Luận văn thạc sĩ tác động của uy tín công ty kiểm toán đến quản trị lợi nhuận earnings management tại các ngân hàng tmcp việt nam

Chuyên đề nghiên cứu Tác động của uy tín công ty kiểm toán đến quản trị lợi nhuận tại ngân hàng TMCP Việt, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo

• Tác giả: Nguyễn Vy Lê My
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Phú Quốc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Uy Tín Công Ty Kiểm Toán Đến Quản Trị Lợi Nhuận Tại Các Ngân Hàng TMCP Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Giới thiệu
• 1.2. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 1.8. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Giới thiệu
• 2.2. Tổng quan về quản trị lợi nhuận
• 2.2.1. Khái niệm quản trị lợi nhuận
• 2.2.2. Mục đích và động cơ của quản trị lợi nhuận
• 2.2.3. Thước đo quản trị lợi nhuận
• 2.3. Tổng quan về công ty kiểm toán
• 2.3.1. Khái niệm – bản chất kiểm toán
• 2.3.2. Hoạt động kiểm toán tại Việt Nam
• 2.3.3. Các công ty kiểm toán uy tín tại Việt Nam
• 2.3.4. Lý thuyết công ty kiểm toán tác động đến quản trị lợi nhuận
• 2.3.4.1. Quy mô công ty kiểm toán (BIG4)
• 2.3.4.2. Mức độ chuyên sâu từng lĩnh vực kiểm toán (chuyên ngành)
• 2.4. Lược khảo các nghiên cứu liên quan
• 2.4.1. Các nghiên cứu về quản trị lợi nhuận
• 2.4.2. Các nghiên cứu về lý thuyết công ty kiểm toán
• 2.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.2. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.3. Thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Thống kê mô tả
• 3.4.2. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 3.4.3. Kiểm định phương sai thay đổi
• 3.4.4. Kiểm định mô hình nghiên cứu
• 3.5. Tiến trình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Kết quả hồi quy mô hình phụ
• 4.1.2. Kết quả hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị lợi nhuận
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Tóm lược kết quả nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý của bài nghiên cứu
• 5.2.1. Đối với Ngân Hàng Nhà Nước
• 5.2.2. Đối với các công ty kiểm toán
• 5.2.3. Đối với nhà đầu tư và cổ đông
• 5.2.4. Đối với các NHTM
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của uy tín công ty kiểm toán

Uy tín công ty kiểm toán đóng vai trò quan trọng trong việc quản trị lợi nhuận tại các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy rằng uy tín công ty kiểm toán có thể làm giảm hành vi quản trị lợi nhuận không trung thực. Các ngân hàng thường chịu áp lực từ cổ đông và nhà đầu tư để đạt được lợi nhuận cao, dẫn đến việc họ có thể điều chỉnh lợi nhuận để đáp ứng kỳ vọng. Tuy nhiên, khi ngân hàng được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán uy tín, hành vi này có thể bị hạn chế. Theo nghiên cứu, các ngân hàng có công ty kiểm toán thuộc BIG4 thường có xu hướng báo cáo lợi nhuận chính xác hơn, từ đó tạo ra lòng tin từ phía nhà đầu tư và công chúng.

1.1. Mối quan hệ giữa uy tín và quản trị lợi nhuận

Mối quan hệ giữa uy tín công ty kiểm toán và quản trị lợi nhuận được thể hiện rõ qua các nghiên cứu thực nghiệm. Các ngân hàng có uy tín cao trong việc sử dụng dịch vụ kiểm toán từ các công ty lớn thường có báo cáo tài chính minh bạch hơn. Điều này không chỉ giúp ngân hàng duy trì uy tín mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía khách hàng và nhà đầu tư. Nghiên cứu chỉ ra rằng, khi ngân hàng có sự tham gia của các công ty kiểm toán uy tín, khả năng điều chỉnh lợi nhuận giảm đi đáng kể. Điều này cho thấy rằng tác động của uy tín không chỉ là lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc quản lý tài chính ngân hàng.

II. Quản trị lợi nhuận tại ngân hàng TMCP

Quản trị lợi nhuận tại các ngân hàng TMCP là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm. Các ngân hàng thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để quản lý lợi nhuận, trong đó có việc điều chỉnh dự phòng rủi ro. Quản trị lợi nhuận không chỉ đơn thuần là việc tối ưu hóa lợi nhuận mà còn liên quan đến việc duy trì sự ổn định tài chính và tuân thủ các quy định pháp lý. Nghiên cứu cho thấy rằng, các ngân hàng có sự tham gia của các công ty kiểm toán uy tín thường có khả năng quản lý lợi nhuận tốt hơn, từ đó giảm thiểu rủi ro tài chính. Điều này cũng cho thấy rằng chất lượng kiểm toán có thể ảnh hưởng đến quyết định tài chính của ngân hàng.

2.1. Các phương pháp quản trị lợi nhuận

Các ngân hàng TMCP thường áp dụng nhiều phương pháp để quản trị lợi nhuận, bao gồm việc điều chỉnh dự phòng rủi ro và tối ưu hóa chi phí. Việc sử dụng các công ty kiểm toán uy tín giúp ngân hàng có được những báo cáo tài chính chính xác và minh bạch hơn. Điều này không chỉ giúp ngân hàng duy trì uy tín mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía nhà đầu tư. Nghiên cứu cho thấy rằng, khi ngân hàng có sự tham gia của các công ty kiểm toán uy tín, khả năng điều chỉnh lợi nhuận giảm đi đáng kể. Điều này cho thấy rằng tác động của uy tín không chỉ là lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc quản lý tài chính ngân hàng.

III. Đánh giá uy tín công ty kiểm toán

Đánh giá uy tín công ty kiểm toán là một yếu tố quan trọng trong việc xác định chất lượng báo cáo tài chính của ngân hàng. Các công ty kiểm toán lớn như BIG4 thường được xem là có uy tín cao hơn so với các công ty nhỏ hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng, ngân hàng được kiểm toán bởi các công ty này thường có báo cáo tài chính chính xác hơn và ít có khả năng xảy ra gian lận. Điều này không chỉ giúp ngân hàng duy trì uy tín mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía khách hàng và nhà đầu tư.

3.1. Vai trò của công ty kiểm toán trong quản trị lợi nhuận

Công ty kiểm toán đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và minh bạch của báo cáo tài chính. Khi ngân hàng được kiểm toán bởi các công ty uy tín, khả năng xảy ra gian lận trong báo cáo tài chính giảm đi đáng kể. Điều này không chỉ giúp ngân hàng duy trì uy tín mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía nhà đầu tư. Nghiên cứu cho thấy rằng, các ngân hàng có sự tham gia của các công ty kiểm toán uy tín thường có báo cáo tài chính minh bạch hơn, từ đó tạo ra lòng tin từ phía nhà đầu tư và công chúng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản trị lợi nhuận là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, đặc biệt tại các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam, nơi lợi nhuận không chỉ phản ánh hiệu quả hoạt động mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng. Theo ước tính, trong giai đoạn 2005-2015, 17 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam đã có những biến động đáng kể trong việc trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, một công cụ chủ yếu để thực hiện quản trị lợi nhuận. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là kiểm định tác động của uy tín công ty kiểm toán, đại diện bởi nhóm BIG4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG), và sự am hiểu chuyên sâu ngành ngân hàng của công ty kiểm toán đến hành vi quản trị lợi nhuận tại các NHTMCP Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu tài chính và kiểm toán của 17 ngân hàng trong giai đoạn 2005-2015, với trọng tâm là dự phòng rủi ro tín dụng bất thường (ALLP) làm chỉ số đo lường quản trị lợi nhuận. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, tăng cường minh bạch thông tin và hỗ trợ các nhà quản lý, nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống kiểm soát tài chính trong ngành ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết chi phí đại diện và lý thuyết về chất lượng kiểm toán. Lý thuyết chi phí đại diện giải thích mâu thuẫn lợi ích giữa nhà quản trị và cổ đông, trong đó quản trị lợi nhuận được xem như một hành vi nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân của nhà quản trị thông qua việc điều chỉnh báo cáo tài chính. Lý thuyết về chất lượng kiểm toán nhấn mạnh vai trò của công ty kiểm toán trong việc giảm thiểu sự bất cân xứng thông tin và hạn chế hành vi quản trị lợi nhuận. Hai khái niệm trọng tâm được sử dụng là: (1) Uy tín công ty kiểm toán, được đại diện bởi việc ngân hàng được kiểm toán bởi công ty thuộc nhóm BIG4, và (2) Sự am hiểu chuyên sâu ngành ngân hàng của công ty kiểm toán, đo lường qua số lượng khách hàng trong ngành ngân hàng mà công ty kiểm toán phục vụ. Ngoài ra, các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng (SIZE), tốc độ tăng trưởng tổng tài sản (GROWTH), dự phòng rủi ro tín dụng năm trước (PASTLLP) và tốc độ tăng trưởng GDP thực (GDP) cũng được đưa vào mô hình để kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng khác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu định lượng thu thập từ 17 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2015, cùng với thông tin về 169 công ty kiểm toán hoạt động tại Việt Nam. Cỡ mẫu gồm toàn bộ các ngân hàng có dữ liệu đầy đủ trong khoảng thời gian này. Phương pháp phân tích chính là hồi quy kinh tế lượng với mô hình hồi quy gộp (POOLED) nhằm kiểm định tác động của các biến độc lập đến biến phụ thuộc là quản trị lợi nhuận được đo lường qua dự phòng rủi ro tín dụng bất thường (ALLP). Quá trình phân tích gồm hai giai đoạn: đầu tiên, mô hình hồi quy dự phòng rủi ro tín dụng được xây dựng để xác định phần dư (ALLP) đại diện cho dự phòng rủi ro bất thường; tiếp theo, phần dư này được sử dụng làm biến phụ thuộc trong mô hình hồi quy thứ hai để kiểm tra ảnh hưởng của uy tín và sự am hiểu chuyên sâu của công ty kiểm toán. Các kiểm định đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan cũng được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2005 đến 2015, phù hợp với giai đoạn có nhiều biến động trong ngành ngân hàng Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của uy tín công ty kiểm toán (BIG4) đến quản trị lợi nhuận: Kết quả hồi quy cho thấy hệ số của biến BIG4 là âm và có ý nghĩa thống kê, cho thấy các ngân hàng được kiểm toán bởi công ty thuộc nhóm BIG4 có xu hướng giảm hành vi quản trị lợi nhuận thông qua dự phòng rủi ro tín dụng bất thường. Cụ thể, mức độ điều chỉnh tăng lợi nhuận giảm khoảng 15-20% so với các ngân hàng được kiểm toán bởi các công ty khác.

2. Tác động của sự am hiểu chuyên sâu ngành ngân hàng (SPEC): Biến SPEC cũng có hệ số âm và có ý nghĩa thống kê, cho thấy công ty kiểm toán có chuyên môn sâu về ngành ngân hàng giúp hạn chế hành vi quản trị lợi nhuận. Mức giảm hành vi quản trị lợi nhuận được ước tính khoảng 12-18% so với các công ty kiểm toán không chuyên sâu.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Quy mô ngân hàng (SIZE) và tốc độ tăng trưởng tổng tài sản (GROWTH) đều có tác động âm đến quản trị lợi nhuận, với mức giảm lần lượt khoảng 10% và 8%, phản ánh rằng các ngân hàng lớn và tăng trưởng ổn định ít có xu hướng điều chỉnh lợi nhuận. Dự phòng rủi ro tín dụng năm trước (PASTLLP) cũng có tác động nghịch biến, cho thấy ngân hàng đã trích lập dự phòng đầy đủ ít có động cơ điều chỉnh lợi nhuận hơn.

4. Tác động của biến vĩ mô (GDP): Tốc độ tăng trưởng GDP thực có tác động tiêu cực đến quản trị lợi nhuận, với mức giảm khoảng 5%, cho thấy trong điều kiện kinh tế thuận lợi, các ngân hàng ít có nhu cầu điều chỉnh lợi nhuận để tạo hình ảnh tài chính tích cực.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của uy tín công ty kiểm toán và sự am hiểu chuyên sâu ngành ngân hàng trong việc hạn chế hành vi quản trị lợi nhuận tại các NHTMCP Việt Nam. Nguyên nhân có thể do các công ty kiểm toán thuộc BIG4 và có chuyên môn sâu có năng lực phát hiện và phản đối các thủ thuật kế toán nhằm điều chỉnh lợi nhuận, đồng thời chịu áp lực duy trì uy tín và chất lượng dịch vụ cao hơn. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu của Becker et al. (1998) và Krishnan (2003) về tác động tích cực của chất lượng kiểm toán đến giảm quản trị lợi nhuận. Việc đưa biến kiểm soát như quy mô ngân hàng và biến vĩ mô vào mô hình giúp làm rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đa chiều đến hành vi quản trị lợi nhuận. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ giảm quản trị lợi nhuận theo từng nhóm ngân hàng được kiểm toán bởi BIG4 và không thuộc BIG4, cũng như bảng hồi quy chi tiết các biến độc lập và hệ số tương ứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích các NHTM sử dụng dịch vụ kiểm toán của các công ty uy tín và chuyên sâu: Ngân Hàng Nhà Nước nên ban hành chính sách ưu tiên và khuyến khích các ngân hàng thương mại lựa chọn công ty kiểm toán thuộc nhóm BIG4 hoặc có chuyên môn sâu về ngành ngân hàng nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán và giảm thiểu hành vi quản trị lợi nhuận. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, chủ thể là Ngân Hàng Nhà Nước và các NHTM.

2. Tăng cường đào tạo và phát triển chuyên môn cho kiểm toán viên: Các công ty kiểm toán cần đầu tư vào đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ kiểm toán viên về lĩnh vực ngân hàng, nâng cao năng lực phát hiện các hành vi điều chỉnh lợi nhuận không hợp lý. Mục tiêu tăng tỷ lệ kiểm toán viên chuyên ngành lên ít nhất 30% trong 3 năm tới.

3. Nâng cao nhận thức của nhà đầu tư và cổ đông: Các nhà đầu tư cần được trang bị kiến thức về vai trò của uy tín công ty kiểm toán trong việc đảm bảo tính trung thực của báo cáo tài chính, từ đó ưu tiên lựa chọn các ngân hàng được kiểm toán bởi các công ty uy tín. Các tổ chức tài chính và hiệp hội nhà đầu tư có thể tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo trong vòng 1 năm.

4. Tăng cường giám sát và kiểm tra độc lập: Cơ quan quản lý nên thiết lập các cơ chế giám sát chặt chẽ hơn đối với hoạt động kiểm toán và báo cáo tài chính của các ngân hàng, đặc biệt là các khoản dự phòng rủi ro tín dụng, nhằm phát hiện sớm và xử lý kịp thời các hành vi quản trị lợi nhuận không minh bạch. Thời gian triển khai trong 2 năm, chủ thể là Ngân Hàng Nhà Nước và các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ vai trò của công ty kiểm toán trong việc kiểm soát quản trị lợi nhuận, từ đó lựa chọn đối tác kiểm toán phù hợp để nâng cao uy tín và minh bạch tài chính.

2. Công ty kiểm toán và kiểm toán viên: Cung cấp cơ sở khoa học để nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển chuyên môn ngành ngân hàng, đồng thời nhận thức rõ hơn về tác động của uy tín và chuyên môn đến hiệu quả kiểm toán.

3. Nhà đầu tư và cổ đông: Hỗ trợ trong việc đánh giá độ tin cậy của báo cáo tài chính ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn dựa trên uy tín công ty kiểm toán.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo để xây dựng các chính sách, quy định nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán và giảm thiểu hành vi quản trị lợi nhuận trong ngành ngân hàng, góp phần ổn định thị trường tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Uy tín công ty kiểm toán ảnh hưởng thế nào đến quản trị lợi nhuận?
   Nghiên cứu cho thấy các ngân hàng được kiểm toán bởi công ty thuộc nhóm BIG4 có xu hướng giảm hành vi điều chỉnh lợi nhuận thông qua dự phòng rủi ro tín dụng bất thường, nhờ chất lượng kiểm toán cao và áp lực duy trì uy tín.

2. Tại sao sự am hiểu chuyên sâu ngành ngân hàng của công ty kiểm toán lại quan trọng?
   Kiểm toán viên am hiểu chuyên sâu có khả năng đánh giá chính xác các khoản dự phòng rủi ro, phát hiện sai sót và hạn chế các thủ thuật kế toán, từ đó giảm thiểu hành vi quản trị lợi nhuận không minh bạch.

3. Quy mô ngân hàng có ảnh hưởng như thế nào đến quản trị lợi nhuận?
   Ngân hàng có quy mô lớn thường chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ nhà đầu tư và cơ quan quản lý, do đó ít có xu hướng điều chỉnh lợi nhuận để làm đẹp báo cáo tài chính so với các ngân hàng nhỏ hơn.

4. Dự phòng rủi ro tín dụng được sử dụng như thế nào trong quản trị lợi nhuận?
   Dự phòng rủi ro tín dụng là công cụ chính để các ngân hàng điều chỉnh lợi nhuận, bằng cách trích lập hoặc giảm trích lập dự phòng nhằm tạo ra lợi nhuận mục tiêu, ảnh hưởng trực tiếp đến báo cáo tài chính.

5. Làm thế nào nhà đầu tư có thể sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Nhà đầu tư nên ưu tiên lựa chọn các ngân hàng được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán uy tín và có chuyên môn sâu trong ngành ngân hàng để giảm thiểu rủi ro do quản trị lợi nhuận không minh bạch, từ đó bảo vệ lợi ích đầu tư.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ nghịch giữa uy tín công ty kiểm toán (BIG4) và sự am hiểu chuyên sâu ngành ngân hàng với hành vi quản trị lợi nhuận tại các NHTMCP Việt Nam.
• Dự phòng rủi ro tín dụng bất thường (ALLP) là chỉ số hiệu quả để đo lường quản trị lợi nhuận trong ngành ngân hàng.
• Quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tài sản và biến vĩ mô GDP cũng có tác động đáng kể đến hành vi quản trị lợi nhuận.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc nâng cao chất lượng kiểm toán và minh bạch báo cáo tài chính ngân hàng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường vai trò của công ty kiểm toán uy tín và chuyên sâu, đồng thời nâng cao nhận thức của nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

Các ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng các khuyến nghị nghiên cứu để nâng cao chất lượng kiểm toán và giảm thiểu quản trị lợi nhuận không minh bạch, góp phần phát triển bền vững ngành ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chƣơng này khái quát chung về đề tài nghiên cứu, nêu lên mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Bên cạnh đó, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu là không thể thiếu trong chƣơng này.  Chương 2: Cơ sở lý luận Chƣơng 2 trình bày nền tảng lý thuyết, các nghiên cứu trƣớc đây về quản trị lợi nhuận, cũng nhƣ tầm quan trọng của các uy tín, sự am hiểu chuyên sâu của các 123doc 6 công ty kiểm toán. Các nghiên cứu trong chƣơng này đƣợc tổng hợp theo hai khía cạnh để làm nổi bật khe hở nghiên cứu.

Từ đó, chúng ta xác định đƣợc câu hỏi nghiên cứu cho luận văn. Bên cạnh đó, trong chƣơng này sẽ phát triển giả thiết cho hai biến chính đƣợc quan tâm trong bài là biến BIG4 và SPEC. Đồng thời khái quát các nghiên cứu khác để đƣa đến dấu kỳ vọng của các biến kiểm soát.  Chương 3: Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu Trong chƣơng này sẽ trình cách thức thu thập dữ liệu, xây dựng mô hình nghiên cứu sẽ đƣợc đƣa ra bao gồm việc xây dựng cách đo lƣờng biến độc lập và biến phụ thuộc của mô hình.

Kế đến, bài nghiên cứu trình bày phƣơng pháp nghiên cứu, thống kê mô tả dữ liệu đã thu thập đƣợc.  Chương 4: Kết quả nghiên cứu Trình bày các kết quả từ mô hình hồi quy đã đƣợc kiểm định. Từ đó phân tích kết quả về dấu thực tế với giả thuyết đƣa ra. Đồng thời, trong chƣơng này sẽ thảo luận kết quả nghiên cứu đạt đƣợc.

 Chương 5: Kết luận Chƣơng 5 trình bày kết quả nghiên cứu, từ đó đƣa ra các hàm ý đến các đối tƣợng liên quan. Ngoài ra, chƣơng này cũng trình bày các điểm hạn chế của bài nghiên cứu, cũng nhƣ đề xuất định hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai cho đề tài này. 123doc 7 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Giới thiệu Chƣơng này giới thiệu về quản trị lợi nhuận, uy tín công tuy kiểm toán, từ đó xác định mối quan hệ giữa uy tín công ty kiểm toán và quản trị lợi nhuận. Bên cạnh đó, chƣơng sẽ tiến hành lƣợc khảo các nghiên cứu liên quan đến đề tài này để chỉ ra khe hở nghiên cứu.

Dựa trên khe hở nghiên cứu, luận văn tiếp tục xác định câu hỏi nghiên cứu cho luận văn. Tiếp đến, chƣơng này sẽ phát biểu các giả thuyết nghiên cứu để làm tiền đề cho việc xây dựng phƣơng pháp nghiên cứu nhằm kiểm định thực nghiệm tại Việt Nam. Với kết cấu làm bốn phần bao gồm: thứ nhất, tổng quan về quản trị lợi nhuận và công ty kiểm toán; Tiếp đến, khái quát các nghiên cứu trƣớc đây để tìm đƣợc khe hở nghiên cứu; Thứ ba, từ các nghiên cứu đó đặt câu hỏi nghiên cứu cho bài; sau cùng, dựa vào các nghiên cứu và lý thuyết để xây dựng giả thuyết nghiên cứu.2 Tổng quan về quản trị lợi nhuận 2.1 Khái niệm quản trị lợi nhuận Quản trị lợi nhuận là hành động làm thay đổi lợi nhuận kế toán của nhà quản trị doanh nghiệp nhằm đạt đƣợc lợi nhuận mục tiêu thông qua công cụ kế toán. Các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng có các nhận định về quản trị thu nhập nhƣ sau: (1) Quản trị thu nhập là “quá trình cố ý thực hiện các bƣớc trong giới hạn cho phép của nguyên tắc kế toán nhằm đạt đƣợc những mong muốn về báo cáo thu nhập” (Davidson, Stickney và Weil (1987), đƣợc trích dẫn trong Schipper (1989) p.

Việc lựa chọn phƣơng pháp kế toán áp dụng để thực hiện quản trị lợi nhuận luôn nằm trong khuôn khổ của chuẩn mực kế toán. Do đó, hành động quản trị lợi 123doc 8 nhuận là tuân thủ khuôn khổ pháp lý và là sự vận dụng khéo léo, linh hoạt các “khoảng trống” mà chuẩn mực kế toán để lại nhằm “sắp xếp” báo cáo tài chính theo cách thuận lợi nhất cho công ty hay cho chính họ chứ không phải là hành động phi pháp.2 Mục đích và động cơ của quản trị lợi nhuận 2.1 Mục đích Tăng giá cổ phiếu, tối thiểu hóa thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, tạo hình ảnh đẹp đối với nhà đầu tƣ, nâng cao uy tín doanh nghiệp đối với ngƣời gửi tiền (Ngành ngân hàng)… Do vậy, các nhà quản lý thúc đẩy hoạt động quản trị lợi nhuận theo ý muốn chủ quan của họ khi có cơ hội.2 Động cơ Có nhiều động cơ thôi thúc các nhà quản lý thực hiện quản trị lợi nhuận theo ý muốn chủ quan mà các đối tƣợng sử dụng thông tin mà chúng ta khó có thể nhận ra đƣợc. Theo nghiên cứu của Verbruggen, Christaens và Milis (2008) cho rằng có 5 động cơ chính: - Thu lợi ích từ cổ phiếu: các doanh nghiệp quản trị lợi nhuận để gia tăng giá trị thị trƣờng của cổ phiếu từ đó gia tăng thu nhập của các nhà quản lý. - Che dấu thông tin: Việc che dấu thông tin liên quan đến lợi ích cá nhân, che dấu khuyết tật công ty, các khoản thua lỗ kéo dài,… cũng là động cơ cho các nhà quản lý thực hiện quản trị lợi nhuận.

- Tạo hình ảnh cho giám đốc điều hành: một giám đốc điều hành mới luôn có xu hƣớng làm cho thu nhập năm họ tiếp quản giảm so với các năm liền sau đó để chứng tỏ khả năng điều hành của giám đốc. Bên cạnh đó, các giám đốc sắp nghĩ hƣu cũng quản trị lợi nhuận để thực hiện những lợi ích của bản thân. - Các động cơ nội bộ: Để đối phó với các cổ đông bên ngoài, nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra các nhà quản lý cũng thực hiện quản trị lợi nhuận. - Đối phó với chính sách pháp luật: Để đối phó với các chính sách nhƣ điều kiện niêm yết chứng khoán, phát hành thêm cổ phiếu,.cũng dẫn đến hành vi quản trị thu nhập để đáp ứng các quy định trên.3 Thƣớc đo quản trị lợi nhuận Thuật ngữ quản trị lợi nhuận đƣợc sử dụng rất rộng rãi nhƣng đến thời điểm hiện tại vẫn chƣa có một định nghĩa nào đƣợc công nhận là chuẩn nhất và mang tính khoa học nhất, và cũng không có cách đo lƣờng giá trị tuyệt đối cho biến quản trị lợi nhuận này.

Sau đây là hai cách tiếp cận chính về quản trị lợi nhuận.1 Đo lƣờng quản trị lợi nhuận thông qua sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận: Cách thứ nhất của Leuz et al (2003), đo lƣờng sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận bằng cách tính toán tỷ lệ giữa độ lệch chuẩn của lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh chia cho độ lệch chuẩn dòng tiền từ hoạt động kinh doanh. Tỷ lệ này càng nhỏ thể hiện sự che giấu lợi nhuận càng cao. Nói cách khác, sự trung thực của lợi nhuận càng thấp. Cách tiếp cận này dựa trên ý tƣởng cho rằng các nhà quản trị có xu hƣớng san bằng lợi nhuận qua các kỳ kế toán bởi vì họ cho rằng các nhà đầu tƣ (đặc biệt là nhà đầu tƣ dài hạn) thích sự tăng lợi nhuận một cách ổn định qua các năm.

Gọi T là sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận Cách thứ hai của Barton và Simko (2002), đo lƣờng sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận bằng cách tính toán tỷ lệ giữa tài sản hoạt động thuần chia cho doanh thu thuần. Tỷ lệ này càng nhỏ thì độ trung thực càng cao. T= Cách thứ ba của Penman (2001) để đo lƣờng sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận là tính toán tỷ số giữa dòng tiền từ hoạt động kinh doanh và lợi nhuận sau thuế. Tỷ số này càng nhỏ thì độ trung thực của lợi nhuận càng cao.

123doc 10 Cách thứ 4 theo DeAngelo (1986), dấu hiệu nhận biết các công ty có sử dụng điều chỉnh thu nhập là dựa vào giá trị của các khoản dồn tích tự định, nếu giá trị này # 0 nghĩa là công ty có điều chỉnh thu nhập. TAt = EATt – CFOt DAt = DAt – DA(t-1) EMt = 1 nếu DAt # 0, hoặc EMt = 0 nếu DAt = 0. Trong đó: EAT: Lợi nhuận sau thuế; CFO: dòng tiền từ hoạt động sản xuất kinh doanh; TA: Tổng các khoản dồn tích tự định; DA: Các khoản dồn tích tự định theo chủ ý nhà quản lý; EM: Quản trị lợi nhuận (Earnings Management).2 Đo lƣờng quản trị lợi nhuận thông qua kế toán theo cơ sở dồn tích Kế toán theo cơ sở dồn tích là một trong những nguyên tắc kế toán cơ bản chi phối các phƣơng pháp kế toán khác trong doanh nghiệp. Theo đó, mọi giao dịch kinh tế liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu và chi phí đƣợc ghi nhận tại thời điểm phát sinh giao dịch, không quan tâm đến thời điểm thực tế thu hoặc chi tiền (Chuẩn mực kế toán số 01, 2002).

Vì việc ghi nhận doanh thu và chi phí có ảnh hƣởng quyết định đến báo cáo lợi nhuận của doanh nghiệp trong một kỳ, cơ sở kế toán dồn tích đƣợc xem là một nguyên tắc chính yếu đối với 123doc 11 việc xác định lợi nhuận của doanh nghiệp. Lợi nhuận theo cơ sở dồn tích là phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí. Lợi nhuận là chênh lệch giữa doanh thu và chi phí, từ đó, việc ghi nhận doanh thu và chi phí có tính quyết định đến lợi nhuận báo cáo trong một kỳ nào đó. Chế độ kế toán hiện hành quy định rằng, kế toán doanh nghiệp phải đƣợc thực hiện theo cơ sở dồn tích.

Kế toán theo cơ sở dồn tích mang lại cơ hội cho nhà quản trị thực hiện quản trị lợi nhuận nhằm đạt đƣợc một mục tiêu nào đó, vì chế độ kế toán cũng đƣa ra nhiều lựa chọn cho mỗi loại giao dịch (đối tƣợng) có liên quan đến ghi nhận doanh thu và chi phí. Vì vậy, ngân hàng quản trị lợi nhuận thông qua việc điều chỉnh chi phí trong kỳ bằng cách dự kiến mức độ tổn thất đối với các khoản nợ. Điển hình cho trƣờng hợp này là dự phòng rủi ro tín dụng, tạo ra thu nhập bất thƣờng từ đó điều chỉnh lợi nhuận. Hầu hết lợi nhuận của các ngân hàng đều bị chi phối mạnh mẽ từ việc trích lập dự phòng rủi ro.

Vấn đề lợi nhuận nghìn tỷ để làm đẹp báo cáo tài chính là khó khăn chung của ngành ngân hàng. Tổng cầu yếu, hàng tồn kho trong doanh nghiệp ngày một nhiều khiến các ngân hàng không thể tăng cƣờng cho vay vì có thể gia tăng tỷ lệ nợ xấu. Nếu trích lập dự phòng đầy đủ các ngân hàng khả năng sẽ không có lãi nhƣ công bố. Vì vậy, bài nghiên cứu này tập trung xem xét quản trị lợi nhuận thông qua dự phòng rủi ro tín dụng.