Chương 1 đã giải thích được lý do vì sao tác giác lựa chọn nghiên cứu đề tài “tác động của RRTK đến KNSL của các NHTM Việt Nam”. Tác giả đã đặt ra ba câu hỏi chính cho toàn bài nghiên cứu dựa trên ba mục tiêu cụ thể của đề tài. Ngoài ra, tác giả cũng xác định chọn 29 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2014-2023 là mẫu nghiên cứu. Hai phương pháp được thực hiện trong nghiên cứu này là phương pháp định tính và phương pháp định lượng với bốn mô hình hồi quy cùng năm kiểm định để xem xét tác động của RRTK đến KNSL của ngân hàng.
Ngoài ra, chương này cũng đã nêu rõ những 10 đóng góp của nghiên cứu này trong lĩnh vực ngân hàng. Nội dung sẽ được thực hiện trong từng chương cũng được xác định trong phần bố cục nghiên cứu. Tiếp theo, các lý thuyết nền tảng cho nghiên cứu sẽ được trình bày trong chương 2. 11 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT V Ề RRTK, KN SL VÀ TỔNG Q UAN CÁC NGHIÊN CỨU TR ƯỚC Trong chương 2, tác giả sẽ định nghĩa và đưa ra các chỉ tiêu đo lường đối với RRTK và KNSL của ngân hàng.
Sau đó, tác giả sẽ tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm từ các nghiên cứu có liên quan trong nước và quốc tế về vấn đề nghiên cứu. RỦI RO THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. Khái niệm về thanh khoản của các ngân hàng thương mại Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (2008) đã phát biểu rằng “thanh khoản là khả năng mà ngân hàng tài trợ cho việc gia tăng tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ khi đến hạn mà không xảy ra bất kỳ tổn thất nào vượt mức chấp nhận của ngân hàng”. Duttweiler (2011) cho rằng tính thanh khoản phản ánh mức độ tối đa mà một định chế tài chính như ngân hàng có khả năng thanh toán đối với những nghĩa vụ tài chính khi đến hạn bằng đơn vị tiền tệ được quy định.
Quá trình thanh toán thường đòi hỏi một lượng tiền mặt lớn, do đó khả năng thanh khoản có liên hệ mật thiết đối các dòng lưu chuyển tiền tệ. Vì thế, việc ngân hàng không thể thanh toán các nghĩa vụ tài chính trong thời hạn cho phép được xem là tình trạng thiếu hụt thanh khoản. Tác giả còn đưa ra hai khía cạnh quan trọng mà những người cầm quyền của ngân hàng cần phải lưu ý chính là thanh khoản tự nhiên và thanh khoản nhân tạo. Theo đó, thanh khoản tự nhiên được định nghĩa là chiều hướng lưu thông của dòng tiền đến từ tài sản và các khoản nợ dựa trên thời gian đáo hạn được quy định trước.
Trường hợp ngân hàng xảy ra vấn đề cần gia hạn thời gian đáo hạn trong các giao dịch với khách hàng, việc chi trả cho các giao dịch này sẽ được thực hiện theo trình tự đã được chuẩn bị trước. Đồng thời, thanh khoản nhân tạo được đo lường dựa vào khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt và tương đương tiền trước ngày đáo hạn. Tiêu biểu nhất ở khía cạnh này thường được nhắc đến là chứng khoán, vì đây là công cụ dễ dàng chuyển đổi bằng tiền mặt và dễ dàng được chấp nhận giao dịch trên thị trường. 12 Nguyễn Bảo Huyền (2016) cho rằng một tài sản được xem là có tính thanh khoản cao hay không dựa vào thời gian và chi phí để chuyển đổi tài sản đó thành một khoảng tiền mặt và các khoảng tương đương tiền.
Chi phí càng thấp và thời thời gian chuyển đổi tài sản thành tiền càng nhanh có nghĩa tài sản đó càng có tính thanh khoản cao và ngược lại. Đối với ngành ngân hàng, khả năng thanh khoản thể hiện phạm vi đáp ứng nhu cầu chi trả của ngân hàng trong quá trình xử lý các nghiệp vụ như chi trả tiền gửi khách hàng, cho vay, thanh toán, và các giao dịch tài chính khác. Marozva (2015) đã giải thích thuật ngữ thanh khoản ngân hàng bằng cách xem xét vấn đề cả về phương diện tính thanh khoản thị trường và thanh khoản tài trợ trên phương diện chứng khoán. Tác giả định nghĩa thanh khoản thị trường là mức độ dễ dàng trong việc thực hiện giao dịch trên thị trường.
Ngoài ra, ngân hàng càng dễ dàng tiếp cận được với nguồn vốn thông qua việc giao dịch chứng khoán chứng minh tính thanh khoản nguồn vốn càng cao. Khái niệm về rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Dựa vào các lý thuyết được nêu ở phần trên, có thể thấy thanh khoản là một vấn đề huyết mạch gắn liền với quá trình kinh doanh của ngân hàng. Chính vì vậy khi khả năng thanh toán rơi vào tình trạng tiêu cực sẽ khiến ngân hàng đối mặt với một loại rủi ro thường được gọi là RRTK. Đây là loại rủi ro nguy hiểm nhất khi nó không những ảnh hưởng đến sự sống còn của bản thân mỗi ngân hàng mà còn gây ra tác động không nhỏ đối với toàn hệ thống ngân hàng nói riêng và nền kinh tế đất nước nói chung (Đặng Văn Dân, 2015).
Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (2003) đã phát biểu rằng RRTK là rủi ro mà một ngân hàng bị hạn chế về khả năng cung cấp đầy đủ nguồn vốn để mở rộng quỹ trong tài sản hoặc nghĩa vụ nợ với chi phí thấp nhất có thể. Theo Duttweiler (2011), trường hợp ngân hàng phải xử lý các nhu cầu thanh khoản với mức chi phí cao khi tìm nguồn tiền chi trả, hoặc mất đi khả năng hoàn thành các nghĩa vụ tài chính phát sinh từ quá trình hoạt động của ngân hàng một cách đầy đủ và 13 đúng thời hạn sẽ khiến cho khả năng thanh khoản của ngân hàng bị giảm, từ đó gây ra các ảnh hưởng tiêu cực đến ngân hàng. Bonfim và Kim (2014) cho rằng RRTK xuất phát từ tính chất phức tạp trong hoạt động phân phối nguồn tiền giữa nơi thừa vốn và thiếu vốn cho nền kinh tế. Đa số nguồn tiền được đáp ứng để ngân hàng cung cấp các khoản vay cho các chủ thể kinh tế với nhiều mục đích sử dụng khác nhau chủ yếu đến từ nghĩa vụ nợ phải trả dưới các hình thức nhận tiền gửi từ các cá nhân và tổ chức.
Để đảm bảo lợi nhuận, ngân hàng thường chuyển đổi các khoản tiền vốn huy động với kỳ hạn ngắn thành các khoản cho vay dài hạn. Chính điều này đã đã khiến ngân hàng đối mặt với tình trạng thiếu hụt khả năng thanh toán đối với khách hàng gửi tiền, từ đó gia tăng RRTK cho ngân hàng, Phạm Thị Hoàng Anh (2015) đã hình thành khái niệm của RRTK thông qua hai khía cạnh là RRTK thị trường và RRTK tài trợ. RRTK thị trường đến từ việc một ngân hàng phải chịu những thiệt hại đáng kể khi không thể thanh lí tài sản của mình trên thị trường với khoảng thời gian ngắn nhất và mức giá hợp lý. Trong khi đó, RRTK tài trợ được xem là rủi ro mà ngân hàng không có thể xoay sở đủ lượng tiền hay không có khả năng thanh lý nhanh tài sản thế chấp để đáp ứng nhu cầu vốn xử lý cho các nghĩa vụ trả nợ của ngân hàng.
Điều này cũng gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với thu nhập và hoạt động kinh doanh hằng ngày và sức khỏe tài chính thường nhật của ngân hàng. Đo lường rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Để đảm bảo việc vận hành ngân hàng được ổn định, các nhà quản trị ngân hàng cần xác định khả năng mà ngân hàng đối mặt với nguy cơ xảy ra RRTK bằng nhều cách thức đo lường khác nhau. Hiện nay, có rất nhiều nghiên cứu đã đưa ra đa dạng các chỉ số và phương pháp để đo lường RRTK của ngân hàng. Khóa luận chỉ trình bày các chỉ tiêu phổ biến thường được sử dụng để đo lường RRTK của ngân hàng.
Khe hở tài trợ (FGAP), đây là phương pháp hữu hiệu thường được dùng trong các nghiên cứu phân tích định lượng, vì nó phản ánh đúng bản chất của thanh khoản khi bao hàm sự chênh lệch giữa lượng tiền đầu vào mà ngân hàng huy động được từ tiền gửi 14 khách hàng và lượng tiền đầu ra thông qua cho vay khách hàng so với tổng nguồn lực hiện thời của ngân hàng (Đặng Văn Dân, 2015). Chỉ số FGAP được giới thiệu sử dụng bởi nghiên cứu của Poorman và Blake (2005), Đậu Thị Mỹ Tiên (2019), Trần Thị Thanh Nga (2018), Võ Đại Phúc (2022) trong quá trình ước lượng mức RRTK mà ngân hàng phải chịu trong tương lai. Các nghiên cứu nhận xét rằng phần lớn tài sản của ngân hàng, mà trong đó có các khoản cho vay, được tài trợ từ các khoản tiền gửi của khách hàng cá nhân nhỏ lẻ, khoản tiền này sẽ được rút ra bất cứ lúc nào, do đó mà gây ra mức chênh lệch dòng tiền dẫn đến RRTK trong ngân hàng. Trong trường hợp chỉ số này cho ra kết quả càng âm, điều này nghĩa là mức dự trữ thanh khoản của ngân hàng tương đối cao, dẫn đến RRTK ngân hàng phải đối mặt càng ít và ngược lại.
Tỷ lệ thanh khoản (LR), thể hiện trong tổng tài sản hiện có của ngân hàng thì có bao nhiêu phần là tài sản có khả năng hóa lỏng nhanh chóng và kịp thời cho ngân hàng. Đây là chỉ tiêu phổ biến nhất mà các nhà nghiên cứu RRTK ngân hàng trên thế giới sử dụng. Thanh khoản ổn định cho phép ngân hàng dễ dàng đáp ứng nhu cầu thanh khoản của người gửi tiền cũng như giải quyết các cam kết theo hợp đồng tín dụng. Tỷ lệ này càng cao thì lượng tài sản có thể dễ dàng chuyển thành tiền mặt của ngân hàng càng nhiều, tạo ra “tấm đệm chống sốc” giúp ngân hàng giảm bớt tổn thương khi khách hàng rút ra một lượng tiền gửi lớn (Vodova, 2013).
Nhất là khi các cuộc khủng hoảng xảy ra, tỷ lệ thanh khoản đóng vai trò vô cùng quan trọng khi dễ dàng cho nhà quản trị ngân hàng thấy dòng tiền có thể tập trung được để giải quyết các nghĩa vụ tài chính là bao nhiêu. Theo thông tư 22/2019/TT-NH thì tỷ lệ thanh khoản mà các NHTM Việt Nam cần đạt được ít nhất là 10%. Tỷ lệ vốn tự có (ETA), trong bối cảnh xảy ra những biến động mạnh trên thị trường, người gửi tiền có rút vốn với số lượng lớn, mà người đi vay chưa hoặc mất khả năng trả gốc và lãi của số tiền đã vay. Khi này, vốn chủ sở hữu chính là phòng tuyến cuối cùng và tốt nhất để ngăn ngân hàng không rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán cũng như ổn định sức khỏe tài chính cho ngân hàng.