Luận văn thạc sĩ sở hữu nước ngoài tác động lên thanh khoản chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường.

• Tác giả: Lưu Mỹ Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Đức Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Sở Hữu Nước Ngoài Đến Thanh Khoản Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khung lý thuyết
• 2.1.1. Lý thuyết lựa chọn bất lợi (adverse selection hypothesis)
• 2.1.2. Lý thuyết giao dịch (Trading hypothesis)
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 2.2.1. Các nghiên cứu về sở hữu nước ngoài làm giảm tính thanh khoản
• 2.2.2. Các nghiên cứu về sở hữu nước ngoài làm tăng tính thanh khoản
• 2.2.3. Các nghiên cứu về sở hữu nước ngoài không tác động đến thanh khoản
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả biến
• 3.2. Đo lường tính thanh khoản của cổ phiếu
• 3.3. Đo lường sở hữu nước ngoài
• 3.4. Mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả hồi quy cho tác động giá giao dịch
• 4.2.1. Thước đo AMIHUD
• 4.2.2. Thước đo AMIHUD_TO (turnover-based Amihud)
• 4.2.3. Kết quả hồi quy cho chênh lệch SPREAD
• 4.2.3.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.3.2. Gợi ý chính sách
• 4.2.3.2.1. Đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà điều tiết, các tổ chức tham gia thị trường, các công ty kiểm toán
• 4.2.3.2.2. Đối với các doanh nghiệp niêm yết
• 4.2.3.2.3. Đối với các nhà đầu tư
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán VN

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những năm qua, đặc biệt là sự gia tăng của sở hữu nước ngoài. Sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn ảnh hưởng đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh khác nhau của tác động này, từ đó đưa ra cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại.

1.1. Định nghĩa và vai trò của sở hữu nước ngoài trong thị trường chứng khoán

Sở hữu nước ngoài được hiểu là tỷ lệ cổ phần mà các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trong các công ty niêm yết. Vai trò của họ trong thị trường chứng khoán không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn ảnh hưởng đến tính thanh khoản và biến động giá của cổ phiếu.

1.2. Tình hình sở hữu nước ngoài tại Việt Nam hiện nay

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có nhiều chính sách mở cửa nhằm thu hút đầu tư nước ngoài. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài đã được nới lỏng, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia sâu hơn vào thị trường chứng khoán, từ đó làm tăng tính thanh khoản.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến sở hữu nước ngoài

Mặc dù có nhiều lợi ích từ sở hữu nước ngoài, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Các nhà đầu tư trong nước thường lo ngại về rủi ro lựa chọn bất lợi và sự biến động của thị trường khi có sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài.

2.1. Rủi ro lựa chọn bất lợi trong giao dịch

Rủi ro lựa chọn bất lợi xảy ra khi các nhà đầu tư nước ngoài có thông tin vượt trội, dẫn đến việc các nhà cung cấp thanh khoản trong nước phải đối mặt với chi phí giao dịch cao hơn. Điều này có thể làm giảm tính thanh khoản của thị trường.

2.2. Biến động giá và tác động đến tâm lý nhà đầu tư

Sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài có thể làm gia tăng biến động giá trên thị trường. Điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý của các nhà đầu tư trong nước, khiến họ trở nên thận trọng hơn trong các quyết định đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của sở hữu nước ngoài

Để đánh giá tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam, nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng như hồi quy và phân tích dữ liệu từ các công ty niêm yết.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến số nghiên cứu

Mô hình hồi quy được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và các chỉ số thanh khoản như chênh lệch giá mua - bán. Các biến số được lựa chọn dựa trên dữ liệu thực tế từ thị trường.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả dự kiến

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính và giao dịch của các công ty niêm yết. Kết quả dự kiến sẽ cung cấp cái nhìn rõ ràng về tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư hiểu rõ hơn về tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam. Điều này có thể dẫn đến những điều chỉnh trong chính sách nhằm tối ưu hóa lợi ích từ đầu tư nước ngoài.

4.1. Đề xuất chính sách cho nhà đầu tư và cơ quan quản lý

Nghiên cứu sẽ đưa ra các đề xuất chính sách nhằm cải thiện tính thanh khoản của thị trường chứng khoán, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài.

4.2. Kết quả thực nghiệm từ nghiên cứu

Kết quả thực nghiệm sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và tính thanh khoản, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư và nhà quản lý trong việc ra quyết định.

V. Kết luận và tương lai của sở hữu nước ngoài tại Việt Nam

Nghiên cứu sẽ kết luận về tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản chứng khoán Việt Nam và đưa ra những dự đoán về tương lai của thị trường trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện chính từ nghiên cứu sẽ được tóm tắt, nhấn mạnh vai trò của sở hữu nước ngoài trong việc cải thiện tính thanh khoản của thị trường chứng khoán.

5.2. Triển vọng tương lai cho thị trường chứng khoán Việt Nam

Triển vọng tương lai cho thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ được thảo luận, bao gồm các yếu tố có thể ảnh hưởng đến sở hữu nước ngoài và tính thanh khoản trong những năm tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, bắt đầu giao dịch từ năm 2000, đã trải qua gần hai thập kỷ phát triển với vai trò quan trọng trong huy động vốn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, đây vẫn là thị trường cận biên, có tính thanh khoản thấp và dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân bên ngoài, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài. Từ năm 2009, Việt Nam đã nới lỏng các giới hạn về sở hữu nước ngoài, từ mức 30% lên 49%, và tiếp tục dỡ bỏ giới hạn này vào năm 2015 theo Nghị định 60/2015/NĐ-CP, nhằm thu hút dòng vốn ngoại và nâng cao tính cạnh tranh của thị trường. Trong giai đoạn 2009-2018, số lượng tài khoản và giá trị giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) tăng mạnh, tạo ra những tác động đáng kể đến tính thanh khoản của thị trường.

Thanh khoản là yếu tố then chốt đảm bảo sự vận hành hiệu quả của thị trường tài chính và nền kinh tế nói chung. Tính thanh khoản cao giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn và thu hút nhà đầu tư. Tuy nhiên, tính thanh khoản tại các thị trường mới nổi như Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn đầu tư toàn cầu. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác động của sở hữu nước ngoài lên tính thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam, đo lường qua chi phí lựa chọn bất lợi và chênh lệch giá mua – bán, dựa trên dữ liệu của 203 công ty niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2009-2018. Mục tiêu cụ thể là xác định liệu sự gia tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài có làm tăng chi phí giao dịch và ảnh hưởng đến thanh khoản thị trường hay không, từ đó cung cấp cơ sở cho các chính sách phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính:

1. Lý thuyết lựa chọn bất lợi (Adverse Selection Hypothesis): Khi nhà đầu tư có thông tin vượt trội so với các nhà đầu tư khác, sự bất cân xứng thông tin gia tăng, làm giảm tính thanh khoản do rủi ro lựa chọn bất lợi tăng lên. Nhà đầu tư nước ngoài thường có lợi thế thông tin và khả năng phân tích tốt hơn, dẫn đến chi phí giao dịch cao hơn và thanh khoản giảm (Grossman & Stiglitz, 1980; Glosten & Milgrom, 1985).

2. Lý thuyết giao dịch (Trading Hypothesis): Sự tham gia tích cực của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, thúc đẩy khối lượng giao dịch tăng, giảm chi phí giao dịch và cải thiện thanh khoản thông qua hiệu ứng khám phá giá và cạnh tranh trong quá trình giao dịch (Demsetz, 1968; Healy & Palepu, 2001).

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tác động giá giao dịch (Price Impact): Chi phí lựa chọn bất lợi mà nhà cung cấp thanh khoản phải chịu.
• Chênh lệch giá mua – bán (Bid-Ask Spread): Chi phí giao dịch bao gồm chi phí lựa chọn bất lợi và các chi phí phi thông tin.
• Sở hữu nước ngoài (Foreign Ownership): Tỷ lệ cổ phần do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ.
• Bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry): Sự khác biệt về thông tin giữa các nhà đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu giao dịch và báo cáo tài chính đã kiểm toán của 203 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2009-2018, với tổng cộng 1528 quan sát công ty-năm. Dữ liệu được thu thập từ Vietstock và Vietequity. Các biến chính bao gồm: tác động giá giao dịch (đo bằng chỉ số Amihud và Amihud dựa trên tỷ lệ vòng quay), chênh lệch giá mua – bán (ước lượng theo phương pháp Corwin & Schultz), tỷ lệ sở hữu nước ngoài, biến động lợi nhuận, giá trị giao dịch, quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ giá thị trường/sổ sách và cường độ R&D.

Phân tích hồi quy được thực hiện bằng các mô hình Pooled Ordinary Least Squares (OLS), Fixed Effect Model (FEM) và Random Effect Model (REM). Kiểm định F test và Hausman test được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Do hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi trong dữ liệu, phương pháp ước lượng hồi quy với sai số chuẩn Driscoll & Kraay (D&K) được áp dụng nhằm đảm bảo tính vững và hiệu quả của ước lượng. Phần mềm Stata 12 được sử dụng để xử lý dữ liệu và phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài đến tác động giá giao dịch:
   Kết quả hồi quy FEM với sai số chuẩn D&K cho thấy hệ số của sở hữu nước ngoài (FOWN) dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% (hệ số khoảng 4,38 với Amihud và 5,93 với Amihud dựa trên vòng quay). Điều này cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài càng cao thì tác động giá giao dịch càng lớn, tức là chi phí lựa chọn bất lợi tăng, làm giảm tính thanh khoản.

2. Ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài đến chênh lệch giá mua – bán:
   Hệ số hồi quy của FOWN không có ý nghĩa thống kê, cho thấy sở hữu nước ngoài không ảnh hưởng đáng kể đến chi phí giao dịch được đo bằng chênh lệch giá mua – bán.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát:

   • Biến động lợi nhuận (VOLATILITY) có tác động dương và có ý nghĩa thống kê đến cả tác động giá giao dịch và chênh lệch giá mua – bán, phản ánh rủi ro cao làm tăng chi phí giao dịch.
   • Giá trị giao dịch (DVOL) có tác động âm đến tác động giá giao dịch, nghĩa là cổ phiếu có giao dịch lớn hơn có chi phí giao dịch thấp hơn.
   • Quy mô doanh nghiệp (MVE) có mối quan hệ cùng chiều với tác động giá giao dịch trong mô hình Amihud dựa trên vòng quay, nhưng không có ý nghĩa trong mô hình Amihud ban đầu.
   • Tỷ lệ giá thị trường/sổ sách (MTB) có tác động dương và có ý nghĩa thống kê với tác động giá giao dịch, cho thấy tài sản vô hình làm tăng bất cân xứng thông tin.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu ủng hộ lý thuyết lựa chọn bất lợi khi cho thấy nhà đầu tư nước ngoài, với lợi thế thông tin và khả năng phân tích vượt trội, làm tăng chi phí lựa chọn bất lợi cho nhà cung cấp thanh khoản trong nước, dẫn đến tác động giá giao dịch tăng và giảm tính thanh khoản. Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy sở hữu nước ngoài làm giảm chênh lệch giá mua – bán, tức là chưa có sự gia tăng cạnh tranh đủ lớn từ nhà đầu tư nước ngoài để giảm chi phí giao dịch phi thông tin.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này phù hợp với các nghiên cứu tại các thị trường mới nổi như Indonesia và Trung Quốc, nơi sở hữu nước ngoài làm tăng bất cân xứng thông tin và chi phí giao dịch. Tuy nhiên, khác với một số nghiên cứu cho thấy nhà đầu tư nước ngoài có thể cải thiện thanh khoản thông qua cạnh tranh và hiệu quả thông tin, tại Việt Nam, môi trường công bố thông tin còn hạn chế và bảo vệ nhà đầu tư chưa cao khiến nhà đầu tư nước ngoài tận dụng lợi thế thông tin nhiều hơn là cải thiện minh bạch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và các chỉ số thanh khoản (Amihud, SPREAD) theo từng năm, cũng như bảng hồi quy chi tiết các mô hình FEM với sai số chuẩn D&K để minh họa ý nghĩa thống kê và hệ số ước lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản lý:
   Các cơ quan quản lý cần xây dựng và hoàn thiện các quy định về công bố thông tin, giám sát hoạt động giao dịch và sở hữu nước ngoài, đồng thời triển khai luật chứng khoán sửa đổi để tháo gỡ các vướng mắc về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trong và ngoài nước.

2. Tăng cường minh bạch và chất lượng thông tin:
   Doanh nghiệp niêm yết cần nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế, công bố thông tin kịp thời và đầy đủ nhằm giảm bất cân xứng thông tin, từ đó cải thiện tính thanh khoản. Các công ty kiểm toán cũng cần nâng cao trách nhiệm và tính độc lập trong kiểm toán.

3. Khuyến khích đa dạng hóa nguồn cung cổ phiếu:
   Đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước và xử lý các doanh nghiệp không tuân thủ quy định niêm yết để tăng nguồn hàng chất lượng, tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài giao dịch linh hoạt, tránh tình trạng “cạn room” làm giảm thanh khoản.

4. Nâng cao năng lực và kiến thức nhà đầu tư trong nước:
   Tổ chức các khóa đào tạo, cung cấp công cụ phân tích và thông tin để nhà đầu tư trong nước nâng cao khả năng cạnh tranh, giảm thiểu bất cân xứng thông tin với nhà đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy giao dịch và cải thiện thanh khoản.

5. Giám sát chặt chẽ dòng vốn nước ngoài:
   Cơ quan quản lý cần theo dõi sát sao dòng vốn nước ngoài, đặc biệt là các dòng vốn ngắn hạn, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và công nghệ để ứng phó kịp thời với các biến động bất ngờ, đảm bảo ổn định thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý thị trường chứng khoán:
   Giúp hiểu rõ tác động của sở hữu nước ngoài đến thanh khoản, từ đó xây dựng chính sách phù hợp nhằm thu hút vốn ngoại và nâng cao hiệu quả thị trường.

2. Các doanh nghiệp niêm yết và ban quản trị công ty:
   Cung cấp cơ sở để cải thiện công tác minh bạch thông tin, nâng cao chất lượng quản trị và thu hút đầu tư nước ngoài hiệu quả hơn.

3. Nhà đầu tư trong và ngoài nước:
   Hỗ trợ đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh sự tham gia ngày càng tăng của nhà đầu tư nước ngoài.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng:
   Là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, bất cân xứng thông tin và thanh khoản thị trường tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Sở hữu nước ngoài ảnh hưởng như thế nào đến tính thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam?
   Nghiên cứu cho thấy sở hữu nước ngoài làm tăng chi phí lựa chọn bất lợi, tức là tác động giá giao dịch tăng, làm giảm tính thanh khoản. Tuy nhiên, không có ảnh hưởng đáng kể đến chênh lệch giá mua – bán.

2. Tại sao sở hữu nước ngoài không làm giảm chênh lệch giá mua – bán?
   Do môi trường công bố thông tin còn hạn chế và bảo vệ nhà đầu tư chưa cao, nhà đầu tư nước ngoài chưa tạo ra đủ cạnh tranh để giảm chi phí giao dịch phi thông tin, dẫn đến chênh lệch giá mua – bán không thay đổi đáng kể.

3. Các biến kiểm soát nào ảnh hưởng đến tính thanh khoản trong nghiên cứu?
   Biến động lợi nhuận làm tăng chi phí giao dịch, giá trị giao dịch lớn làm giảm chi phí, quy mô doanh nghiệp và tài sản vô hình (R&D, MTB) có ảnh hưởng phức tạp đến chi phí giao dịch và bất cân xứng thông tin.

4. Phương pháp phân tích nào được sử dụng để đảm bảo kết quả đáng tin cậy?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy Fixed Effect Model kết hợp với phương pháp ước lượng sai số chuẩn Driscoll & Kraay để khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.

5. Nghiên cứu có đề xuất gì cho nhà đầu tư trong nước?
   Nhà đầu tư trong nước cần nâng cao kiến thức và công cụ phân tích để giảm bất cân xứng thông tin với nhà đầu tư nước ngoài, từ đó tăng cường cạnh tranh và cải thiện thanh khoản thị trường.

Kết luận

• Sở hữu nước ngoài làm tăng chi phí lựa chọn bất lợi, làm giảm tính thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2018.
• Không có bằng chứng cho thấy sở hữu nước ngoài ảnh hưởng đáng kể đến chênh lệch giá mua – bán, tức là chưa cải thiện chi phí giao dịch phi thông tin.
• Biến động lợi nhuận và giá trị giao dịch là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chi phí giao dịch và tính thanh khoản.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ lý thuyết lựa chọn bất lợi và phản ánh đặc thù của thị trường mới nổi với môi trường công bố thông tin hạn chế.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng mẫu nghiên cứu, so sánh tác động trước và sau khủng hoảng, và phân tích sâu hơn về vai trò của nhà đầu tư nước ngoài trong quá trình phát hiện giá và thanh khoản thị trường.

Hành động khuyến nghị: Các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần phối hợp nâng cao minh bạch thông tin, hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường năng lực phân tích để cải thiện tính thanh khoản và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu Thị trường chứng khoán Việt Nam giao dịch đầu tiên vào năm 2000 và phát triển đã được 18 năm, là một kênh huy động vốn của doanh nghiệp. Việt Nam vẫn đang là thị trường cận biên, mỏng manh, dễ bị biến động bởi tác nhân bên ngoài, điển hình là gần đây chịu nhiều tác động trước động thái của nhà đầu tư nước ngoài. Năm 2009, để thu hút dòng vốn từ nước ngoài và hỗ trợ các doanh nghiệp địa phương, Việt Nam đã nới lỏng những hạn chế ban đầu về đầu tư nước ngoài, trong đó nâng giới hạn tỷ lệ vốn đầu tư nước ngoài không quá 49% từ mức 30% trước đó. Năm 2015, Nghị định 60/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định không hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài (tuy nhiên việc dỡ bỏ này có kèm theo điều kiện), đây được xem là bước đột phá về giới hạn sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt với nhiều doanh nghiệp đang trong tình trạng cạn “room”.

Hiện nay, Việt Nam đang cạnh tranh với các đối thủ như Phillipines và Myanmar để trở thành điểm thu hút đầu tư tiếp theo tại châu Á sau Trung Quốc, Thái Lan,.Bằng cách tăng cường sửa đổi luật chứng khoán với mong muốn lọt vào danh sách thị trường mới nổi của MSCI, đa dạng hóa sản phẩm, đẩy mạnh công tác cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước nhằm để thu hút dòng vốn nước ngoài vào thị trường trong nước. Thật vậy, số lượng mở tài khoản và giá trị giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường Việt Nam có xu hướng ngày càng gia tăng. Thanh khoản thị trường chứng khoán góp phần đảm bảo thị trường tài chính nói riêng và nền kinh tế nói chung vận hành tốt. Tính thiếu thanh khoản đang là vấn đề nan giải của thị trường cận biên và mới nổi.

Tính thanh khoản càng có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của thị trường chứng khoán trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn đầu tư trên thế giới, hấp dẫn các nhà đầu tư và tạo cơ hội đầu tư để kiếm lời trên thị trường, doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn khi cần thiết. Vai trò của nhà đầu tư ngày càng tăng cùng với độ mở thị trường tài chính. Khủng hoảng tài chính toàn cầu cũng do nhà đầu tư nước ngoài góp phần, rút tiền ra TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 khỏi các nước làm giảm thanh khoản nhanh chóng. Vấn đề đặt ra là liệu với sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài có làm cải thiện tính thanh khoản thị trường để giúp thị trường hoạt động hiệu quả hơn hay không.

Cho đến nay có nhiều bài nghiên cứu không đồng nhất về ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản. Bài nghiên cứu sẽ phân tích ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua chênh lệch giá chào mua – chào bán và tác động giá của giao dịch (trong khi các nghiên cứu trước đây xem hai thước đo thanh khoản tương tự nhau). Bài nghiên cứu sẽ phân tích sự gia tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tác động lên thanh khoản sau khủng hoảng tài chính toàn cầu và Việt Nam bắt đầu dỡ bỏ giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài.2 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của bài luận văn là đánh giá vai trò của nhà đầu tư nước ngoài trong thị trường chứng khoán Việt Nam từ năm 2008 đến 2018. Cụ thể là đánh giá tác động của sở hữu nước ngoài lên tính thanh khoản của thị trường (thanh khoản được đo lường bằng chi phí lựa chọn bất lợi và chênh lệch giá mua – bán).3 Câu hỏi nghiên cứu Từ mục tiêu nghiên cứu, bài luận văn sẽ trả lời các câu hỏi sau: Thứ nhất, liệu sở hữu nước ngoài càng cao có dẫn đến chi phí lựa chọn bất lợi trong giao dịch cho nhà cung cấp thanh khoản trong nước càng lớn không? Thứ hai, tác động của sở hữu nước ngoài như thế nào đến chi phí giao dịch (chênh lệch giá chào mua – chào bán)? Từ đó, sở hữu nước ngoài có mang lại lợi ích cho thanh khoản thị trường chứng khoán thông qua hiệu ứng khám phá không? 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Bài luận văn sử dụng mẫu của 203 doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2009-2018.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.5 Phương pháp nghiên cứu Tiến hành phân tích hồi quy để nghiên cứu mức độ ảnh hưởng giá của giao dịch và chênh lệch giá mua - bán có liên quan đến sở hữu nước ngoài. Bằng nhiều phương pháp ước tính khác nhau Pooled OLS, Fixed-effect, Random-effect rồi chọn lựa mô hình phù hợp nhất. Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, sử dụng phần mềm Stata 12 để thực hiện định lượng.6 Ý nghĩa nghiên cứu Trong bối cảnh hội nhập ngày càng mở rộng và giảm giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài, xu hướng nguồn vốn nước ngoài trực tiếp và gián tiếp tăng lên, đặc biệt nguồn vốn gián tiếp thông qua kênh chứng khoán ngày càng tăng nhanh chóng và ảnh hưởng đến tính thanh khoản, tâm lý nhà đầu tư trong nước,…Bài nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm các yếu tố tác động lên thanh khoản thị trường mà trong đó có vai trò của nước ngoài, từ đó có những hướng đi giúp thị trường chứng khoán Việt Nam hấp dẫn với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.7 Kết cấu luận văn Bài nghiên cứu được sắp xếp theo các phần sau: 1. Giới thiệu đề tài: Trình bày các lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa nghiên cứu và bố cục nghiên cứu.

Tổng quan các nghiên cứu trước đây: Nếu cơ sở lý thuyết và trình bày kết quả của các nghiên cứu trước về ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài lên thanh khoản thị trường chứng khoán. Phương pháp nghiên cứu: Trình bày chi tiết dữ liệu, tính toán các biến và mô hình nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu: Trình bày thống kê mô tả và kết quả thực nghiệm. Kết luận và hạn chế: Trình bày những đóng góp nghiên cứu, hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2. KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Khung lý thuyết Theo Rubin (2007), có hai lý thuyết mà các nhà nghiên cứu thường áp dụng vào phân tích khi đánh giá mối quan hệ thanh khoản - sở hữu nước ngoài. Đó là lý thuyết lựa chọn bất lợi (Adverse selection hypothesis) và lý thuyết giao dịch (Trading hypothesis).1 Lý thuyết lựa chọn bất lợi (adverse selection hypothesis) Lý thuyết lựa chọn bất lợi nêu rằng khi các cổ đông có thông tin vượt trội so với các cổ đông bên ngoài, sẽ xuất hiện sự bất cân xứng thông tin, từ đó làm giảm tính thanh khoản (Grossman & Stiglitz, 1980; Easley & O'Hara, 1987, Merton, 1987; French & Poterba, 1991; Grullon & Albert Wang, 2001). Agarwal (2007) phát hiện rằng lợi thế thông tin của các tổ chức có thể ảnh hưởng đến thanh khoản thông qua lựa chọn bất lợi và hiệu quả thông tin.

Hiệu ứng lựa chọn bất lợi là kết quả của sự gia tăng sự bất cân xứng thông tin trong khi hiệu ứng hiệu quả thông tin là kết quả của sự gia tăng cạnh tranh giữa các tổ chức. Glosten & Milgrom (1985) nêu rằng lựa chọn bất lợi là do tồn tại bất cân xứng thông tin giữa nhà đầu tư có lợi thế thông tin và nhà đầu tư bất lợi thông tin, Các cổ đông có thông tin tốt hơn làm trầm trọng vấn đề lựa chọn bất lợi đối với các nhà đầu tư nhỏ và nhà tạo lập thị trường, từ đó làm giảm thanh khoản. Nguyên nhân là do các nhà cung cấp thanh khoản điều chỉnh chênh lệch giá mua - bán và đòi hỏi chênh lệch rộng hơn để thích ứng với các khoản lỗ trong giao dịch mà nhà giao dịch có thông tin (Kyle, 1985). Lựa chọn bất lợi nảy sinh do tồn tại tình trạng bất cân xứng thông tin.

Một bên trong giao dịch có nhiều thông tin về đối tượng giao dịch hơn bên kia, người có ưu thế về thông tin có thể cung cấp những thông tin không trung thực về đối tượng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 được giao dịch cho bên kém ưu thế thông tin. Kết quả là, bên kém ưu thế về thông tin đồng ý hoàn thành giao dịch và nhận được thứ không như mình mong muốn. Tóm lại, nhà đầu tư nước ngoài có khả năng thu thập thông tin tốt hơn, khả năng phân tích ưu việt hơn nhà đầu tư trong nước (đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ khối lượng lớn thường xuyên tiếp xúc với ban quản lý công ty có hiểu biết sâu về doanh nghiệp) sẽ làm giảm tính thanh khoản của thị trường chứng khoán. Bởi sự bất cân xứng thông tin này làm gia tăng rủi ro lựa chọn bất lợi trong giao dịch của nhà cung cấp thanh khoản, gia tăng nhạy cảm của giá làm chi phí giao dịch tăng.2 Lý thuyết giao dịch (Trading hypothesis) Lý thuyết giao dịch nêu rằng khi các nhà đầu tư quay vòng danh mục đầu tư của mình thường xuyên hơn, chi phí giao dịch sẽ giảm, điều này làm gia tăng tính thanh khoản (Demsetz, 1968; Merton, 1987; Lewis, 1999; Fu, 2009).

Môi trường giàu thông tin sẽ thu hút các nhà đầu tư tham gia thị trường, họ mạnh dạn gia tăng giao dịch. Khối lượng giao dịch càng lớn nhờ sự minh bạch thông tin sẽ làm chi phí giao dịch (chi phí thuế và phí giao dịch đặt lệnh) càng giảm, từ đó cải thiện thanh khoản thị trường (Healy & Palepu, 2001). Thông tin càng chất lượng sẽ làm giảm bất cân xứng thông tin giữa các nhà đầu tư và tăng khả năng giao dịch để đạt hiệu quả giao dịch với chi phí hợp lý. Tóm lại, sự tham gia của các cổ đông nước ngoài với thông tin tốt hơn thúc đẩy cạnh tranh giữa các nhà giao dịch có thông tin và từ đó đẩy nhanh tốc độ thông tin được phản ánh vào giá chứng khoán.

Tác động hiệu quả thông tin được tăng cường thông qua cạnh tranh giữa các nhà đầu tư có thông tin. Sự cạnh tranh này đem lại lợi ích cho các nhà giao dịch thanh khoản vì nó làm giảm các khoản lỗ giao dịch kỳ vọng của họ thông qua gia tăng hiệu quả thông tin của giá chứng khoán, qua đó thu hút sự gia nhập của các nhà giao dịch thiếu thông tin, các nhà đầu tư gia tăng giao dịch dẫn đến gia tăng tính thanh khoản. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.