Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT Lêi më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi KÓ tõ khi LuËt ®Çu t níc ngoµi (§TNN) t¹i ViÖt Nam ®îc ban hµnh (1988), ho¹t ®éng thu hót ®Çu t trùc tiÕp (FDI) cña ViÖt Nam ®· ®¹t ®îc nhiÒu thµnh qu¶ ®¸ng khÝch lÖ. Khu vùc FDI ®· trë thµnh mét bé phËn quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n, ®ãng gãp ngµy cµng nhiÒu vµo viÖc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi cña quèc gia, lµ cÇu nèi v÷ng ch¾c gióp cho ViÖt Nam hoµ nhËp s©u h¬n vµo qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸, quèc tÕ ho¸ vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Ngµy 7 th¸ng 11 n¨m 2006 ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn thø 150 cña Tæ chøc th¬ng m¹i thÕ giíi WTO.
§©y lµ mét trong nh÷ng kÕt qu¶ quan träng cña qu¸ tr×nh thùc hiÖn chÝnh s¸ch chñ ®éng vµ tÝch cùc héi nhËp quèc tÕ. Gia nhËp WTO më ra cho níc ta nh÷ng c¬ héi míi, cïng víi nh÷ng th¸ch thøc gay g¾t, t¸c ®éng s©u réng ®Õn ho¹t ®éng ®Çu t níc ngoµi. ChÝnh v× vËy, viÖc nghiªn cøu vÒ c¸c ®èi t¸c lín lµ mét ®iÒu quan träng kh«ng thÓ thiÕu trong viÖc t¹o lËp m«i trêng ®Ó thu hót ®Çu t níc ngoµi Mü lµ mét quèc gia cã tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh nhÊt thÕ giíi cïng víi thÕ m¹nh vît tréi vÒ ®Çu t. Tuy lµ mét níc ®Õn sau trong m«i trêng ®Çu t ViÖt Nam, song sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña ®Çu t cña Mü t¹i ViÖt Nam ®· kh¼ng ®Þnh Mü lµ mét ®èi t¸c v« 1 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT cïng quan träng ®èi víi ViÖt Nam trong viÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa.
HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i song ph¬ng ViÖt - Mü ®îc ký kÕt (13/7/2000) vµ Quèc héi hai níc phª chuÈn (10/12/2001) ®· ®¸nh dÊu mét bíc ph¸t triÓn míi trong quan hÖ kinh tÕ th¬ng m¹i gi÷a hai níc. §ång thêi, trong bèi c¶nh ViÖt Nam võa chÝnh thøc trë thµnh thµnh viªn cña WTO th× viÖc nghiªn cøu ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt Nam ®Ó tõ ®ã kÞp thêi cã nh÷ng gi¶i ph¸p phï hîp nh»m thu hót nguån ®Çu t ®Çy triÓn väng nµy lµ hÕt søc cÇn thiÕt. Tõ thùc tiÔn ho¹t ®éng ®Çu t cña Mü ë ViÖt Nam còng nh nh÷ng triÓn väng ph¸t triÓn mèi quan hÖ ®Çu t gi÷a hai níc trong t¬ng lai sau sù kiÖn ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn cña WTO, em ®· chän ®Ò tµi: “Thu hót ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt Nam tríc vµ sau khi gia nhËp WTO” lµm kho¸ luËn tèt nghiÖp cña m×nh víi mong muèn t×m hiÓu s©u h¬n vÒ mèi quan hÖ ®Çu t cña hai níc còng nh triÓn väng cña mèi quan hÖ ®ã. Môc ®Ých nghiªn cøu §¸nh gi¸ thùc tr¹ng ®Çu t trùc tiÕp ra níc ngoµi cña Mü nãi chung; thùc tr¹ng thu hót ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt Nam nãi riªng trong thêi gian qua vµ mét sè biÕn ®éng cña dßng vèn ®ã sau sù kiÖn ViÖt Nam gia nhËp WTO; ®ång thêi kiÕn nghÞ 2 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m t¨ng cêng thu hót ®Çu t trùc tiÕp tõ Mü vµo ViÖt Nam trong thêi gian tíi.
Ph¹m vi nghiªn cøu Khãa luËn tËp trung vµo viÖc ph©n tÝch ho¹t ®éng thu hót ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt Nam tõ 1988 – 2007, tøc lµ tõ thêi ®iÓm ViÖt Nam chÝnh thøc më cöa cho ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. Nh÷ng gi¶i ph¸p ®a ra ®îc coi lµ nh÷ng gi¶i ph¸p ®îc sö dông trong trung h¹n tõ 2008 – 2012. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Ngêi viÕt chñ yÕu ¸p dông h×nh thøc nghiªn cøu t¹i bµn víi c¸c ph¬ng ph¸p: ph©n tÝch tæng hîp, thèng kª, m« h×nh hãa,… 5. KÕt cÊu cña khãa luËn Ngoµi lêi nãi ®Çu, kÕt luËn, phô lôc, danh môc tµi liÖu tham kh¶o, kho¸ luËn tèt nghiÖp ®îc chia lµm 3 ch¬ng: 3 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT Ch¬ng I: Tæng quan vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµ kh¸i qu¸t vÒ ®Çu t trùc tiÕp ra níc ngoµi cña Mü Ch¬ng II: Thùc tr¹ng ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt Nam Ch¬ng III: TriÓn väng vµ nh÷ng gi¶i ph¸p thu hót ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt Nam Tuy gÆp nhiÒu khã kh¨n lóc ban ®Çu nhng ®îc sù gióp ®ì vµ chØ b¶o tËn t×nh cña gi¸o viªn híng dÉn Th¹c sÜ Ph¹m ThÞ Mai Khanh, em ®· hoµn thµnh bµi khãa luËn nµy.
Em xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh nhÊt tíi c« gi¸o Ph¹m ThÞ Mai Khanh cïng tËp thÓ c¸c thÇy c« gi¸o Khoa Kinh tÕ vµ Kinh doanh quèc tÕ – Trêng §¹i häc Ngo¹i Th¬ng Hµ Néi. Do tr×nh ®é vµ thêi gian nghiªn cøu cã h¹n, viÖc thu thËp vµ xö lý th«ng tin gÊp nªn néi dung bµi viÕt cßn nhiÒu vÊn ®Ò cha ®- îc ®Ò cËp. Em rÊt mong nhËn ®îc sù ®ãng gãp ý kiÕn vµ chØ b¶o thªm cña c¸c thÇy c« vµ b¹n bÌ ®Ó ®Ò tµi ®îc hoµn thiÖn h¬n. 4 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT Ch¬ng I Tæng quan vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµ kh¸i qu¸t vÒ ®Çu t trùc tiÕp ra níc ngoµi cña Mü I.
Tæng quan vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (FDI) 1. Kh¸i niÖm(1) §Çu t quèc tÕ lµ nh÷ng ph¬ng thøc ®Çu t vèn, tµi s¶n ë níc ngoµi ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh dÞch vô víi môc ®Ých t×m kiÕm lîi nhuËn vµ nh÷ng môc tiªu kinh tÕ x· héi nhÊt ®Þnh. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ h×nh thøc ®Çu t quèc tÕ chñ yÕu mµ chñ ®Çu t níc ngoµi ®Çu t toµn bé hay phÇn ®ñ lín vèn ®Çu t cña c¸c dù ¸n nh»m giµnh quyÒn ®iÒu hµnh hoÆc tham gia ®iÒu hµnh c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hoÆc kinh doanh dÞch vô, th¬ng m¹i. §Æc ®iÓm(2) §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ h×nh thøc ®Çu t b»ng vèn cña t nh©n do c¸c chñ ®Çu t tù quyÕt ®Þnh ®Çu t, quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ lç l·i.
H×nh thøc nµy 5 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT mang tÝnh kh¶ thi vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, kh«ng cã nh÷ng rµng buéc vÒ chÝnh trÞ, kh«ng ®Ó l¹i g¸nh nÆng nî nÇn cho nÒn kinh tÕ. Chñ ®Çu t níc ngoµi ®iÒu hµnh toµn bé mäi ho¹t ®éng ®Çu t nÕu lµ doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi hoÆc tham gia ®iÒu hµnh doanh nghiÖp liªn doanh tuú theo tû lÖ gãp vèn cña m×nh. §èi víi nhiÒu níc trong khu vùc, chñ ®Çu t chØ ®îc thµnh lËp doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi trong mét sè lÜnh vùc nhÊt ®Þnh vµ chØ ®îc tham gia liªn doanh víi sè vèn cæ phÇn cña bªn n- íc ngoµi nhá h¬n hoÆc b»ng 49%; 51% cæ phÇn cßn l¹i do níc chñ nhµ n¾m gi÷. Trong khi ®ã, luËt ®Çu t níc ngoµi cña ViÖt Nam cho phÐp réng r·i h¬n ®èi víi h×nh thøc 100% vèn níc ngoµi vµ quy ®Þnh bªn níc ngoµi ph¶i gãp vèn tèi thiÓu 30% vèn ph¸p ®Þnh cña dù ¸n.
Th«ng qua ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi, níc chñ nhµ cã thÓ tiÕp nhËn ®îc c«ng nghÖ, kü thuËt tiªn tiÕn, häc hái kinh nghiÖm qu¶n lý lµ nh÷ng môc tiªu mµ c¸c h×nh thøc ®Çu t kh¸c kh«ng gi¶i quyÕt ®îc. Nguån vèn ®Çu t nµy kh«ng chØ bao gåm vèn ®Çu t ban ®Çu cña chñ ®Çu t díi h×nh thøc vèn ph¸p ®Þnh vµ trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, nã cßn bao gåm c¶ vèn vay cña doanh nghiÖp ®Ó triÓn khai hoÆc më réng dù ¸n còng nh vèn ®Çu t tõ nguån lîi nhuËn thu ®îc. 6 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT 3. C¸c h×nh thøc ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi(3) HiÖn nay, theo LuËt ®Çu t 2005, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt Nam bao gåm c¸c h×nh thøc chñ yÕu sau: 3.
Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi lµ doanh nghiÖp thuéc quyÒn së h÷u cña nhµ ®Çu t níc ngoµi, do nhµ ®Çu t níc ngoµi thµnh lËp t¹i ViÖt Nam, tù qu¶n lý vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕt qu¶ kinh doanh 3. Doanh nghiÖp liªn doanh Doanh nghiÖp liªn doanh lµ doanh nghiÖp ®îc thµnh lËp t¹i ViÖt Nam trªn c¬ së Hîp ®ång liªn doanh kÝ gi÷a hai bªn hoÆc nhiÒu bªn ®Ó tiÕn hµnh ®Çu t, kinh doanh t¹i ViÖt Nam. Trong tr- êng hîp ®Æc biÖt, doanh nghiÖp cã thÓ ®îc thµnh lËp trªn c¬ së HiÖp ®Þnh kÝ kÕt gi÷a ChÝnh phñ ViÖt Nam víi chÝnh phñ níc kh¸c. Doanh nghiÖp liªn doanh vµ doanh nghiÖp 100% vèn ®Çu t níc ngoµi ®îc thµnh lËp theo h×nh thøc C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, cã t c¸ch ph¸p nh©n theo ph¸p luËt ViÖt Nam, ®îc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng kÓ tõ ngµy ®îc cÊp giÊy phÐp ®Çu t.
§Çu t theo h×nh thøc hîp ®ång 7 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT - Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh (gäi t¾t lµ hîp ®ång BBC): lµ h×nh thøc ®Çu t ®îc kÝ gi÷a c¸c nhµ ®Çu t nh»m hîp t¸c kinh doanh ph©n chia lîi nhuËn, ph©n chia s¶n phÈm mµ kh«ng thµnh lËp ph¸p nh©n. - Hîp ®ång x©y dùng – kinh doanh – chuyÓn giao (gäi t¾t lµ hîp ®ång BOT) lµ h×nh thøc ®Çu t ®îc kÝ gi÷a c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn vµ nhµ ®Çu t ®Ó x©y dùng, kinh doanh c«ng tr×nh kÕt cÊu h¹ tÇng trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh. HÕt thêi h¹n, nhµ ®Çu t chuyÓn giao kh«ng båi hoµn c«ng tr×nh ®ã cho Nhµ níc ViÖt Nam - Hîp ®ång x©y dùng – chuyÓn giao – kinh doanh (gäi t¾t lµ hîp ®ång BTO): lµ h×nh thøc ®Çu t ®îc kÝ gi÷a c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn vµ nhµ ®Çu t ®Ó x©y dùng c«ng tr×nh kÕt cÊu h¹ tÇng. Sau khi x©y dùng xong, nhµ ®Çu t chuyÓn giao c«ng tr×nh ®ã cho Nhµ níc ViÖt Nam, ChÝnh phñ dµnh cho nhµ ®Çu t quyÒn kinh doanh c«ng tr×nh ®ã trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh ®Ó thu håi vèn ®Çu t vµ lîi nhuËn.
- Hîp ®ång x©y dùng – chuyÓn giao (gäi t¾t lµ hîp ®ång BT): lµ h×nh thøc ®Çu t ®îc kÝ gi÷a c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn vµ nhµ ®Çu t ®Ó x©y dùng c«ng tr×nh kÕt cÊu h¹ tÇng; sau khi x©y dùng xong, nhµ ®Çu t chuyÓn giao c«ng tr×nh ®ã cho Nhµ níc ViÖt Nam. ChÝnh phñ t¹o ®iÒu kiÖn cho nhµ ®Çu t thùc 8 Khãa luËn tèt nghiÖp TrÞnh Thu Trang-NhËt 2-K42G- KT&KDQT hiÖn dù ¸n kh¸c ®Ó thu håi vèn ®Çu t vµ lîi nhuËn hoÆc thanh to¸n cho nhµ ®Çu t theo tháa thuËn trong hîp ®ång BT. §Çu t ph¸t triÓn kinh doanh Nhµ ®Çu t ®îc ®Çu t ph¸t triÓn kinh doanh th«ng qua c¸c h×nh thøc sau ®©y : - Më réng quy m«, n©ng cao c«ng suÊt, n¨ng lùc kinh doanh.