Chương 1: GIỚI THIỆU NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 2: TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH VI MÔ HỔ TRỢ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO Chương 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chương 4: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH VI MÔ CỦA QUỸ TRỢ VỐN XÃ VIÊN HTX TP. HỒ CHÍ MINH CHI NHÁNH CỦ CHI VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH VI MÔ HỖ TRỢ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO 2.1 Tổng quan về Tài chính vi mô hổ trợ xoá đói giảm nghèo 2.1 Định nghĩa về TCVM Khái niệm về TCVM được rất nhiều nhà kinh tế và các tổ chức đưa ra. Theo nhóm tư vấn hỗ trợ những người nghèo nhất thì TCVM là việc cung cấp các dịch vụ tài chính cơ bản đáp ứng nhu cầu của người nghèo bao gồm: dịch vụ gửi tiết kiệm, tín dụng, lương hưu, chuyển tiền, bảo hiểm,.
TCVM là một phương pháp phát triển kinh tế thông qua các dịch vụ tài chính nhằm mang lại lợi ích cho cư dân có thu nhập thấp… TCVM thường bao gồm cả hai yếu tố: trung gian tài chính và trung gian xã hội (Ledgerwood, 2013). Theo Ngân hàng Phát triển Châu Á thì TCVM là hoạt động cung cấp một phạm vi rộng lớn các dịch vụ tài chính như các khoản cho vay nhỏ, tiết kiệm vi mô, bảo hiểm vi mô, chuyển tiền, thanh toán. cho các hộ gia đình nghèo hoặc có thu nhập thấp, cũng như tài trợ cho các hoạt động kinh doanh rất nhỏ của họ (ADB, 2003). Theo Nghị định số 28/2005/NĐ-CP Việt Nam Tài chính quy mô nhỏ là hoạt động cung cấp một số dịch vụ tài chính, ngân hàng nhỏ, đơn giản cho các hộ gia đình, cá nhân có thu nhập thấp, đặc biệt là hộ gia đình nghèo và người nghèo.
Như vậy sẽ đầy đủ hơn nếu không chỉ giới hạn TCVM cung cấp cho riêng đối tượng thu nhập thấp mà còn mở rộng ra cho đối tượng khác khi họ có thể đáp ứng đầy đủ các điều kiện để tham gia hoạt động của TCVM nếu gặp khó khăn tạm thời trong cuộc sống. Do vậy theo tác giả có thể định nghĩa khái niệm TCVM như sau: “Tài chính vi mô là hoạt động cung cấp khoản tín dụng nhỏ, tiết kiệm, bảo hiểm vi mô, dịch vụ chuyển tiền và các dịch vụ phi tài chính khác cho người có thu nhập thấp và các cá nhân khi có nhu cầu với một cơ chế thích hợp, để họ có thể tiến hành sản xuất kinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 doanh, tự tạo việc làm, phát triển nghề nghiệp tăng thêm thu nhập nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân và gia đình”.2 Mục đích hoạt động của Tổ chức TCVM Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc ra đời của các tổ chức tài chính vi mô nổi tiếng trên thế giới là để giúp những người nghèo, thậm chí là rất nghèo có được một số vốn nhỏ để phát triển hoạt động sản xuất và nâng cao điều kiện sống. Cùng với thực tế phát triển của ngành tài chính vi mô hiện nay, các tổ chức tài chính vi mô hoạt động chuyên nghiệp hơn, đa dạng hơn. Theo Tổ chức tư vấn và hỗ trợ những người nghèo nhất trên thế giới thì các tổ chức tài chính vi mô hoạt động với hai mục đích chính như sau: - Giúp những người nghèo, người có thu nhập thấp và các doanh nghiệp vi mô có thể tiếp cận được với nguồn vốn tín dụng ưu đãi để phát triển hoạt động sản xuất, cải thiện cuộc sống; góp phần quan trọng vào sự thành công của chiến lược xóa đói giảm nghèo của quốc gia.
- Bên cạnh mục tiêu đạt được các hiệu quả xã hội ở trên, bản thân các tổ chức tài chính vi mô cũng cần phải quan tâm sự an toàn trong hoạt động của mình. Cụ thể, tổ chức tài chính vi mô phải tuân thủ nguyên tắc bảo toàn vốn và nguyên tắc sinh lợi cho sự phát triển của tổ chức, đóng góp vào sự phát triển của ngành nói riêng, hay của nền kinh tế nói chung.3 Các đặc trưng của TCVM 2.1 Đối tượng khách hàng Khách hàng thường là những người nghèo nguồn vốn từ các tổ chức tài chính. Hoặc khách hàng có thể là chủ các doanh nghiệp nhỏ, kinh doanh tại gia có các cơ sở kinh doanh đa đạng như: các cửa tiệm buôn bán lẻ, bán rong trên đường phố, sản xuất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thủ công,. Ở những vùng sâu vùng xa, các Tổ chức vi mô thường hoạt động sinh lợi nhỏ ở các lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, trồng trọt chăn nuôi.
Các khách hàng này sinh hoạt chung trong các hội như: hội phụ nữ, nông dân, các mô hình THT, HTX…Họ thường là người làm nông nghiệp, nông dân lao động chân tay, nguồn thu nhập rất thấp vì thế các khoản tín dụng nhỏ, với thời hạn cho vay ngắn và không có tài sản bảo đảm rất phù hợp .2 Phân tích thẩm định khách hàng Việc phân tích và thẩm định khách hàng gặp nhiều khó khăn, nhân viên tín dụng phải thu thập nhiều nhất có thể các thông tin chi tiết cần thiết từ khách hàng thông qua các lần khảo sát hoặc từ những người xung quanh nơi ở của họ. Người đi vay thường là không có các báo cáo tài chính chính thức nên tài chính thường không minh bạch, do đó nhân viên tín dụng phải đánh giá một cách chủ quan các khoản thu nhập tương lai và các khoản tích lũy của khách hàng, qua đó xác định thời hạn và mức cho vay khác nhau. Các thông tin về khách hàng có được từ trung tâm thông tin tín dụng được xem là rất hữu ích trong việc xét duyệt các khoản vay, mặc dù trung tâm thông tin tín dụng thường không có sẵn các thông tin về khách hàng có thu nhập thấp hoặc về tất cả các tổ chức TCVM hiện tại.3 Đặc thù về tài sản đảm bảo Khi người lao động tìm đến tổ chức TCVM một phần vì họ hạn chế về tài sản đảm bảo so với khi vay tại các ngân hàng phải có tài sản thế chấp cho các khoản vay. Đôi khi khách hàng TCVM cũng có tài sản đảm bảo nhưng các tài sản đảm bảo với giá trị thấp như các đồ dùng trong gia đình… Chính vì thế, trong trường hợp này tài sản để đảm bảo được xem như một ràng buộc khách hành phải trả nợ cho khoản vay hơn là đảm bảo cho giá trị thu hồi của khoản vay.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Các khoản nợ vay trể hạn Theo dõi chặc các khoản nợ trể hạn là cần thiết, vì không có tài sản đảm bảo khoản vay nên sự chậm trể một khách sẽ có tác động lây sang các khách hàng khác. Đặc biệt, việc theo dõi các khoản nợ quá hạn đều thường do nhân viên quản lý ở địa bàn kết hợp với tổ nhóm cộng tác theo dõi, nắm bắt tình hình hoàn cảnh tiến hành xử lý thu hồi khoản nợ.5 Sản phẩm có tính lũy tiến Những khách hàng TCVM thường bị hạn chế khả năng tiếp cận đối với các nguồn tài chính khác (do không thế chấp, quy mô sản xuất bé…) nên họ phải phụ thuộc rất nhiều vào các tiếp cận tín dụng vi mô hiện tại. Cho vay TCVM sử dụng rất nhiều các chương trình khuyến khích nhằm động viên, khen thưởng những người đi vay tốt (việc thanh toán đầy đủ một khoản vay sẽ tạo cơ hội cho lần vay tiếp theo, cung cấp khoản vay có giá trị lớn hơn, ưu đãi mức lãi suất, ưu đãi thời hạn trả nợ).6 Khách hàng tập trung tổ, nhóm Tổ chức TCVM thường dùng hình thức giải ngân theo tổ, nhóm. Qua đó các khoản tín dụng sẽ cho vay cho các tổ, nhóm khách hàng - các thành viên trong tổ, nhóm nhiệm vụ đảm bảo thanh toán cho nhau khi có nợ xảy ra.
Với hình thức cho vay này tổ chức TCVM sẽ tạo được áp lực cho các thành viên trong tổ, nhóm nhằm nâng cao khả năng trả nợ, vì nếu sự trể hạn của một thành viên trong tổ, nhóm sẽ làm ảnh hưởng lần nhận vốn vay tiếp theo của những thành viên còn lại trong tổ, nhóm.7 TCVM tính lãi suất cao đối với người vay vốn Việc cung cấp các dịch vụ tài chính cho khách hàng TCVM khá tốn kém đặc biệt khi so sánh với quy mô khoản vay. Các khoản vay nhỏ cũng đòi hỏi các chi phí về nhân lực và các nguồn lực khác tương tự như khoản vay lớn. Việc cán bộ tín dụng phải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 đến thăm nhà ở, cơ sở làm ăn của người đi vay, đánh giá độ tin cậy của người vay thông qua các cuộc phỏng vấn các thành viên của gia đình cũng như những người quen khác của khách hàng, và có khi còn phải thường xuyên đến gặp người vay để nhắc nhở họ về việc trả nợ. Vì thế tỷ lệ chi phí giao dịch so với tổng khoản vay thường cao.
Điều đó khiến tổ chức TCVM phải tính lãi suất cho vay cao để trang trải chi phí. Trên thực tế, người đi vay sẵn sàng trả mức lãi suất cao để được tiếp cận các khoản vay, vì so với các phương thức khác (vay nặng lãi từ khu vực phi chính thức, hoặc thậm chí không vay) đều không thích hợp với họ do vượt khả năng chi trả và không nắm bắt được cơ hội làm ăn do thiếu vốn.2 Một số hoạt động chính của tổ chức TCVM 2.1 Hoạt động tín dụng Tín dụng vi mô là một trong các sản phẩm cơ bản của TCVM. Đối tượng của tín dụng vi mô thường là những người nghèo có công việc và thu nhập. Những người nghèo nhất thường là không có một khoản thu nhập ổn định nào thì không phải là khách hàng của TCVM.
Với đa số các tổ chức TCVM hiện tại thì tín dụng vi mô đòi hỏi người vay phải có những khoản thu nhập thường xuyên và ổn định, đảm bảo được khả năng hoàn trả của các khoản vay. Các tổ chức TCVM với những ưu thế về mức độ tiếp cận sâu sát khách hàng và phương thức cho vay đa dạng thường tập trung vào tài trợ cho vay nông nghiệp nhỏ lẻ ở nông thôn và các hoạt động buôn bán nhỏ. Vì các hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp không chỉ cần tiền cho hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn cần tiền trang trải cho các nhu cầu thiết yếu khác: chữa bệnh, nước sạch, cải tạo nhà ở, học phí cho con… Từ đó, để đáp ứng nhu cầu ngày một đa dạng của khách hàng, TCVM nên đa dạng hoạt động tín dụng vi mô đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của khách hàng.