phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục các từ viết tắt, danh mục sơ đồ, bảng biểu, đề tài gồm bao gồm 3 nội dung chính: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về các yếu tố tác động đến hình thành nhận thức, thái dộ, hành vi của con ngƣời Chƣơng 2. Mối liên hệ giữa môi trƣờng gia đình, nhà trƣờng và xã hội đến nhận thức, thái độ, hành vi của sinh viên khoa quản trị nguồn nhân lực, trƣờng đại học nội vụ hà nội Chƣơng 3. Xu thế gắn kết gia đình, nhà trƣờng và xã hội trong hình thành nhận thức, thái độ, hành vi của sinh viên 8 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HÌNH THÀNH NHẬN THỨC, THÁI DỘ, HÀNH VI CỦA CON NGƢỜI 1. Một số khái niệm liên quan - Tác động: Tác động là một khái niệm quan trọng trong việc hiểu về sự hình thành và phát triển của con ngƣời.“Tác động là làm cho một đối tƣợng nào đó có những biến đổi nhất định. Với ý nghĩa đó thì bất kể kích thích nào gây ra sự biến đổi (nội dung, tính chất, hình dạng, kích thƣớc.) của đối tƣợng đều đƣợc coi là tác động” [1]. Có thể thấy tác động là những ảnh hƣởng đến quá trình hình thành và phát triển của con ngƣời, hình thành nhân cách.
Đây là quá trình lâu dài và phức tạp, bao gồm nhiều yếu tố nhƣ: di truyền, môi trƣờng, giáo dục, văn hóa, kinh nghiệm cá nhân và mối quan hệ xã hội. các yếu tố này sẽ ảnh hƣởng, là tiền đề hình thành các đặc trƣng của con ngƣời nhƣ tính cách, tâm lý, hành vi, giá trị, suy nghĩ và cảm xúc. - Hình thành: Hình thành theo đƣợc hiểu là “Thành hình và bắt đầu tồn tại nhƣ một thực thể” [1]. Ví dụ nhƣ việc hình thành một tổ chức hay hình thành nếp sống mới.
Quá trình hình thành có thể đƣợc ảnh hƣởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, môi trƣờng, giáo dục, kinh nghiệm cá nhân và mối quan hệ xã hội. Trong quá trình hình thành, môi trƣờng và các yếu tố xã hội đóng vai trò quan trọng. Môi trƣờng bao gồm những yếu tố vật lý, hóa học và sinh học, cũng nhƣ các yếu tố xã hội và văn hóa mà con ngƣời tiếp xúc. Môi trƣờng có thể ảnh hƣởng đến sự hình thành và phát triển của một thực thể bằng cách cung cấp hoặc hạn chế các nguồn tài nguyên và cơ hội để phát triển.
Ngoài ra, cũng là một yếu tố quan trọng cung cấp cho con ngƣời các kiến thức và kỹ năng cần thiết để phát triển Xét tổng quát thì hình thành là quá trình tạo ra, phát triển và hình thành các đặc tính, tính chất, kỹ năng, giá trị và thái độ của một thực thể hoặc một hệ thống. Quá trình hình thành là quá trình phát triển và hình thành các đặc tính, giá trị, thái độ và kỹ năng của một thực thể hoặc hệ thống. Nó bao gồm nhiều yếu tố nhƣ di truyền, môi trƣờng, giáo dục, kinh nghiệm cá nhân và mối quan hệ. 9 - Nhân cách: Nhân cách đƣợc xem là một khái niệm quan trọng trong việc phát triển của con ngƣời.
Có nhiều khái niệm liên quan về nhân cách nhƣ: Nhân cách là “những cá nhân con ngƣời với tính cách là sản phẩm của sự phát triển xã hội, chủ thể của lao động, của sự giao tiếp, của nhận thức, bị quy định bởi những điều kiện lịch sử – cụ thể của đời sống xã hội” Theo lý thuyết của Freud, nhân cách đƣợc chia thành ba phần: tâm trí tiềm thức, tâm trí vô thức và tâm trí tỉnh thức. Ý nghĩa của lý thuyết này là nhân cách của con ngƣời đƣợc tạo ra bởi các khía cạnh tiềm thức và vô thức. Lý thuyết Big Five đề xuất rằng nhân cách của mỗi ngƣời có thể đƣợc phân loại thành năm khía cạnh chính: sự mở rộng, sự chính trực, sự trầm lặng, sự đồng cảm và sự kiên trì. Lý thuyết này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các đặc điểm của mỗi cá nhân và cách mà chúng ta có thể giao tiếp và tƣơng tác với nhau.
Nhân cách là tập hợp các đặc trƣng và tính cách độc đáo của một cá nhân, bao gồm cả các giá trị, tình cảm, thái độ, kiến thức, kỹ năng và cách hành xử. Nhân cách của mỗi ngƣời đều khác nhau và phát triển từ các yếu tố khác nhau, bao gồm di truyền, môi trƣờng và kinh nghiệm cá nhân. Các yếu tố di truyền có thể góp phần hình thành nhân cách bởi vì chúng định hình các đặc tính vật lý và tâm lý của một ngƣời. Ngoài ra, môi trƣờng và các kinh nghiệm cá nhân cũng ảnh hƣởng đến sự phát triển của nhân cách.
Môi trƣờng bao gồm các yếu tố xã hội, văn hóa và gia đình, cũng nhƣ các trải nghiệm cá nhân nhƣ học tập, làm việc và giao tiếp với ngƣời khác. Nhân cách là tập hợp các đặc trƣng và tính cách độc đáo của một cá nhân, đƣợc hình thành bởi nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm di truyền, môi trƣờng và kinh nghiệm cá nhân. Các lý thuyết nhân cách giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các đặc điểm của mỗi cá nhân và cách mà chúng ta có thể tƣơng tác với nhau [2]. 10 - Con ngƣời: Con ngƣời là chủ thể quan trọng khả năng để truyền đạt và lƣu giữ kiến thức và kinh nghiệm qua các thế hệ.
Điều này cho phép con ngƣời phát triển và tiến bộ vƣợt xa so với các loài động vật khác trên trái đất [1]. Một trong những đặc trƣng quan trọng của con ngƣời là khả năng xây dựng mối quan hệ xã hội phức tạp. Con ngƣời có khả năng cảm thấy và hiểu đƣợc cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của ngƣời khác và có thể xây dựng mối quan hệ tƣơng tác với nhau. Con ngƣời cũng là loài có tính chất đa dạng về mặt văn hóa và xã hội.
Khác với các loài động vật khác, con ngƣời có thể tạo ra các quy ƣớc và chuẩn mực xã hội phức tạp, bao gồm các giá trị, tôn giáo, đạo đức, phong tục và lễ nghi. Những giá trị và chuẩn mực này thƣờng đƣợc truyền lại qua các thế hệ và hình thành nên các bộ phận của văn hóa và xã hội của con ngƣời. Tuy nhiên, con ngƣời cũng là loài có tính chất phức tạp và đa dạng, với những khả năng và giới hạn khác nhau, tạo ra sự khác biệt và đa dạng trong các quan điểm, giá trị và hành vi của con ngƣời. Các yếu tố nhƣ giới tính, địa lý, giai cấp và lịch sử đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành sự đa dạng này.
Xét cho cùng thì con ngƣời là loài động vật có khả năng tƣ duy và sáng tạo, xây dựng mối quan hệ xã hội phức tạp và có tính chất đa dạng về mặt văn hóa và xã hội. Với khả năng tƣ duy và sự sáng tạo, con ngƣời đã phát triển các năng lực khác nhau nhƣ ngôn ngữ, nghệ thuật, khoa học, kỹ thuật, xã hội học và văn hóa. - Mối quan hệ cơ bản của con ngƣời: Mối quan hệ đƣợc hiểu là sự tác động qua lại giữa hai (hoặc nhiều hơn hai) đối tƣợng hoặc hai (hoặc nhiều hơn hai) nhóm đối tƣợng có liên quan với nhau[1]. Trong biện chứng, khái niệm mối liên hệ dùng để chỉ sự quy định, sự tác động và chuyển hoá lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tƣợng, hay giữa các mặt, các yếu tố của mỗi sự vật, hiện tƣợng trong thế giới.
Mối quan hệ xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành. Các mối quan hệ này cung cấp cho con ngƣời một môi trƣờng để học hỏi và phát triển các kỹ năng xã hội và tạo ra các mối quan hệ tình cảm và chuyên nghiệp quan trọng trong cuộc sống. 11 Khái niệm mối liên hệ phổ biến đƣợc sử dụng với hai hàm nghĩa cụ thể nhƣ sau: Dùng để chỉ tính phổ biến của các mối liên hệ (khi kh ng định rằng mối liên hệ là cái vốn có của tất thảy mọi sự vật hiện tƣợng trong thế giới, không loại trừ sự vật, hiện tƣợng nào, lĩnh vực nào) [2]. Những liên hệ tồn lại (đƣợc thể hiện) ở nhiều sự vật, hiện tƣợng của thế giới (tức là dùng để phân biệt với khái niệm các mối liên hệ đặc thù chỉ biểu hiện ở một hay một số các sự vật, hiện tƣợng, hay lĩnh vực nhất định).
Có nhiều cấp độ, phạm vi của mối liên hệ phổ biến, trong đó phép biện chứng duy vật với tƣ cách là khoa học triết học có nhiệm vụ nghiên cứu các mối liên hệ phổ biến nhấ, làm tiền đề phƣơng pháp luận chung cho việc nghiên cứu các mối liên hệ cụ thể trong từng lĩnh vực nghiên cứu của các khoa học chuyên ngành, đó là các mối liên hệ nhƣ: cái chung và cái riêng, bản chất và hiện tƣợng, nguyên nhân và kết quả. Mối quan hệ cơ bản của con ngƣời là sự tƣơng tác giữa các cá nhân, tạo thành các mạng lƣới xã hội và cộng đồng. Những mối quan hệ này có thể đƣợc xây dựng và phát triển dựa trên các yếu tố khác nhau nhƣ tình bạn, tình yêu, tôn giáo, chính trị, gia đình, và văn hóa. Trong các mối quan hệ, sự trao đổi thông tin, cảm xúc và quan điểm giữa các cá nhân là rất quan trọng.
Nó tạo ra cơ hội để các cá nhân có thể học hỏi và phát triển bản thân, cùng nhau tạo ra giá trị và đóng góp cho xã hội. Tuy nhiên, nếu các mối quan hệ này không đƣợc quản lý và giám sát đúng cách, chúng có thể gây ra những hậu quả tiêu cực, ví dụ nhƣ xung đột và mất đồng thuận. Mối quan hệ cơ bản của con ngƣời còn đƣợc ảnh hƣởng bởi các yếu tố bên ngoài nhƣ sự phát triển kinh tế, văn hóa và chính trị của một khu vực hay một quốc gia. Các yếu tố này có thể góp phần tạo ra các mối quan hệ mạnh mẽ và bền vững hoặc gây ra sự bất ổn và xung đột trong các mối quan hệ.
Điều quan trọng là phải giữ cho các mối quan hệ của con ngƣời lành mạnh và bền vững, đồng thời đảm bảo tôn trọng các giá trị, quan điểm và đa dạng của các cá nhân và 12 cộng đồng khác nhau. Các giải pháp nhƣ tôn trọng nhân quyền, đảm bảo an ninh, đối thoại và hòa giải có thể giúp giữ gìn và phát triển các mối quan hệ xã hội bền vững trong cộng đồng của chúng ta. Quan hệ là một yếu tố quan trọng trong việc tạo nên những kết nối với xã hội và giúp hình thành và phát triển nhân cách của mỗi ngƣời.