Luận văn thạc sĩ mối tương quan giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần trong nhóm sinh viên chương trình đào tạo thí điểm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mối tương quan giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần trong nhóm sinh viên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Thượng
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Hoàng Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên
• Đề tài: Mối Tương Quan Giữa Việc Sử Dụng Rượu Bia Và Các Vấn Đề Sức Khỏe Tâm Thần Trong Nhóm Sinh Viên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Giới hạn nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.10. Cấu trúc luận văn
• I. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Khái niệm sức khỏe tâm thần
• 1.2. Khái niệm rối loạn tâm thần và phân loại
• 1.3. Khái niệm và phân loại chất gây nghiện
• 1.4. Các hình thái sử dụng chất gây nghiện
• 1.5. Những yếu tố tác động tới trải nghiệm sử dụng chất gây nghiện
• 1.6. Tác động và hậu quả từ việc sử dụng chất gây nghiện
• 1.7. Cơ chế và nguyên nhân gây nghiện
• 1.8. Đồ uống có cồn và rượu bia
• 1.8.1. Định nghĩa và phân loại
• 1.8.2. Một số khái niệm khác liên quan
• 1.8.3. Tác động của rượu bia và đồ uống có cồn lên cơ thể
• 1.9. Những nghiên cứu về mối tương quan giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần
• 1.9.1. Nghiên cứu ở phương Tây
• 1.9.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• II. CHƯƠNG II: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm của khách thể nghiên cứu
• 2.2. Công cụ nghiên cứu
• 2.3. Chiến lược xử lý số liệu
• III. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng vấn đề sức khỏe tâm thần trong nhóm sinh viên
• 3.2. Thực trạng sử dụng rượu bia hiện nay trong nhóm sinh viên
• 3.3. Tương quan giữa việc sử dụng rượu bia với các vấn đề sức khỏe tâm thần
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của rượu bia đến sức khỏe tâm thần sinh viên

Rượu bia đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội, đặc biệt là trong giới sinh viên. Việc tiêu thụ rượu bia không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn có tác động nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần. Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên thường xuyên sử dụng rượu bia có nguy cơ cao mắc các vấn đề về tâm lý như trầm cảm, lo âu và stress. Theo một nghiên cứu tại Việt Nam, có tới 25,5% sinh viên trong độ tuổi từ 18 đến 28 uống rượu bia trên ba lần mỗi tuần, điều này cho thấy mức độ tiêu thụ rượu bia trong nhóm này đang ở mức báo động.

1.1. Khái niệm sức khỏe tâm thần và rượu bia

Sức khỏe tâm thần được định nghĩa là trạng thái mà cá nhân có thể nhận ra năng lực của mình, đối phó với stress và làm việc hiệu quả. Rượu bia, với tính chất gây nghiện, có thể làm suy giảm sức khỏe tâm thần, dẫn đến các rối loạn tâm lý nghiêm trọng.

1.2. Tình hình sử dụng rượu bia trong sinh viên hiện nay

Theo thống kê, sinh viên thường xuyên tiêu thụ rượu bia với tần suất cao. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần như trầm cảm và lo âu.

II. Vấn đề sức khỏe tâm thần sinh viên và tác động của rượu bia

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng rượu bia có mối liên hệ chặt chẽ với các vấn đề sức khỏe tâm thần trong sinh viên. Những sinh viên lạm dụng rượu bia thường gặp phải các triệu chứng như lo âu, trầm cảm và stress. Theo một báo cáo, khoảng 50% những người mắc rối loạn tâm thần nặng có liên quan đến việc lạm dụng rượu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

2.1. Mối liên hệ giữa rượu bia và trầm cảm

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc lạm dụng rượu bia làm gia tăng nguy cơ mắc trầm cảm. Sinh viên thường xuyên uống rượu bia có khả năng cao gặp phải các triệu chứng trầm cảm hơn so với những người không uống.

2.2. Rượu bia và lo âu trong sinh viên

Sử dụng rượu bia có thể làm tăng mức độ lo âu trong sinh viên. Những người uống rượu thường xuyên có xu hướng cảm thấy lo lắng hơn và khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc của mình.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của rượu bia đến sức khỏe tâm thần

Để đánh giá tác động của rượu bia đến sức khỏe tâm thần sinh viên, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các công cụ như bảng sàng lọc AUDIT và ASR được sử dụng để thu thập dữ liệu về mức độ tiêu thụ rượu bia và tình trạng sức khỏe tâm thần của sinh viên. Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định mối liên hệ giữa hai yếu tố mà còn cung cấp thông tin cho các biện pháp can thiệp.

3.1. Công cụ nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Sử dụng bảng sàng lọc AUDIT để đánh giá mức độ tiêu thụ rượu bia và ASR để xác định tình trạng sức khỏe tâm thần của sinh viên. Các công cụ này giúp cung cấp cái nhìn rõ ràng về mối liên hệ giữa rượu bia và sức khỏe tâm thần.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng phần mềm SPSS để xác định mối liên hệ giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần. Kết quả sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị cho các biện pháp can thiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về sức khỏe tâm thần sinh viên

Kết quả nghiên cứu về tác động của rượu bia đến sức khỏe tâm thần sinh viên có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng thông tin này để xây dựng các chương trình giáo dục và can thiệp nhằm giảm thiểu tác hại của rượu bia. Đồng thời, các tổ chức xã hội cũng có thể triển khai các hoạt động hỗ trợ cho sinh viên gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.

4.1. Chương trình giáo dục về sức khỏe tâm thần

Cần triển khai các chương trình giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của sinh viên về tác hại của rượu bia đối với sức khỏe tâm thần. Những chương trình này có thể giúp sinh viên hiểu rõ hơn về nguy cơ và cách phòng ngừa.

4.2. Hỗ trợ tâm lý cho sinh viên

Cần có các dịch vụ hỗ trợ tâm lý cho sinh viên gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần. Các dịch vụ này có thể bao gồm tư vấn tâm lý và các hoạt động nhóm nhằm giúp sinh viên vượt qua khó khăn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai về sức khỏe tâm thần sinh viên

Tác động của rượu bia đến sức khỏe tâm thần sinh viên là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm. Nghiên cứu cho thấy rằng việc lạm dụng rượu bia có thể dẫn đến nhiều vấn đề tâm lý nghiêm trọng. Do đó, cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe tâm thần của sinh viên. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và cung cấp hỗ trợ cho sinh viên.

5.1. Tăng cường nghiên cứu về sức khỏe tâm thần

Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa rượu bia và sức khỏe tâm thần. Những nghiên cứu này sẽ giúp cung cấp thông tin cần thiết cho các biện pháp can thiệp.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ sinh viên

Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét việc xây dựng các chương trình hỗ trợ sinh viên nhằm giảm thiểu tác hại của rượu bia và nâng cao sức khỏe tâm thần trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần có mối liên quan mật thiết, đặc biệt trong nhóm sinh viên đại học – một đối tượng trẻ tuổi có nguy cơ cao về các hành vi sử dụng chất gây nghiện. Theo báo cáo của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ năm 2012, khoảng 50% các cá nhân bị rối loạn tâm thần nặng có liên quan đến việc lạm dụng thuốc, trong đó 7% liên quan đến lạm dụng rượu. Tại Việt Nam, nghiên cứu tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy 25,5% người trong độ tuổi 18-28 uống rượu bia trên ba lần mỗi tuần, với 55,7% uống từ 3 lít trở lên mỗi ngày. Tuy nhiên, các vấn đề sức khỏe tâm thần liên quan đến việc sử dụng rượu bia ở nhóm sinh viên vẫn chưa được nghiên cứu sâu rộng.

Luận văn này tập trung đánh giá mối tương quan giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần trong nhóm sinh viên tại Hà Nội, với phạm vi nghiên cứu bao gồm sinh viên các trường đại học thuộc các khối ngành Khoa học Xã hội, Văn hóa – Nghệ thuật, Kinh tế, Kỹ thuật và Sư phạm. Mục tiêu cụ thể là khảo sát mức độ sử dụng rượu bia, đánh giá các vấn đề sức khỏe tâm thần và phân tích mối liên hệ giữa hai yếu tố này nhằm đề xuất các giải pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia lâm sàng trong công tác nâng cao sức khỏe tâm thần và giảm thiểu tác hại từ việc sử dụng rượu bia trong cộng đồng sinh viên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sức khỏe tâm thần, chất gây nghiện và hành vi sử dụng rượu bia. Trước hết, khái niệm sức khỏe tâm thần được mở rộng theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2001), bao gồm trạng thái hạnh phúc, khả năng đương đầu với stress, làm việc hiệu quả và đóng góp cho cộng đồng. Các tiêu chí đánh giá sức khỏe tâm thần còn được phát triển bởi Ryff và Keyes với ba lĩnh vực chính: hạnh phúc cảm xúc, hạnh phúc tâm lý và hạnh phúc xã hội.

Về chất gây nghiện, luận văn áp dụng phân loại theo tác động lên hệ thần kinh trung ương, trong đó rượu bia được xem là chất gây nghiện nhóm an thần, làm ức chế hoạt động não bộ và hệ thần kinh trung ương. Mô hình tương tác trải nghiệm sử dụng chất gây nghiện của Zinberg (1984) được sử dụng để phân tích các yếu tố tác động đến hành vi sử dụng rượu bia, bao gồm loại chất, cá nhân và bối cảnh xã hội. Ngoài ra, mô hình tác hại của Thorley phân tích các vấn đề phát sinh từ trạng thái say, sử dụng thường xuyên và lệ thuộc rượu bia.

Các lý thuyết sinh học – tâm lý – xã hội về nghiện cũng được vận dụng để giải thích nguyên nhân và cơ chế gây nghiện, bao gồm thuyết sinh học về di truyền và mất cân bằng sinh hóa, thuyết phân tâm học về xung đột tâm lý, thuyết nhận thức xã hội về cái tôi và sự đánh giá xã hội, thuyết hành vi về kích thích – phản ứng, và thuyết hệ thống về tác động của môi trường gia đình, xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát bảng hỏi chuẩn hóa với cỡ mẫu khoảng 300 sinh viên thuộc các trường đại học tiêu biểu tại Hà Nội, bao gồm Đại học Y Hà Nội, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Sân Khấu Điện Ảnh, Đại học Bách Khoa, Đại học Ngoại Thương và Đại học Sư phạm Hà Nội. Sinh viên được chọn ngẫu nhiên trong độ tuổi 18-24, cả nam và nữ, không giới hạn năm học.

Hai công cụ đo lường chính được sử dụng là bảng sàng lọc nguy cơ sử dụng rượu bia “The Alcohol Disorders Identification Test” (AUDIT) của WHO và bản tự sàng lọc các vấn đề sức khỏe tâm thần “Adult Self Report” (ASR) dành cho người trưởng thành từ 18-65 tuổi. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm SPSS với các phương pháp thống kê mô tả, phân tích tương quan và hồi quy để đánh giá mối liên hệ giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 6 tháng, từ khâu thiết kế bảng hỏi, thu thập dữ liệu, xử lý số liệu đến phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng rượu bia trong nhóm sinh viên: Khoảng 35% sinh viên khảo sát sử dụng rượu bia với mức độ từ trung bình đến cao, trong đó 18% có nguy cơ lạm dụng hoặc lệ thuộc theo thang điểm AUDIT. Tỷ lệ sử dụng rượu bia ở nam giới cao hơn nữ giới (42% so với 28%), và sinh viên các khối ngành Kinh tế, Kỹ thuật có tỷ lệ sử dụng cao hơn các ngành khác.

2. Tình trạng sức khỏe tâm thần: Khoảng 22% sinh viên có dấu hiệu gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn hành vi theo kết quả ASR. Tỷ lệ này ở nhóm sinh viên sử dụng rượu bia mức độ cao là 38%, cao hơn đáng kể so với nhóm không sử dụng (15%).

3. Mối tương quan giữa sử dụng rượu bia và sức khỏe tâm thần: Phân tích tương quan cho thấy có mối liên hệ tích cực và có ý nghĩa thống kê giữa mức độ sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần (r = 0.46, p < 0.01). Sinh viên có nguy cơ lạm dụng rượu bia có khả năng gặp các rối loạn tâm thần cao gấp 3 lần so với nhóm không sử dụng hoặc sử dụng ở mức thấp.

4. So sánh với các nghiên cứu quốc tế: Kết quả tương đồng với các nghiên cứu ở phương Tây, trong đó tỷ lệ đồng mắc rối loạn tâm thần và lệ thuộc rượu bia dao động từ 25-30%. Tuy nhiên, tỷ lệ này ở nhóm sinh viên Việt Nam có phần thấp hơn, có thể do đặc thù văn hóa và mức độ tiếp cận rượu bia khác nhau.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân mối liên hệ giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần có thể được giải thích qua cơ chế sinh học và tâm lý. Rượu bia làm tăng dopamine và ức chế glutamate, gây rối loạn chức năng não bộ, ảnh hưởng đến cảm xúc và nhận thức, dẫn đến các rối loạn như trầm cảm, lo âu. Đồng thời, việc sử dụng rượu bia có thể là cách sinh viên đối phó với stress, áp lực học tập và xã hội, tạo thành vòng luẩn quẩn giữa sử dụng và suy giảm sức khỏe tâm thần.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng rượu bia phân theo giới tính và ngành học, biểu đồ đường thể hiện mối tương quan giữa điểm AUDIT và điểm ASR, cũng như bảng so sánh tỷ lệ các vấn đề sức khỏe tâm thần giữa nhóm sử dụng và không sử dụng rượu bia.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này củng cố giả thuyết về mối tương quan chặt chẽ giữa việc sử dụng rượu bia và sức khỏe tâm thần trong nhóm sinh viên, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của các can thiệp sớm và phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục: Triển khai các chương trình nâng cao nhận thức về tác hại của rượu bia và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần trong sinh viên, tập trung vào các trường đại học và các ngành có tỷ lệ sử dụng cao. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng, chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học.

2. Xây dựng mô hình can thiệp sớm: Thiết lập các trung tâm tư vấn sức khỏe tâm thần và hỗ trợ sinh viên có nguy cơ sử dụng rượu bia và gặp vấn đề tâm thần, áp dụng các phương pháp tư vấn, trị liệu hành vi nhận thức. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: các trường đại học, bệnh viện tâm thần.

3. Phát triển chính sách quản lý và kiểm soát rượu bia: Đề xuất các quy định hạn chế quảng cáo, bán rượu bia trong khuôn viên trường học và khu vực sinh viên, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm. Thời gian: 1 năm, chủ thể: cơ quan quản lý nhà nước.

4. Nghiên cứu và giám sát liên tục: Thiết lập hệ thống giám sát định kỳ về tình hình sử dụng rượu bia và sức khỏe tâm thần trong sinh viên để cập nhật dữ liệu, đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp. Thời gian: liên tục, chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phòng chống tác hại rượu bia và nâng cao sức khỏe tâm thần trong thanh niên, đặc biệt là sinh viên đại học.

2. Chuyên gia tâm lý, bác sĩ lâm sàng: Áp dụng các kiến thức về mối liên hệ giữa rượu bia và sức khỏe tâm thần để tư vấn, chẩn đoán và điều trị hiệu quả cho nhóm sinh viên có vấn đề.

3. Giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học, y tế công cộng: Tham khảo để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo, mở rộng phạm vi nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần và hành vi sử dụng chất gây nghiện.

4. Các tổ chức xã hội, đoàn thể sinh viên: Sử dụng thông tin để tổ chức các hoạt động phòng ngừa, hỗ trợ sinh viên, nâng cao nhận thức và tạo môi trường học tập lành mạnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc sử dụng rượu bia ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe tâm thần của sinh viên?
   Rượu bia làm thay đổi hoạt động não bộ, gây rối loạn cảm xúc, suy giảm khả năng kiểm soát hành vi, từ đó tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu và các rối loạn tâm thần khác. Ví dụ, sinh viên sử dụng rượu bia mức độ cao có tỷ lệ gặp vấn đề tâm thần cao gấp 3 lần so với nhóm không sử dụng.

2. Tỷ lệ sinh viên sử dụng rượu bia hiện nay như thế nào?
   Khoảng 35% sinh viên khảo sát sử dụng rượu bia với mức độ từ trung bình đến cao, trong đó nam giới có tỷ lệ sử dụng cao hơn nữ giới (42% so với 28%).

3. Có mối liên hệ nào giữa mức độ sử dụng rượu bia và mức độ nghiêm trọng của các vấn đề tâm thần?
   Có mối tương quan tích cực và có ý nghĩa thống kê giữa mức độ sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần, nghĩa là mức độ sử dụng càng cao thì nguy cơ gặp các vấn đề tâm thần càng lớn.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc sinh viên sử dụng rượu bia?
   Bao gồm áp lực học tập, stress xã hội, môi trường bạn bè, đặc điểm cá nhân như giới tính, ngành học và nhận thức về tác hại của rượu bia.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tác hại của rượu bia đối với sức khỏe tâm thần sinh viên?
   Thông qua các chương trình giáo dục, tư vấn tâm lý, xây dựng chính sách kiểm soát rượu bia và hỗ trợ can thiệp sớm cho sinh viên có nguy cơ.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định mối tương quan chặt chẽ giữa việc sử dụng rượu bia và các vấn đề sức khỏe tâm thần trong nhóm sinh viên tại Hà Nội.
• Khoảng 35% sinh viên sử dụng rượu bia với tỷ lệ gặp vấn đề tâm thần cao hơn đáng kể ở nhóm sử dụng mức độ cao.
• Các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội đều đóng vai trò trong việc hình thành hành vi sử dụng rượu bia và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và chương trình can thiệp phù hợp nhằm giảm thiểu tác hại của rượu bia trong sinh viên.
• Đề xuất triển khai các giải pháp giáo dục, tư vấn, quản lý và giám sát liên tục để nâng cao sức khỏe tâm thần và giảm thiểu rủi ro từ việc sử dụng rượu bia.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về các yếu tố môi trường và cá nhân ảnh hưởng đến hành vi sử dụng rượu bia, đồng thời kêu gọi các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng cùng chung tay hành động để bảo vệ sức khỏe tâm thần của thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận Chương II: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương III: Kết quả nghiên cứu 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Khái niệm sức khỏe tâm thần Từ lâu, khái niệm sức khỏe tâm thần vẫn được sử dụng phổ biến trong cộng đồng nhằm để chỉ tình trạng một cá nhân đang mắc phải các bệnh về tâm thần cần đến sự can thiệp đặc biệt của thuốc hoặc trong môi trường bệnh viện. Tuy nhiên, những hiểu biết về mặt khoa học trong lĩnh vực này, cho đến nay, đã giúp mở rộng khái niệm này một cách toàn diện và đầy đủ hơn. Theo đó, trong báo cáo năm 2001, Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa sức khỏe tâm thần như là một “trạng thái lành mạnh mà trong đó, cá nhân nhận ra những năng lực của chính mình, có thể đương đầu với các stress thông thường của cuộc sống, có thể làm việc năng suất và hiệu quả, và có thể tạo ra những đóng góp cho chính cộng đồng của mình” [31].

Định nghĩa này của WHO cho thấy 3 yếu tố chính tham gia trong việc đánh giá sức khỏe tâm thần, bao gồm: trạng thái hạnh phúc, thực hiện chức năng cá nhân hiệu quả và thực hiện chức năng cộng đồng hiệu quả. Cùng với WHO, trong các nghiên cứu của mình, Ryff và Keyes cũng thống nhất đưa ra các tiêu chí để đánh giá “trạng thái lành mạnh” của một cá nhân dựa trên 3 lĩnh vực chính [15,22,19]:  Hạnh phúc cảm xúc: như là sự hài lòng với cuộc sống, cảm thấy hạnh phúc, vui tươi và thanh thản trong cuộc sống.  Hạnh phúc tâm lý: bao gồm sự tự chấp nhận, phát triển bản thân, sự cởi mở với những trải nghiệm mới, sự lạc quan, niềm hy vọng, mục đích sống, sự kiểm soát đối với môi trường cá nhân, các vấn đề tâm linh, sự tự định hướng và các mối quan hệ tích cực.  Hạnh phúc xã hội: sự chấp nhận xã hội, niềm tin vào con người và xã hội theo một cách đầy đủ, trọn vẹn, giá trị bản thân và sự hữu ích với xã hội, ý nghĩa với cộng đồng.

15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cùng với đó, Keyes cũng phân chia trục sức khỏe tâm thần ra thành 3 phân đoạn, gồm: (1) suy yếu tâm thần, (2) khỏe mạnh tâm thần và (3) mức độ ở giữa suy yếu và khỏe mạnh (được hiểu như một tình trạng mà cá nhân có những dấu hiệu/ biểu hiện nhẹ về bệnh lý tâm thần) (Keyes, 2005). Bên cạnh Ryff và Keyes, còn có Jenkins; Culloch & Parker [14], trong các báo cáo của mình trước Tổ chức y tế thế giới tại Geneva các nhà nghiên cứu này cũng nhấn mạnh đến 5 yếu tố cần có để đánh giá sức khỏe tâm thần cộng đồng:  Một cuộc sống thật sự thoải mái.  Đạt được niềm tin vào giá trị bản thân, vào phẩm chất và giá trị của người khác.  Có khả năng ứng xử bằng cảm xúc, hành vi hợp lý trước mọi tình huống.

 Có khả năng tạo dựng, duy trì và phát triển thoả đáng các mối quan hệ.  Có khả năng tự hàn gắn để duy trì cân bằng khi có các sự cố gây mất thăng bằng, căng thẳng (stress). Còn ở Việt Nam, trong từ điển tâm lý học (Vũ Dũng, 2000, 242), sức khỏe tâm thần cũng được định nghĩa như là một “trạng thái thần kinh ổn định với đặc trưng là sự không xuất hiện các bệnh tâm lý, giúp cho việc điều tiết hành vi, hoạt động một cách đúng đắn trong điều kiện thực tiễn cuộc sống”. Nguyễn Việt định nghĩa “Sức khỏe tâm thần không chỉ là một trạng thái không có rối loạn hay dị tật về tâm thần, mà còn là một trạng thái tâm thần hoàn toàn thoải mái, ở đó cá nhân có được chất lượng cuộc sống tốt, có được sự cân bằng và hoà hợp giữa các mối quan hệ, môi trường xung quanh và môi trường xã hội” (Nguyễn Việt, 2000).

Như vậy, sức khỏe tâm thần được định nghĩa không chỉ đơn thuần là tình trạng mắc bệnh hay không mắc bệnh, mà còn bao gồm một trạng thái tâm lý lành mạnh cơ bản mà ở đó cá nhân có cảm thấy được hạnh phúc, vui tươi và 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thanh thản hay không. Trạng thái này được đánh giá cụ thể thông qua các yếu tố tâm lý cơ bản như hành vi, cảm xúc, niềm tin, lòng tự trọng, sự tự chấp nhận, sự kiểm soát đối với môi trường sống hay các mối quan hệ tích cực…. Sự mở rộng khái niệm này đã cung cấp một cái nhìn toàn diện và bao quát hơn về vấn đề sức khỏe tâm thần trong công tác nghiên cứu và đánh giá lâm sàng. Đồng thời, khái niệm này cũng gợi ý đến việc xây dựng và hoàn thiện các công cụ trong công tác chẩn đoán và đánh giá tổng quát các vấn đề sức khỏe tâm thần hiện nay.

Khái niệm rối loạn tâm thần và phân loại 1. Khái niệm Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) định nghĩa “Bệnh tâm thần hay rối loạn tâm thần bao gồm các rối loạn đặc trưng bởi những bất thường về tâm trạng, suy nghĩ và hành vi được thừa nhận bởi Sách Chẩn đoán và Thống kê Các rối loạn tâm thần của Hiệp hội Tâm thần Mỹ (DSM-IV)” [32]. Tổ chức Y tế thế giới thì đưa ra định nghĩa “Rối loạn tâm thần là một thuật ngữ dùng để chỉ một nhóm các bệnh bao gồm một loạt các vấn đề với các triệu chứng khác nhau. Tuy nhiên, chúng thường được đặc trưng bởi một vài sự kết hợp của những hành vi, cảm xúc và suy nghĩ bất thường và các mối quan hệ với những người khác.

Ví dụ như tâm thần phân liệt, trầm cảm, rối loạn sử dụng chất gây nghiện”. Các rối loạn này được chẩn đoán dựa trên Bảng phân loại bệnh Quốc tế (ICD-10) [30]. Đặng Hoàng Minh định nghĩa “Rối loạn tâm thần (bệnh tâm thần) là các trạng thái được biểu hiện thông qua hành vi, cảm xúc, gây cho cá nhân những đau khổ, tự hủy hoại bản thân, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các mặt đời sống của cá nhân như công việc, gia đình, xã hội, hoặc gây nguy hiểm cho người khác hoặc cộng đồng” [2]. Như vậy, rối loạn tâm thần được định nghĩa bao gồm một nhóm các rối loạn đặc trưng bởi các suy nghĩ, hành vi và cảm xúc bất thường, gây cho cá 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhân những đau khổ và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng sống của cá nhân cũng như gây nguy hiểm cho cộng đồng xã hội.

Phân loại Có hai hệ thống phân loại bệnh tâm thần được sử dụng phổ biến rộng rãi hiện nay là Sách “Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ” và “Bảng phân loại bệnh Quốc tế (ICD-10) của Tổ chức Y tế Thế giới. ICD-10 đã được xác nhận tại Hội nghị Y tế thế giới lần thứ 43 vào tháng 5 năm 1990 và được các nước thành viên WHO đưa vào sử dụng từ năm 1994. Ấn bản đầu tiên, được gọi là “Danh sách các nguyên nhân tử vong Quốc tế”, đã được Viện thống kê quốc tế thông qua năm 1893. ICD là hệ thống phân loại bệnh theo tiêu chuẩn quốc tế cho tất cả các dịch tễ học nói chung, mục đích là quản lý sức khỏe và sử dụng trong lâm sàng.

Phân loại bệnh về các rối loạn tâm thần và hành vi thuộc chương 5 của ICD-10. Nó gồm các mảng sau đây [8] F00-F09: Các rối loạn tâm thần thực tổn bao gồm rối loạn tâm thần triệu chứng F10-F19: Các rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng các chất tác động tâm thần F20-F29: Bệnh tâm thần phân liệt, các rối loạn phân liệt và các rối loạn hoang tưởng F30-F39: Rối loạn khí sắc (cảm xúc) F40-F48: Các rối loạn bệnh tâm thần có liên quan đến Stress và dạng cơ thể F50-F59: Các hội chứng hành vi kết hợp với các rối loạn sinh lý và các nhân tố cơ thể F60-F69: Các rối loạn nhân cách và hành vi ở người thành niên F70-F79: Chậm phát triển tâm thần F80-F89: Các rối loạn về phát triển tâm lý 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] F90-F98: Các rối loạn hành vi và cảm xúc khởi phát ở tuổi trẻ em và thanh thiếu niên F99: Rối loạn tâm thần không xác định Cùng với ICD-10 là Sách Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM) do Hội Tâm thần học Hoa kỳ (APA) đưa ra nhằm mục đích cung cấp những thuật ngữ và tiêu chí thống nhất trong việc phân loại các bệnh tâm thần. Giống như ICD, DSM cũng được thay đổi theo thời gian. Phiên bản đầu tiên được công bố vào năm 1952, hiện nay là phiên bản thứ 5.

DSM là một hệ thống đa trục, và trạng thái tâm thần của mỗi cá nhân có thể được đánh giá theo 5 trục khác nhau [3]: Trục I: có hoặc không có hầu hết các hội chứng lâm sàng, bao gồm chủ yếu các rối loạn tâm thần và rối loạn học tập. Các rối loạn thường gặp bao gồm rối loạn cảm xúc, trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn lưỡng cực, ADHD, chứng tự kỷ, chứng ám sợ, tâm thần phân liệt, rối loạn tình dục, rối loạn ăn… Trục II: có hoặc không có trạng thái bệnh lí kéo dài, bao gồm các rối loạn nhân cách và rối loạn phát triển tâm trí (mặc dù các rối loạn phát triển, như Tự kỷ, đã được mã hoá trên trục II trong phiên bản trước đó, các rối loạn này đang có trên Axis I ). Các rối loạn thường gặp bao gồm các rối loạn nhân cách như paranoid , Schizoid, schizotypal, Rối loạn nhân cách chống đối xã hội, Rối loạn nhân cách narcissistic, Rối loạn nhân cách không thành thâ ̣t, Rối loạn nhân cách lảng tránh, Rối loạn nhân cách phụ thuộc, ám ảnh-cưỡng bức, chậm phát triển tâm trí. Trục III: thông tin về trạng thái sức khoẻ cơ thể của cá nhân.

Các rối loạn thường gặp bao gồm các tổn thương não và các rối loạn sức khỏe thể chất … Trục IV: Các vấn đề tâm lý và các yếu tố môi trường Trục V: đánh giá tổng quát về hoạt động chức năng (từ 1 điểm cho kích động liên tục, hành vi tự sát hoặc bất lực cho đến 100 điểm đối với duy trì 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhân cách hài hoà, không có các triệu chứng) hoặc Mô hình “Đánh giá tổng quát của trẻ em” cho trẻ em và thiếu niên dưới 18 tuổi.