PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài: Hiện tƣợng bạo lực giữa các học sinh trong trƣờng học đã và đang là vấn đề nóng ở các nƣớc đang phát triển cũng nhƣ ở Việt Nam. Các phƣơng tiện truyền thông đại chúng đã công bố số lƣợng các vụ đánh nhau gây thƣơng tích giữa các học sinh tăng lên hàng năm, điều đó chứng tỏ hiện tƣợng bạo lực trong học đƣờng đang là một vấn nạn của xã hội. Hành vi bạo lực trong trƣờng học sẽ làm gián đoạn quá trình học tập và có ảnh hƣởng tiêu cực đến các học sinh, bản thân trƣờng học và cả cộng đồng.
Bạo lực trong trƣờng học là một phần của bạo lực trong lứa tuổi thanh thiếu niên. Những ngƣời có hành vi bạo lực, đặc biệt là bạo lực thể chất trong lứa tuổi này có thể sẽ hình thành sớm những hành vi sai trái và sẽ tiếp tục các hành vi đó khi đến tuổi trƣởng thành. Nó bao gồm một loạt các hành vi gây hấn với ngƣời khác nhƣ tát, đấm, bắt nạt… thậm chí sử dụng cả vũ khí. Ở Mỹ, có khoảng 38% các trƣờng Công lập báo cáo với Cảnh sát có ít nhất một sự cố bạo lực xảy ra ở trƣờng trong khoảng thời gian từ năm 2005 – 2006 [17].
Một cuộc khảo sát quốc gia của Mỹ về tình hình Bạo lực học đƣờng từ lớp 9 đến 12 đƣợc thực hiện năm 2007 đã cho thấy những hành vi bạo lực đáng nguy hại nhƣ: Có 5,9% học sinh mang vũ khí (ví dụ nhƣ dao, súng, gậy gộc…) đến trƣờng học trong 30 ngày trƣớc khi có cuộc khảo sát; có 7,8% học sinh đã từng bị đe dọa hoặc đã bị thƣơng trong trƣờng học trong suốt 12 tháng trƣớc khi diễn ra cuộc khảo sát; có 12,7% học sinh đánh nhau trong trƣờng học trong thời gian 12 tháng trƣớc khi có cuộc khảo sát [15]. Ở Anh, trong năm 2007, trên toàn nƣớc Anh đã xảy ra hơn 10.000 vụ bạo lực học đƣờng. Trong đó, số học sinh bị đƣổi học vì có hành vi bạo lực cũng gia tăng. Tính tổng cộng số học sinh dƣới 16 tuổi bị đuổi học vì tấn công bạn cùng trƣờng là 65.390 vụ, tăng khoảng 2.720 vụ chỉ trong một năm [23].
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tại Đức, trung bình mỗi ngày các trƣờng học ở nƣớc này xảy ra khoảng 50 vụ gây gổ, buộc cảnh sát phải can thiệp.000 học sinh tham gia đánh nhau, tăng hơn 2.500 em so với năm trƣớc [24]. Bạo lực trong học đƣờng không chỉ phổ biến ở các nƣớc phƣơng Tây mà hiện tƣợng này cũng bùng phát mạnh mẽ tại các trƣờng học ở các nƣớc Châu Á, trong đó có Việt Nam. Bộ GDĐT Việt Nam đã đƣa ra con số thống kê từ đầu năm học 2009 – 2010 đến nay, cả nƣớc đã xảy ra 1.598 vụ học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trƣờng học. Các nhà trƣờng đã xử lý kỷ luật khiển trách 881 học sinh, cảnh cáo 1.558 học sinh và buộc thôi học có thời hạn (3 ngày, 1 tuần, 1 năm học) tới 735 học sinh.
Tính bình quân, cứ 11.111 học sinh thì có 1 em bị buộc kỷ luật thôi học có thời hạn vì đánh nhau [11].Bên cạnh đó tại ―Hội thảo giải pháp phòng ngừa từ xa và ngăn chặn tình trạng học sinh đánh nhau‖ do Bộ GDĐT tổ chức ngày 28/7/2010 thống kê trong khoảng thời gian từ năm 2009 đến ngày diễn ra Hội thảo, các trƣờng trên toàn quốc đã xử lý kỷ luật, khiển trách gần 900 học sinh, buộc thôi học hơn 730 học sinh và cảnh cáo gần 1600 học sinh do tham gia vào các vụ đánh nhau trong và ngoài nhà trƣờng. Riêng năm học 2009 – 2010 xảy ra 7 vụ việc học sinh đánh nhau dẫn đến chết ngƣời [11]. Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu của các nhà Tâm lý học, Giáo dục học, Tội phạm học… về hành vi bạo lực trong lứa tuổi học sinh. Ở phƣơng diện Xã hội học, chúng tôi tập trung làm rõ tác động của nhóm không chính thức đến hành vi đánh nhau của học sinh THPT hiện nay.
Bởi lẽ, các nhóm không chính thức (cụ thể là nhóm bạn bè) là một trong những môi trƣờng xã hội hóa quan trọng đối với các cá nhân lứa tuổi thanh thiếu niên… Nhóm bạn bè có vai trò rất lớn trong việc hình thành hành vi ứng xử của các thành viên, đó có thể là những hành vi tích cực nhƣng cũng có thể là những hành vi sai lệch. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên thực tế, hành vi bạo lực giữa các học sinh phần lớn diễn ra theo hình thức một nhóm ngƣời hành hung một cá nhân. Đầu năm 2010, trên Internet xuất hiện video clip quay cảnh một nữ sinh trƣờng THPT Trần Nhân Tông, Hà Nội bị các bạn đánh hội đồng tại vƣờn hoa. Công an Hà Nội đã phải vào cuộc và xác định 10 học sinh có liên quan.
Tháng 10 năm 2011 cũng xuất hiện video clip ghi lại hình ảnh một số học sinh túm tóc, liên tục dùng chân đạp vào đầu, đá vào mặt một nữ sinh khác trên địa bàn thành phố Vinh. Trƣớc sự kiện này, Sở GD - ĐT Nghệ an đã phải đề nghị Công an can thiệp xử lý vụ việc. Hƣớng tới nghiên cứu sự ảnh hƣởng của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể chất của học sinh THPT, đề tài của chúng tôi là “Tác động của các nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể chất trong học sinh Trung học phổ thông (Nghiên cứu trường hợp trường THPT Lê Viết Thuật, thành phố Vinh, Nghệ An)‖. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu: 2.
Ý nghĩa khoa học: Trong nghiên cứu này, chúng tôi áp dụng một số lý thuyết cơ bản của Xã hội học về Nhóm xã hội và vai trò các nhóm không chính thức đến quá trình xã hội hóa cá nhân để lý giải ảnh hƣởng của nhóm – mà cụ thể là sức ép của nhóm đến hành vi bạo lực thể chất của học sinh Trung học phổ thông, góp phần làm phong phú các hƣớng nghiên cứu về bạo lực học đƣờng ở Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn: Trong nghiên cứu này, chúng tôi tìm hiểu sự ảnh hƣởng của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực của học sinh THPT, góp phần đƣa ra hƣớng tiếp cận phù hợp và thực tiễn đối với nhóm đối tƣợng này. Từ đó, giúp 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho các nhà quản lý giáo dục hình thành các giải pháp hiệu quả hơn để ngăn chặn tình trạng bạo lực của học sinh trong trƣờng học hiện nay. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu: 3.
Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu sự tác động của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể chất – hành vi đánh nhau của học sinh Trung học phổ thông thông qua việc mô tả những đặc trƣng nổi bật của nhóm và phƣơng thức ảnh hƣởng của nhóm. Mục tiêu nghiên cứu: - Nhận diện chân dung xã hội của các nhóm học sinh Trung học phổ thông có hành vi đánh nhau. - Tìm hiểu phƣơng thức ảnh hƣởng của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể chất của học sinh Trung học phổ thông thông qua các chỉ báo: Thời gian thành lập nhóm, chuẩn mực và giá trị nhóm, sự cố kết giữa các thành viên trong nhóm, vai trò của thủ lĩnh nhóm, mối quan hệ liên nhóm. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu: 4.
Đối tƣợng nghiên cứu: Tác động của các nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể chất – hành vi đánh nhau của học sinh Trung học phổ thông. Khách thể nghiên cứu: - Học sinh trƣờng Trung học phổ thông Lê Viết Thuật, thành phố Vinh. - 03 nhóm học sinh có hành vi đánh nhau đang học tại trƣờng Trung học phổ thông Lê Viết Thuật, thành phố Vinh. Phạm vi nghiên cứu: - Không gian: Thành phố Vinh, Nghệ An.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thời gian: Từ ngày 07/ 9 – 31/10 năm 2011. - Nội dung nghiên cứu: Sự tác động của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực của học sinh là một vấn đề nhạy cảm, khó định lƣợng. Vì vậy, nghiên cứu này không hƣớng đến việc đo lƣờng mức độ mà chỉ nhằm tìm kiếm, phát hiện ra những chiều cạnh ảnh hƣởng của nhóm đến hành vi bạo lực của các thành viên. Câu hỏi nghiên cứu: Trong nghiên cứu này, chúng tôi hƣớng tới trả lời những câu hỏi sau đây: 1) Chân dung xã hội của những nhóm học sinh Trung học phổ thông có hành vi đánh nhau nhƣ thế nào? 2) Thời gian gia nhập nhóm ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến hành vi đánh nhau của thành viên trong nhóm? 3) Hành vi đánh nhau của các thành viên trong nhóm bị ảnh hƣởng bởi các chuẩn mực, giá trị nhóm và sự cố kết giữa các thành viên trong nhóm nhƣ thế nào? 4) Vai trò của thủ lĩnh nhóm ảnh hƣởng đến hành vi đánh nhau của các thành viên trong nhóm nhƣ thế nào? 5) Mối quan hệ liên nhóm ảnh hƣởng đến hành vi đánh nhau của các thành viên trong nhóm nhƣ thế nào? 6.
Phƣơng pháp nghiên cứu trƣờng hợp: Robert Yin cho rằng, sử dụng nghiên cứu trƣờng hợp khi vấn đề nghiên cứu cần xử lý câu hỏi ―như thế nào và /hoặc tại sao‖. Điều đó có nghĩa là nghiên cứu trƣờng hợp thƣờng tìm kiếm một cách giải thích, nhƣ một thí nghiệm có thể tìm kiếm đƣợc. Nghiên cứu trƣờng hợp có thể là một sự khám 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phá lớn, hoặc nó có thể mang tính mô tả. Ở đây, đối tƣợng và khách thể nghiên cứu mang tính chất đặc thù là sự ảnh hƣởng của nhóm học sinh đến hành vi bạo lực thể chất của các thành viên tham gia nhóm, trong đó ngƣời nghiên cứu cố gắng mô tả một cách cụ thể, chi tiết các đặc điểm xã hội của các nhóm này, sự ảnh hƣởng nhƣ thế nào và lý giải các hành vi đó.
Theo định nghĩa của Yin, nghiên cứu trƣờng hợp là một nghiên cứu kinh nghiệm, nghĩa là (1) ―điều tra một hiện tượng đương thời trong đời sống thực tế của nó; khi (2) những ranh giới hiện tượng và môi trường không rõ ràng; và trong đó (3) sử dụng những nguồn chứng cứ đa dạng‖. Nói cách khác, nghiên cứu trƣờng hợp khảo sát một hiện tƣợng đang diễn ra trong một bối cảnh của đời sống thực tế của nó, sử dụng bất kỳ những chiến lƣợc nghiên cứu nào cần thiết để xử lý vấn đề.