát nhập khẩu. Các ngân hàng trung ương cần có các công cụ để can thiệp vào thị trường ngoại hối, kiểm soát lạm phát, và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ là rất quan trọng.

III. Giải Pháp Phát Triển Tài Chính Để Hấp Thụ Vốn Nước Ngoài

Phát triển hệ thống tài chính là yếu tố then chốt để các nước đang phát triển có thể hấp thụ hiệu quả vốn nước ngoài và tận dụng lợi ích của nó. Một hệ thống tài chính phát triển sẽ giúp phân bổ vốn nước ngoài một cách hiệu quả hơn, giảm thiểu rủi ro, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Phát triển tài chính bao gồm nhiều khía cạnh, như nâng cao hiệu quả của hệ thống ngân hàng, phát triển thị trường chứng khoán, và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ngoài ra, một hệ thống quản trị tốt sẽ giúp giảm thiểu tham nhũng, tăng cường minh bạch, và thu hút vốn nước ngoài bền vững.

3.1. Nâng Cao Hiệu Quả Hệ Thống Ngân Hàng Khâu Quan Trọng

Hệ thống ngân hàng đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc phân bổ vốn nước ngoài. Để nâng cao hiệu quả, cần tăng cường năng lực quản lý rủi ro của các ngân hàng, cải thiện chất lượng tín dụng, và giảm nợ xấu. Các ngân hàng cũng cần tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn vốn và thanh khoản. Việc khuyến khích cạnh tranh trong ngành ngân hàng có thể giúp giảm chi phí và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính.

3.2. Phát Triển Thị Trường Chứng Khoán Kênh Dẫn Vốn Hiệu Quả

Thị trường chứng khoán có thể là kênh dẫn vốn hiệu quả cho các doanh nghiệp, giúp giảm sự phụ thuộc vào vốn ngân hàng. Để phát triển thị trường chứng khoán, cần tăng cường tính minh bạch và công khai thông tin, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, và khuyến khích các công ty niêm yết. Việc phát triển các sản phẩm tài chính đa dạng cũng có thể thu hút vốn nước ngoài.

3.3. Tăng Cường Tiếp Cận Tài Chính cho Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, nhưng thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn. Để hỗ trợ DNNVV, cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, cung cấp các chương trình bảo lãnh tín dụng, và khuyến khích các ngân hàng cho vay DNNVV. Việc phát triển các tổ chức tài chính vi mô cũng có thể giúp cung cấp vốn cho các doanh nghiệp siêu nhỏ.

IV. Ổn Định Tài Chính Điều Kiện Tiên Quyết Thu Hút Vốn Ngoại

Sự ổn định tài chính là yếu tố then chốt để thu hút và duy trì dòng vốn nước ngoài bền vững. Một môi trường tài chính ổn định tạo niềm tin cho các nhà đầu tư, giảm thiểu rủi ro, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ổn định tài chính bao gồm nhiều khía cạnh, như kiểm soát lạm phát, duy trì tỷ giá hối đoái ổn định, và quản lý nợ công bền vững. Chính phủ cần có chính sách kinh tế vĩ mô thận trọng để đảm bảo ổn định tài chính và tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư.

4.1. Kiểm Soát Lạm Phát Giữ Vững Giá Trị Đồng Tiền

Lạm phát cao làm xói mòn giá trị đồng tiền, gây bất ổn kinh tế và giảm sức mua của người dân. Để kiểm soát lạm phát, các ngân hàng trung ương cần sử dụng các công cụ tiền tệ, như lãi suất và dự trữ bắt buộc, để kiểm soát lượng tiền cung ứng và ổn định giá cả. Chính phủ cũng cần có chính sách tài khóa chặt chẽ để giảm thâm hụt ngân sách.

4.2. Duy Trì Tỷ Giá Hối Đoái Ổn Định Tạo Sự Chắc Chắn

Tỷ giá hối đoái biến động mạnh có thể gây rủi ro cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và làm giảm tính hấp dẫn của đầu tư nước ngoài. Các ngân hàng trung ương cần can thiệp vào thị trường ngoại hối để ổn định tỷ giá, nhưng cũng cần cho phép tỷ giá biến động linh hoạt để phản ánh các yếu tố cung cầu thị trường. Chính sách tỷ giá cần phù hợp với tình hình kinh tế và thương mại của từng quốc gia.

4.3. Quản Lý Nợ Công Bền Vững Đảm Bảo An Toàn Vĩ Mô

Nợ công quá cao có thể gây áp lực lên ngân sách nhà nước và làm tăng rủi ro vỡ nợ. Chính phủ cần quản lý nợ công một cách thận trọng, đảm bảo nợ công ở mức bền vững và sử dụng nợ công hiệu quả để đầu tư vào các dự án phát triển kinh tế. Việc tăng cường minh bạch trong quản lý nợ công là rất quan trọng.

V. Nghiên Cứu Tác Động Ngưỡng Của Phát Triển Tài Chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng phát triển tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ vốn nước ngoài, với các ngưỡng cụ thể ảnh hưởng đến tác động của các dòng vốn. Theo nghiên cứu, có 02 giá trị ngưỡng của phát triển tài chính được xác định là 38,1482 và 53,0984. Khi FINDEV thuộc chế độ thứ 2 (trong khoảng từ 38,1482 đến 53,0984), FDI sẽ phát huy vai trò kích thích tăng trưởng kinh tế mạnh nhất và tương tác giữa phát triển tài chính với EXDEBT phát huy được tác động tích cực đến tăng trưởng. Các chính sách hỗ trợ phát triển tài chính cần được điều chỉnh để phù hợp với từng giai đoạn phát triển của quốc gia, nhằm tối ưu hóa lợi ích từ vốn nước ngoài.

5.1. Ứng Dụng Mô Hình Ngưỡng Để Phân Tích Tác Động FDI

Mô hình ngưỡng cho phép xác định các mức độ phát triển tài chính mà tại đó tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế thay đổi đáng kể. Nghiên cứu đã xác định một số ngưỡng quan trọng, cho thấy khi phát triển tài chính đạt đến một mức độ nhất định, FDI sẽ có tác động mạnh mẽ hơn đến tăng trưởng. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách có thể tập trung vào việc thúc đẩy phát triển tài chính đến các ngưỡng quan trọng để tối ưu hóa lợi ích từ FDI.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu Ngưỡng

Dựa trên kết quả nghiên cứu ngưỡng, có thể đưa ra các khuyến nghị chính sách cụ thể để thúc đẩy phát triển tài chính và tối ưu hóa lợi ích từ vốn nước ngoài. Ví dụ, nếu phát triển tài chính đang ở mức thấp hơn ngưỡng quan trọng, chính phủ có thể tập trung vào việc cải thiện hệ thống ngân hàng, tăng cường tiếp cận tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, và phát triển thị trường chứng khoán. Khi phát triển tài chính đã vượt qua ngưỡng quan trọng, chính phủ có thể tập trung vào việc duy trì ổn định tài chính và cải thiện năng lực hấp thụ công nghệ của nền kinh tế.

VI. Kết Luận Tối Ưu Vốn Nước Ngoài Cho Nước Đang Phát Triển

Vốn nước ngoài có thể là động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển, nhưng chỉ khi được quản lý và sử dụng một cách hiệu quả. Phát triển tài chính, hội nhập kinh tế, và ổn định tài chính là những yếu tố then chốt để các quốc gia có thể hấp thụ vốn nước ngoài và tận dụng lợi ích của nó. Các chính sách cần được thiết kế để tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro từ các dòng vốn, đảm bảo tăng trưởng bền vững và bao trùm.

6.1. Hàm Ý Chính Sách Cho Các Nước Đang Phát Triển

Các nước đang phát triển cần ưu tiên cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực thể chế, và phát triển hệ thống tài chính để thu hút vốn nước ngoài bền vững. Chính sách cần tập trung vào việc cải thiện tính minh bạch, giảm thiểu tham nhũng, và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng. Việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo cũng rất quan trọng để nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ và quản lý của lực lượng lao động.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Tác Động Vốn Nước Ngoài

Nghiên cứu tương lai cần tập trung vào việc phân tích sâu hơn tác động của các loại vốn nước ngoài khác nhau đối với các ngành kinh tế cụ thể, và đánh giá hiệu quả của các chính sách quản lý vốn. Cần có các nghiên cứu so sánh giữa các quốc gia và khu vực khác nhau để rút ra các bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp phù hợp. Ngoài ra, cần nghiên cứu tác động của các yếu tố mới nổi, như công nghệ số và biến đổi khí hậu, đến dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (Mã số: 9.01) của nghiên cứu sinh Vũ Thị Hải Minh, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Thị Tuyết Trinh tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (bảo vệ năm 2024), mang tiêu đề: "Dòng vốn nước ngoài đối với tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển: Tác động của phát triển, hội nhập và ổn định tài chính".

Nghiên cứu xuất phát từ cơ sở khoa học rằng vốn đầu tư là yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong các mô hình của Solow (1956) và mô hình hai khoảng cách của Chenery & Strout (1966). Đối với các quốc gia đang phát triển có tỷ lệ tích lũy và thu nhập nội địa thấp, việc thu hút các dòng vốn nước ngoài bao gồm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đầu tư danh mục nước ngoài (FPI) và nợ nước ngoài (Foreign Debt - EXDEBT) đóng vai trò bù đắp sự thiếu hụt vốn đầu tư và thâm hụt ngoại thương (Reisen & Soto, 2001). Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm trên thế giới về tác động của các dòng vốn này đối với tăng trưởng kinh tế vẫn chưa có sự đồng thuận. Tác giả luận án xác định khoảng trống nghiên cứu then chốt: sự thiếu nhất quán này bắt nguồn từ việc các nghiên cứu trước đây chưa xem xét đầy đủ năng lực hấp thụ của nền kinh tế tiếp nhận; đồng thời, các công trình khảo sát yếu tố tài chính thường chỉ tập trung vào khía cạnh phát triển tài chính một cách đơn lẻ mà chưa tích hợp đồng thời ba khía cạnh cấu thành gồm ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính, cũng như chưa xác định các mức ngưỡng phi tuyến tính của các yếu tố này.

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích vai trò của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến tác động của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế tại các nền kinh tế đang phát triển; từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm tăng khả năng hấp thụ các tác động tích cực của dòng vốn ngoại.

Luận án xác định 03 mục tiêu cụ thể:

1. Ước lượng ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển.
2. Xác định ảnh hưởng của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến tác động của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế.
3. Xác định mức ngưỡng của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính để giúp các dòng vốn nước ngoài được hấp thụ và phát huy tác động tích cực đối với nền kinh tế các nước đang phát triển.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được xây dựng tương ứng:

• Câu hỏi 1: Các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) có tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nền kinh tế đang phát triển không? Nếu có, mức độ tác động như thế nào?
• Câu hỏi 2: Các khía cạnh ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính có ảnh hưởng đến tác động của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế tại các nền kinh tế đang phát triển không? Nếu có, mức độ tác động như thế nào?
• Câu hỏi 3: Có tồn tại mức ngưỡng của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính để các dòng vốn nước ngoài có thể được hấp thụ và phát huy tác động tích cực đối với nền kinh tế các nước đang phát triển không? Nếu có, mức ngưỡng là bao nhiêu?

Về đối tượng nghiên cứu, luận án tập trung vào tác động của các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, EXDEBT) lên tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển trong điều kiện chịu sự chi phối của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Các nền kinh tế đang phát triển trên toàn thế giới được phân loại theo báo cáo "Hiện trạng và viễn cảnh kinh tế thế giới" (World Economic Situation and Prospects) của Liên Hợp Quốc (UN, 2022).
• Thời gian: Giai đoạn 2010 – 2022. Đây là khoảng thời gian các nền kinh tế phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, trải qua chu kỳ kinh tế kéo dài 10 - 12 năm và tiếp tục đối mặt với biến động từ đại dịch COVID-19.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước theo từng nhóm chủ đề trọng tâm:

1. Nhóm nghiên cứu về tác động của FDI: Bruno & Campos (2013) qua tổng thuật chỉ ra 50% nghiên cứu thực nghiệm xác nhận FDI kích thích tăng trưởng. Johnson (2006), Choong & cộng sự (2004), Blomström & Kokko (1998) phân tích các kênh chuyển giao công nghệ từ FDI (liên kết dọc, liên kết ngang, di chuyển lao động, nghiên cứu và phát triển). Bao & Chen (2018) chứng minh FDI gia tăng tính cạnh tranh trên thị trường nội địa. Ngược lại, Borensztein & cộng sự (1998) cùng Easterly (2003) cảnh báo nếu FDI chỉ nhằm vượt rào cản thương mại hoặc tận dụng chính sách ưu đãi thuế thì lợi ích tăng trưởng sẽ không đạt được.
2. Nhóm nghiên cứu về tác động của FPI: Evans (2002), Grubel (1968), Bekaert & Harvey (2000), Baghebo & Apere (2014), Singhania & Saini (2018) nhấn mạnh FPI giúp tăng thanh khoản thị trường vốn, hoàn thiện chuẩn mực quản trị và chia sẻ rủi ro. Tuy nhiên, Lipsey (1999) chỉ ra tính chất ngắn hạn, đầu cơ và kém ổn định của dòng vốn FPI dễ dẫn đến việc rút vốn đột ngột khi xảy ra cú sốc.
3. Nhóm nghiên cứu về tác động của nợ nước ngoài: Daud (2016), Kamin & cộng sự (1989) nhận định nợ nước ngoài đóng vai trò đòn bẩy tài chính; trong khi các nghiên cứu khác cảnh báo áp lực trả nợ làm giảm tích lũy vốn đầu tư công.
4. Nhóm nghiên cứu ghi nhận kết quả không đồng nhất: Yimer (2023), Lau, de Alba & Liew (2022), Wu & Hsu (2008), Hsiao & Hsiao (2006), Carkovic & Levine (2002) chỉ ra dòng vốn ngoại không có tác động hoặc thậm chí tác động tiêu cực đến tăng trưởng tại một số nền kinh tế đang phát triển.
5. Nhóm nghiên cứu về vai trò hấp thụ của thị trường tài chính: Alfaro & cộng sự (2004, 2010), Ang (2009), Azman-Saini & cộng sự (2010), Durham (2004), Hermes & Lensink (2003), Greenwood & Jovanovic (1990), Saint-Paul (1992), Estrada & cộng sự (2015), Agbloyor & cộng sự (2014), Olagbaju & Akinlo (2018), Baharumshah, Slesman & Devadason (2017), Slesman & cộng sự (2015), Gupta, Yadav & Jain (2022), Joo, Shawl & Makina (2022), Anetor (2020), Yeboua (2019).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án định vị và xử lý: Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát đơn lẻ khía cạnh phát triển tài chính mà chưa đặt trong thể thống nhất với ổn định tài chính và hội nhập tài chính khi xem xét đồng thời ba dòng vốn FDI, FPI và nợ nước ngoài; đồng thời thiếu vắng các bằng chứng thực nghiệm xác định mức ngưỡng lượng hóa cụ thể tại các nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn 2010 – 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa mô hình tăng trưởng tân cổ điển (Solow, 1956; Swan, 1956; Cobb & Douglas, 1928) và mô hình tăng trưởng nội sinh (Romer, 1990; Lucas, 1988; Barro, 1990; Easterly, 2003). Tác giả vận dụng các lý thuyết bổ trợ:

• Lý thuyết hai khoảng cách (Chenery & Strout, 1966) giải thích nhu cầu bổ sung nguồn lực ngoại sinh.
• Thuyết cái vòng luẩn quẩn và cú huých từ bên ngoài của Samuelson (1948) nhấn mạnh vai trò của vốn ngoại trong việc phá vỡ tình trạng khan hiếm nguồn lực.
• Lý thuyết lợi nhuận cận biên của MacDougall (1960) giải thích sự di chuyển dòng vốn FDI từ nơi có tỷ suất sinh lợi thấp sang nơi có tỷ suất sinh lợi cao.
• Khung lý thuyết danh mục đầu tư cân bằng của Markowitz và Tobin cùng mô hình các yếu tố kéo và đẩy (Mody, Taylor & Kim, 2001; Buckberg, 1996) đối với dòng vốn FPI.
• Cơ sở lý luận về ổn định tài chính theo Schinasi (2004), ECB (2005), Crockett (1997), Smaga (2014), Albulescu & cộng sự (2010), tiếp cận qua 4 bảng cân đối: khu vực tài chính, khu vực phi tài chính, khu vực công và khu vực kinh tế đối ngoại.
• Lý luận về phát triển tài chính (Levine, 2005; Merton & Bodie, 2004; Čihák & cộng sự, 2012) qua các chức năng huy động, phân bổ vốn, sàng lọc dự án và quản trị rủi ro.
• Lý luận về hội nhập tài chính dựa trên chỉ số mở cửa tài khoản vốn KAOPEN (Chinn & Ito, 2006).

Phương pháp nghiên cứu và mô hình kinh tế lượng

Để giải quyết ba mục tiêu nghiên cứu, luận án triển khai các mô hình kinh tế lượng định lượng trên dữ liệu bảng:

Mục tiêu nghiên cứu	Mô hình và phương pháp kinh tế lượng	Mục đích ứng dụng
Mục tiêu 1	Mô hình hồi quy bảng động GMM (SGMM, DGMM, IV-GMM)	Ước lượng tác động của FDI, FPI, EXDEBT lên tăng trưởng kinh tế, kiểm soát tính nội sinh và độ trễ của biến phụ thuộc.
Mục tiêu 2	Mô hình GMM bổ sung biến tương tác (Interaction terms)	Đánh giá tác động điều tiết của ổn định tài chính (FINSTAB), phát triển tài chính (FINDEV) và hội nhập tài chính (FINOPEN) lên mối quan hệ giữa các dòng vốn và tăng trưởng.
Mục tiêu 3	Mô hình tự hồi quy ngưỡng cho dữ liệu bảng (Panel TAR)	Kiểm định tính phi tuyến và xác định các giá trị ngưỡng tối ưu của FINSTAB, FINDEV, FINOPEN thông qua kiểm định Bai và Perron.

Dữ liệu nghiên cứu và đo lường biến số

Dữ liệu thứ cấp được thu thập cho các quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2010 – 2022 từ các tổ chức quốc tế: Ngân hàng Thế giới (World Bank - WDI), Thống kê Tài chính Quốc tế (IMF - IFS), Niên giám Cán cân thanh toán IMF, và bộ cơ sở dữ liệu của Chinn & Ito (2006).

Các biến số chính trong mô hình nghiên cứu:

• Biến phụ thuộc: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (tăng trưởng GDP hoặc GDP bình quân đầu người).
• Biến dòng vốn nước ngoài: FDI (% GDP), FPI (% GDP), EXDEBT (tổng nợ nước ngoài % GDP).
• Biến khía cạnh tài chính:
  • Ổn định tài chính: $FINSTAB$ (đo lường bằng tỷ lệ vốn ngân hàng trên tổng tài sản) và biến thay thế $FINSTAB1$.
  • Phát triển tài chính: $FINDEV$ (đo lường bằng tỷ lệ tín dụng nội địa cấp cho khu vực tư nhân % GDP) và biến thay thế $FINDEV2$.
  • Hội nhập tài chính: $FINOPEN$ (chỉ số KAOPEN của Chinn & Ito) và biến thay thế $FINOPEN2$.
• Biến tương tác: $FINSTAB \times FDI$, $FINSTAB \times FPI$, $FINSTAB \times EXDEBT$, $FINDEV \times FDI$, $FINDEV \times FPI$, $FINDEV \times EXDEBT$, $FINOPEN \times FDI$, $FINOPEN \times FPI$, $FINOPEN \times EXDEBT$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập nền tảng khoa học cho toàn bộ công trình. Tác giả trình bày lý do chọn đề tài dựa trên tính cấp thiết về nhu cầu vốn tại các nước đang phát triển và sự phân kỳ trong các kết quả nghiên cứu trước đây. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là mối quan hệ giữa các dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế dưới tác động của các khía cạnh tài chính. Phạm vi không gian được xác định tại các nền kinh tế đang phát triển theo danh mục UN (2022) và thời gian khảo sát từ năm 2010 đến năm 2022. Tác giả khái quát phương pháp nghiên cứu (mô hình tăng trưởng nội sinh, hồi quy bảng động GMM và mô hình ngưỡng TAR), đồng thời tóm tắt các đóng góp mới về mặt lý thuyết và thực tiễn của luận án cùng bố cục gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 cung cấp bức tranh lý luận và tổng quan tài liệu có hệ thống. Nội dung chương phân tích sâu các lý thuyết tăng trưởng kinh tế (Smith, Ricardo, Keynes, Solow-Swan, Romer, Lucas); định nghĩa và bản chất của 3 dòng vốn ngoại (FDI, FPI, nợ nước ngoài) theo tiêu chuẩn IMF (1993, 1995) và OECD (1996). Chương này mổ xẻ cơ chế tác động của ổn định tài chính (phòng ngừa rủi ro hệ thống, bảo toàn bảng cân đối tài sản), phát triển tài chính (chức năng huy động vốn, sàng lọc dự án, giảm chi phí giao dịch) và hội nhập tài chính (mở cửa tài khoản vốn, đa dạng hóa rủi ro). Phần tổng quan tài liệu điểm lại các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế theo từng dòng vốn và vai trò hấp thụ của hệ thống tài chính, làm rõ khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu, khung phân tích và hệ thống các giả thuyết kiểm định. Tác giả thiết lập các phương trình kinh tế lượng cụ thể: phương trình hồi quy tuyến tính bảng động GMM để kiểm định ảnh hưởng trực tiếp của FDI, FPI, EXDEBT đến tăng trưởng kinh tế; phương trình mở rộng chứa các biến tương tác giữa các khía cạnh tài chính ($FINSTAB$, $FINDEV$, $FINOPEN$) với từng dòng vốn ngoại; và phương trình hồi quy ngưỡng dữ liệu bảng động (Panel TAR) áp dụng kỹ thuật kiểm định Bai và Perron nhằm tìm kiếm điểm gãy cấu trúc và giá trị ngưỡng. Chương này cũng mô tả chi tiết phương pháp đo lường các biến số độc lập, biến phụ thuộc, biến điều tiết và biến kiểm soát, kèm theo quy trình kiểm định tính vững (robustness test) của mô hình bằng các thước đo thay thế ($FINSTAB1$, $FINDEV2$, $FINOPEN2$).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các kết quả phân tích định lượng thực nghiệm thu được từ bộ dữ liệu giai đoạn 2010 – 2022:

1. Thực trạng và thống kê mô tả: Phân tích diễn biến tăng trưởng kinh tế, xu hướng vận động của dòng vốn FDI, FPI, nợ nước ngoài và các chỉ số tài chính tại các nước đang phát triển trong mẫu nghiên cứu; thực hiện ma trận tương quan giữa các biến.
2. Tác động trực tiếp của các dòng vốn (Mô hình GMM):
   • Dòng vốn FDI có tác động tích cực (+) cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng kinh tế.
   • Dòng vốn FPI không thể hiện vai trò rõ ràng, không có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng.
   • Dòng vốn nợ nước ngoài (EXDEBT) có tác động ngược chiều (-) có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế.
3. Tác động của các khía cạnh tài chính và biến tương tác:
   • Khía cạnh ổn định tài chính ($FINSTAB$): Khi đưa biến $FINSTAB$ vào mô hình, biến tương tác $FINSTAB \times FDI$ và $FINSTAB \times FPI$ có hệ số ngược chiều (-) đối với tăng trưởng; tương tác $FINSTAB \times EXDEBT$ không có ý nghĩa thống kê.
   • Khía cạnh phát triển tài chính ($FINDEV$): $FPI$ và $EXDEBT$ tác động ngược chiều đến tăng trưởng, nhưng các biến tương tác $FINDEV \times FDI$, $FINDEV \times FPI$ và $FINDEV \times EXDEBT$ đều mang dấu dương (+), thể hiện vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khi thị trường tài chính phát triển.
   • Khía cạnh hội nhập tài chính ($FINOPEN$): $FINOPEN$ có tác động trực tiếp tích cực (+) mạnh mẽ đến tăng trưởng. Biến tương tác $FINOPEN \times FPI$ hỗ trợ tăng trưởng kinh tế; trong khi tương tác với FDI và EXDEBT không có ý nghĩa thống kê.
4. Kết quả phân tích mô hình hồi quy ngưỡng (TAR):

Khía cạnh tài chính	Số lượng ngưỡng	Mức giá trị ngưỡng xác định	Chế độ tác động tối ưu đối với tăng trưởng
Ổn định tài chính ($FINSTAB$)	01 ngưỡng	8,7661	Khi $FINSTAB > 8,7661$, dòng vốn FDI và FPI phát huy tác động tích cực, kích thích tăng trưởng kinh tế.
Phát triển tài chính ($FINDEV$)	02 ngưỡng	38,1482 và 53,0984	Ở chế độ thứ 2 ($38,1482 \le FINDEV \le 53,0984$), FDI kích thích tăng trưởng mạnh nhất và tương tác $FINDEV \times EXDEBT$ phát huy tác động tích cực.
Hội nhập tài chính ($FINOPEN$)	02 ngưỡng	0,5534 và 0,8371	Ở chế độ thứ 3 ($FINOPEN > 0,8371$), tác động của các biến dòng vốn đến tăng trưởng đạt trạng thái tối ưu nhất.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 tổng kết các phát hiện chính từ kết quả ước lượng ở Chương 4 và xây dựng hệ thống khuyến nghị chính sách gồm hai nhóm:

• Nhóm khuyến nghị trực tiếp khai thác các dòng vốn nước ngoài: Đối với FDI, cần tập trung thu hút vốn gắn liền với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực; đối với FPI, cần giám sát tính thanh khoản để phòng ngừa hiện tượng đảo chiều dòng vốn ngắn hạn; đối với nợ nước ngoài, cần kiểm soát trần nợ và tối ưu hóa hiệu quả giải ngân vốn vay.
• Nhóm khuyến nghị tạo lập các điều kiện tài chính hấp thụ: Duy trì tỷ lệ vốn ngân hàng trên tổng tài sản vượt ngưỡng 8,7661% để đảm bảo ổn định hệ thống; phát triển quy mô tín dụng tư nhân trong dải tối ưu 38,15% - 53,10% GDP nhằm tránh rủi ro mở rộng tín dụng quá mức; gia tăng mức độ mở cửa tài chính vượt mốc 0,8371 theo chỉ số KAOPEN để tận dụng hiệu ứng lan tỏa của dòng vốn FPI. Cuối chương, tác giả trình bày các hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm khung lý thuyết tăng trưởng nội sinh thông qua việc tích hợp đồng thời ba khía cạnh của hệ thống tài chính (ổn định, phát triển, hội nhập) vào mô hình phân tích tác động của các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, EXDEBT).
• Bổ sung bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ phi tuyến tính và quy luật ngưỡng giữa các dòng vốn ngoại và tăng trưởng kinh tế, làm sáng tỏ cơ chế điều tiết của năng lực hấp thụ tài chính tại các nước đang phát triển.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Xác định được các giá trị ngưỡng định lượng cụ thể: 01 ngưỡng ổn định tài chính ($8,7661$), 02 ngưỡng phát triển tài chính ($38,1482$ và $53,0984$), và 02 ngưỡng hội nhập tài chính ($0,5534$ và $0,8371$).
• Cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý nhà nước tại các quốc gia đang phát triển hoạch định chính sách điều hành vĩ mô, tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, điều tiết độ mở tài khoản vốn và kiểm soát quy mô tín dụng nhằm tối đa hóa lợi ích kinh tế từ dòng vốn ngoại.

Khuyến nghị và giải pháp đề xuất

1. Duy trì hệ số an toàn vốn và tỷ lệ vốn ngân hàng trên tổng tài sản ở mức trên 8,7661% nhằm tạo bộ đệm chống sốc, hỗ trợ dòng vốn FDI và FPI vận hành hiệu quả.
2. Điều tiết quy mô tín dụng khu vực tư nhân duy trì trong biên độ từ 38,1482% đến 53,0984% GDP, ngăn ngừa hiện tượng phát triển tài chính quá mức gây bất ổn kinh tế.
3. Từng bước tự do hóa tài khoản vốn và tăng cường hội nhập tài chính đạt mức chỉ số trên 0,8371 để khai thác hiệu ứng tích cực từ dòng vốn đầu tư danh mục FPI.
4. Tăng cường quản lý nợ nước ngoài, chuyển dịch cơ cấu vay nợ sang các kênh đầu tư dài hạn có khả năng tạo ra giá trị gia tăng trực tiếp cho nền kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Bộ dữ liệu thứ cấp tại một số quốc gia đang phát triển còn gặp hiện tượng khuyết thiếu dữ liệu ở một số chỉ tiêu, buộc nghiên cứu phải giới hạn mẫu quan sát ở các quốc gia có dữ liệu hoàn chỉnh. Khung thời gian nghiên cứu 2010 – 2022 có sự xuất hiện của biến cố đại dịch COVID-19 gây ra các biến động bất thường. Việc đo lường các khía cạnh tài chính chủ yếu sử dụng các chỉ báo đại diện đơn lẻ hoặc bộ chỉ số sẵn có ($FINSTAB$, $FINDEV$, chỉ số KAOPEN của Chinn & Ito), chưa phản ánh hết tính đa chiều của hệ thống tài chính phức tạp.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng mẫu nghiên cứu và phân nhóm chi tiết theo từng khu vực địa lý hoặc mức thu nhập cụ thể; bóc tách sâu hơn các thành phần cấu thành của FPI (chứng khoán nợ, chứng khoán vốn) và nợ nước ngoài (ngắn hạn, dài hạn, nợ công, nợ tư nhân); đồng thời áp dụng các chỉ số tổng hợp đa chiều về ổn định và phát triển tài chính từ cơ sở dữ liệu mở rộng của IMF và WB.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Các Ngân hàng Trung ương, Bộ Tài chính và cơ quan quản lý đầu tư tại các nước đang phát triển có thể tham khảo các mốc giá trị ngưỡng định lượng ($FINSTAB > 8,7661$; $38,15% \le FINDEV \le 53,10%$; $FINOPEN > 0,8371$) để xây dựng khung chính sách giám sát an toàn vĩ mô và lộ trình mở cửa thị trường vốn.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Tài liệu tham khảo về quy trình kết hợp mô hình kinh tế lượng bảng động GMM với mô hình tự hồi quy ngưỡng (TAR) dữ liệu bảng trong phân tích kinh tế lượng tài chính.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng: Khung cơ sở lý thuyết tổng hợp về dòng vốn quốc tế, năng lực hấp thụ tài chính và phương pháp xử lý dữ liệu bảng vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác động trực tiếp của từng dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển được luận án kết luận như thế nào?
Kết quả ước lượng mô hình GMM cho thấy FDI có tác động tích cực (+) cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế. Dòng vốn FPI không thể hiện vai trò rõ ràng đối với tăng trưởng (không có ý nghĩa thống kê). Dòng vốn nợ nước ngoài (EXDEBT) có tác động ngược chiều (-) có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế.

2. Mức ngưỡng của biến ổn định tài chính (FINSTAB) được xác định là bao nhiêu và có ý nghĩa gì?
Luận án xác định được 01 giá trị ngưỡng của ổn định tài chính ($FINSTAB$, đo bằng tỷ lệ vốn ngân hàng trên tổng tài sản) là 8,7661. Chỉ khi ổn định tài chính vượt qua mức ngưỡng 8,7661 thì hai dòng vốn FDI và FPI mới phát huy được tác động tích cực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển.

3. Mức ngưỡng phát triển tài chính (FINDEV) tối ưu để dòng vốn ngoại kích thích tăng trưởng là bao nhiêu?
Nghiên cứu xác định được 02 giá trị ngưỡng của phát triển tài chính ($FINDEV$, đo bằng tỷ lệ tín dụng nội địa cấp cho khu vực tư nhân % GDP) là 38,1482 và 53,0984. Khi $FINDEV$ nằm trong khoảng chế độ thứ hai (từ 38,1482% đến 53,0984%), FDI sẽ kích thích tăng trưởng kinh tế mạnh nhất và biến tương tác giữa phát triển tài chính với nợ nước ngoài ($FINDEV \times EXDEBT$) phát huy tác động tích cực đến tăng trưởng.

4. Mức ngưỡng của hội nhập tài chính (FINOPEN) được xác định như thế nào trong mô hình?
Luận án xác định 02 giá trị ngưỡng của hội nhập tài chính (chỉ số KAOPEN) là 0,5534 và 0,8371. Khi $FINOPEN$ ở chế độ thứ ba (lớn hơn 0,8371), tác động của các biến dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế đạt trạng thái tối ưu nhất, đồng thời biến tương tác $FINOPEN \times FPI$ thúc đẩy tăng trưởng.

5. Luận án đã sử dụng các kỹ thuật kinh tế lượng nào để xử lý dữ liệu và kiểm định mô hình?
Luận án sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng động GMM (System GMM, Difference GMM, IV-GMM) để ước lượng tác động trực tiếp và tác động tương tác, kết hợp với mô hình tự hồi quy ngưỡng dữ liệu bảng (Panel TAR) và kiểm định cấu trúc Bai và Perron để tìm kiếm giá trị ngưỡng phi tuyến.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Vũ Thị Hải Minh đã cung cấp một công trình nghiên cứu thực nghiệm toàn diện về mối quan hệ giữa ba dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển giai đoạn 2010 – 2022. Bằng việc kết hợp mô hình bảng động GMM và mô hình tự hồi quy ngưỡng TAR, tác giả đã chứng minh vai trò điều tiết mang tính phi tuyến của ba khía cạnh tài chính: ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính. Các phát hiện thực nghiệm về mốc ngưỡng định lượng cụ thể đóng vai trò là căn cứ khoa học hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tại các nền kinh tế đang phát triển nâng cao năng lực hấp thụ nguồn vốn ngoại sinh và duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 cũng đã trình bày rõ về kết cấu nghiên cứu của luận án. 10 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chương này sẽ trình bày các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế và tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng, cụ thể về khái niệm và một số mô hình tăng trưởng kinh tế; khái niệm về các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) và ảnh hưởng của từng loại dòng vốn đến tăng trưởng kinh tế. Các khái niệm về ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính cũng như vai trò của từng khía cạnh đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng cũng sẽ được phân tích trong chương này. Chương 2 cũng sẽ thực hiện lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm trước đây về các ảnh hưởng của vốn đến tăng trưởng; cũng như về vai trò của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến mối quan hệ vốn – tăng trưởng.

Các cơ sở lý thuyết và thực nghiệm sẽ là căn cứ quan trọng để giúp luận án xác định khoảng trống nghiên cứu cần tập trung phân tích. Tăng trưởng kinh tế và tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng 2. Tăng trưởng kinh tế "Có một số quan điểm khác nhau về tăng trưởng kinh tế. Theo Samuelson (1948), tăng trưởng kinh tế là sự mở rộng sản lượng tiềm năng hay GDP.

Kuznets (1955) cho rằng tăng trưởng là sự gia tăng một cách bền vững của sản lượng bình quân đầu người hay sản lượng trên mỗi lao động. Theo North & Thomas (1970), tăng trưởng kinh tế xảy ra nếu sản lượng tăng nhanh hơn dân số. Trong khi đó, Lipsey & cộng sự (2005) đề cập đến tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng sản lượng trong dài hạn. Nói chung, tăng trưởng kinh tế thường được hiểu là sự gia tăng giá trị hàng hoá và dịch vụ mà quốc gia tạo ra trong một thời kỳ và thường được đo lường bằng chỉ tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tăng trưởng GDP bình quân đầu người.

Thông qua các mô hình tăng trưởng kinh tế, các nhà kinh tế học phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nguồn gốc và cách thức tạo ra tăng trưởng kinh tế. Tuy các mô hình cho thấy nguồn gốc của tăng trưởng kinh tế dựa vào nhiều yếu tố, nhưng đa phần đều thể hiện vai trò quan trọng của yếu tố vốn đầu tư. Trong tác phẩm Sự giàu có của quốc gia (Wealth of Nations), Smith (1776) phân tích nguồn gốc của tăng trưởng kinh tế là từ các yếu tố lao động, vốn, đất đai, tiến bộ kỹ thuật, và cả môi trường kinh tế - xã hội, đề cao vai trò tự điều tiết của thị trường với thuyết bàn tay 11 vô hình. Kế thừa tư tưởng của Smith, Ricardo (1817) cho rằng lao động, vốn và đất đai là ba yếu tố tác động đến tăng trưởng; trong đó tích luỹ tư bản là trung tâm cho quá trình tăng trưởng.

Cuộc đại khủng hoảng 1929-1933 xảy ra là minh chứng cho sự thất bại của thuyết bàn tay vô hình, đòi hỏi vai trò điều tiết của nhà nước vào các hoạt động kinh tế. Keynes (1936) với lý thuyết bàn tay hữu hình, đã phân tích mối quan hệ giữa việc làm, lãi suất và tiền tệ trên cơ sở can thiệp của chính phủ. Trong đó, Keynes cho thấy đầu tư đóng vai trò quyết định đến quy mô việc làm, đề cao vai trò của việc đầu tư vốn vào nền kinh tế để tạo tăng trưởng kinh tế. Mô hình Solow (mô hình tân cổ điển) về tăng trưởng kinh tế dựa trên nghiên cứu của Cobb & Douglas (1928) sử dụng cách tiếp cận hàm sản xuất tổng, với việc mô tả mối quan hệ giữa sản lượng của nền kinh tế và các nguồn đầu vào hữu hình (vốn và lao động).

Solow (1956) đưa thêm yếu tố công nghệ vào mô hình, và xem công nghệ là biến ngoại sinh. Mô hình Solow đã hình thành cơ sở cho phần lớn các phân tích tăng trưởng ứng dụng trong mô hình tân cổ điển. Ngoài ra, mô hình tân cổ điển giả định suất sinh lợi giảm dần theo quy mô vốn, nên các nước đang phát triển sẽ tăng trưởng nhanh hơn các nước phát triển. Khi thu nhập quốc gia tăng lên, tăng trưởng có xu hướng chậm lại, khi đó các quốc gia cần tiếp thu công nghệ mới để duy trì tăng trưởng bền vững.

Khung tân cổ điển đơn giản đã trở thành xương sống của các nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng về tích lũy vốn và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này vẫn có lỗ hổng, khi chưa giải thích được tiến bộ kỹ thuật trong mô hình. Bởi vì tích lũy vốn phụ thuộc vào thu nhập giảm dần, nên không thể nhận thấy sự tăng trưởng ổn định trong mỗi thu nhập vốn. Mở rộng mô hình tăng trưởng tân cổ điển, mô hình tăng trưởng nội sinh (endogenous growth models) ngoài việc sử dụng nguồn vốn đầu tư đã đưa thêm một số yếu tố đầu vào khác để xem xét ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế như công nghệ, nguồn nhân lực, phát triển sản phẩm, vốn tổ chức, thể chế (Easterly, 2003).

Do khắc phục được những thiếu sót của mô hình tân cổ điển, bổ sung thêm nhân tố bên ngoài và tăng khả năng giải thích, mô hình này đã trở thành lý thuyết được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế. Romer (1990) đưa thêm biến trình độ công nghệ vào mô hình, và xem tiến bộ khoa học công nghệ là nguồn gốc nội sinh của tăng trưởng. Ngoài ra, với giả định quan hệ phi tuyến tính giữa đầu tư và tăng trưởng, mô hình tăng trưởng nội sinh giúp việc ước lượng tác động của các yếu tố bên ngoài đến tăng trưởng một cách phù hợp hơn. 12 Như vậy, có thể thấy có nhiều yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế, trong đó vốn đầu tư luôn là một yếu tố quan trọng trong các mô hình, bởi vốn để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, máy móc thiết bị, vốn để phát triển nguồn nhân lực, và vốn cũng quan trọng để phát triển công nghệ, tạo ra sự tăng trưởng kinh tế bền vững.

Luận án sẽ tập trung phân tích vai trò của vốn, tập trung vào dòng vốn nước ngoài, trong ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế Có nhiều loại dòng vốn nước ngoài, và có thể được phân thành các loại dòng vốn khác nhau dựa vào mục đích đầu tư, chủ thể đầu tư, tính chất ổn định của dòng vốn hoặc tính chất quản lý dòng vốn đầu tư của nhà đầu tư. Theo các tổ chức quốc tế như OECD (1996) hay IMF (1993), có thể phân thành 3 nhóm chính: FDI, FPI và đầu tư khác. Theo đó, FDI được xác định trên cơ sở nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn của công ty trở lên; dưới 10% là đầu tư FPI; các khoản đầu tư khác gồm tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tiền gửi.

Theo Siamwalla & cộng sự (1999), vốn nước ngoài có thể chia thành đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các dòng vốn không phải FDI, gồm đầu tư danh mục, vay nợ, tín dụng thương mại, và một số loại khác. Contessi & Weinberger (2009) cho rằng ba loại dòng vốn chính xuất hiện trong cán cân thanh toán của một quốc gia là nợ nước ngoài, vốn đầu tư danh mục quốc tế và FDI. Trong đó, FDI và đầu tư danh mục đều là dạng đầu tư vốn chủ sở hữu quốc tế, vì đại diện cho cổ phần chủ sở hữu đối với các công ty nước ngoài, khác với nợ nước ngoài (nợ công và nợ tư nhân) được cam kết hoàn trả vào cuối thời hạn khoản vay. Sự khác biệt giữa FDI và đầu tư danh mục là đầu tư danh mục không nhằm mục tiêu gây ảnh hưởng đến những quyết định quản lý công ty nước ngoài, thường có tính thanh khoản hơn và ngắn hạn hơn.

Trong nghiên cứu, những dòng vốn nước ngoài được quan tâm phân tích trong mối quan hệ với tăng trưởng kinh tế phổ biến là FDI, FPI và nợ nước ngoài (Anetor, 2020; Baharumshah & cộng sự, 2017; Debbiche, 2020; Khan & Reinhart, 1995; Sawalha & cộng sự, 2016). Nghiên cứu trên ba loại dòng vốn này là tương đối đầy đủ (về quy mô vốn, tính chất nguồn vốn, tính đa dạng trong phương thức quản lý vốn) để đánh giá được tác động của các dòng vốn nước ngoài nói chung đến tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, luận án kế thừa và tiếp tục lựa chọn các dòng vốn này để đánh giá tác động đến tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển, và sẽ có thêm cơ sở để so sánh kết quả nghiên cứu tìm được với các nghiên cứu trước. FDI và tăng trưởng Có các định nghĩa khác nhau về FDI, trong đó định nghĩa của OECD hay IMF về FDI là được chấp nhận phổ biến nhất.

“Lợi ích lâu dài” hàm ý một mối quan hệ dài hạn giữa nhà đầu tư và công ty FDI, và mức độ ảnh hưởng lớn của nhà đầu tư đến việc quản lý công ty FDI sau này. Là tổ chức theo dõi cán cân thanh toán của các nước, trong đó có các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, IMF (1993) cũng đã xác định cụ thể dòng vốn FDI trên cơ sở nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn của công ty. Các yếu tố chính của định nghĩa về FDI là sự kiểm soát (tiếng nói trong Hội đồng quản trị hoặc Ban giám đốc công ty), mối quan tâm lâu dài (cam kết dài hạn về các nguồn lực hữu hình hoặc vô hình), ở nước ngoài (ví dụ như công ty con ở nước ngoài), và có thể là quyền biểu quyết (sở hữu cổ phần tối thiểu). Các tiêu chí này sẽ giúp phân biệt FDI với đầu tư danh mục, các khoản vay dài hạn hoặc ngắn hạn, và đầu tư trong nước.

Theo Graham & Krugman (1995), đầu tư trực tiếp là quyền sở hữu đi cùng với quyền kiểm soát thực tế đối với vốn được sở hữu. Đây là khía cạnh để phân biệt đầu tư trực tiếp với đầu tư theo danh mục. Các tác giả cũng khẳng định, chính định nghĩa FDI đã đặt ra những vấn đề cần xem xét, vì chúng ta đang tìm cách đo lường mức độ mà các nhà đầu tư nước ngoài kiểm soát việc sản xuất/cơ sở/tài sản của nước sở tại. Trong khi đó, không dễ để định nghĩa chính xác thế nào là kiểm soát và quốc tịch của một chủ thể cũng khó xác định.