CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐỒNG ĐÔLA MỸ 1. Lịch sử ra đời của đồng Đôla Mỹ Sự hình thành của đồng Đôla Mỹ2 được bắt đầu từ khoảng năm 1690. Khi đó, nước Mỹ3 chưa được ra đời mà chỉ gồm 13 vùng thuộc địa, dưới sự cai trị của Vương quốc Anh. Vịnh Masachusetts là nơi đầu tiên sử dụng đồng giấy bạc để thanh toán chi phí quân đội, sau đó các vùng thuộc địa khác nhanh chóng bắt chước.
Về sau, Vương quốc Anh đặt rất nhiều luật về việc sử dụng tiền tệ của thuộc địa và sau đó cấm hẳn thứ tiền này. Vào năm 1775, khi các thuộc địa chuẩn bị khai chiến với Anh, Đại hội Châu lục cho ra đời đồng tiền chung của châu lục. Tuy nhiên, đồng tiền này không tồn tại lâu vì không đủ tiềm lực tài chính và dễ bị làm giả. Sau đó, Quốc hội đặc cách thành lập ngân hàng quốc gia đầu tiên ở Philadephia, Ngân hàng Bắc Mỹ, để hỗ trợ tài chính cho chính phủ.
Đồng Đôla Mỹ được chọn trở thành đơn vị tiền tệ của Mỹ vào năm 1785. Đạo luật Đúc tiền năm 1792 đã giúp thống nhất việc đúc tiền vàng, bạc và tiền xu đang được vận hành. Vào năm 1861, giấy bạc xanh (Greenbacks) được Tổng thống Abraham Lincoln đưa vào hệ thống tiền tệ vào để hỗ trợ tài chính cho cuộc nội chiến Nam – Bắc. Việc in tiền xanh được cải tiến, bao gồm con dấu của bộ tài chính và chữ kí được khắc sâu vào đồng tiền để phân biệt với đồng tiền giả.
Năm 1863, Quốc hội Mỹ thống nhất hệ thống ngân hàng trong nước và cho phép Bộ Tài chính Mỹ giám sát việc phát hành giấy bạc của Ngân hàng Trung ương. Điều này đã trao cho các ngân hàng quốc gia quyền phát hành tiền và mua trái phiếu chính phủ dễ dàng hơn nhưng vẫn bị kiểm soát. Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang (Federal 2 Đôi khi xin được gọi là USD, Dollar, đôla, đồng Mỹ kim hay tờ bạc xanh. 3 Đôi khi xin được gọi là Hoa Kỳ.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Reserve Act) năm 1913 đã cho ra đời Ngân hàng Trung ương Mỹ, giúp cho việc điều hành hoạt động ngân hàng trong nước một cách đồng bộ, phù hợp với những thay đổi của hệ thống tài chính Mỹ. Cũng năn 1913, Cục Dữ trữ Liên bang – FED4 đã cho ra đời một loại tiền tệ mới là tiền giấy dự trữ liên bang (Federal Reserve notes). Hiện tại, việc in ấn tiền tại Mỹ do hai cơ quan đảm nhận là FED và Bộ Tài chính. Trong đó, FED đảm nhận việc phát hành tiền giấy, được in bởi Cục Khắc và In (Bureau of Engraving and Printing); còn Bộ Tài chính phát hành tiền xu, được đúc bởi Sở Đúc tiền Hoa Kỳ (United States Mint).
Cho đến nay, Đôla Mỹ bằng tiền giấy có các mệnh giá lần lượt là 1USD, 2USD, 5USD, 10USD, 20USD, 50USD và 100USD. Các tờ tiền mệnh giá lớn hơn như tờ 500USD, 1.000USD được phát hành từ năm 1861, ngày nay không còn được dùng phổ biến ở Mỹ mà nằm trong các bộ sưu tập tiền của nhiều doanh nhân, tỉ phú. Tiền xu cũng có nhiều loại khác nhau dựa trên giá trị đồng đôla: đồng penny có giá trị một cent hay một phần trăm của một đôla; đồng nickel bằng 5 cent; đồng dime bằng 10 cent; đồng quarter bằng 25 cent; đồng nửa đôla bằng 50 cent; và đồng một đôla (1USD). Hiện nay, ngoài Mỹ ra còn có một vài quốc gia nhỏ bị đôla hóa hoàn toàn, nghĩa là họ sử dụng Đôla Mỹ như đồng tiền chính thức của quốc gia mình, bao gồm: Quần đảo Virgin British, Đông Timor, Ecuador, El Salvador, Quần đảo Marshall, Liên bang Micronesia, Palau, Panama, Quần đảo Pitcairn, Quần đảo Turks & Caicos.
Quá trình phát triển của đồng Đôla Mỹ Như chúng ta đã biết, các mối quan hệ kinh tế quốc tế nói chung và các quan hệ kinh tế đối ngoại của các quốc gia nói riêng bằng cách này hay cách khác đều được biểu hiện thông qua các quan hệ tiền tệ. Nhờ đó mà hình thành nên hệ thống tiền tệ quốc tế, chúng là những quy tắc, thể lệ và tổ chức nhằm tác 4 Viết tắt của từ Tiếng Anh Federal Reserve. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động tới các quan hệ tài chính – tiền tệ giữa các quốc gia trên thế giới. Do mỗi hệ thống tiền tệ quốc tế ra đời và vận hành có hiệu quả trong những điều kiện thích hợp nhất định về kinh tế, chính trị và xã hội, nên khi những điều kiện này thay đổi sẽ dẫn tới sự sụp đổ của hệ thống tiền tệ quốc tế.
Cho đến nay, đã có năm hệ thống tiền tệ quốc tế được sử dụng, bao gồm: Chế độ bản vị vàng; Hệ thống Genoa; Hệ thống Bretton – Woods; Hệ thống Jamaica và Chế độ bản vị SDR5. Cùng với đó, đồng Đôla Mỹ đã cùng thế giới trải qua các giai đoạn thăng trầm của kinh tế và chính trị. Và quá trình phát triển của nó gắn với những mốc thời gian cụ thể như sau: - Trước Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất: Cả thế giới sử dụng chế độ bản vị vàng. Đôla Mỹ lúc này mới chỉ xuất hiện như đồng tiền của một quốc gia.
- Sau Chiến tranh Thế giới lần thứ hai: Sau Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, chế độ bản vị vàng sụp đổ. Khi Chiến tranh Thế giới lần thứ hai kết thúc đến năm 1971, cùng với sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế Mỹ, hầu hết các nước đều bán vàng mua Đôla Mỹ để tăng dự trữ ngoại tệ, đồng thời điều chỉnh cân bằng thương mại giữa các nước. Thời kỳ này, Đôla Mỹ mặc nhiên được coi như một đồng tiền chung trong giao dịch thương mại quốc tế và trở thành đồng tiền chủ chốt của thế giới. - Giai đoạn 1973 – 1980: Cú sốc từ cơn khủng hoảng dầu Trung Đông liên tiếp vào các năm 1973 – 1974 và năm 1979 - 1980 đã khiến thương mại quốc tế lâm vào tình trạng trì trệ.
Các giao dịch quốc tế dựa trên chế độ tỷ giá thả nổi mới được hình thành. Đồng Đôla Mỹ trở về với vai trò là một đồng tiền quốc gia, nhưng vẫn là một đồng tiền mạnh. - Giai đoạn 1980 – 1985: 5 Là tên viết tắt của từ Tiếng Anh Special Drawing Right, nghĩa là Quyền rút vốn đặc biệt, với tỉ giá 1SDR = 1USD. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giai đoạn này được xem là giai đoạn đỉnh cao của đồng Đôla Mỹ.
Trong suốt 5 năm, giá trị đồng Đôla Mỹ tăng khoảng 40% so với các đồng tiền của những bạn hàng thương mại chính của Mỹ. Việc khôi phục của Mỹ từ cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu năm 1981 – 1982 và những thâm hụt ngân sách liên bang khổng lồ của Mỹ, đã cùng phối hợp tạo ra một lượng cầu đáng kể về vốn đầu tư nước ngoài trong nước Mỹ. Điều đó lại dẫn tới đẩy tỷ lệ lãi suất lên cao và làm tăng giá trị đồng đôla. - Giai đoạn sau cuộc khủng bố 11/9/2001 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 – 2009: Giai đoạn thập niên đầu thế kỷ 21 là giai đoạn đồng Đôla Mỹ trải qua nhiều thăng trầm nhất trong lịch sử hình thành và phát triển gần 300 năm của đồng Mỹ kim.
Đồng Đôla Mỹ mất giá liên tục sau chấn động của cuộc khủng bố nhắm vào Mỹ ngày 11/9/2001, cộng thêm cuộc suy thoái kinh tế tại Mỹ trong 3 năm từ 2001 đến 2003 và cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2007 – 2009. Vị thế của đồng Đôla Mỹ giai đoạn 2000 – 2010 1. Các tiêu chí để đánh giá vị thế của một đồng tiền quốc tế Có 4 yếu tố chính để đánh giá vai trò và vị thế của một đồng tiền nói chung trong nền kinh tế giới: – Dự trữ ngoại hối của quốc gia Một đồng tiền có vị thế quốc tế lớn sẽ có tỷ trọng cao trong quỹ dự trữ ngoại hối của các quốc gia. Từ lâu nay, đồng Đôla Mỹ luôn được sử dụng làm nguồn dự trữ và thanh toán quốc tế của nhiều nền kinh tế trên thế giới.
Riêng tại Anh, đồng Đôla Mỹ chiếm gần 70% trong rổ dự trữ của nước này. Trung Quốc cũng đang có nguồn dự trữ ngoại hối rất lớn bằng đồng Mỹ kim. – Tỉ trọng trong thanh toán và tín dụng quốc tế Khi một đồng tiền xuất hiện trong các giao dịch quốc tế của nhiều quốc gia với tần suất và số lượng giao dịch lớn, thì đồng tiền đó được đánh giá là có vai trò và vị thế quan trọng trong thương mại đa phương. Trong nhiều thập kỷ qua, đồng Đôla Mỹ gần như đã trở thành tập quán trong giao dịch trao đổi vả 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thanh toán quốc tế.
Hầu hết các ngân hàng trung ương trên thế giới giữ phần lớn lượng dự trữ ngoại tệ bằng Đôla Mỹ. Bên cạnh đó, phần lớn các hàng hóa, dịch vụ giao dịch trên toàn cầu như dầu lửa cũng được định giá bằng đồng Mỹ kim. – Yếu tố lòng tin của người dân vào giá trị đồng tiền đó Lòng tin của người dân vào giá trị của một đồng tiền được thể hiện ở chỗ đồng tiền đó được nhiều người chấp nhận và sử dụng nhiều trong giao dịch quốc tế. Hơn thế nữa, Đôla Mỹ đã trở thành biểu tượng giàu có trong cách nói của người dân.
Đồng Đôla Mỹ được xem là tài sản được người dân tin tưởng tích trữ với quan niệm “Đô la Mỹ ổn định như vàng và thuận tiện hơn vàng”. – Chỉ số USDX Tháng 3/1973, các quốc gia lớn nhất thế giới ngồi lại với nhau tại thủ đô Washington (Mỹ) và đã đồng ý cho phép đồng tiền của họ lưu hành tự do qua lại lẫn nhau. Một chỉ số mới sinh ra để đo giá trị đồng Đôla Mỹ là chỉ số USDX6. Chỉ số USDX đo tương quan giữa đồng Đôla Mỹ so với 6 loại tiền tệ lớn khác trên thế giới, gồm đồng Euro (EUR), đồng Yên Nhật (JPY), đồng Bảng Anh (GBP), đồng Đôla Canada (CAD), đồng Franc Pháp (F) và đồng Sek Thụy Điển (SEK).
Nếu chỉ số công nghiệp Dow Jones cho biết thông tin tổng thể về giá trị của thị trường chứng khoán Mỹ thì chỉ số USDX cho biết diễn biến về thay đổi giá trị của đồng Đôla Mỹ đối với các loại tiền tệ khác. Hay nói cách khác, USDX là thước đo sức mạnh toàn cầu của đồng Đôla Mỹ trên thị trường ngoại hối thế giới. Vai trò của đồng Đôla Mỹ đối với nền kinh tế thế giớithập niên đầu thế kỷ 21 1.