Sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla Mỹ và tác động đến kinh tế quốc tế (2000-2010)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla mỹ và tác động của nó đến các vấn đề kinh tế quốc tế 2000, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thành Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Sự suy giảm sức mạnh của đồng Đôla Mỹ và tác động của nó đến các vấn đề kinh tế quốc tế (2000 – 2010)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ đề tài
• 1.4. Bố cục luận văn
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Nguồn tài liệu tham khảo
• 2. PHẦN NỘI DUNG
• 2.1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐỒNG ĐÔLA MỸ
• 2.1.1. Lịch sử ra đời của đồng Đôla Mỹ
• 2.1.2. Quá trình phát triển của đồng Đôla Mỹ
• 2.1.3. Vị thế của đồng Đôla Mỹ giai đoạn 2000 – 2010
• 2.1.4. Các tiêu chí để đánh giá vị thế của một đồng tiền quốc tế
• 2.1.5. Vai trò của đồng Đôla Mỹ đối với nền kinh tế thế giới thập niên đầu thế kỷ 21
• 2.2. CHƯƠNG 2: SỰ SUY GIẢM SỨC MẠNH CỦA ĐỒNG ĐÔLA MỸ TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ 21
• 2.2.1. Những biểu hiện suy giảm sức mạnh của đồng Đôla Mỹ giai đoạn 2000 – 2010
• 2.2.2. Giao dịch thương mại bằng Đôla Mỹ giữa các nước giảm
• 2.2.3. Sự suy giảm giá trị đồng Đôla Mỹ
• 2.2.4. Sự suy giảm vị thế đồng tiền dự trữ quốc tế của Đôla Mỹ
• 2.2.5. Nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức mạnh của đồng Đôla Mỹ
• 2.2.5.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.2.5.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA SỰ SUY GIẢM SỨC MẠNH ĐỒNG ĐÔLA MỸ ĐẾN KINH TẾ MỸ VÀ CÁC VẤN ĐỀ KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.3.1. Tác động của sự suy giảm sức mạnh đồng Đôla Mỹ đến kinh tế Mỹ
• 2.3.1.1. Tác động tiêu cực
• 2.3.1.2. Tác động tích cực
• 2.3.2. Tác động của sự suy giảm sức mạnh đồng Đôla Mỹ lên các vấn đề kinh tế quốc tế
• 2.3.2.1. Tăng trưởng GDP toàn cầu
• 2.3.2.2. Thương mại quốc tế
• 2.3.2.3. Tài chính quốc tế
• 2.3.2.4. Đầu tư quốc tế
• 2.3.2.5. Dự trữ quốc tế
• 2.3.3. Tác động của sự giảm giá đồng Đôla Mỹ đến Việt Nam
• 2.3.3.1. Tác động tích cực đến xuất khẩu
• 2.3.3.2. Tác động lên chính sách điều chỉnh tỉ giá
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của sự suy giảm sức mạnh đồng đôla Mỹ

Sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla Mỹ trong giai đoạn 2000-2010 đã tạo ra những biến động lớn trong nền kinh tế quốc tế. Đồng đôla, với vai trò là đồng tiền dự trữ toàn cầu, đã ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như thương mại quốc tế, đầu tư và tài chính. Việc giảm giá trị đồng đôla không chỉ tác động đến Mỹ mà còn đến các nền kinh tế khác, đặc biệt là các nước đang phát triển. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố dẫn đến sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla và tác động của nó đến kinh tế toàn cầu.

1.1. Lịch sử và vai trò của đồng đôla Mỹ trong kinh tế quốc tế

Đồng đôla Mỹ đã trở thành đồng tiền chính trong thương mại quốc tế từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Sự ổn định và sức mạnh của nó đã giúp Mỹ duy trì vị thế siêu cường kinh tế. Tuy nhiên, trong thập niên đầu thế kỷ 21, sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla đã bắt đầu xuất hiện, gây ra nhiều lo ngại cho các nền kinh tế khác.

1.2. Các yếu tố dẫn đến sự suy giảm sức mạnh đồng đôla Mỹ

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla Mỹ, bao gồm khủng hoảng tài chính 2008, chính sách tiền tệ nới lỏng của Cục Dự trữ Liên bang và sự gia tăng cạnh tranh từ các đồng tiền khác như Euro và Nhân dân tệ. Những yếu tố này đã làm giảm niềm tin vào đồng đôla và dẫn đến sự biến động trong thị trường tài chính toàn cầu.

II. Tác động của sự suy giảm sức mạnh đồng đôla Mỹ đến kinh tế toàn cầu

Sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla Mỹ đã có những tác động sâu rộng đến kinh tế toàn cầu. Các quốc gia phụ thuộc vào đồng đôla trong giao dịch thương mại và đầu tư đã phải đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến các nền kinh tế lớn mà còn tác động đến các nước đang phát triển, nơi mà đồng đôla thường được sử dụng làm đồng tiền chính trong giao dịch.

2.1. Tác động đến thương mại quốc tế

Khi đồng đôla suy giảm, giá trị hàng hóa xuất khẩu của Mỹ trở nên rẻ hơn, điều này có thể thúc đẩy xuất khẩu nhưng cũng làm tăng giá nhập khẩu. Các quốc gia khác có thể phải điều chỉnh chính sách thương mại của mình để đối phó với sự biến động này.

2.2. Tác động đến đầu tư quốc tế

Sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla đã làm giảm niềm tin của các nhà đầu tư vào thị trường Mỹ. Điều này dẫn đến việc giảm đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Mỹ và làm tăng đầu tư vào các thị trường khác, đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi.

III. Những thách thức đối với nền kinh tế Mỹ trong bối cảnh suy giảm đồng đôla

Nền kinh tế Mỹ đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh đồng đôla suy giảm. Từ khủng hoảng tài chính 2008 đến các chính sách tiền tệ nới lỏng, những yếu tố này đã làm gia tăng nợ công và tạo ra áp lực lên nền kinh tế. Việc duy trì sự ổn định của đồng đôla trở thành một nhiệm vụ khó khăn cho chính phủ Mỹ.

3.1. Tác động tiêu cực đến nền kinh tế Mỹ

Sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla đã dẫn đến lạm phát gia tăng và giảm sức mua của người tiêu dùng. Điều này đã ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và tạo ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp trong nước.

3.2. Các biện pháp ứng phó của chính phủ Mỹ

Chính phủ Mỹ đã thực hiện nhiều biện pháp để ứng phó với sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla, bao gồm việc điều chỉnh chính sách tiền tệ và tài khóa. Những biện pháp này nhằm mục đích ổn định đồng đôla và khôi phục niềm tin của nhà đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tác động của đồng đôla

Nghiên cứu về tác động của sự suy giảm sức mạnh đồng đôla Mỹ không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng chính sách kinh tế. Các quốc gia có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Mỹ để điều chỉnh chính sách tiền tệ và tài khóa của mình nhằm đối phó với những biến động trong thị trường tài chính toàn cầu.

4.1. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp tương tự để ổn định đồng tiền của mình trong bối cảnh suy giảm đồng đôla. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn hơn.

4.2. Kết quả nghiên cứu và dự báo tương lai

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla có thể tiếp tục ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu trong tương lai. Các nhà kinh tế dự báo rằng nếu không có các biện pháp kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến những biến động lớn hơn trong thị trường tài chính.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đồng đôla Mỹ

Sự suy giảm sức mạnh của đồng đôla Mỹ trong giai đoạn 2000-2010 đã để lại nhiều bài học quý giá cho các quốc gia trên thế giới. Việc duy trì sức mạnh của đồng đôla không chỉ là trách nhiệm của Mỹ mà còn là một yếu tố quan trọng đối với sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu. Tương lai của đồng đôla sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách kinh tế của Mỹ và sự phát triển của các đồng tiền khác.

5.1. Triển vọng của đồng đôla Mỹ trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, đồng đôla Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng nhưng cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gia tăng từ các đồng tiền khác. Việc duy trì vị thế của đồng đôla sẽ cần đến những cải cách và điều chỉnh kịp thời từ chính phủ Mỹ.

5.2. Những thách thức và cơ hội trong tương lai

Mặc dù có nhiều thách thức, nhưng cũng có nhiều cơ hội cho đồng đôla Mỹ trong tương lai. Việc cải cách hệ thống tài chính và tăng cường hợp tác quốc tế có thể giúp đồng đôla phục hồi sức mạnh và duy trì vị thế của nó trong nền kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thập niên đầu thế kỷ 21 chứng kiến sự biến động sâu sắc của hệ thống tài chính toàn cầu khi tỷ trọng của nền kinh tế Mỹ trong GDP thế giới sụt giảm mạnh từ 32% vào năm 2000 xuống còn 24% vào năm 2010. Đi kèm với sự suy giảm quy mô kinh tế là mức gia tăng kỷ lục của nợ công liên bang, tăng từ 5,95 nghìn tỷ USD lên mức 14,29 nghìn tỷ USD trong cùng giai đoạn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc phân tích toàn diện hiện tượng suy giảm sức mạnh của đồng Đôla Mỹ (USD), xác định nguồn gốc nội tại lẫn ngoại sinh, và đánh giá các hệ lụy đa chiều đối với kinh tế thế giới cũng như nền kinh tế Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa quá trình xác lập và suy giảm vị thế tiền tệ của USD, bóc tách các biểu hiện thực chứng qua chỉ số định lượng, chỉ rõ các nguyên nhân kinh tế - địa chính trị cốt lõi, và đánh giá tác động lan tỏa đến thương mại, đầu tư, dự trữ quốc tế giai đoạn 2000 – 2010. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn diện hệ thống tài chính - tiền tệ quốc tế trong 11 năm, tập trung phân tích tác động tại các trung tâm kinh tế lớn như Mỹ, Liên minh Châu Âu (EU), nhóm BRICS và thị trường mới nổi Việt Nam. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ định lượng về sự suy giảm thị phần dự trữ ngoại hối toàn cầu của USD từ 70,7% năm 2000 xuống 61,8% năm 2010, đồng thời ghi nhận sự sụt giảm 53 điểm của chỉ số USDX, giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng kịch bản ứng phó trước sự tái cấu trúc quyền lực tiền tệ toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa Lý thuyết Ổn định Bá quyền (Hegemonic Stability Theory) trong Kinh tế Chính trị Quốc tế và Lý thuyết Chức năng Tiền tệ Quốc tế của các nhà kinh tế học hiện đại. Theo khung lý thuyết của Barry Eichengreen và Paul Krugman, vị thế của một đồng tiền quốc tế được định hình thông qua ba chức năng cơ bản: phương tiện trao đổi thương mại, thước đo giá trị định giá tài sản, và phương tiện cất trữ tài sản dự trữ. Khi quốc gia bá quyền suy giảm năng lực cung cấp hàng hóa công tài chính và để xảy ra mất cân đối vĩ mô nghiêm trọng, đặc quyền tiền tệ sẽ bị lung lay.

Khung lý thuyết của luận văn phân tích sâu các khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm Quyền lực Tiền tệ Quốc tế: Khả năng của một đồng tiền trong việc chi phối thanh khoản và định giá trên thị trường toàn cầu.
• Thâm hụt Kép (Twin Deficits): Mối quan hệ tương hỗ giữa thâm hụt ngân sách chính phủ và thâm hụt cán cân vãng lai, tạo sức ép giảm giá nội tệ.
• Chỉ số USDX (US Dollar Index): Thước đo giá trị ngoại hối của USD so với rổ 6 ngoại tệ chủ chốt, trong đó đồng Euro chiếm tỷ trọng lớn nhất với 57,6%.
• Xu hướng Phi Đôla hóa (De-dollarization): Quá trình các quốc gia đa dạng hóa tiền tệ trong thanh toán song phương và cơ cấu dự trữ để phân tán rủi ro tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Ngân hàng Thế giới (WB), Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), và Bộ Tài chính Mỹ. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi dữ liệu thời gian liên tục 11 năm (từ năm 2000 đến hết năm 2010) với hơn 50 chỉ số định lượng về tỷ giá, cán cân vãng lai, nợ công, và cấu trúc tiền tệ dự trữ toàn cầu. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các nền kinh tế có quy mô giao dịch ngoại thương và dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới thuộc khối G6, BRICS, OPEC và ASEAN.

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích kinh tế lượng vĩ mô, phương pháp so sánh lịch sử, phương pháp tổng hợp và hệ thống hóa. Lý do lựa chọn các phương pháp này xuất phát từ bản chất đa chiều của thị trường tiền tệ quốc tế; việc phân tích chuỗi thời gian kết hợp định tính chính trị - kinh tế cho phép bóc tách chính xác mối quan hệ nhân quả giữa các quyết sách điều hành lãi suất của FED, chi phí quân sự, thâm hụt tài khóa với sự trượt giá của đồng Đôla Mỹ. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, xử lý số liệu và tổng hợp kết luận được thực hiện hoàn tất vào năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giá trị đồng Đôla Mỹ sụt giảm kỷ lục so với các tài sản an toàn và ngoại tệ chủ chốt. Chỉ số USDX rơi mạnh từ mức đỉnh 122 điểm năm 2001 xuống đáy lịch sử 69 điểm vào tháng 4 năm 2008, tương đương mức giảm hơn 43% giá trị. Sự mất giá của USD thúc đẩy giá vàng thế giới tăng phi mã từ vùng 300 USD/ounce đầu thập kỷ lên mức kỷ lục 1.214 USD/ounce vào tháng 5 năm 2010. So với đồng Euro, USD đã giảm giá khoảng 60% trong giai đoạn 2002 – 2007 khi tỷ giá chuyển dịch từ mức 0,90 USD/EUR lên 1,44 USD/EUR.

Thứ hai, vị thế đồng tiền dự trữ số một của USD bị xói mòn rõ rệt. Tỷ trọng của USD trong cơ cấu dự trữ ngoại hối toàn cầu do IMF công bố sụt giảm 8,9 điểm phần trăm, từ mức 70,7% năm 2000 xuống còn 61,8% năm 2010. Ngược lại, tỷ trọng của đồng Euro tăng trưởng mạnh mẽ từ 18,8% lên 26,0%, và đồng Bảng Anh tăng từ 2,8% lên 3,9% trong cùng kỳ.

Thứ ba, sự thay đổi tập quán giao dịch thương mại và làn sóng phi đôla hóa song phương diễn ra mạnh mẽ. Kim ngạch thương mại nội khối BRICS tăng trưởng trung bình 28%/năm, đạt 239 tỷ USD vào năm 2010 với định hướng tăng cường thanh toán bằng nội tệ. Tại Trung Quốc, tỷ lệ thanh toán thương mại quốc tế bằng đồng Nhân dân tệ (NDT) đạt 4,6% vào năm 2010 sau khi nước này triển khai chiến lược quốc tế hóa đồng tiền.

Thứ tư, áp lực nợ công và thâm hụt tài khóa của Mỹ trở thành gánh nặng vĩ mô toàn cầu. Nợ công của Mỹ tăng vọt 140%, từ 5,95 nghìn tỷ USD năm 2000 lên mức 14,29 nghìn tỷ USD vào năm 2010, đẩy mức nợ vượt ngưỡng 100% GDP và tạo ra mức thâm hụt tài khoản vãng lai đỉnh điểm 803 tỷ USD vào năm 2006.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự suy giảm sức mạnh của USD đến từ sự cộng hưởng giữa chính sách tiền tệ nới lỏng quá mức của FED (duy trì lãi suất ở biên độ 0% – 0,25% sau khủng hoảng 2007 – 2009) và gánh nặng chi phí quân sự khổng lồ trên 4.000 tỷ USD tại Iraq và Afghanistan. Mức thâm hụt kép kéo dài làm xói mòn lòng tin của các ngân hàng trung ương vào khả năng duy trì sức mua của đồng tiền Mỹ.

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ đường (Line Chart) so sánh biến thiên USDX và giá vàng giai đoạn 2000 – 2010, mối tương quan nghịch đảo hiện lên rõ nét: mỗi chu kỳ FED cắt giảm lãi suất đều kích hoạt dòng vốn rút khỏi tài sản USD để chuyển dịch sang vàng và trái phiếu định giá bằng Euro. Đồng thời, bảng ma trận cơ cấu dự trữ ngoại hối toàn cầu phản ánh rõ sự dịch chuyển phân bổ tài sản của các ngân hàng trung ương nhằm giảm thiểu rủi ro tập trung.

Đối với Việt Nam, sự giảm giá của USD mang lại tác động kép: một mặt hỗ trợ năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu sang thị trường Mỹ, mặt khác đặt ra bài toán phức tạp trong việc kiểm soát nhập khẩu lạm phát, ổn định tỷ giá USD/VND và tối ưu hóa danh mục dự trữ ngoại hối quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tái cơ cấu và đa dạng hóa danh mục dự trữ ngoại hối quốc gia: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần xây dựng lộ trình giảm tỷ trọng nắm giữ tài sản bằng đồng USD xuống mức dưới 60% tổng dự trữ, đồng thời nâng tỷ trọng đồng Euro, Yên Nhật, Nhân dân tệ và vàng lên mức 40% trong giai đoạn 2014 – 2020 nhằm phân tán rủi ro suy giảm sức mua tiền tệ.
• Mở rộng cơ chế thanh toán bằng đồng nội tệ trong thương mại khu vực: Chính phủ và các bộ ngành kinh tế cần chủ động đàm phán, ký kết các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương (Currency Swap Agreement) với các đối tác chiến lược trong khối ASEAN và Trung Quốc, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ thanh toán ngoại thương bằng bản tệ lên 15% – 20% tổng kim ngạch vào năm 2020.
• Nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Bộ Công Thương phối hợp cùng hệ thống ngân hàng thương mại triển khai các chương trình tập huấn và cung ứng công cụ phái sinh tiền tệ (hợp đồng kỳ hạn Forward, hoán đổi Swap, quyền chọn Option) cho ít nhất 70% doanh nghiệp xuất nhập khẩu chủ lực vào năm 2018, bảo vệ biên lợi nhuận trước các biến động tỷ giá từ 5% đến 10%.
• Kiểm soát an toàn nợ công và cơ cấu lại danh mục vay nước ngoài: Bộ Tài chính cần thiết lập trần kiểm soát chặt chẽ các khoản vay thương mại quốc tế bằng USD, từng bước chuyển dịch tối thiểu 25% cơ cấu vay nợ công sang các đồng tiền có lãi suất thấp, ổn định hoặc các nguồn vốn ODA ưu đãi nhằm giảm áp lực chi trả nghĩa vụ nợ khi tỷ giá biến động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách vĩ mô: Cán bộ nghiên cứu tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao có thể ứng dụng các phân tích cấu trúc tiền tệ quốc tế để xây dựng chiến lược quản lý ngoại hối, điều hành chính sách tỷ giá linh hoạt và hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại.
• Lãnh đạo và chuyên viên quản trị rủi ro tại các tổ chức tín dụng: Khối ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư có thể sử dụng các chỉ báo USDX, biến động lãi suất FED để tối ưu hóa mô hình dự báo dòng vốn, định giá sản phẩm phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho khách hàng doanh nghiệp.
• Ban giám đốc các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Các nhà quản trị doanh nghiệp thương mại quốc tế có thêm cơ sở khoa học để lựa chọn đồng tiền thanh toán hợp đồng ngoại thương tối ưu, đàm phán điều khoản thanh toán song phương và xây dựng kịch bản ứng phó trước chu kỳ biến động giá trị tiền tệ.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Những người làm công tác nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, Kinh tế Quốc tế, Tài chính - Ngân hàng có thể khai thác hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 11 năm (2000 – 2010) và khung lý thuyết tiền tệ làm tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các công trình khoa học liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số USDX đã biến động ra sao trong giai đoạn 2000 – 2010?

Chỉ số USDX đã ghi nhận mức giảm kỷ lục trong lịch sử tiền tệ hiện đại, trượt dốc từ 122 điểm năm 2001 xuống mức đáy 69 điểm vào tháng 4 năm 2008 (giảm 53 điểm). Sự suy giảm này phản ánh việc USD mất hơn 43% giá trị so với rổ 6 ngoại tệ mạnh do tác động của thâm hụt ngân sách và chính sách nới lỏng tiền tệ của FED.

Sự ra đời của đồng Euro đã tác động như thế nào đến sức mạnh của đồng USD?

Sự ra đời của đồng Euro năm 1999 và đưa vào lưu thông năm 2002 đã tạo ra đối thủ cạnh tranh trực tiếp với USD. Thị phần của Euro trong dự trữ ngoại hối toàn cầu tăng vọt từ 18,8% năm 2000 lên 26,0% năm 2010. Trên thị trường vốn, trái phiếu phát hành bằng đồng Euro đạt 5.400 tỷ USD vào năm 2004, vượt qua con số 4.800 tỷ USD của đồng USD.

Các nước BRICS đã có những bước đi cụ thể nào để giảm sự phụ thuộc vào đồng USD?

Nhóm BRICS đẩy mạnh hợp tác thanh toán nội tệ song phương, giúp thương mại nội khối tăng trưởng 28%/năm đạt 239 tỷ USD năm 2010. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Yekaterinburg năm 2009, các nước thành viên chính thức kêu gọi cải tổ hệ thống tiền tệ quốc tế và thúc đẩy sử dụng Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của IMF thay thế đồng USD.

Đồng USD mất giá tác động trực tiếp như thế nào đến kinh tế Việt Nam giai đoạn này?

USD giảm giá giúp hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam tăng sức cạnh tranh giá bán tại thị trường Mỹ, song lại làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu tính bằng các ngoại tệ khác. Biến động này gia tăng áp lực thâm hụt thương mại và buộc Ngân hàng Nhà nước phải liên tục điều chỉnh biên độ tỷ giá USD/VND nhằm ổn định thị trường ngoại hối nội địa.

Liệu đồng USD có nguy cơ mất hoàn toàn vị thế tiền tệ số một thế giới sau năm 2010?

Đồng USD không mất hoàn toàn vị thế thống trị do kinh tế Mỹ vẫn duy trì quy mô thị trường tài chính sâu rộng nhất. Theo khảo sát của BIS năm 2007, USD vẫn hiện diện trong 86% tổng giao dịch ngoại hối toàn cầu, chiếm 61,8% dự trữ ngoại hối năm 2010 và đóng vai trò đồng tiền định giá cho hơn 70% các mặt hàng chiến lược như dầu mỏ.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh sự suy giảm rõ rệt về sức mạnh của đồng Đôla Mỹ giai đoạn 2000 – 2010 qua việc chỉ số USDX giảm 53 điểm và tỷ trọng dự trữ ngoại hối toàn cầu giảm từ 70,7% xuống 61,8%.
• Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ thâm hụt kép kéo dài, nợ công vượt ngưỡng 14,29 nghìn tỷ USD, lãi suất FED hạ sâu và sự trỗi dậy mạnh mẽ của đồng Euro cùng nhóm BRICS.
• Hệ thống tài chính - tiền tệ thế giới chuyển dịch từng bước từ trật tự đơn cực dựa hoàn toàn vào USD sang cấu trúc đa cực với sự tham gia của nhiều đồng tiền lớn.
• Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là hệ thống hóa toàn diện các luận cứ định lượng và thực tiễn, cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc cho công tác quản trị rủi ro tiền tệ tại Việt Nam.
• Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2014 trở đi, các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ tiến trình thắt chặt định lượng của FED, chủ động đa dạng hóa thanh toán thương mại và áp dụng toàn diện các giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐỒNG ĐÔLA MỸ 1. Lịch sử ra đời của đồng Đôla Mỹ Sự hình thành của đồng Đôla Mỹ2 được bắt đầu từ khoảng năm 1690. Khi đó, nước Mỹ3 chưa được ra đời mà chỉ gồm 13 vùng thuộc địa, dưới sự cai trị của Vương quốc Anh. Vịnh Masachusetts là nơi đầu tiên sử dụng đồng giấy bạc để thanh toán chi phí quân đội, sau đó các vùng thuộc địa khác nhanh chóng bắt chước.

Về sau, Vương quốc Anh đặt rất nhiều luật về việc sử dụng tiền tệ của thuộc địa và sau đó cấm hẳn thứ tiền này. Vào năm 1775, khi các thuộc địa chuẩn bị khai chiến với Anh, Đại hội Châu lục cho ra đời đồng tiền chung của châu lục. Tuy nhiên, đồng tiền này không tồn tại lâu vì không đủ tiềm lực tài chính và dễ bị làm giả. Sau đó, Quốc hội đặc cách thành lập ngân hàng quốc gia đầu tiên ở Philadephia, Ngân hàng Bắc Mỹ, để hỗ trợ tài chính cho chính phủ.

Đồng Đôla Mỹ được chọn trở thành đơn vị tiền tệ của Mỹ vào năm 1785. Đạo luật Đúc tiền năm 1792 đã giúp thống nhất việc đúc tiền vàng, bạc và tiền xu đang được vận hành. Vào năm 1861, giấy bạc xanh (Greenbacks) được Tổng thống Abraham Lincoln đưa vào hệ thống tiền tệ vào để hỗ trợ tài chính cho cuộc nội chiến Nam – Bắc. Việc in tiền xanh được cải tiến, bao gồm con dấu của bộ tài chính và chữ kí được khắc sâu vào đồng tiền để phân biệt với đồng tiền giả.

Năm 1863, Quốc hội Mỹ thống nhất hệ thống ngân hàng trong nước và cho phép Bộ Tài chính Mỹ giám sát việc phát hành giấy bạc của Ngân hàng Trung ương. Điều này đã trao cho các ngân hàng quốc gia quyền phát hành tiền và mua trái phiếu chính phủ dễ dàng hơn nhưng vẫn bị kiểm soát. Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang (Federal 2 Đôi khi xin được gọi là USD, Dollar, đôla, đồng Mỹ kim hay tờ bạc xanh. 3 Đôi khi xin được gọi là Hoa Kỳ.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Reserve Act) năm 1913 đã cho ra đời Ngân hàng Trung ương Mỹ, giúp cho việc điều hành hoạt động ngân hàng trong nước một cách đồng bộ, phù hợp với những thay đổi của hệ thống tài chính Mỹ. Cũng năn 1913, Cục Dữ trữ Liên bang – FED4 đã cho ra đời một loại tiền tệ mới là tiền giấy dự trữ liên bang (Federal Reserve notes). Hiện tại, việc in ấn tiền tại Mỹ do hai cơ quan đảm nhận là FED và Bộ Tài chính. Trong đó, FED đảm nhận việc phát hành tiền giấy, được in bởi Cục Khắc và In (Bureau of Engraving and Printing); còn Bộ Tài chính phát hành tiền xu, được đúc bởi Sở Đúc tiền Hoa Kỳ (United States Mint).

Cho đến nay, Đôla Mỹ bằng tiền giấy có các mệnh giá lần lượt là 1USD, 2USD, 5USD, 10USD, 20USD, 50USD và 100USD. Các tờ tiền mệnh giá lớn hơn như tờ 500USD, 1.000USD được phát hành từ năm 1861, ngày nay không còn được dùng phổ biến ở Mỹ mà nằm trong các bộ sưu tập tiền của nhiều doanh nhân, tỉ phú. Tiền xu cũng có nhiều loại khác nhau dựa trên giá trị đồng đôla: đồng penny có giá trị một cent hay một phần trăm của một đôla; đồng nickel bằng 5 cent; đồng dime bằng 10 cent; đồng quarter bằng 25 cent; đồng nửa đôla bằng 50 cent; và đồng một đôla (1USD). Hiện nay, ngoài Mỹ ra còn có một vài quốc gia nhỏ bị đôla hóa hoàn toàn, nghĩa là họ sử dụng Đôla Mỹ như đồng tiền chính thức của quốc gia mình, bao gồm: Quần đảo Virgin British, Đông Timor, Ecuador, El Salvador, Quần đảo Marshall, Liên bang Micronesia, Palau, Panama, Quần đảo Pitcairn, Quần đảo Turks & Caicos.

Quá trình phát triển của đồng Đôla Mỹ Như chúng ta đã biết, các mối quan hệ kinh tế quốc tế nói chung và các quan hệ kinh tế đối ngoại của các quốc gia nói riêng bằng cách này hay cách khác đều được biểu hiện thông qua các quan hệ tiền tệ. Nhờ đó mà hình thành nên hệ thống tiền tệ quốc tế, chúng là những quy tắc, thể lệ và tổ chức nhằm tác 4 Viết tắt của từ Tiếng Anh Federal Reserve. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động tới các quan hệ tài chính – tiền tệ giữa các quốc gia trên thế giới. Do mỗi hệ thống tiền tệ quốc tế ra đời và vận hành có hiệu quả trong những điều kiện thích hợp nhất định về kinh tế, chính trị và xã hội, nên khi những điều kiện này thay đổi sẽ dẫn tới sự sụp đổ của hệ thống tiền tệ quốc tế.

Cho đến nay, đã có năm hệ thống tiền tệ quốc tế được sử dụng, bao gồm: Chế độ bản vị vàng; Hệ thống Genoa; Hệ thống Bretton – Woods; Hệ thống Jamaica và Chế độ bản vị SDR5. Cùng với đó, đồng Đôla Mỹ đã cùng thế giới trải qua các giai đoạn thăng trầm của kinh tế và chính trị. Và quá trình phát triển của nó gắn với những mốc thời gian cụ thể như sau: - Trước Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất: Cả thế giới sử dụng chế độ bản vị vàng. Đôla Mỹ lúc này mới chỉ xuất hiện như đồng tiền của một quốc gia.

- Sau Chiến tranh Thế giới lần thứ hai: Sau Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, chế độ bản vị vàng sụp đổ. Khi Chiến tranh Thế giới lần thứ hai kết thúc đến năm 1971, cùng với sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế Mỹ, hầu hết các nước đều bán vàng mua Đôla Mỹ để tăng dự trữ ngoại tệ, đồng thời điều chỉnh cân bằng thương mại giữa các nước. Thời kỳ này, Đôla Mỹ mặc nhiên được coi như một đồng tiền chung trong giao dịch thương mại quốc tế và trở thành đồng tiền chủ chốt của thế giới. - Giai đoạn 1973 – 1980: Cú sốc từ cơn khủng hoảng dầu Trung Đông liên tiếp vào các năm 1973 – 1974 và năm 1979 - 1980 đã khiến thương mại quốc tế lâm vào tình trạng trì trệ.

Các giao dịch quốc tế dựa trên chế độ tỷ giá thả nổi mới được hình thành. Đồng Đôla Mỹ trở về với vai trò là một đồng tiền quốc gia, nhưng vẫn là một đồng tiền mạnh. - Giai đoạn 1980 – 1985: 5 Là tên viết tắt của từ Tiếng Anh Special Drawing Right, nghĩa là Quyền rút vốn đặc biệt, với tỉ giá 1SDR = 1USD. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giai đoạn này được xem là giai đoạn đỉnh cao của đồng Đôla Mỹ.

Trong suốt 5 năm, giá trị đồng Đôla Mỹ tăng khoảng 40% so với các đồng tiền của những bạn hàng thương mại chính của Mỹ. Việc khôi phục của Mỹ từ cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu năm 1981 – 1982 và những thâm hụt ngân sách liên bang khổng lồ của Mỹ, đã cùng phối hợp tạo ra một lượng cầu đáng kể về vốn đầu tư nước ngoài trong nước Mỹ. Điều đó lại dẫn tới đẩy tỷ lệ lãi suất lên cao và làm tăng giá trị đồng đôla. - Giai đoạn sau cuộc khủng bố 11/9/2001 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 – 2009: Giai đoạn thập niên đầu thế kỷ 21 là giai đoạn đồng Đôla Mỹ trải qua nhiều thăng trầm nhất trong lịch sử hình thành và phát triển gần 300 năm của đồng Mỹ kim.

Đồng Đôla Mỹ mất giá liên tục sau chấn động của cuộc khủng bố nhắm vào Mỹ ngày 11/9/2001, cộng thêm cuộc suy thoái kinh tế tại Mỹ trong 3 năm từ 2001 đến 2003 và cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2007 – 2009. Vị thế của đồng Đôla Mỹ giai đoạn 2000 – 2010 1. Các tiêu chí để đánh giá vị thế của một đồng tiền quốc tế Có 4 yếu tố chính để đánh giá vai trò và vị thế của một đồng tiền nói chung trong nền kinh tế giới: – Dự trữ ngoại hối của quốc gia Một đồng tiền có vị thế quốc tế lớn sẽ có tỷ trọng cao trong quỹ dự trữ ngoại hối của các quốc gia. Từ lâu nay, đồng Đôla Mỹ luôn được sử dụng làm nguồn dự trữ và thanh toán quốc tế của nhiều nền kinh tế trên thế giới.

Riêng tại Anh, đồng Đôla Mỹ chiếm gần 70% trong rổ dự trữ của nước này. Trung Quốc cũng đang có nguồn dự trữ ngoại hối rất lớn bằng đồng Mỹ kim. – Tỉ trọng trong thanh toán và tín dụng quốc tế Khi một đồng tiền xuất hiện trong các giao dịch quốc tế của nhiều quốc gia với tần suất và số lượng giao dịch lớn, thì đồng tiền đó được đánh giá là có vai trò và vị thế quan trọng trong thương mại đa phương. Trong nhiều thập kỷ qua, đồng Đôla Mỹ gần như đã trở thành tập quán trong giao dịch trao đổi vả 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thanh toán quốc tế.

Hầu hết các ngân hàng trung ương trên thế giới giữ phần lớn lượng dự trữ ngoại tệ bằng Đôla Mỹ. Bên cạnh đó, phần lớn các hàng hóa, dịch vụ giao dịch trên toàn cầu như dầu lửa cũng được định giá bằng đồng Mỹ kim. – Yếu tố lòng tin của người dân vào giá trị đồng tiền đó Lòng tin của người dân vào giá trị của một đồng tiền được thể hiện ở chỗ đồng tiền đó được nhiều người chấp nhận và sử dụng nhiều trong giao dịch quốc tế. Hơn thế nữa, Đôla Mỹ đã trở thành biểu tượng giàu có trong cách nói của người dân.

Đồng Đôla Mỹ được xem là tài sản được người dân tin tưởng tích trữ với quan niệm “Đô la Mỹ ổn định như vàng và thuận tiện hơn vàng”. – Chỉ số USDX Tháng 3/1973, các quốc gia lớn nhất thế giới ngồi lại với nhau tại thủ đô Washington (Mỹ) và đã đồng ý cho phép đồng tiền của họ lưu hành tự do qua lại lẫn nhau. Một chỉ số mới sinh ra để đo giá trị đồng Đôla Mỹ là chỉ số USDX6. Chỉ số USDX đo tương quan giữa đồng Đôla Mỹ so với 6 loại tiền tệ lớn khác trên thế giới, gồm đồng Euro (EUR), đồng Yên Nhật (JPY), đồng Bảng Anh (GBP), đồng Đôla Canada (CAD), đồng Franc Pháp (F) và đồng Sek Thụy Điển (SEK).

Nếu chỉ số công nghiệp Dow Jones cho biết thông tin tổng thể về giá trị của thị trường chứng khoán Mỹ thì chỉ số USDX cho biết diễn biến về thay đổi giá trị của đồng Đôla Mỹ đối với các loại tiền tệ khác. Hay nói cách khác, USDX là thước đo sức mạnh toàn cầu của đồng Đôla Mỹ trên thị trường ngoại hối thế giới. Vai trò của đồng Đôla Mỹ đối với nền kinh tế thế giớithập niên đầu thế kỷ 21 1.