Luận văn thạc sĩ tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh tại các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh tại các ngân hàng thương mại cổ phần việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Phụng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Mộng Tuyết
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Đa Dạng Hóa Thu Nhập Đến Hiệu Quả Kinh Doanh Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Sự cần thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG
• 2.1. Đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Vai trò của đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Đo lường đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại
• 2.2. Hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Vai trò của hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Đo lường hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu về tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Đa dạng hóa thu nhập tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh cho ngân hàng
• 2.3.2. Đa dạng hóa thu nhập tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh cho ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu
• 4.1.1. Thực trạng thu nhập từ lãi và thu nhập ngoài lãi của NHTM
• 4.1.2. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu
• 4.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.2.1. Ma trận tương quan giữa các cặp biến
• 4.2.2. Hệ số phóng đại phương sai
• 4.3. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS, FEM và REM
• 4.3.1. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS và mô hình REM
• 4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình FEM và mô hình REM
• 4.4. Kiểm định hiện tượng phương sai của sai số thay đổi
• 4.5. Kiểm định tự tương quan của sai số
• 4.6. Kết quả lựa chọn phương pháp ước lượng mô hình
• 4.7. Kết quả hồi quy ước lượng và thảo luận kết quả
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Đóng góp về học thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả ngân hàng

Đa dạng hóa thu nhập là một chiến lược quan trọng trong ngành ngân hàng, giúp các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tăng cường hiệu quả kinh doanh. Việc chuyển từ mô hình kinh doanh truyền thống sang mô hình đa dạng hóa không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo ra nhiều nguồn thu nhập hơn. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập và hiệu quả ngân hàng, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các nhà quản lý ngân hàng.

1.1. Khái niệm đa dạng hóa thu nhập trong ngân hàng

Đa dạng hóa thu nhập trong ngân hàng được hiểu là việc mở rộng các sản phẩm và dịch vụ tài chính nhằm gia tăng nguồn thu ngoài lãi. Điều này bao gồm các dịch vụ như bảo hiểm, đầu tư chứng khoán và các dịch vụ tài chính khác.

1.2. Tại sao đa dạng hóa thu nhập lại quan trọng

Đa dạng hóa thu nhập giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro từ hoạt động tín dụng, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh trong môi trường kinh doanh ngày càng khốc liệt. Việc này cũng giúp ngân hàng duy trì sự ổn định trong thu nhập.

II. Vấn đề và thách thức trong đa dạng hóa thu nhập ngân hàng

Mặc dù đa dạng hóa thu nhập mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Các ngân hàng phải đối mặt với rủi ro từ việc mở rộng sang các lĩnh vực mới, cũng như áp lực từ việc duy trì chất lượng dịch vụ. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những vấn đề chính mà các ngân hàng gặp phải khi thực hiện đa dạng hóa thu nhập.

2.1. Rủi ro trong việc đa dạng hóa thu nhập

Việc mở rộng sang các lĩnh vực mới có thể dẫn đến rủi ro không lường trước, đặc biệt là trong các lĩnh vực mà ngân hàng chưa có kinh nghiệm. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh tổng thể.

2.2. Áp lực cạnh tranh từ thị trường

Sự gia tăng cạnh tranh từ các ngân hàng khác và các tổ chức tài chính phi ngân hàng có thể làm giảm lợi nhuận từ các dịch vụ mới. Ngân hàng cần có chiến lược rõ ràng để duy trì vị thế cạnh tranh.

III. Phương pháp đa dạng hóa thu nhập hiệu quả cho ngân hàng

Để đạt được hiệu quả từ việc đa dạng hóa thu nhập, các ngân hàng cần áp dụng những phương pháp cụ thể. Nghiên cứu này sẽ đề xuất các chiến lược và phương pháp tối ưu để ngân hàng có thể thực hiện đa dạng hóa thu nhập một cách hiệu quả.

3.1. Chiến lược phát triển sản phẩm mới

Ngân hàng cần nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu của khách hàng. Việc này không chỉ giúp tăng trưởng doanh thu mà còn tạo ra sự khác biệt trên thị trường.

3.2. Tăng cường công nghệ và dịch vụ khách hàng

Đầu tư vào công nghệ và cải thiện dịch vụ khách hàng là yếu tố quan trọng giúp ngân hàng thu hút và giữ chân khách hàng. Các dịch vụ trực tuyến và tự động hóa sẽ giúp nâng cao trải nghiệm khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đa dạng hóa thu nhập

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng đa dạng hóa thu nhập có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng TMCP tại Việt Nam. Các ngân hàng đã áp dụng thành công nhiều chiến lược đa dạng hóa và đạt được kết quả khả quan.

4.1. Kết quả từ các ngân hàng TMCP tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng đã gia tăng đáng kể thu nhập ngoài lãi thông qua việc đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ. Điều này đã giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh tổng thể.

4.2. Các bài học từ thực tiễn

Các ngân hàng cần học hỏi từ những kinh nghiệm thành công và thất bại trong việc đa dạng hóa thu nhập. Việc này sẽ giúp họ điều chỉnh chiến lược phù hợp hơn với thị trường.

V. Kết luận và tương lai của đa dạng hóa thu nhập trong ngân hàng

Đa dạng hóa thu nhập sẽ tiếp tục là một xu hướng quan trọng trong ngành ngân hàng. Các ngân hàng cần phải liên tục đổi mới và điều chỉnh chiến lược để đáp ứng nhu cầu của thị trường và khách hàng.

5.1. Tương lai của đa dạng hóa thu nhập

Dự báo rằng trong tương lai, các ngân hàng sẽ tiếp tục mở rộng các dịch vụ phi tín dụng và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

5.2. Khuyến nghị cho các ngân hàng

Các ngân hàng cần xây dựng một chiến lược đa dạng hóa thu nhập rõ ràng, đồng thời chú trọng đến việc quản lý rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ để đạt được hiệu quả tối ưu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển không ngừng của ngành ngân hàng, đa dạng hóa thu nhập trở thành một xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh và giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tại Việt Nam. Giai đoạn từ 2010 đến 2017 chứng kiến nhiều biến động kinh tế toàn cầu và trong nước, như cuộc khủng hoảng kinh tế 2008, chính sách thắt chặt tiền tệ, áp lực Basel II, cùng sự cạnh tranh gay gắt trong ngành ngân hàng. Theo số liệu thu thập từ 28 ngân hàng TMCP với 224 quan sát, thu nhập từ lãi thuần chiếm tỷ trọng cao từ 77% đến 86% trong tổng thu nhập, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào hoạt động tín dụng truyền thống. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng TMCP Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp giúp các nhà quản trị ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng TMCP tại Việt Nam trong giai đoạn 2010-2017, sử dụng dữ liệu tài chính đã kiểm toán và các chỉ số kinh tế vĩ mô như GDP và lạm phát. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc đa dạng hóa nguồn thu nhập, góp phần ổn định và phát triển bền vững ngành ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết đa dạng hóa thu nhập và lý thuyết hiệu quả kinh doanh ngân hàng. Đa dạng hóa thu nhập được hiểu là việc ngân hàng mở rộng các nguồn thu ngoài thu nhập lãi truyền thống, bao gồm các dịch vụ phi tín dụng như phí dịch vụ, hoa hồng, kinh doanh ngoại hối, đầu tư chứng khoán và bảo hiểm Bancassurance. Chỉ số đa dạng hóa thu nhập được đo lường bằng chỉ số Herfindahl Hirschman Index (HHI) và chỉ số DIV, trong đó giá trị DIV càng cao (tối đa 0.5) thể hiện mức độ đa dạng hóa càng hoàn hảo. Hiệu quả kinh doanh ngân hàng được đánh giá qua các chỉ số ROA (lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu), phản ánh khả năng sinh lời và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Các biến kiểm soát bao gồm tỷ lệ nợ xấu (NPL), quy mô ngân hàng (SIZE), tốc độ tăng trưởng tài sản (GROWTH), tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LOAN), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQUITY), cùng các biến kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát (INF).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 28 ngân hàng TMCP Việt Nam trong giai đoạn 2010-2017, tổng cộng 224 quan sát. Dữ liệu kinh tế vĩ mô được thu thập từ World Bank. Phương pháp phân tích chính là hồi quy dữ liệu bảng (Panel data) với các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và Generalized Method of Moments (GMM) để xử lý các vấn đề nội sinh, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi. Quy trình nghiên cứu gồm các bước: thống kê mô tả, kiểm định đa cộng tuyến, lựa chọn mô hình phù hợp qua các kiểm định Hausman, Breusch-Pagan, kiểm định phương sai sai số và tự tương quan, cuối cùng là phân tích hồi quy và thảo luận kết quả. Phần mềm Stata được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng đa dạng hóa thu nhập: Thu nhập từ lãi thuần chiếm tỷ trọng cao, dao động từ 77% đến 86% trong tổng thu nhập của các ngân hàng TMCP Việt Nam giai đoạn 2010-2017. Thu nhập ngoài lãi có xu hướng tăng nhưng vẫn chưa chiếm tỷ trọng lớn, cho thấy tiềm năng đa dạng hóa còn nhiều dư địa.

2. Mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập và hiệu quả kinh doanh: Kết quả hồi quy cho thấy đa dạng hóa thu nhập có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả kinh doanh, với hệ số tương quan dương giữa chỉ số DIV và các chỉ số ROA, ROE. Cụ thể, các ngân hàng có mức độ đa dạng hóa thu nhập cao hơn có hiệu quả kinh doanh tốt hơn, với ROA trung bình đạt khoảng 0.74% và ROE trung bình 8.13%.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh, trong khi quy mô ngân hàng (SIZE) và tốc độ tăng trưởng tài sản (GROWTH) có tác động tích cực. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LOAN) ảnh hưởng tiêu cực, phản ánh rủi ro tín dụng. Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQUITY) và tăng trưởng GDP cũng đóng vai trò tích cực trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4. Kiểm định mô hình: Qua các kiểm định Hausman và Breusch-Pagan, mô hình FEM được lựa chọn là phù hợp nhất để phân tích tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh. Phương pháp GMM được áp dụng để khắc phục hiện tượng nội sinh và tự tương quan, đảm bảo kết quả hồi quy chính xác và tin cậy.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy đa dạng hóa thu nhập giúp ngân hàng giảm sự phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ tín dụng, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và ổn định lợi nhuận. Việc đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng như dịch vụ chuyển tiền, thẻ, thanh toán xuất nhập khẩu, môi giới chứng khoán và bảo hiểm Bancassurance giúp ngân hàng mở rộng nguồn thu, giảm rủi ro tín dụng và tăng khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, tỷ trọng thu nhập ngoài lãi vẫn còn thấp, cho thấy các ngân hàng TMCP Việt Nam cần đẩy mạnh hơn nữa việc đa dạng hóa để tận dụng tối đa lợi ích. Các biến kiểm soát như nợ xấu và tỷ lệ cho vay phản ánh rủi ro tín dụng vẫn là thách thức lớn, cần được quản lý chặt chẽ để không ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh. Kết quả cũng cho thấy quy mô và tốc độ tăng trưởng tài sản là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả, phù hợp với các nghiên cứu trước đây. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ trọng thu nhập và bảng hồi quy chi tiết để minh họa rõ ràng hơn mối quan hệ giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn thu nhập ngoài lãi: Các ngân hàng TMCP cần phát triển các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng như dịch vụ thẻ, thanh toán điện tử, môi giới chứng khoán và bảo hiểm Bancassurance nhằm tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi lên ít nhất 20% trong vòng 3 năm tới. Ban lãnh đạo ngân hàng chịu trách nhiệm triển khai chiến lược này.

2. Nâng cao chất lượng dịch vụ và công nghệ: Đầu tư vào công nghệ hiện đại và đào tạo nhân sự để nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu khách hàng ngày càng cao về tiện ích, nhanh chóng và chính xác. Mục tiêu giảm thời gian giao dịch trung bình xuống dưới 5 phút trong 2 năm tới.

3. Quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả: Tăng cường kiểm soát nợ xấu và quản lý danh mục cho vay nhằm giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 2% trong vòng 2 năm, qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và ổn định tài chính. Phòng quản lý rủi ro và tín dụng cần phối hợp chặt chẽ thực hiện.

4. Tăng cường hợp tác và liên kết: Mở rộng hợp tác với các tổ chức tài chính trong và ngoài nước để đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ, tận dụng nguồn lực và kinh nghiệm quốc tế. Mục tiêu thiết lập ít nhất 3 liên kết chiến lược trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng TMCP: Giúp hiểu rõ tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm và quản lý rủi ro phù hợp.

2. Chuyên gia phân tích tài chính và đầu tư: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực nghiệm để đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng TMCP, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác.

3. Nhà hoạch định chính sách tài chính: Tham khảo để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển ngành ngân hàng, thúc đẩy đa dạng hóa sản phẩm và ổn định hệ thống tài chính.

4. Giảng viên và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo học thuật bổ ích về mối quan hệ giữa đa dạng hóa thu nhập và hiệu quả kinh doanh trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Đa dạng hóa thu nhập là gì và tại sao quan trọng với ngân hàng?
   Đa dạng hóa thu nhập là việc ngân hàng mở rộng các nguồn thu ngoài thu nhập lãi truyền thống, như phí dịch vụ, hoa hồng, đầu tư. Điều này giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào tín dụng và nâng cao hiệu quả kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh và biến động kinh tế.

2. Các chỉ số nào được sử dụng để đo lường hiệu quả kinh doanh ngân hàng?
   ROA (lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) là hai chỉ số phổ biến, phản ánh khả năng sinh lời và sử dụng hiệu quả nguồn lực của ngân hàng. Ví dụ, ROA > 1% và ROE từ 12-15% được xem là hiệu quả tốt.

3. Tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh tại các ngân hàng TMCP Việt Nam như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy đa dạng hóa thu nhập có tác động tích cực, giúp ngân hàng tăng hiệu quả kinh doanh và ổn định lợi nhuận. Tuy nhiên, tỷ trọng thu nhập ngoài lãi hiện còn thấp, cần được đẩy mạnh.

4. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng ngoài đa dạng hóa thu nhập?
   Tỷ lệ nợ xấu, quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tài sản, tỷ lệ dư nợ cho vay và các biến kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, lạm phát đều ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích tác động đa dạng hóa thu nhập?
   Nghiên cứu sử dụng hồi quy dữ liệu bảng (Panel data) với các mô hình Pooled OLS, FEM, REM và GMM để xử lý các vấn đề nội sinh và tự tương quan, đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy.

Kết luận

• Đa dạng hóa thu nhập có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng TMCP Việt Nam trong giai đoạn 2010-2017.
• Thu nhập từ lãi thuần vẫn chiếm tỷ trọng lớn, cho thấy tiềm năng phát triển thu nhập ngoài lãi còn nhiều dư địa.
• Các yếu tố như tỷ lệ nợ xấu, quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tài sản và biến kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh.
• Mô hình hồi quy dữ liệu bảng với phương pháp GMM được lựa chọn để đảm bảo kết quả nghiên cứu chính xác và phù hợp.
• Các nhà quản trị ngân hàng cần đẩy mạnh đa dạng hóa thu nhập, nâng cao chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro để nâng cao hiệu quả kinh doanh bền vững.

Các ngân hàng TMCP nên triển khai các giải pháp đa dạng hóa thu nhập trong vòng 3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và thời gian để cập nhật xu hướng mới.

Các nhà quản trị và chuyên gia tài chính hãy áp dụng kết quả nghiên cứu này để xây dựng chiến lược phát triển ngân hàng hiệu quả, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 còn trình bày đóng góp của đề tài và kết cấu của đề tài trong bài nghiên cứu. Để hiểu rõ hơn về khái niệm, vai trò và cách đo lường đa dạng hóa thu nhập và hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam và lược khảo một số nghiên cứu trước thì chương 2 sẽ làm rõ vấn đề này. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG Trong chương này tác giả sẽ trình bày các cơ sở lý thuyết được rút ra từ các nghiên cứu trước, bao gồm các nội dung chính như sau: (1) Đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại; (2) Hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại; (3) Cơ sở lý thuyết tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại; (4) Tổng quan các nghiên cứu về tác động của đa dạng hóa thu nhập đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại.1 Đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thƣơng mại 2.1 Khái niệm đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại Đa dạng hoá (là cách viết tắt của Đa dạng hoá trong đầu tư) là ý tưởng mà nhà đầu tư phân bổ tiền vào nhiều loại đầu tư khác nhau. Khi một lĩnh vực đầu tư bị sụt giảm và lĩnh vực khác tăng trưởng thì việc lựa chọn đa dạng hoá trong đầu tư giúp nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro của mình (Markowitz, 1952).

Đa dạng hóa thu nhập ngân hàng là đa dạng các sản phẩm tài chính và dịch vụ nhằm gia tăng thu nhập ngoài lãi, là quá trình chuyển từ hoạt động tín dụng sang hoạt động phi tín dụng (thu nhập từ các phí dịch vụ ngân hàng, hoa hồng (bán bảo hiểm) và các hoạt động khác) (Rose & Hudgins, 2008). Cụ thể, để thực hiện đa dạng hóa ngân hàng cần đẩy mạnh kinh doanh phi truyền thống, phát triển nhiều sản phẩm phi tín dụng để có thể gia tăng nguồn thu nhập ngoài lãi: (1) Cung cấp nhiều sản phẩm dịch vụ phi tín dụng; (2) Nâng cao chất lượng dịch vụ phi tín dụng thông qua hiện đại hóa công nghệ, nâng cao trình độ cán bộ để đáp ứng nhu cầu khách hàng ngày càng hiện đại, tiện ích, nhanh chóng và chính xác; (3) Đa dạng hóa trong hoạt động đầu tư: đầu tư chứng khoán, kinh doanh ngoại hối, góp vốn mua cổ phần,. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Tóm tại, từ những khái niệm trên đa dạng hóa thu nhập ngân hàng được hiểu là việc nâng tỉ trọng từ thu nhập ngoài lãi trong tổng thu nhập của ngân hàng, chuyển từ mảng kinh doanh truyền thống (hoạt động tín dụng) sang mảng kinh doanh phi truyền thống từ việc thu phí dịch vụ (các dịch vụ chuyển tiền trong nước và nước ngoài, dịch vụ thẻ, thanh toán xuất nhập khẩu, môi giới đầu tư chứng khoán, hoa hồng đại lý và kết hợp với bảo hiểm Bancassurance, ngân hàng điện tử,. Các dịch vụ phi tín dụng này cần phải thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, tính tiện ích cao, các giao dịch nhanh chóng, chính xác và liên kết chặt chẽ với nhau và được phát triển một cách đồng bộ.

Như vậy, đa dạng hóa thu nhập là sự tăng thêm nguồn thu nhập ngoài lãi, phát triển các sản phẩm tài chính của ngân hàng như dịch vụ chuyển tiền trong và ngoài nước, ngân hàng điện tử, dịch vụ thẻ, kinh doanh ngoại tệ, thanh toán xuất nhập khẩu, môi giới đầu tư chứng khoán, hoa hồng đại lý kết hợp với bảo hểm Bancassurance,. Các sản phẩm tài chính này cần có tiện ích cao, giao dịch tiện lợi, nhanh chóng, chính xác, được liên kết với nhau và phát triển đồng bộ, đặc biệt phải thỏa mãn được nhu cầu của khách hàng.2 Vai trò của đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại Trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế đa dạng hóa thu nhập ngân hàng là xu hướng tất yếu. Đa dạng hóa thu nhập ngân hàng nhằm gia tăng hiệu quả kinh doanh của ngân hàng trong môi trường kinh doanh khó khăn và hoạt động tín dụng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó, đa dạng hóa thu nhập ngân hàng có vai trò quan trọng đối với ngân hàng thương mại nói riêng và nền kinh tế nói chung.

Cụ thể: (1) Đối với Ngân hàng thương mại: Đa dạng hóa thu nhập có vai trò gia tăng hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, giúp ngân hàng phân tán rủi ro và giảm thiểu tổn thất thu nhập của ngân hàng. Bởi vì, hoạt động chính của ngân hàng là hoạt động tín dụng, với bản chất của dịch vụ này là thường nhạy cảm về lãi suất và biến động của nền kinh tế. Do đó, để giúp ngân hàng đạt được hiệu quả kinh doanh tốt, TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 có nguồn thu nhập được ổn định và ít gặp rủi ro hơn thì hoạt động phi tín dụng được các nhà quản trị ngân hàng quan tâm hơn. Để tăng thu nhập từ hoạt động phi tín dụng thì ngân hàng cần đa dạng hóa về sản phẩm dịch vụ, cải tiến công nghệ, hợp tác nhiều tổ chức trong nước lẫn ngoài nước và nâng cao trình độ nhân sự.

Từ đó sẽ thu hút và mở rộng mối quan hệ với nhiều khách hàng, giúp ngân hàng gia tăng uy tín, thương hiệu và vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế. (2) Đối với nền kinh tế: Khi ngân hàng đạt hiệu quả kinh doanh tốt hay nói cách khác ngân hàng hoạt động một cách ổn định và bền vững thì sẽ tác động tích cực đến các lĩnh vực khác của nền kinh tế: Công nghiệp, nông nghiệp, thương mại dịch vụ. Bởi vì, trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế, nhiều sản phẩm và dịch vụ liên kết với các công ty trong nước và nước ngoài được tạo ra, giúp các lĩnh vực khác dễ tiếp cận với nhau thông qua bên trung gian là ngân hàng, đẩy nền kinh tế quốc gia nhanh chóng hội nhập vào nền kinh tế thế giới. (3) Đối với khách hàng của ngân hàng: Nhờ đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ mà giúp khách hàng tiết kiệm được thời gian, chi phí trong cuộc sống và hoạt động sản xuất kinh doanh.3 Đo lường đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng thương mại Để đo lường mức độ đa dạng hóa thu nhập, trước hết tác giả giả định có hai thành phần chính từ thu nhập hoạt động ròng của ngân hàng.

Đó là: NET: Thu nhập lãi thuần. Được tính bằng tổng doanh thu lãi trừ tổng chi phí lãi. NII: Thu nhập ngoài lãi. Được tính bằng tổng phí hoa hồng ròng, lãi / lỗ giao dịch ròng và thu nhập ngoài lãi khác.

NETOP: Thu nhập hoạt động ròng. Ta có: NET + NII = NETOP Để đa dạng hóa thu nhập, một ngân hàng phải đa dạng hóa các nguồn thu nhập hoạt động ròng giữa thu nhập lãi thuần và thu nhập ngoài lãi. Chỉ số TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Herfindahl Hirschman Index (HHI) được sử dụng để đo lường đa dạng hóa thu nhập (Gubuz và các cộng sự, 2013): HHI= ( )2 + ( )2 Theo đó, HHI nhận giá trị lớn hơn hoặc bằng 0. HHI có giá trị là 0.5 tức đa dạng hóa mà tại đó mang lại lợi nhuận cao nhất cho ngân hàng.

HHI có giá trị lớn càng xa 0.5 có nghĩa là đa dạng hóa thu nhập càng ở mức thấp và lợi nhuận tập trung. Theo Chiorazzo và các cộng sự (2008) xác định thước đo đa dạng hóa thu nhập : DIV= 1- [( )2 + ( )2] Với cách tính này, chúng ta dễ dàng giải thích ý nghĩa về chỉ số đa dạng hóa DIV. Nghĩa là chỉ số DIV càng cao thì đa dạng hóa thu nhập ở đây càng hoàn hảo. Chỉ số DIV đạt giá trị cao nhất là 0.5, tại đây đa dạng hóa thu nhập là hoàn hảo.

Khi giá trị DIV càng xa 0.5 có nghĩa là mức độ đa dạng hóa càng giảm.2 Hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại 2.1 Khái niệm hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại Theo Farrell (1957) hiệu quả bao gồm hiệu quả phân bổ và hiệu quả kỹ thuật. Hiệu quả phân bổ là việc doanh nghiệp sử dụng các yếu tố đầu vào để sản xuất ra đầu ra ở mức phí thấp nhất. Hiệu quả kỹ thuật phản ánh khả năng doanh nghiệp đạt được đầu ra từ đầu vào cho trước (định hướng đầu ra) hoặc việc doanh nghiệp sử dụng đầu vào tối thiểu để đạt được đầu ra cho trước (định hướng đầu vào). Theo Sandrine Kablan (2010) hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả với nỗ lực tối thiểu hóa nguồn lực đầu vào.

Nó đo lường mức độ một đơn vị sản xuất đạt gần đường biên giới hạn khả năng sản xuất, trong đó đường biên giới hạn khả năng sản xuất là tập hợp các điểm tối ưu kết hợp đầu vào để sản xuất đầu ra. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Từ điển kinh tế học của Nguyễn Văn Ngọc (2012) “Hiệu quả là mối quan hệ giữa đầu vào nhân tố khan hiếm và số lượng hàng hóa và dịch vụ” và “Khái niệm hiệu quả còn được dùng để làm tiêu chuẩn để đánh giá xem thị trường phân bổ nguồn lực tốt đến mức nào”. Theo Nguyễn Việt Hùng (2008) hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại là khả năng biến đổi các yếu tố đầu vào thành các yếu tố đầu ra, hay khả năng sinh lời hoặc giảm thiểu chi phí để tăng khả năng cạnh tranh với các định chế tài chính khác, là xác suất hoạt động an toàn của ngân hàng. Theo Berger và Humphrey (1997) việc đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng giúp cải thiện hiệu quả quản lý bằng cách xác định các yếu tố được đo lường với mức độ hiệu quả cao và thấp.

Quan điểm đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng tùy thuộc vào mỗi nhà nghiên cứu và nguồn số liệu thu thập được. Trong đề tài này tác giả tiếp cận hiệu quả hoạt động của ngân hàng thông qua mối quan hệ giữa kết quả kinh tế đạt được và chi phí bỏ ra hay chính là thể hiện khả năng sử dụng các đầu vào (lao động, kỹ thuật, vốn,.) để sản xuất đầu ra như (thu nhập, lợi nhuận,.) trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thường mại.2 Vai trò của hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại Bản chất của ngân hàng thương mại là tìm kiếm lợi nhuận được thể hiện qua hiệu quả kinh doanh, cho nên mọi hoạt động của ngân hàng thương mại đều hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng hay tạo ra lợi nhuận.