Sự bất thường dồn tích ở thị trường cổ phiếu Việt Nam: Tác động của tăng trưởng và bóp méo kế toán

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích sự bất thường dồn tích trên thị trường cổ phiếu Việt Nam và tác động của tăng trưởng cùng bóp méo kế toán.

• Tác giả: Phan Ngọc Chi
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Việt Quảng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – ngân hàng
• Đề tài: Sự Bất Thường Dồn Tích Ở Thị Trường Cổ Phiếu Việt Nam: Những Tác Động Của Tăng Trưởng Và Sự Bóp Méo Kế Toán
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Sự bất thường dồn tích
• 2.2. Nguồn gốc của sự bất thường dồn tích
• 2.3. Các nghiên cứu trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu và phát triển giả thuyết
• 3.2. Thước đo dồn tích
• 3.3. Phân tích thành phần tăng trưởng và thành phần hiệu quả
• 3.4. Dữ liệu, mẫu và cách đo lường các biến
• 3.4.1. Dữ liệu và mẫu nghiên cứu
• 3.4.2. Đo lường các biến kế toán
• 3.4.3. Đo lường tỷ suất sinh lợi cổ phiếu
• 3.5. Mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả và đồ thị các biến
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Sự bất thường dồn tích ở Việt Nam
• 4.1.3. Các yếu tố tác động đến tính bền vững thấp của lợi nhuận và tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trong tương lai
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Hạn chế của nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của sự bất thường dồn tích đến thị trường cổ phiếu Việt Nam

Sự bất thường dồn tích là một hiện tượng quan trọng trong lĩnh vực tài chính, đặc biệt là trong thị trường cổ phiếu. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích tác động của sự bất thường dồn tích đến thị trường cổ phiếu Việt Nam, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa các yếu tố kế toán và hiệu suất cổ phiếu. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng sự dồn tích có thể ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, tuy nhiên, việc áp dụng các lý thuyết này vào thị trường Việt Nam vẫn còn hạn chế.

1.1. Khái niệm về sự bất thường dồn tích trong kế toán

Sự bất thường dồn tích đề cập đến tình trạng mà các công ty báo cáo lợi nhuận không phản ánh chính xác tình hình tài chính thực tế của họ. Điều này có thể dẫn đến những quyết định đầu tư sai lầm từ phía nhà đầu tư. Nghiên cứu của Sloan (1996) đã chỉ ra rằng các công ty có sự dồn tích cao thường có tỷ suất sinh lợi thấp hơn trong tương lai.

1.2. Tình hình thị trường cổ phiếu Việt Nam hiện nay

Thị trường cổ phiếu Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những năm gần đây. Sự phát triển nhanh chóng của các công ty niêm yết đã tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Việc hiểu rõ về sự bất thường dồn tích sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn trong bối cảnh này.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến sự bất thường dồn tích

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về sự bất thường dồn tích, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết. Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định các yếu tố nào thực sự ảnh hưởng đến sự dồn tích và cách mà chúng tác động đến hiệu suất cổ phiếu. Các yếu tố như bóp méo kế toán và tăng trưởng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích hiện tượng này.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự bất thường dồn tích

Các yếu tố như chất lượng thông tin tài chính, sự minh bạch trong báo cáo tài chính và các quy định kế toán có thể ảnh hưởng đến sự bất thường dồn tích. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có sự minh bạch cao hơn thường có tỷ suất sinh lợi tốt hơn.

2.2. Thách thức trong việc đo lường sự bất thường dồn tích

Việc đo lường sự bất thường dồn tích không phải là điều đơn giản. Các nhà nghiên cứu cần phải sử dụng các phương pháp phân tích phức tạp để xác định chính xác mức độ dồn tích và tác động của nó đến hiệu suất cổ phiếu.

III. Phương pháp nghiên cứu sự bất thường dồn tích

Để nghiên cứu sự bất thường dồn tích, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các phương pháp phân tích định lượng. Các mô hình hồi quy và phân tích dữ liệu chéo là những công cụ phổ biến để xác định mối quan hệ giữa sự dồn tích và hiệu suất cổ phiếu. Nghiên cứu này sẽ áp dụng các phương pháp này để phân tích dữ liệu từ các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sẽ thu thập dữ liệu từ các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ 2010 đến 2014. Dữ liệu sẽ được phân tích để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự bất thường dồn tích.

3.2. Phân tích hồi quy và kết quả

Phân tích hồi quy sẽ được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa sự dồn tích và tỷ suất sinh lợi cổ phiếu. Kết quả sẽ giúp làm rõ hơn về tác động của sự bất thường dồn tích đến hiệu suất cổ phiếu tại thị trường Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu về sự bất thường dồn tích

Nghiên cứu về sự bất thường dồn tích không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các nhà đầu tư có thể sử dụng thông tin từ nghiên cứu này để đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn. Ngoài ra, các công ty cũng có thể cải thiện chất lượng báo cáo tài chính của mình để thu hút nhà đầu tư.

4.1. Lợi ích cho nhà đầu tư

Nhà đầu tư có thể sử dụng thông tin về sự bất thường dồn tích để đánh giá chất lượng báo cáo tài chính của các công ty. Điều này giúp họ đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Cải thiện chất lượng báo cáo tài chính

Các công ty có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện chất lượng báo cáo tài chính của mình. Việc này không chỉ giúp tăng cường sự minh bạch mà còn thu hút được nhiều nhà đầu tư hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về sự bất thường dồn tích

Nghiên cứu về sự bất thường dồn tích ở thị trường cổ phiếu Việt Nam đã chỉ ra rằng có mối quan hệ phức tạp giữa sự dồn tích và hiệu suất cổ phiếu. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến sự bất thường dồn tích để có cái nhìn sâu sắc hơn về hiện tượng này. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự bất thường dồn tích, cũng như tác động của nó đến các thị trường khác nhau.

5.2. Tầm quan trọng của sự bất thường dồn tích trong đầu tư

Sự bất thường dồn tích sẽ tiếp tục là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu tài chính. Các nhà đầu tư cần nhận thức rõ về hiện tượng này để đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2010–2014 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ về quy mô vốn hóa và thanh khoản, nhưng đồng thời cũng bộc lộ những thách thức lớn về tính minh bạch của thông tin kế toán. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề định giá sai lệch của thị trường đối với các khoản dồn tích kế toán thông qua mẫu khảo sát gồm 430 công ty phi tài chính niêm yết trên hai Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Hà Nội (HNX), tương ứng 1.720 quan sát năm-công ty. Mục tiêu cốt lõi của luận văn là kiểm định sự tồn tại của hiện tượng bất thường dồn tích (Accrual Anomaly) tại Việt Nam, đồng thời bóc tách nguyên nhân dẫn đến tính kém bền vững của lợi nhuận bắt nguồn từ sự tăng trưởng doanh số thực hay sự bóp méo kế toán.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà đầu tư nhận diện chất lượng lợi nhuận, hỗ trợ giảm thiểu rủi ro định giá sai cổ phiếu với mức sai lệch lợi nhuận điều chỉnh rủi ro có thể lên tới 7% đến 12% mỗi năm. Về mặt học thuật, nghiên cứu mở rộng phạm vi kiểm định lý thuyết thị trường hiệu quả của Fama và mô hình dồn tích toàn diện của Richardson từ các thị trường phát triển sang một thị trường cận biên đang trong quá trình hoàn thiện thể chế giám sát tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết thị trường hiệu quả kết hợp với lý thuyết định giá sai dồn tích do Sloan khởi xướng năm 1996 và được kiểm định đa quốc gia bởi Pincus cùng các cộng sự năm 2007 trên 20 thị trường vốn. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng khung phân tích dồn tích toàn diện của Richardson và các cộng sự giai đoạn 2005–2006, kết hợp giả thuyết tăng trưởng của Fairfield năm 2003. Khung lý thuyết tích hợp ba khái niệm nền tảng:

• Tổng dồn tích toàn diện (ACC): Đo lường bằng tỷ lệ phần trăm thay đổi của tài sản hoạt động thuần (NOA), bao gồm cả dồn tích ngắn hạn lẫn dồn tích dài hạn phát sinh từ bảng cân đối kế toán.
• Thành phần tăng trưởng doanh thu (SG): Đại diện cho sự mở rộng sản lượng đầu ra và đầu tư vốn thực tế của doanh nghiệp.
• Thành phần hiệu quả vòng quay tài sản (AT): Đại diện cho sự thay đổi trong hiệu suất sử dụng tài sản hoạt động thuần, phản ánh mức độ bóp méo kế toán hoặc sự suy giảm hiệu quả quản trị vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ hệ thống dữ liệu tài chính của hai cổng thông tin cophieu68.vn và cafef.vn trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến năm 2014. Quy trình chọn mẫu áp dụng phương pháp loại trừ có chủ đích: loại bỏ các tổ chức tài chính, ngân hàng, công ty bảo hiểm do có cấu trúc báo cáo đặc thù; loại bỏ các doanh nghiệp có giá trị sổ sách vốn chủ sở hữu âm hoặc thiếu dữ liệu liên tục trong 5 năm. Cỡ mẫu cuối cùng đạt 430 doanh nghiệp với 1.720 quan sát.

Phương pháp phân tích định lượng kết hợp hai kỹ thuật:

1. Phân loại danh mục thập phân vị (Decile Portfolios): Sắp xếp các cổ phiếu thành 10 nhóm theo mức độ tăng dần của biến ACC, xây dựng danh mục phòng ngừa mua vị thế dồn tích thấp và bán khống vị thế dồn tích cao, sau đó kiểm định khác biệt trung bình bằng T-test ở mức ý nghĩa 5%.
2. Hồi quy bình phương bé nhất (OLS) trên dữ liệu chéo từng năm và gộp chuỗi thời gian: Kiểm tra mối quan hệ tuyến tính giữa tổng dồn tích, các thành phần phân rã (SG, AT, tích tương tác SG×AT) với tỷ suất sinh lợi kế toán tương lai (RNOA) và tỷ suất sinh lợi cổ phiếu điều chỉnh theo 16 danh mục đặc trưng quy mô và giá trị sổ sách (SBMRET). Lý do lựa chọn mô hình hồi quy dữ liệu chéo OLS là nhằm kiểm soát tính biến động theo chu kỳ kinh tế và xác định chính xác trọng số tác động của từng biến số kế toán.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ bộ dữ liệu 1.720 quan sát đem lại 4 phát hiện quan trọng:

• Xác nhận sự tồn tại của bất thường dồn tích: Biến tổng dồn tích ACC có giá trị trung bình là -0,195 và độ lệch chuẩn đạt 12,0. Kết quả hồi quy cho thấy hệ số của ACC tác động lên lợi nhuận hoạt động tương lai ($RNOA_{t+1}$) mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê ở mức $\beta = -0,02$ ($p < 0,05$, hệ số xác định $R^2 \approx 0,98$).
• Tác động nghịch chiều lên tỷ suất sinh lợi cổ phiếu: Tổng dồn tích có mối tương quan âm rõ nét với tỷ suất sinh lợi thô tương lai ($RET_{t+1}$) với hệ số hồi quy $\beta = -0,027$ ($p < 0,05, R^2 = 13,9%$), và tỷ suất sinh lợi điều chỉnh quy mô - giá trị sổ sách ($SBMRET_{t+1}$) với hệ số $\beta = -0,025$ ($p < 0,05, R^2 = 13,3%$).
• Bóp méo kế toán là nguyên nhân chủ đạo: Khi phân tách tổng dồn tích thành các thành phần, biến thay đổi hiệu quả tài sản ($\Delta AT/AT$) mang hệ số âm có ý nghĩa thống kê cao với giá trị kiểm định $t = -2,128$ ($p < 0,05$), trong khi biến tăng trưởng doanh số (SG) lại không đạt ý nghĩa thống kê với $t = -0,567$.
• Tác động phi tuyến của biến tương tác: Thành phần tương tác giữa tăng trưởng và hiệu quả ($SG \times AT$) đạt giá trị thống kê $t = 10,85$, chứng minh sự kết hợp giữa tăng trưởng quy mô nóng và suy giảm hiệu quả quản trị tài sản khuếch đại mức độ sụt giảm lợi nhuận trong tương lai.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích khẳng định các doanh nghiệp ghi nhận khoản dồn tích cao tại Việt Nam thường có lợi nhuận kế toán cao đột biến trong năm hiện hành nhưng sẽ sụt giảm mạnh vào năm kế tiếp. Nguyên nhân cốt lõi không đến từ việc suy giảm quy mô thị trường hay giảm biên lợi nhuận kinh tế đơn thuần, mà xuất phát trực tiếp từ các ước tính kế toán chủ quan và hành vi điều chỉnh thu nhập (Earnings Management) của ban điều hành. Khi loại trừ tác động của dồn tích, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh mới là nhân tố quyết định tính bền vững của dòng thu nhập.

Dữ liệu phân tích danh mục thập phân vị có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện mức giảm dần đều của tỷ suất sinh lợi thô từ mức 14,2% ở nhóm dồn tích thấp nhất xuống mức âm 3,8% ở nhóm dồn tích cao nhất. Đồ thị phân tán cũng minh họa rõ ràng độ lệch âm của biến RNOA (hệ số bất đối xứng -40,86) và biến ACC (hệ số bất đối xứng -41,06), phản ánh việc các công ty dồn tích quá mức chịu sự trừng phạt nặng nề về giá trị cổ phiếu khi các ước tính kế toán bị đảo ngược trong chu kỳ kinh doanh tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đối với các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức quản lý quỹ: Cần thiết lập bộ lọc định lượng tự động nhằm loại trừ các cổ phiếu có tỷ lệ thay đổi tài sản hoạt động thuần ($\Delta NOA/NOA$) vượt ngưỡng 20% mỗi năm, đồng thời tái cân bằng danh mục theo chu kỳ 6 tháng một lần để duy trì mức tỷ suất sinh lợi vượt trội từ 5% đến 8% so với chỉ số VN-Index.
• Đối với ban lãnh đạo doanh nghiệp niêm yết: Cần chuẩn hóa quy trình ghi nhận doanh thu và trích lập dự phòng nợ khó đòi theo hướng thận trọng, kiểm soát sai lệch giữa dòng tiền kinh doanh và lợi nhuận thuần dưới mức 10% trong các kỳ công bố báo cáo tài chính quý và năm.
• Đối với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch: Cần ban hành quy chế giám sát đặc biệt đối với các doanh nghiệp có mức tăng trưởng tài sản hoạt động ròng vượt quá 30% nhưng doanh thu không tăng trưởng tương ứng trong 2 năm liên tiếp, đẩy mạnh áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS từ giai đoạn tiếp theo.
• Đối với các công ty kiểm toán độc lập: Cần tăng cường phạm vi kiểm tra chi tiết đối với các khoản mục dồn tích dài hạn, tài sản cố định vô hình và chi phí vốn hóa dở dang, giảm thiểu rủi ro kiểm toán và nâng cao tính tin cậy của thông tin công bố ra thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà đầu tư tổ chức và chuyên viên quản lý danh mục: Ứng dụng mô hình phân rã dồn tích toàn diện để xây dựng chiến lược đầu tư giá trị và phát hiện các rủi ro kế toán tiềm ẩn trước kỳ công bố báo cáo tài chính.
• Chuyên viên phân tích tài chính tại các công ty chứng khoán: Sử dụng chỉ số biến động tài sản hoạt động thuần (NOA) và vòng quay tài sản để điều chỉnh dự báo thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) và định giá mục tiêu chính xác hơn.
• Cơ quan quản lý thị trường và kiểm toán viên: Tham khảo các tiêu chí nhận diện hành vi làm đẹp báo cáo tài chính và bóp méo lợi nhuận kế toán để thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro gian lận.
• Giảng viên và học viên cao học khối ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về tài chính vi mô, phương pháp hồi quy dữ liệu chéo và kiểm định hiệu quả thị trường cận biên.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiện tượng bất thường dồn tích (Accrual Anomaly) là gì? Đây là hiện tượng định giá sai trên thị trường chứng khoán khi các cổ phiếu có tỷ lệ dồn tích kế toán cao mang lại tỷ suất sinh lợi tương lai thấp hơn đáng kể so với các cổ phiếu có dồn tích thấp. Tại Việt Nam, hệ số tác động âm được kiểm định ở mức -0,027 đối với tỷ suất sinh lợi thô.

2. Tại sao nghiên cứu lại sử dụng thước đo tài sản hoạt động thuần (NOA) thay vì dồn tích vốn lưu động truyền thống? Thước đo vốn lưu động truyền thống bỏ qua các khoản mục dồn tích dài hạn quan trọng như chi phí vốn hóa, tài sản dài hạn và nợ hoạt động dài hạn. Việc sử dụng NOA theo mô hình của Richardson giúp bao quát toàn bộ sự khác biệt giữa thu nhập tiền mặt và thu nhập dồn tích kế toán.

3. Nguyên nhân chính dẫn đến tính kém bền vững của lợi nhuận tại Việt Nam là gì? Kết quả hồi quy thực nghiệm với $t = -2,128$ cho thấy sự bóp méo kế toán (suy giảm hiệu quả sử dụng tài sản hoạt động) là nhân tố chính làm suy giảm lợi nhuận tương lai, trong khi tăng trưởng doanh số thực tế không có tác động đáng kể ($t = -0,567$).

4. Tỷ suất sinh lợi điều chỉnh theo quy mô và giá trị sổ sách (SBMRET) có ý nghĩa gì? Chỉ số này giúp loại trừ các yếu tố rủi ro hệ thống liên quan đến quy mô vốn hóa và tỷ số giá trị sổ sách trên thị trường (Book-to-Market). Kết quả cho thấy dồn tích vẫn tác động tiêu cực đến lợi nhuận điều chỉnh với hệ số âm -0,025 ($p < 0,05$).

5. Nhà đầu tư có thể áp dụng chiến lược phòng ngừa dồn tích như thế nào? Nhà đầu tư có thể thiết lập danh mục mua cổ phiếu thuộc nhóm 10% có dồn tích thấp nhất và bán hoặc tránh mua nhóm 10% có dồn tích cao nhất, giúp tối ưu hóa hiệu quả lợi nhuận và hạn chế rủi ro sụt giảm giá cổ phiếu trong chu kỳ 12 tháng tiếp theo.

Kết luận

• Xác thực sự tồn tại của hiện tượng bất thường dồn tích trên thị trường chứng khoán Việt Nam qua mẫu nghiên cứu 430 doanh nghiệp niêm yết trong giai đoạn 2010–2014.
• Minh chứng thực nghiệm mối quan hệ nghịch biến giữa tổng dồn tích với lợi nhuận hoạt động tương lai ($\beta = -0,02$) và tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ($\beta = -0,027$).
• Khẳng định sự bóp méo kế toán và suy giảm hiệu quả quản trị tài sản là nguyên nhân cốt lõi gây ra tính kém bền vững của lợi nhuận, thay vì yếu tố tăng trưởng doanh số.
• Thiết lập khung phân tích định lượng kết hợp giữa biến động NOA và tỷ xoay vòng tài sản, cung cấp công cụ nhận diện chất lượng báo cáo tài chính hiệu quả.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện cơ chế công bố thông tin minh bạch và áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế trên thị trường vốn Việt Nam.

Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng chuỗi dữ liệu sang các năm sau năm 2015, đồng thời so sánh tác động khi thị trường chuyển dịch dần sang áp dụng chuẩn mực IFRS. Các nhà nghiên cứu và nhà quản lý quỹ được khuyến khích tích hợp ngay mô hình đo lường NOA vào quy trình phân tích doanh nghiệp để nâng cao độ chính xác trong các quyết định phân bổ vốn đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu khái quát về đề tài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu. Chương 2: Trình bày tổng quan các nghiên cứu trước đây. Chương 3: Trình bày phương pháp nghiên cứu, cách thức thu thập và xử lý số liệu, đưa ra các biến sử dụng trong nghiên cứu và các mối quan hệ có thể có. Chương 4: Trình bày kết quả nghiên cứu Chương 5: Rút ra kết luận và hạn chế của nghiên cứu.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Sự bất thường dồn tích Các bất thường dồn tích lần đầu tiên được thực hiện bởi Sloan (1996) ở thị trường cổ phiếu Mỹ và cho thấy rằng các công ty có sự dồn tích cao sẽ có hiệu quả thu nhập và tỷ suất sinh lợi tương lai thấp, ngược lại các công ty có sự dồn tích thấp sẽ có hiệu quả thu nhập và tỷ suất sinh lợi tương lai cao. Các nghiên cứu tiếp theo cũng dựa trên số liệu của Mỹ đã cung cấp bằng chứng đảm bảo tính bền vững mạnh mẽ của nó và câu hỏi được đặt ra là liệu các tác động của dồn tích cũng xảy ra ở các nước khác hay không. Pincus và cộng sự (2007) xem xét các thị trường cổ phiếu ở 20 quốc gia: Úc, Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hồng Kông, Ấn Độ, Indonesia, Ý, Nhật Bản, Malaysia, Hà Lan, Singapore, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Đài Loan, Thái Lan, Anh và Mỹ giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2001, để điều ra xem liệu các bất thường dồn tích (Sloan, 1996), được đặc trưng bởi vai trò của dồn tích làm cho giá cổ phiếu Mỹ quá cao có phải là một biểu hiện địa phương của hiện tượng toàn cầu. Kết quả cho thấy sự bất thường dồn tích có thể được tổng quát ở các thị trường vốn khác: Sự dồn tích có tính bền vững thấp ở 13 trong số 19 quốc gia (trừ Mỹ) và tạo ra tỷ suất sinh lợi cao bất thường ở 10 trong số 19 quốc gia này.

Bằng chứng liên quan đến việc khái quát về tác động dồn tích đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu cũng được Lafond (2005), Leippold và Lohre (2012) báo cáo. Lafond (2005) nghiên cứu những tác động của dồn tích đến tỷ suất sinh lợi ở các thị trường vốn lớn, thị trường vốn đang phát triển và thị trường vốn quốc tế bao gồm 17 quốc gia (Úc, Bỉ, Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hồng Kông, Ý, Nhật Bản, Hà Lan, Na Uy, Singapore, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Anh và Mỹ) từ năm 1989 đến năm 2003. Kết quả phân tích ở các quốc gia cụ thể cho thấy 15 trong số 17 quốc gia tỷ suất sinh lợi bất thường của danh mục có LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 phòng ngừa có ý nghĩa thống kê, chỉ có Đan Mạch và Na Uy là hai quốc gia mà tỷ suất sinh lợi bất thường của danh mục có phòng ngừa không có ý nghĩa thống kê. Ông kết luận rằng sự bất thường dồn tích là một hiện tượng toàn cầu.

Leippold và Lohre (2012) xem xét dồn tích trong việc định giá sai dẫn đến tác động tỷ suất sinh lợi, bằng cách tiến hành thu thập một mẫu các công ty ở 26 thị trường chứng khoán giai đoạn từ tháng 5 năm 1994 đến tháng 4 năm 2008 và ông đã tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa thống kê của tỷ suất sinh lợi bất thường ở một số quốc gia. Nhận thức được rằng sự bất thường dồn tích không chỉ đơn thuần là một sự xuất hiện kỳ dị ở Mỹ, các nhà nghiên cứu đã cố gắng kiểm tra tác động của nó bằng cách tập trung nhiều hơn vào các thị trường chứng khoán lớn về vốn hóa, đặc biệt là ở Anh. Liên quan đến tác động của dồn tích đến hiệu quả của thu nhập trong tương lai, Pincus và cộng sự (2007) cung cấp bằng chứng liên quan đến tính bền vững thấp hơn của các khoản dồn tích ở thị trường cổ phiếu Anh. Soares và Stark (2009) cho thấy rằng khi chi phí giao dịch được đưa vào, việc khai thác lợi nhuận của danh mục dồn tích có phòng ngừa không cần thiết.

Leippold và Lohre (2012) cho thấy rằng khi anpha điều chỉnh rủi ro của Carhart (1997) trong mô hình bốn nhân tố được xem xét, hiệu quả của các danh mục đầu tư dồn tích không đáng kể. Trong nghiên cứu tiếp theo, Soares và Stark (2011) cho thấy bằng chứng chống lại sự tồn tại của sự bất thường dồn tích sau khi kiểm soát rủi ro và các biến số khác (tỷ số giá trị sổ sách/giá trị thị trường, độ dốc thu nhập, tỷ số chi phí nghiên cứu và phát triển với giá trị thị trường, tỷ lệ tăng trưởng trong chi tiêu vốn, đòn bẩy và dòng tiền từ hoạt động). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Mặc dù có nhiều điểm tương đồng giữa thị trường cổ phiếu của Mỹ và Anh chẳng hạn như truyền thống luật, tập trung quyền sở hữu thấp hơn…nhưng sự bất thường dồn tích lại độc lập với thị trường, nó phụ thuộc vào hệ thống kế toán và đặc biệt là bằng việc áp dụng các quy tắc đo lường theo chuẩn mực kế toán. Mặc dù GAAP của Anh và Mỹ về cơ bản không khác nhau, Weetman và cộng sự (1998) xác định một số khác biệt trong pháp luật và thực tế, dẫn họ đến kết luận có sự bất hòa ngày càng tăng giữa hai bộ tiêu chuẩn.

Tương tự như vậy, Weetman và Gray (1991) đánh giá mức độ khác biệt trong báo cáo lợi nhuận theo GAAP của Mỹ với báo cáo lợi nhuận theo nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung tại Anh, Thụy Điển và Hà Lan. Từ sự phân tích các công ty của Anh theo Mẫu 20 – F của Ủy Ban Chứng Khoán và Hối Đoái (SEC) thấy rằng GAAP của Anh có ý nghĩa thống kê ít bảo thủ hơn so với GAAP của Mỹ, GAAP của Thụy Điển và Hà Lan có xu hướng bảo thủ hơn GAAP của Mỹ. Kaserer và Klinger (2008) trong nghiên cứu mức độ nào của bất thường dồn tích có liên quan đến chuẩn mực kế toán khác nhau. Kết quả tìm thấy bằng chứng liên quan đến sự bất thường dồn tích ở các công ty Đức áp dụng báo cáo tài chính theo IFRS hoặc GAAP Mỹ, nhưng lại không có bằng chứng với các công ty sử dụng GAAP Đức.

Chan và cộng sự (2009) xem xét việc thay đổi chế độ kế toán, chất lượng thông tin kế toán có ảnh hưởng như thế nào đến sự bất thường dồn tích. Kết quả cho thấy có sự sụt giảm của bất thường dồn tích sau khi các công ty ở Anh áp dụng Chuẩn mực báo cáo tài chính số 3 - FRS 3. Soares và Stak (2011) cho thấy nền giáo dục và đào tạo có thể khác nhau giữa các nhà đầu tư hoạt động tại các quốc gia và thị trường cổ phiếu khác nhau. Nền tảng khác nhau có thể làm phát sinh các hình thức khác nhau của các bất hợp lý.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Hơn nữa, ngay cả khi các nghiên cứu tìm thấy sự tồn tại của bất thường dồn tích ở Anh, bằng chứng này không nhất thiết là sự bất thường dồn tích do các yếu tố tác động ở Anh giống như ở Mỹ. Bên cạnh đó, sự khác biệt liên quan đến giá trị thu nhập và giá trị sổ sách của các quốc gia có khả năng dẫn đến sự khác biệt của thị trường về thông tin kế toán. Điều này đã cung cấp thêm động lực để xem xét sự hiện diện của bất thường dồn tích ở bên ngoài nước Mỹ. Theo như Soares và Stark (2011) cho thấy nền giáo dục và đào tạo có thể khác nhau giữa các nhà đầu tư tại các quốc gia và thị trường chứng khoán khác nhau.

Nền tảng khác nhau có thể làm phát sinh các hình thức khác nhau của những điều không lý trí. Nếu như vậy, bước đầu sự bất thường dồn tích đã được coi là một hình thức không lý trí ở Mỹ, nhưng lại có vẻ như hợp lý để xem xét sự tồn tại của nó ở thị trường cổ phiếu Việt Nam. Có thể thấy rằng, mặc dù Mỹ và Anh có môi trường pháp lý tương tự nhau, nhưng một số khác biệt về thể chế có thể có ảnh hưởng đến sự tồn tại hoặc cường độ của sự bất thường dồn tích. Hofstede (2001) đã chỉ ra một số sự khác biệt trong tổ chức.

Các nghiên cứu khác đề cập đến một số sự khác biệt liên quan đến quản trị doanh nghiệp như các thành phần của Hội đồng quản trị (Monks và Minow, 2004), mức thưởng cho Giám đốc điều hành (Coffee, 2005) và sự bổ nhiệm Kiểm toán viên (Turnbull, 2005). Tương tự như vậy, các bằng chứng trước đây cho thấy mức độ khác nhau của việc thực hiện điều chỉnh thu nhập giữa Anh và Mỹ. Brown và Higgins (2001) cho thấy rằng các nhà quản lý Mỹ điều chỉnh thu nhập bất thường nhiều hơn đáng kể so với các nhà quản lý Anh. Wright và cộng sự (2006) tìm thấy các giám đốc Mỹ mua lại công ty làm cho thu nhập giảm nhiều hơn đáng kể so với các giám đốc ở Anh.

Những lập luận trên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét bất thường dồn tích ở Việt Nam và dẫn đến giả thuyết đầu tiên của nghiên cứu như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Giả thuyết 1 (H1). Sự bất thường dồn tích xảy ra ở thị trường cổ phiếu Việt Nam.2 Nguồn gốc của sự bất thường dồn tích Hầu hết trong các tài liệu nghiên cứu về tầm quan trọng của các yếu tố góp phần giải thích sự tồn tại của bất thường dồn tích. Các nghiên cứu này tập trung vào ba hướng chính dựa trên các yếu tố kế toán và tăng trưởng để giải thích sự bất thường. Với mục đích này, trong bài nghiên cứu sẽ sử dụng phân tích các khoản dồn tích của Richardson và cộng sự (2006) liên quan đến tăng trưởng và sự bóp méo kế toán.

Hướng đầu tiên của nghiên cứu với quan điểm cho rằng sự bất thường dồn tích có thể được giải thích bởi thu nhập cố định. Sloan (1996) đưa ra giả thuyết rằng các nhà đầu tư chất phác tập trung vào thu nhập bên dưới và không hiểu tính bền vững thấp các thành phần dồn tích của thu nhập. Do đó, các nhà đầu tư định giá cao với các công ty có dồn tích cao và định giá thấp với các công ty có dồn tích thấp. Ông phỏng đoán rằng tính bền vững thấp thành phần dồn tích của thu nhập là do tính chủ quan trong việc ước lượng các khoản dồn tích.