Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân tại việt nam bổ trợ hay chèn lấn và các hàm ý chính sách

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân tại việt nam bổ trợ hay chèn lấn và các hàm ý, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Thị Linh
• Người hướng dẫn: GS. James Riedel
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Tác Động Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân Tại Việt Nam: Bổ Trợ Hay Chèn Lấn Và Các Hàm Ý Chính Sách
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh chính sách
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về đầu tư
• 2.2. Đầu tư công
• 2.3. Đầu tư của khu vực tư nhân
• 2.4. Cơ chế tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động đầu tư công đến đầu tư tư nhân tại Việt Nam

Đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân vẫn còn nhiều tranh cãi. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh khác nhau của tác động này, từ đó đưa ra những nhận định và khuyến nghị chính sách phù hợp.

1.1. Đầu tư công và đầu tư tư nhân Định nghĩa và vai trò

Đầu tư công được hiểu là các khoản đầu tư từ ngân sách nhà nước nhằm phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ công cộng. Ngược lại, đầu tư tư nhân là các khoản đầu tư từ khu vực tư nhân nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Sự tương tác giữa hai loại hình đầu tư này có thể tạo ra những tác động tích cực hoặc tiêu cực đến nền kinh tế.

1.2. Tình hình đầu tư công và tư nhân tại Việt Nam hiện nay

Trong những năm qua, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của đầu tư công. Tuy nhiên, đầu tư tư nhân vẫn chưa phát triển tương xứng, dẫn đến tình trạng chèn lấn và cạnh tranh không công bằng giữa hai khu vực này.

II. Vấn đề chèn lấn và bổ trợ giữa đầu tư công và tư nhân

Mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân có thể dẫn đến tình trạng chèn lấn, khi mà đầu tư công làm giảm động lực đầu tư của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đầu tư công cũng có thể tạo ra cơ hội cho đầu tư tư nhân phát triển.

2.1. Tác động chèn lấn của đầu tư công đến đầu tư tư nhân

Khi chính phủ tăng cường đầu tư công, điều này có thể dẫn đến việc giảm nguồn lực cho đầu tư tư nhân. Các doanh nghiệp tư nhân có thể gặp khó khăn trong việc huy động vốn và mở rộng quy mô sản xuất.

2.2. Tác động bổ trợ của đầu tư công đến đầu tư tư nhân

Đầu tư công có thể tạo ra cơ sở hạ tầng cần thiết cho đầu tư tư nhân phát triển. Ví dụ, việc xây dựng đường xá, cảng biển sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tư nhân trong việc vận chuyển hàng hóa và mở rộng thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động đầu tư công đến đầu tư tư nhân

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân. Các mô hình kinh tế sẽ được áp dụng để phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính sẽ giúp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân. Các cuộc phỏng vấn và khảo sát sẽ được thực hiện để thu thập thông tin từ các chuyên gia và doanh nghiệp.

3.2. Phương pháp định lượng trong nghiên cứu

Phương pháp định lượng sẽ sử dụng các mô hình hồi quy để đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân. Dữ liệu sẽ được thu thập từ các nguồn thống kê chính thức và phân tích để đưa ra kết luận.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động đầu tư công đến đầu tư tư nhân

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng đầu tư công có tác động chèn lấn rõ rệt đến đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đầu tư công cũng có thể tạo ra cơ hội cho khu vực tư nhân phát triển.

4.1. Kết quả phân tích định lượng

Các mô hình hồi quy cho thấy rằng khi đầu tư công tăng lên, đầu tư tư nhân có xu hướng giảm. Điều này cho thấy sự chèn lấn giữa hai loại hình đầu tư này.

4.2. Kết quả phân tích định tính

Phân tích định tính cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp tư nhân cảm thấy bị ảnh hưởng tiêu cực bởi sự gia tăng của đầu tư công. Họ gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn và mở rộng hoạt động kinh doanh.

V. Khuyến nghị chính sách nhằm tối ưu hóa tác động đầu tư công đến đầu tư tư nhân

Để tối ưu hóa tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân, cần có những chính sách hợp lý nhằm giảm thiểu tình trạng chèn lấn và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển.

5.1. Chính sách khuyến khích đầu tư tư nhân

Cần có các chính sách ưu đãi cho đầu tư tư nhân, như giảm thuế, hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi trong việc tiếp cận vốn.

5.2. Cải cách đầu tư công để hỗ trợ đầu tư tư nhân

Cần cải cách các chương trình đầu tư công để đảm bảo rằng chúng không làm giảm động lực của đầu tư tư nhân. Các dự án đầu tư công nên được thiết kế để bổ trợ cho khu vực tư nhân.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của đầu tư công và tư nhân tại Việt Nam

Mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân tại Việt Nam đang trong quá trình phát triển. Cần có những điều chỉnh chính sách để đảm bảo rằng cả hai loại hình đầu tư này có thể cùng tồn tại và phát triển bền vững.

6.1. Tương lai của đầu tư công và tư nhân

Dự báo rằng trong tương lai, đầu tư công sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển cơ sở hạ tầng, nhưng cần phải có sự cân nhắc để không làm giảm động lực của đầu tư tư nhân.

6.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân để đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp hơn trong bối cảnh kinh tế hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ quý 3 năm 2004 đến quý 4 năm 2015, đầu tư công và đầu tư tư nhân tại Việt Nam đã có những biến động đáng chú ý với vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế. Theo báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) năm 2015, khu vực tư nhân chiếm trên 80% tổng số doanh nghiệp nhưng quy mô vốn bình quân chỉ đạt khoảng 30 tỷ đồng, chưa tới 2% mức vốn bình quân của khu vực Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Trong khi đó, đầu tư công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội, khoảng 38-40% trong giai đoạn 2010-2014. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư công còn nhiều hạn chế, với nhiều dự án thua lỗ hoặc đội vốn lớn.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân tại Việt Nam, nhằm xác định liệu đầu tư công có vai trò bổ trợ hay chèn lấn đầu tư tư nhân. Mục tiêu cụ thể là phân tích mối quan hệ này dựa trên dữ liệu thực tế và đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2004-2015, với trọng tâm là các biến số đầu tư công, đầu tư tư nhân, các yếu tố vĩ mô và thị trường tài chính.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, khi mà sự phối hợp hiệu quả giữa đầu tư công và tư nhân là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh quy mô và cơ cấu đầu tư, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư cho khu vực tư nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết gia tốc đầu tư của Keynes và Jorgenson (1967), trong đó đầu tư tư nhân được xem là hàm số của sản lượng kỳ vọng và các yếu tố vĩ mô khác. Lý thuyết này cho rằng khi sản lượng tăng, nhu cầu vốn đầu tư cũng tăng theo một hệ số bội, tạo ra hiệu ứng gia tốc trong đầu tư. Ngoài ra, lý thuyết kinh tế học khu vực công định nghĩa đầu tư công là hoạt động nhằm tạo ra hàng hóa công cộng và sửa chữa thất bại thị trường, không nhằm mục tiêu lợi nhuận trực tiếp.

Ba cơ chế tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân được phân tích: (1) tác động chèn lấn do cạnh tranh nguồn lực vốn và hoạt động kinh doanh; (2) tác động bổ trợ thông qua cải thiện cơ sở hạ tầng và môi trường kinh doanh; (3) tác động qua các chính sách ưu đãi và can thiệp của Nhà nước. Các khái niệm chính bao gồm đầu tư công, đầu tư tư nhân, hiệu ứng gia tốc đầu tư, tác động chèn lấn và bổ trợ, cùng các biến số vĩ mô như lãi suất thực, tỉ lệ tín dụng trên GDP và biến động kinh tế vĩ mô.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Về định tính, phân tích các cơ chế tác động và đánh giá thực trạng đầu tư công, tư nhân dựa trên số liệu thống kê và các báo cáo chính thức. Về định lượng, mô hình hiệu chỉnh vector (VECM) được áp dụng để ước lượng tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân, sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian quý từ năm 2004 đến 2015.

Cỡ mẫu gồm các biến số đầu tư công, đầu tư tư nhân, GDP thực, lãi suất cho vay thực, tỉ lệ tín dụng trên GDP và biến động vĩ mô được lấy từ Tổng cục Thống kê (GSO), IMF và các nguồn chính thức khác. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ dữ liệu chuỗi thời gian có sẵn trong phạm vi nghiên cứu. Các bước phân tích bao gồm kiểm định tính dừng của chuỗi, kiểm định đồng liên kết, kiểm định nhân quả Granger và phân tích hàm phản ứng đẩy để đánh giá tác động ngắn hạn và dài hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động chèn lấn của đầu tư công đến đầu tư tư nhân: Kết quả mô hình VECM cho thấy cứ 1% tăng đầu tư công làm giảm đầu tư tư nhân lần lượt 0,49% sau 6 tháng, 0,67% sau 1 năm và 1,43% sau 2,5 năm. Điều này chứng tỏ đầu tư công đang gây sức ép lên đầu tư tư nhân về vốn và cơ hội đầu tư.

2. Tác động tích cực của GDP thực đến đầu tư tư nhân: Cứ 1% tăng trưởng GDP thực làm tăng đầu tư tư nhân 1,63% sau 6 tháng và lên tới 3,69% sau 2,5 năm, phản ánh mối quan hệ thuận chiều giữa tăng trưởng kinh tế và đầu tư tư nhân.

3. Tác động bất ngờ của tỉ lệ tín dụng và lãi suất: Tỉ lệ tín dụng trên GDP tăng 1 điểm phần trăm lại làm giảm đầu tư tư nhân nhẹ (khoảng 0,05%), trong khi lãi suất cho vay thực lại có tác động dương đến đầu tư tư nhân, trái ngược với kỳ vọng ban đầu. Điều này phản ánh sự phức tạp và hạn chế của thị trường tài chính Việt Nam, nơi tín dụng có thể không thực sự chảy vào khu vực tư nhân.

4. Biến động vĩ mô có tác động không rõ ràng: Biến động kinh tế vĩ mô có mối tương quan thuận với đầu tư tư nhân nhưng không ổn định theo thời gian, cho thấy môi trường kinh tế biến động có thể vừa là cơ hội vừa là rủi ro đối với đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tác động chèn lấn là do Nhà nước trực tiếp tham gia nhiều lĩnh vực kinh tế, cạnh tranh với khu vực tư nhân, đồng thời sử dụng các nguồn lực tài chính như phát hành trái phiếu và vay nợ, gây sức ép lên thị trường vốn. Các ưu đãi và bảo lãnh cho DNNN cũng làm giảm cơ hội tiếp cận vốn và dự án của khu vực tư nhân. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với nhóm nghiên cứu chỉ ra tác động chèn lấn tại các nền kinh tế đang phát triển.

Mặt khác, tác động tích cực của GDP thực cho thấy đầu tư tư nhân phản ứng nhạy bén với tăng trưởng kinh tế, phù hợp với lý thuyết gia tốc đầu tư. Tuy nhiên, sự bất thường trong tác động của tín dụng và lãi suất cho thấy thị trường tài chính Việt Nam còn nhiều hạn chế, như sự phụ thuộc vào ngân hàng nhà nước và các chính sách kiểm soát lãi suất, làm giảm hiệu quả kênh huy động vốn cho tư nhân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hàm phản ứng đẩy thể hiện tác động theo thời gian của các biến đến đầu tư tư nhân, cũng như bảng hệ số tác động chi tiết. Kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của cải cách chính sách tài chính và đầu tư công để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khu vực tư nhân phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cắt giảm quy mô đầu tư công, ưu tiên đầu tư cho khu vực tư nhân: Nhà nước cần tập trung vai trò quản lý, điều tiết vĩ mô, chỉ can thiệp vào các lĩnh vực có thất bại thị trường như cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục. Các lĩnh vực khác nên để khu vực tư nhân tự do phát triển, giảm ưu đãi và bảo lãnh cho DNNN.

2. Hạn chế can thiệp vào hệ thống ngân hàng: Nới lỏng kiểm soát lãi suất, giảm tỉ lệ dự trữ bắt buộc, chấm dứt yêu cầu cho vay chỉ định cho DNNN và mua trái phiếu Chính phủ. Cần xây dựng Ngân hàng Nhà nước độc lập để đảm bảo hệ thống ngân hàng hoạt động hiệu quả, minh bạch.

3. Phát triển thị trường tài chính phi ngân hàng: Khuyến khích phát triển các quỹ đầu tư tư nhân, thị trường chứng khoán và các kênh huy động vốn dài hạn khác nhằm đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp tư nhân.

4. Chính sách khuyến khích đầu tư tư nhân: Hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào các ngành công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ, hàng thay thế nhập khẩu thông qua ưu đãi thuế, thủ tục hành chính thuận lợi, phát triển hiệp hội ngành nghề.

5. Cân đối thu chi ngân sách, hạn chế phát hành trái phiếu: Điều chỉnh chính sách tài khóa để giảm thâm hụt ngân sách, tránh phát hành trái phiếu quá mức gây sức ép lên thị trường vốn và làm giảm khả năng tiếp cận vốn của khu vực tư nhân.

Các giải pháp trên cần được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp của các bộ ngành liên quan như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng các địa phương và doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Giúp hiểu rõ tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân, từ đó xây dựng chính sách cân bằng, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và chính sách công: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm về mối quan hệ đầu tư công - tư nhân tại Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư: Hiểu rõ môi trường đầu tư hiện tại, các rào cản và cơ hội, từ đó có chiến lược huy động vốn và mở rộng đầu tư phù hợp.

4. Cơ quan quản lý tài chính và ngân hàng: Tham khảo để điều chỉnh chính sách tín dụng, lãi suất và phát triển thị trường tài chính nhằm hỗ trợ khu vực tư nhân hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Đầu tư công có thực sự chèn lấn đầu tư tư nhân không?
   Nghiên cứu cho thấy đầu tư công có tác động chèn lấn, làm giảm đầu tư tư nhân khoảng 0,5% đến 1,4% tùy thời gian, do cạnh tranh nguồn lực vốn và cơ hội đầu tư.

2. Tại sao tỉ lệ tín dụng tăng lại không thúc đẩy đầu tư tư nhân?
   Tỉ lệ tín dụng trên GDP bao gồm cả tín dụng cho khu vực nhà nước, nên tăng không đồng nghĩa tín dụng cho tư nhân tăng. Thị trường tài chính còn hạn chế khiến tín dụng chưa hiệu quả cho tư nhân.

3. Làm thế nào để đầu tư công có thể bổ trợ đầu tư tư nhân?
   Khi đầu tư công tập trung vào cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, tạo điều kiện thuận lợi cho kinh doanh, đầu tư công sẽ khuyến khích đầu tư tư nhân phát triển.

4. Tác động của biến động vĩ mô đến đầu tư tư nhân như thế nào?
   Biến động vĩ mô có thể vừa là rủi ro vừa là cơ hội, tác động không ổn định theo thời gian, phụ thuộc vào tính chất biến động và chính sách kinh tế.

5. Những chính sách nào cần ưu tiên để thúc đẩy đầu tư tư nhân?
   Cắt giảm đầu tư công không hiệu quả, phát triển thị trường tài chính, giảm can thiệp ngân hàng, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào các ngành công nghệ cao và công nghiệp phụ trợ.

Kết luận

• Đầu tư công tại Việt Nam hiện có tác động chèn lấn đáng kể đến đầu tư tư nhân, làm giảm quy mô và cơ hội đầu tư của khu vực này.
• Tác động chèn lấn tăng lên theo thời gian, phản ánh sự ưu tiên nguồn lực cho khu vực nhà nước và hạn chế của thị trường tài chính.
• Tăng trưởng GDP thực có tác động tích cực mạnh mẽ đến đầu tư tư nhân, khẳng định vai trò của kinh tế vĩ mô trong thúc đẩy đầu tư.
• Thị trường tài chính còn nhiều hạn chế, với tín dụng và lãi suất không phản ánh đúng nhu cầu và chi phí vốn của khu vực tư nhân.
• Cần có các chính sách cải cách đầu tư công, phát triển thị trường tài chính và hỗ trợ đầu tư tư nhân để nâng cao hiệu quả đầu tư và tăng trưởng kinh tế bền vững.

Next steps: Triển khai các đề xuất chính sách trong vòng 3-5 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư tư nhân và hiệu quả đầu tư công.

Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường đầu tư công bằng, minh bạch và hiệu quả, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu 7 Trần Kim Vân, (07/01/2016), “Nhìn lại công tác phát hành Trái phiếu Chính phủ năm 2015: Những thách thức trong năm 2016” đăng trên mof.vn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 Nội dung của chương này nhằm giới thiệu khái quát về bối cảnh chính sách, cho thấy tính cấp thiết phải nghiên cứu đề tài. Từ đó, xác định câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu, phạm vi và phương pháp nghiên cứu phù hợp. Cơ sở lý thuyết Chương 2 trình bày tóm tắt các khái niệm có liên quan về đầu tư, đầu tư công, đầu tư tư nhân.

Chương này cũng chỉ ra cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân, các phương pháp và kết quả nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và tại Việt Nam. Qua đó giúp xây dựng nền tảng lý thuyết cho việc đánh giá tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân ở các phần sau của bài nghiên cứu. Tổng quan nền kinh tế và đánh giá hoạt động đầu của Việt Nam Mô tả và phân tích về nền kinh tế vĩ mô Việt Nam, các chính sách quan trọng, các vấn đề bất cập có liên quan trong giai đoạn gần đây. Chương này cũng đi sâu phân tích diễn biến của đầu tư công và đầu tư tư nhân về mọi mặt từ quy mô, chất lượng, nguồn lực, đánh giá ý nghĩa của những biến động và tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân qua các phân tích định tính.

Đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân Chương 4 sẽ xây dựng mô hình định lượng dựa trên lý thuyết gia tốc đầu tư, sử dụng phương pháp VECM đánh giá tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân và ảnh hưởng của các nhân tố có liên quan khác tới đầu tư tư nhân thông qua các hàm phản ứng đẩy. Kết luận và kiến nghị Trên cơ sở các nghiên cứu thực nghiệm ở chương 2, phân tích ở chương 3, kết quả đo lường tác động ở chương 4, nghiên cứu đưa ra kết luận và một số kiến nghị chính sách. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Tổng quan về đầu tư Theo Sachs và Larrain (1993)16 đầu tư được định nghĩa một cách tổng quát là “phần sản lượng được tích luỹ để tăng năng lực sản xuất trong thời kỳ sau của nền kinh tế”.

Sản lượng đến từ cả khu vực sản xuất trong nước và nhập khẩu từ nước ngoài. Nó bao gồm những sản phẩm hữu hình như nhà cửa, máy móc thiết bị… và các sản phẩm vô hình như phát minh, sáng chế…. Hiện nay, theo cách hiểu thông thường, “đầu tư” là việc bỏ vốn, tài sản (có thể là hữu hình như tiền bạc, đất đai…. hoặc vô hình như phát minh, sáng chế….) để thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm thu về lợi ích trong tương lai (Vũ Tuấn Anh, 2011).

Trong kinh tế học vĩ mô, đặc biệt là khi nhắc đến các mô hình tăng trưởng, “đầu tư” được hiểu là yếu tố “vốn tư bản”, dùng để mua máy móc hay nhà xưởng, là một thành phần trong hàm sản xuất giúp tăng năng suất lao động và sản lượng cho nền kinh tế. Như vậy các hoạt động “đầu tư” không đi vào khu vực sản xuất, không tạo ra giá trị vật chất sẽ không được coi là yếu tố đầu tư theo khái niệm của kinh tế vĩ mô17. Đầu tư công Lý thuyết kinh tế học khu vực công định nghĩa đầu tư công là hoạt động đầu tư nhằm tạo năng lực sản xuất và cung ứng hàng hoá công cộng như trường học, bệnh viện, an ninh quốc phòng…. hay bản chất của đầu tư công chính là một cách thức biểu hiện can thiệp của nhà nước nhằm sửa chữa thất bại thị trường18.

Vì vậy mục tiêu của hoạt động đầu tư công là hướng tới giải quyết các bất cập mà bản thân nền kinh tế, thị trường không thể tự giải quyết. Đầu tư công không theo đuổi các lợi ích kinh tế đơn thuần. Luật Đầu tư công của Việt Nam (2014) đưa ra định nghĩa rằng đầu tư công bao gồm “các hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế- xã hội”. Tuy nhiên trên thực tế, đầu tư công hay còn được gọi là đầu tư Chính phủ hiện nay được hiểu một cách khá phổ biến và đơn giản là các khoản đầu tư xuất phát từ nguồn vốn của khu 16 Sach và Larrain, 1993, “Macroeconomics in Global Economy”, dẫn từ Bùi Trinh và Bùi Bá Cường “Một số vấn đề về vốn và đầu tư” đăng trên gso.

17 Nguyên lý kinh tế học, Chương 12 – Tiết kiệm, đầu tư và hệ thống tài chính. 18 Thất bại thị trường gồm có 4 vấn đề: bất cân xứng thông tin, hàng hoá công, ngoại tác và bất bình đẳng. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 vực Nhà nước, bao gồm: vốn ngân sách, vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển, và vốn được sử dụng đầu tư vào các DNNN hoặc các khoản vốn khác do nhà nước quản lý. Đầu tư của khu vực tư nhân Theo nghĩa hẹp, đầu tư tư nhân là các hoạt động sử dụng nguồn lực hiện có để làm tăng thêm tài sản vật chất như máy móc thiết bị, tăng vốn con người như chất lượng nguồn nhân lực… đưa vào quá trình hoạt động sản xuất, thương mại… để làm tăng của cải trong tương lai của các cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp không thuộc sở hữu nhà nước và khu vực nước ngoài.

Đầu tư tư nhân hiểu theo nghĩa rộng có thể bao gồm cả chủ thể là các khu vực đầu tư nước ngoài, bộ phận đóng góp đáng kể vào GDP. Khái niệm đầu tư của khu vực tư nhân trong nghiên cứu được sử dụng theo nghĩa hẹp. Qua các định nghĩa trên cho thấy sự khác biệt cơ bản giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân nằm ở hai yếu tố: nguồn lực và mục tiêu của hoạt động đầu tư. Thay vì nguồn vốn đầu tư đến từ ngân sách quốc gia, nguồn lực “chung” của nền kinh tế và phục vụ cho lợi ích chung của xã hội, đầu tư tư nhân do tư nhân tự bỏ vốn “riêng” và thông thường chỉ đơn thuần hướng đến mục tiêu lợi nhuận.

Phân biệt hai phạm trù đầu tư công và đầu tư tư nhân về mặt lý thuyết sẽ giúp nghiên cứu nhìn nhận và đánh giá đúng đắn hơn các hoạt động đầu tư trong thực tế. Cơ chế tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân Các học thuyết kinh tế chỉ ra rằng đầu tư công có thể gây ra cả tác động bổ trợ và chèn lấn đối với đầu tư tư nhân. Về nguyên tắc để tăng đầu tư công cần phải có tiền. Vì vậy, Chính phủ sẽ phải tăng nguồn thu ngân sách thông qua tăng thuế, phí hoặc vay nợ bằng cách phát hành trái phiếu.

Theo lý thuyết trọng cầu của Keynes (1936)19, nếu Chính phủ lựa chọn chính sách tăng thuế để tăng đầu tư công sẽ làm giảm thu nhập khả dụng của nền kinh tế, giảm chi tiêu của hộ gia đình từ đó làm giảm lợi nhuận của các doanh nghiệp. Ngoài ra, thuế và phí tăng cũng trực tiếp làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp vì nó được tính vào chi phí. Vì vậy, trong dài 19 Keynes, 1936 “General Theory on Employment, Interest and Money”. Hàm thu nhập khả dụng: Yd = Y – T Hàm chi tiêu hộ gia đình: C = Co + MPC.

( Y – T) Hàm tổng cầu: Y = C + I + G + NX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 hạn doanh nghiệp có thể phải thu hẹp quy mô. Khi sản lượng và lợi nhuận đều sụt giảm, các nhà đầu tư không còn động lực tăng thêm vốn, vì vậy đầu tư tư nhân sẽ giảm. Mặt khác, nếu Chính phủ phát hành trái phiếu để đầu tư, cầu về vốn tăng. Trong điều kiện nguồn cung vốn không tăng tương ứng, lãi suất thị trường sẽ tăng20.

Vì vậy các doanh nghiệp hoặc không còn khả năng tiếp cận vốn hoặc sẽ phải chịu chi phí vốn cao hơn. Hoạt động kinh doanh bị gián đoạn và lợi nhuận biên sụt giảm. Các nhà đầu tư tư nhân mất đi động lực đầu tư, thậm chí có thể phải thu hẹp sản xuất. Nếu đầu tư công còn được thực hiện trong các lĩnh vực, ngành cạnh tranh trực tiếp với khu vực kinh tế tư nhân, tác động chèn lấn về cơ hội và hoạt động của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân sẽ lớn hơn nữa.

Bên cạnh đó, đầu tư công cũng có thể tạo ra tác động bổ trợ đối với đầu tư tư nhân khi thực hiện đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng hiệu quả như đường sá, bến cảng, sân bay, hệ thống giáo dục, y tế, khoa học cơ bản…Sự phát triển của điều kiện cơ sở hạ tầng và nguồn lực con người giúp cải thiện điều kiện hoạt động và môi trường kinh doanh, tăng năng suất và lợi nhuận biên của khu vực đầu tư tư nhân và toàn nền kinh tế, thu hút và khuyến khích các nhà đầu tư mở rộng hoạt động, thúc đẩy phát triển kinh tế21. Tóm lại, các lý thuyết đơn thuần đều chỉ ra tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân trên cả hai phương diện bổ trợ và chèn lấn. Vì vậy đầu tư công thực tế bổ trợ hay chèn lấn đầu tư tư nhân vẫn còn là một bài toán thực nghiệm. Đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân 2.

Khung phân tích lý thuyết Lý thuyết về cơ chế tác động ở trên đã chỉ ra đầu tư công có thể tác động đến đầu tư tư nhân thông qua chi phí sử dụng vốn (lãi suất, hoặc thuế phí). Tuy nhiên, cũng như nhiều quốc gia khác, nền kinh tế Việt Nam hiện nay vẫn nằm trong nhóm các quốc gia đang phát triển và mức độ phát triển của thị trường tài chính chưa cao, lãi suất chưa tự do hoàn toàn mà vẫn chịu sự kiểm soát của các các chính sách điều hành vĩ mô, vì vậy đo lường tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân qua kênh chi phí vốn là chưa đủ thuyết phục. Nghiên cứu lựa chọn sử dụng sản lượng là yếu tố phản ánh sự biến động của đầu tư trong nền kinh tế dựa trên lập luận của lý thuyết gia tốc đầu tư được xây dựng bởi Jorgenson và Keynes (1967). Lý thuyết này tập trung vào vai trò tăng trưởng của sản lượng và bỏ qua 20 Lý thuyết cầu tiền của Keynes, 1936 “General Theory on Employment, Interest and Money”.